L-glutamina to aminokwas, który organizm wytwarza samodzielnie, a także pozyskuje z białka pokarmowego. Jest najobficiej występującym aminokwasem w organizmie, a komórki układu odpornościowego zużywają go w dużych ilościach. Jako suplement jest reklamowana sportowcom jako środek wspomagający regenerację mięśni, odporność i „zdrowie jelit”.

Jest to również lek na receptę. Pod nazwą handlową Endari doustny proszek z L-glutaminą jest zatwierdzony przez FDA (amerykańską Agencję Żywności i Leków) od 2017 roku w celu zmniejszenia ostrych powikłań niedokrwistości sierpowatokrwinkowej. Zatwierdzone zastosowanie opiera się na jednym badaniu fazy 3, a Europejska Agencja Leków uznała te same dane za niewystarczające. W przypadku deklaracji dotyczących suplementów u zdrowych, dobrze odżywionych osób wyniki kontrolowanych badań są w większości negatywne.

Ta strona oddziela zastosowanie na receptę od deklaracji dotyczących suplementów oraz podsumowuje informacje zawarte w charakterystykach produktów (etykietach FDA), badaniach klinicznych i dokumentach organów regulacyjnych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa	Aminokwas (warunkowo niezbędny)
Marki leków na receptę	Endari (NDA 208587, zatwierdzony w lipcu 2017 r.); leki generyczne od 2024 r.; NutreStore (NDA 021667, 2004 r., wycofany ze sprzedaży)
Zatwierdzone wskazanie	Ostre powikłania niedokrwistości sierpowatokrwinkowej, od 5. roku życia (Endari)
Droga podania i moc	Proszek doustny, 5 g w saszetce
Dawka w etykiecie (Endari)	5–15 g dwa razy na dobę w zależności od masy ciała (10–30 g/dobę)
Okres półtrwania (etykieta)	Około 1 godziny po podaniu dożylnym
Status jako suplement	Sprzedawana w USA jako składnik suplementów diety; nie jest substancją kontrolowaną
Status WADA	Nie figuruje na Liście zabronionych substancji i metod z 2026 r.

Czym jest

Pod względem chemicznym L-glutamina to kwas (S)-2,5-diamino-5-oksopentanowy, amid kwasu glutaminowego: wzór C₅H₁₀N₂O₃, masa cząsteczkowa 146,15 g/mol (etykieta Endari). Oprócz wbudowywania w białka służy do produkcji glutaminianu, nukleotydów i aminocukrów.

Przegląd opublikowany w czasopiśmie Nutrients opisuje glutaminę jako najobficiej występujący i najbardziej wszechstronny aminokwas w organizmie (Cruzat et al., Nutrients 2018). W przeglądzie zwrócono uwagę na kilka kwestii:

Jej dostarczanie do krwi jest kontrolowane głównie przez mięśnie szkieletowe, wątrobę i jelita.
Komórki układu odpornościowego zużywają ją w tempie zbliżonym do glukozy lub większym.
Zdrowe osoby wytwarzają jej wystarczającą ilość, jednak podczas ciężkiej choroby, urazu lub innych stanów katabolicznych (rozpadu tkanek) może stać się niezbędna. Dlatego nazywa się ją „warunkowo niezbędną”.

Jak przypuszczalnie działa w niedokrwistości sierpowatokrwinkowej

Etykieta leku Endari podaje, że mechanizm działania nie jest w pełni poznany. Sierpowate krwinki czerwone są bardziej podatne na uszkodzenia oksydacyjne niż prawidłowe komórki, co może przyczyniać się do ich rozpadu (hemolizy) oraz do blokowania naczyń krwionośnych leżącego u podłoża przełomów bólowych. Proponowany mechanizm zakłada, że L-glutamina poprawia równowagę NAD+ i NADH – cząsteczek chroniących krwinki czerwone przed uszkodzeniem oksydacyjnym – poprzez zwiększenie podaży zredukowanego glutationu (etykieta Endari).

Farmakokinetyka

Etykieta leku Endari podsumowuje opublikowane badania kinetyczne:

Parametr	Wynik
Stężenie maksymalne po pojedynczej dawce doustnej 0,1 g/kg	Średnio 1028 µM (150 mcg/mL), po około 30 minutach
Wyższe dawki doustne (0,1; 0,3 i 0,6 g/kg)	Stężenia maksymalne rosną mniej niż proporcjonalnie do dawki, co wskazuje na wysycalne wchłanianie
Kumulacja przy dawkowaniu dwa razy na dobę	Brak
Wpływ pokarmu	Brak istotnej zmiany
Pozorna objętość dystrybucji	Około 750 mL/kg
Końcowy okres półtrwania (bolus dożylny)	Około 1 godziny
Wydalanie z moczem	Poniżej 0,3% dawki; główną drogą eliminacji jest metabolizm

Ponieważ organizm szybko ją rozkłada i wykorzystuje na potrzeby własnego metabolizmu, doustna glutamina nie kumuluje się we krwi przy wielokrotnym dawkowaniu. Nie przeprowadzono badań interakcji lekowych, a kinetyki nie badano w zaburzeniach czynności nerek ani wątroby.

Zatwierdzone zastosowanie medyczne

Endari w niedokrwistości sierpowatokrwinkowej

Endari jest wskazany „w celu zmniejszenia ostrych powikłań niedokrwistości sierpowatokrwinkowej” u dorosłych oraz dzieci w wieku 5 lat i starszych (etykieta Endari). FDA zatwierdziła go 7 lipca 2017 r. (Drugs@FDA, NDA 208587). Pierwszy generyczny proszek doustny z L-glutaminą odwołujący się do tego leku został zatwierdzony w lipcu 2024 r. (Drugs@FDA, ANDA 215647).

Dawka podana w etykiecie jest przyjmowana dwa razy na dobę po wymieszaniu z zimnym napojem lub napojem o temperaturze pokojowej bądź z miękkim pokarmem:

Masa ciała	Na dawkę	Na dobę
Poniżej 30 kg	5 g (1 saszetka)	10 g
30–65 kg	10 g (2 saszetki)	20 g
Powyżej 65 kg	15 g (3 saszetki)	30 g

Etykieta nie wymienia żadnych przeciwwskazań.

NutreStore w zespole krótkiego jelita (wycofany ze sprzedaży)

Ta sama cząsteczka została po raz pierwszy zatwierdzona w 2004 roku pod nazwą NutreStore w leczeniu zespołu krótkiego jelita (stanu złego wchłaniania po utracie znacznej części jelita cienkiego). Została zatwierdzona wyłącznie w skojarzeniu z rekombinowanym ludzkim hormonem wzrostu (HGH) i specjalistyczną dietą (etykieta NutreStore). Dawka podana w etykiecie wynosiła 30 g/dobę, przyjmowane po 5 g sześć razy na dobę przez okres do 16 tygodni.

W badaniu rejestracyjnym 41 pacjentów uzależnionych od żywienia dożylnego przydzielono losowo do trzech grup. Po 4 tygodniach hormon wzrostu w skojarzeniu z glutaminą zmniejszył tygodniową objętość żywienia dożylnego o 7,7 L, w porównaniu z 5,9 L w przypadku samego hormonu wzrostu (p = 0,023). Glutamina bez hormonu wzrostu zmniejszyła ją o 3,8 L. NutreStore widnieje obecnie w wykazie jako lek wycofany ze sprzedaży (Drugs@FDA, NDA 021667).

Europa

Firma Emmaus Medical złożyła wniosek do Europejskiej Agencji Leków o dopuszczenie do obrotu tego samego produktu pod nazwą Xyndari w leczeniu niedokrwistości sierpowatokrwinkowej. EMA zaleciła odmowę, uznając, że główne badanie nie wykazało zmniejszenia liczby przełomów ani wizyt szpitalnych (EMA, Xyndari). Główne zastrzeżenia EMA były następujące:

wielu pacjentów zrezygnowało z udziału w badaniu – więcej w grupie przyjmującej glutaminę niż w grupie placebo – a sposób postępowania z brakującymi danymi nie był odpowiedni;
badanie pomocnicze było niewielkie, również charakteryzowało się dużą liczbą wczesnych rezygnacji, a więcej pacjentów w grupie glutaminy niż w grupie placebo przyjmowało hydroksymocznik.

Firma wycofała wniosek 18 września 2019 r. w trakcie ponownej oceny, powołując się na zmianę strategii marketingowej.

Co pokazują badania

Niedokrwistość sierpowatokrwinkowa (zastosowanie na receptę)

W kluczowym badaniu fazy 3 zrandomizowano 230 pacjentów w wieku 5–58 lat z niedokrwistością sierpowatokrwinkową lub talasemią sierpowatokrwinkową β⁰, z których każdy przeszedł co najmniej 2 przełomy bólowe w poprzedzającym roku, w stosunku 2:1 do grupy otrzymującej L-glutaminę lub placebo przez 48 tygodni (Niihara et al., NEJM 2018). Dawka wynosiła 0,3 g/kg dwa razy na dobę. Około dwóch trzecich pacjentów w obu grupach kontynuowało przyjmowanie hydroksymocznika. Badanie było finansowane przez producenta.

Wyniki podane w etykiecie FDA:

Punkt końcowy w okresie 48 tygodni	L-glutamina (n = 152)	Placebo (n = 78)
Mediana liczby przełomów sierpowatokrwinkowych	3	4
Mediana liczby hospitalizacji z powodu bólu w przebiegu niedokrwistości sierpowatokrwinkowej	2	3
Mediana łącznej liczby dni spędzonych w szpitalu	6,5	11
Mediana czasu do pierwszego przełomu	84 dni	54 dni
Odsetek pacjentów z ostrym zespołem klatki piersiowej	8,6%	23,1%

Współczynnik ryzyka (hazard ratio) dla czasu do pierwszego przełomu wyniósł 0,69 (95% CI 0,52–0,93). Analiza zdarzeń nawracających wykazała iloraz częstości 0,75 (95% CI 0,62–0,90), czyli około 25% mniej przełomów w ciągu 48 tygodni. Druga metoda dała szerszy przedział ufności, który przekroczył wartość 1 (95% CI 0,55–1,01) (etykieta Endari).

W przeglądzie systematycznym z 2019 roku zidentyfikowano trzy kwalifikujące się badania dotyczące L-glutaminy w niedokrwistości sierpowatokrwinkowej i zwrócono uwagę na sprzeczne wyniki, małe próby, brak zaślepienia oraz różnice wyjściowe w niektórych z nich. Stwierdzono w nim, że tylko jedno badanie randomizowane stanowi silne poparcie dla zatwierdzonego wskazania (Cieri-Hutcherson et al., Pharmacotherapy 2019).

Wyniki uzyskane w niedokrwistości sierpowatokrwinkowej odnoszą się do L-glutaminy o jakości farmaceutycznej podawanej pod nadzorem lekarza w konkretnej chorobie. Nie dowodzą one korzyści ze stosowania suplementów glutaminy u osób bez niedokrwistości sierpowatokrwinkowej.

Masa i siła mięśniowa (deklaracja dotycząca suplementu)

Glutamina jest często sprzedawana jako środek „antykataboliczny”, co oznacza, że przypisuje się jej zmniejszanie rozpadu mięśni. Kontrolowane badania u zdrowych osób tego nie potwierdzają.

W badaniu z podwójnie ślepą próbą 31 młodych dorosłych wykonywało przez 6 tygodni trening oporowy całego ciała, przyjmując glutaminę (0,9 g na kg beztłuszczowej masy ciała na dobę) lub placebo z maltodekstryny (Candow et al., Eur J Appl Physiol 2001):

Pomiar	Glutamina (n = 17)	Placebo (n = 14)
Przysiad 1RM	Około +30%	Około +30%
Wyciskanie leżąc 1RM	Około +14%	Około +14%
Beztłuszczowa masa tkankowa	+2%	+1,7%
3-metylohistydyna w moczu (wskaźnik rozpadu białek mięśniowych)	+41%	+56%

Żadna z różnic między grupami nie była istotna statystycznie. Autorzy doszli do wniosku, że glutamina nie miała wpływu na wydolność, skład ciała ani rozpad białek mięśniowych.

Metaanaliza badań z udziałem dorosłych sportowców z 2019 roku objęła 47 badań w przeglądzie i 25 w analizie zbiorczej (Ramezani Ahmadi et al., Clin Nutr 2019). Wykazała ona:

brak wpływu na beztłuszczową masę ciała, odsetek tkanki tłuszczowej czy wydolność tlenową (VO₂max);
niewielką, większą redukcję masy ciała (ważona różnica średnich −1,36; 95% CI od −2,55 do −0,16);
brak ogólnego wpływu na liczbę komórek układu odpornościowego, poza mniejszą liczbą neutrofili przy dawkach powyżej 200 mg/kg.

Bolesność mięśni i regeneracja (deklaracja dotycząca suplementu)

W jednym niewielkim badaniu w układzie naprzemiennym (crossover) z udziałem 16 zdrowych młodych dorosłych oceniano przyjmowanie 0,3 g/kg/dobę glutaminy lub placebo przez 72 godziny po serii uszkadzających ćwiczeń ekscentrycznych (wydłużających) prostowania kolana (Legault et al., Int J Sport Nutr Exerc Metab 2015). Stosowanie glutaminy wiązało się z szybszym powrotem szczytowego momentu siły przy jednej prędkości testowej oraz niższymi ocenami bolesności mięśni, na przykład 1,7 wobec 2,9 po 72 godzinach. Wpływ na powrót siły wydawał się większy u mężczyzn. Jest to pojedyncze, niewielkie badanie, które nie zostało potwierdzone w większych próbach klinicznych.

Funkcja układu odpornościowego u sportowców (deklaracja dotycząca suplementu)

Stężenie glutaminy w osoczu spada po długotrwałym wysiłku i ciężkim treningu, co doprowadziło do hipotezy, że suplementy mogą zapobiegać powysiłkowemu osłabieniu odporności. W przeglądzie danych dotyczących dawkowania i skuteczności stwierdzono, że suplementy mogą utrzymywać stałe stężenie glutaminy w osoczu w trakcie ciężkiego wysiłku i po nim, ale nie zapobiegają powysiłkowym zmianom w funkcjonowaniu układu odpornościowego (Gleeson, J Nutr 2008). W przeglądzie znaleziono niewiele dowodów z dobrze kontrolowanych badań u zdrowych, dobrze odżywionych osób na poparcie typowych powodów przyjmowania glutaminy: wsparcia odporności, zwiększenia zapasów glikogenu czy działania antykatabolicznego.

Objawy jelitowe (deklaracja dotycząca suplementu)

Jelita są jednym z głównych narządów przetwarzających glutaminę, co stanowi podstawę marketingu związanego ze „zdrowiem jelit”. Najlepsze kontrolowane dowody u ludzi mają jednak wąski zakres. W badaniu z podwójnie ślepą próbą z udziałem dorosłych, u których po zakażeniu żołądkowo-jelitowym rozwinął się zespół jelita drażliwego (IBS) z przewagą biegunki i zwiększoną przepuszczalnością jelitową, porównywano dawkę 5 g trzy razy na dobę z placebo przez 8 tygodni (Zhou et al., Gut 2019):

Odpowiedź (spadek o co najmniej 50 punktów w skali nasilenia objawów IBS): 79,6% w grupie glutaminy wobec 5,8% w grupie placebo, wśród 106 osób, które ukończyły badanie.
Poprawiły się również częstość wypróżnień, konsystencja stolca oraz wynik testu przepuszczalności jelitowej w moczu.
Częstość zdarzeń niepożądanych była niska i zbliżona w obu grupach.

Autorzy wezwali do przeprowadzenia większych badań w celu potwierdzenia tego wyniku. Odnosi się on do tej konkretnej grupy pacjentów z poinfekcyjnym IBS i nie dowodzi korzyści dla ogólnego zdrowia układu pokarmowego.

Stany krytyczne i oparzenia

Glutaminę przez długi czas dodawano do żywienia pacjentów w stanie krytycznym. Dwa duże badania zmieniły to podejście:

Badanie	Populacja	Grupa glutaminy	Główny wynik
REDOXS (Heyland et al., NEJM 2013)	1223 dorosłych pacjentów OIT z niewydolnością wielonarządową, wentylowanych mechanicznie	Glutamina dożylnie i dojelitowo, schemat czynnikowy 2×2 z przeciwutleniaczami	Śmiertelność 28-dniowa 32,4% wobec 27,2% bez glutaminy (skorygowany OR 1,28; 95% CI 1,00–1,64; p = 0,05); śmiertelność wewnątrzszpitalna i 6-miesięczna istotnie wyższa
RE-ENERGIZE (Heyland et al., NEJM 2022)	1200 pacjentów z ciężkimi oparzeniami	0,5 g/kg/dobę dojelitowo	Brak szybszego wypisu ze szpitala (mediana 40 wobec 38 dni; HR 0,91; 95% CI 0,80–1,04); śmiertelność 6-miesięczna 17,2% wobec 16,2%

Działania niepożądane i ryzyko

W badaniach nad lekiem Endari

W dwóch badaniach kontrolowanych placebo (187 pacjentów przyjmujących Endari, 111 otrzymujących placebo, 48 tygodni plus 3-tygodniowe stopniowe odstawianie) poniższe działania niepożądane wystąpiły u ponad 10% pacjentów stosujących Endari (etykieta Endari):

Działanie niepożądane	Endari	Placebo
Zaparcia	21%	18%
Nudności	19%	14%
Ból głowy	18%	15%
Ból brzucha	17%	16%
Kaszel	16%	14%
Ból kończyny	13%	7%
Ból pleców	12%	5%
Ból w klatce piersiowej	12%	8%

Pięciu pacjentów (2,7%) przerwało przyjmowanie leku Endari z powodu działań niepożądanych. Trzech pacjentów w grupie Endari zmarło w trakcie badań, a w grupie placebo nie odnotowano żadnego zgonu; żadnego ze zgonów nie uznano za związany z lekiem. Ciężkie działania niepożądane występowały częściej w grupie placebo i były zgodne z przebiegiem choroby podstawowej.

Amoniak i glutaminian

Glutamina jest rozkładana do glutaminianu i amoniaku. W etykiecie leku NutreStore ostrzegano, że ich stężenie może wzrastać u osób z zaburzeniami czynności wątroby, i zalecano rutynowe monitorowanie czynności nerek i wątroby u pacjentów otrzymujących jednocześnie żywienie dożylne, zwłaszcza przy zaburzeniach czynności nerek lub wątroby (etykieta NutreStore). Badanie fazy 3 leku Endari wykluczało pacjentów z niewydolnością nerek lub niekontrolowaną chorobą wątroby, dlatego brakuje danych w tych grupach.

Pacjenci w stanie krytycznym

W badaniu REDOXS stwierdzono wyższą śmiertelność przy stosowaniu wysokich dawek glutaminy u wentylowanych mechanicznie pacjentów oddziałów intensywnej terapii z niewydolnością wielonarządową, natomiast badanie RE-ENERGIZE u pacjentów z oparzeniami nie wykazało korzyści. Glutamina nie jest nieszkodliwa w każdej sytuacji klinicznej.

Poziomy spożycia badane u zdrowych dorosłych

W badaniach nad doustną glutaminą u zdrowych dorosłych nie stwierdzono spójnego wzorca działań niepożądanych, dlatego nie ustalono standardowego górnego limitu spożycia. W ocenie ryzyka przeprowadzonej przez autorów z Council for Responsible Nutrition, organizacji branżowej producentów suplementów, wyznaczono „obserwowany bezpieczny poziom” (observed safe level) na 14 g/dobę dla suplementowanej glutaminy. Odnotowano w niej, że wyższe spożycie testowano bez szkody dla zdrowia, ale dane były zbyt ograniczone, aby mieć pewność co do długoterminowego bezpieczeństwa powyżej tego poziomu (Shao and Hathcock, Regul Toxicol Pharmacol 2008). W osobnym przeglądzie podano, że pojedyncze dawki rzędu około 20–30 g wydawały się nie wywoływać niekorzystnych skutków, a w jednym badaniu u sportowców nie stwierdzono szkodliwego działania przy dawce 28 g/dobę przez 14 dni (Gleeson, J Nutr 2008).

Ciąża, karmienie piersią i interakcje

Brak danych dotyczących stosowania leku Endari u ludzi w okresie ciąży lub karmienia piersią, a badań wpływu na rozrodczość u zwierząt nie przeprowadzono. Nie wykonano również formalnych badań interakcji z innymi lekami (etykieta Endari).

Status prawny

Stany Zjednoczone. Endari i jego odpowiedniki generyczne to leki wydawane na receptę. L-glutamina jest również powszechnie sprzedawana w suplementach diety (Shao and Hathcock, Regul Toxicol Pharmacol 2008), które nie są oceniane przez FDA pod kątem skuteczności. Nie jest substancją kontrolowaną.
Unia Europejska. Wniosek o rejestrację leku Xyndari w niedokrwistości sierpowatokrwinkowej został wycofany przed wydaniem ostatecznej decyzji, w związku z czym lek nie został dopuszczony do obrotu.
Sport. Glutamina nie jest wymieniona na Liście zabronionych substancji i metod WADA na rok 2026.

Powiązane strony w bibliotece: tauryna (oceniana wraz z glutaminą w tym samym przeglądzie bezpieczeństwa), HMB oraz monohydrat kreatyny.

Najważniejsze informacje

Dwa różne produkty. Wydawany na receptę lek Endari jest zatwierdzony przez FDA w niedokrwistości sierpowatokrwinkowej; glutamina w formie suplementu jest sprzedawana z deklaracjami dotyczącymi mięśni, regeneracji, odporności i jelit, których FDA nie oceniała.
Zatwierdzenie opiera się na jednym badaniu. W niedokrwistości sierpowatokrwinkowej glutamina zmniejszyła medianę liczby przełomów z 4 do 3 w ciągu 48 tygodni i ograniczyła występowanie ostrego zespołu klatki piersiowej, jednak EMA uznała te same dane za niewystarczające z powodu rezygnacji pacjentów i sposobu postępowania z brakującymi danymi.
Nie wykazano działania budującego mięśnie. U młodych dorosłych trenujących oporowo oraz w metaanalizie badań z udziałem sportowców glutamina nie poprawiła siły, beztłuszczowej masy ciała ani składu ciała.
Dowody dotyczące odporności i jelit są skąpe. Suplementy utrzymują stężenie glutaminy w osoczu po wysiłku, ale nie zapobiegają zmianom w układzie odpornościowym; jedno badanie wykazało dużą korzyść wyłącznie w poinfekcyjnym zespole jelita drażliwego (IBS).
Na ogół dobrze tolerowana doustnie, ale niepozbawiona ryzyka. Około 14 g/dobę to obserwowany bezpieczny poziom u zdrowych dorosłych; wysokie dawki zwiększały śmiertelność u pacjentów OIT w stanie krytycznym, a osób z chorobami wątroby lub nerek nie badano.

Źródła

Emmaus Medical. Endari (L-glutamine oral powder), amerykańska charakterystyka produktu (prescribing information). DailyMed; Drugs@FDA, NDA 208587.
Emmaus Medical. NutreStore (L-glutamine powder for oral solution), amerykańska charakterystyka produktu (prescribing information), NDA 021667/S-007, zaktualizowano 10/2020. FDA; Drugs@FDA, NDA 021667.
Food and Drug Administration. L-glutamine oral powder, ANDA 215647, zatwierdzono 8 lipca 2024 r. Drugs@FDA.
European Medicines Agency. Xyndari: withdrawal of application for marketing authorisation (EMA/521995/2019). EMA.
Niihara Y, Miller ST, Kanter J, et al. A phase 3 trial of l-glutamine in sickle cell disease. N Engl J Med. 2018;379(3):226–235. PubMed.
Cieri-Hutcherson NE, Hutcherson TC, Conway-Habes EE, et al. Systematic review of l-glutamine for prevention of vaso-occlusive pain crisis in patients with sickle cell disease. Pharmacotherapy. 2019;39(11):1095–1104. PubMed.
Cruzat V, Macedo Rogero M, Noel Keane K, et al. Glutamine: metabolism and immune function, supplementation and clinical translation. Nutrients. 2018;10(11):1564. PubMed.
Candow DG, Chilibeck PD, Burke DG, et al. Effect of glutamine supplementation combined with resistance training in young adults. Eur J Appl Physiol. 2001;86(2):142–149. PubMed.
Ramezani Ahmadi A, Rayyani E, Bahreini M, et al. The effect of glutamine supplementation on athletic performance, body composition, and immune function: a systematic review and a meta-analysis of clinical trials. Clin Nutr. 2019;38(3):1076–1091. PubMed.
Legault Z, Bagnall N, Kimmerly DS. The influence of oral L-glutamine supplementation on muscle strength recovery and soreness following unilateral knee extension eccentric exercise. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2015;25(5):417–426. PubMed.
Gleeson M. Dosing and efficacy of glutamine supplementation in human exercise and sport training. J Nutr. 2008;138(10):2045S–2049S. PubMed.
Zhou Q, Verne ML, Fields JZ, et al. Randomised placebo-controlled trial of dietary glutamine supplements for postinfectious irritable bowel syndrome. Gut. 2019;68(6):996–1002. PubMed.
Heyland D, Muscedere J, Wischmeyer PE, et al. A randomized trial of glutamine and antioxidants in critically ill patients. N Engl J Med. 2013;368(16):1489–1497. PubMed.
Heyland DK, Wibbenmeyer L, Pollack J, et al. A randomized trial of enteral glutamine for treatment of burn injuries. N Engl J Med. 2022;387(11):1001–1010. PubMed.
Shao A, Hathcock JN. Risk assessment for the amino acids taurine, L-glutamine and L-arginine. Regul Toxicol Pharmacol. 2008;50(3):376–399. PubMed.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.

L-glutamina