Orlistat to lek wspomagający utratę masy ciała, który działa wewnątrz jelit, a nie w mózgu czy w krwiobiegu. Blokuje enzymy trawiące tłuszcz pokarmowy, dzięki czemu około 30% tłuszczu zawartego w posiłku przechodzi przez przewód pokarmowy w postaci niestrawionej (przy dawce 120 mg), zamiast ulegać wchłonięciu. Jest sprzedawany w postaci kapsułek wydawanych na receptę pod nazwą Xenical (120 mg) oraz kapsułek dostępnych bez recepty pod nazwą Alli (60 mg).
Orlistat jest jednym z najstarszych zatwierdzonych leków na otyłość: FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) zatwierdziła Xenical w 1999 r., a Alli w 2007 r. (Drugs@FDA: Xenical; Drugs@FDA: Alli). Jego wpływ na masę ciała jest umiarkowany – w analizach zbiorczych wynosi około 3 kg więcej niż przy samej diecie po jednym roku stosowania. Głównymi wadami leku są oleiste, naglące wypróżnienia oraz zmniejszone wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano rzadkie przypadki ciężkiego uszkodzenia wątroby.
Ta strona podsumowuje informacje zawarte w charakterystykach produktu FDA, badaniach klinicznych i dokumentach organów regulacyjnych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.
| Właściwość | Szczegóły |
|---|---|
| Klasa leku | Inhibitor lipaz żołądkowo-jelitowych (działa w świetle jelita, a nie ogólnoustrojowo) |
| Marki i rejestracja w USA | Xenical 120 mg, na receptę (NDA 020766, zatwierdzony 23 kwietnia 1999 r.); Alli 60 mg, bez recepty (NDA 021887, zatwierdzony 7 lutego 2007 r.) |
| Droga podania | Kapsułka doustna |
| Dawka w charakterystyce produktu | Xenical: 120 mg trzy razy na dobę z każdym głównym posiłkiem zawierającym tłuszcz. Alli: 60 mg z każdym posiłkiem zawierającym tłuszcz, nie więcej niż 3 kapsułki na dobę |
| Główne działanie | W dawce 120 mg trzy razy na dobę blokuje wchłanianie ≈30% tłuszczu z pożywienia |
| Wchłanianie ogólnoustrojowe | Minimalne; stężenie niezmienionego orlistatu w osoczu bliskie granicy wykrywalności (poniżej 5 ng/mL) |
| Okres półtrwania | 1–2 h dla niewielkiej wchłoniętej frakcji (charakterystyka produktu, na podstawie ograniczonych danych) |
| Status w UE | Xenical dopuszczony w 1998 r. (na receptę); Alli dopuszczony w 2007 r. (bez recepty, BMI ≥28 kg/m²) |
| Status WADA | Nie figuruje na Liście zabronionych substancji i metod na 2026 r. |
Czym jest
Orlistat to półsyntetyczna cząsteczka o wzorze sumarycznym C₂₉H₅₃NO₅ i masie cząsteczkowej 495,7 (charakterystyka produktu Xenical). Bywa również nazywany tetrahydrolipstatyną (PubChem). Jego związek macierzysty, lipstatyna, został wyizolowany w firmie Roche z bakterii glebowej Streptomyces toxytricini i opisany w 1987 r. jako bardzo silny inhibitor lipazy trzustkowej – kluczowego enzymu trawienia tłuszczów w jelitach (Weibel et al., J Antibiot 1987).
Aktywną częścią cząsteczki jest pierścień β-laktonowy (naprężony czteroatomowy pierścień). Według charakterystyki produktu orlistat tworzy wiązanie kowalencyjne z aktywnym miejscem serynowym lipaz żołądkowych i trzustkowych w żołądku oraz jelicie cienkim. Unieczynnione enzymy nie mogą już rozkładać trójglicerydów pokarmowych do wolnych kwasów tłuszczowych i monoglicerydów, czyli postaci, które jelito potrafi wchłonąć. Niestrawione trójglicerydy są wydalane ze stolcem, co tworzy deficyt kaloryczny.
Dwa produkty dostępne w USA zawierają ten sam lek w różnych mocach:
| Produkt | Moc | Status | Wskazanie w charakterystyce produktu |
|---|---|---|---|
| Xenical | Kapsułka 120 mg | Na receptę | Leczenie otyłości (BMI ≥30 kg/m² lub ≥27 kg/m² przy obecności czynników ryzyka takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca lub dyslipidemia) oraz zmniejszenie ponownego przyrostu masy ciała po wcześniejszym schudnięciu; od 12 roku życia |
| Alli | Kapsułka 60 mg | Bez recepty | Utrata masy ciała u dorosłych z nadwagą w wieku 18 lat i starszych, w połączeniu z niskokaloryczną, niskotłuszczową dietą |
Źródła: charakterystyka produktu Xenical; ulotka Alli Drug Facts.
Jak działa w organizmie
Ponieważ orlistat działa wewnątrz jelita, do krwi dociera jego bardzo niewielka ilość. Na podstawie charakterystyki produktu Xenical:
| Parametr | Informacje z charakterystyki produktu |
|---|---|
| Wchłanianie | Minimalne. Po podaniu znakowanej radioaktywnie dawki 360 mg stężenie niezmienionego orlistatu w osoczu było bliskie granicy wykrywalności (poniżej 5 ng/mL). W badaniach terapeutycznych stężenia w osoczu wykrywano sporadycznie i były one niskie (poniżej 10 ng/mL), bez kumulacji |
| Wiązanie z białkami | Ponad 99% in vitro (głównie z lipoproteinami i albuminami) |
| Metabolity | M1 i M3, które wykazują 1000- i 2500-krotnie słabsze hamowanie lipazy i są uznawane za nieistotne farmakologicznie. Okresy półtrwania ≈3 h (M1) i ≈13,5 h (M3) |
| Eliminacja | ≈97% dawki odzyskiwane w kale, z czego 83% w postaci niezmienionego orlistatu; poniżej 2% w moczu; całkowite wydalenie w ciągu 3–5 dni |
| Okres półtrwania wchłoniętego leku | 1–2 h (ograniczone dane) |
| Początek i ustąpienie działania | Wpływ na zawartość tłuszczu w kale widoczny w ciągu 24–48 h od podania; ilość tłuszczu w kale wraca do poziomu sprzed leczenia w ciągu 48–72 h po odstawieniu |
| Zależność dawka–odpowiedź | Zablokowanie ≈30% tłuszczu z pożywienia przy dawce 120 mg trzy razy na dobę; wyższe dawki nie dawały dodatkowych korzyści |
Lek działa tylko wtedy, gdy w jelicie znajduje się tłuszcz. Charakterystyka produktu podaje, że dawkę można pominąć, jeśli posiłek zostanie opuszczony lub nie zawiera tłuszczu. W 3-tygodniowym badaniu z udziałem 28 zdrowych mężczyzn lek Xenical w dawce 120 mg trzy razy na dobę nie zmienił istotnie bilansu wapnia, magnezu, fosforu, cynku, miedzi ani żelaza.
Zatwierdzone zastosowanie medyczne
Xenical (na receptę). FDA zatwierdziła go w leczeniu otyłości, obejmującym utratę i utrzymanie masy ciała, w połączeniu z dietą o obniżonej kaloryczności, a także w celu zmniejszenia ryzyka ponownego przyrostu masy ciała po wcześniejszym schudnięciu. Dawka w charakterystyce produktu to jedna kapsułka 120 mg trzy razy na dobę z każdym głównym posiłkiem zawierającym tłuszcz, przyjmowana w trakcie posiłku lub do 1 godziny po nim. Charakterystyka produktu zaleca zbilansowaną pod względem odżywczym dietę niskokaloryczną, w której około 30% kalorii pochodzi z tłuszczów, rozłożoną na trzy główne posiłki (charakterystyka produktu Xenical).
Alli (bez recepty). Ulotka Drug Facts dopuszcza przyjmowanie jednej kapsułki 60 mg z każdym posiłkiem zawierającym tłuszcz, maksymalnie do 3 kapsułek na dobę, u dorosłych z nadwagą w wieku 18 lat i starszych stosujących niskokaloryczną, niskotłuszczową dietę. Podaje ona, że największa utrata masy ciała następuje w pierwszych 6 miesiącach (ulotka Alli Drug Facts).
Unia Europejska. Xenical jest dopuszczony do obrotu jako lek na receptę od 29 lipca 1998 r. (EMA, Xenical). Alli jest dopuszczony bez recepty od 22 lipca 2007 r. dla dorosłych z nadwagą o BMI wynoszącym 28 kg/m² lub więcej. W UE jest on dostępny również w postaci tabletek do rozgryzania i żucia 27 mg, a EMA wskazuje, że nie należy go przyjmować dłużej niż przez sześć miesięcy (EMA, Alli).
Obie informacje o leku zalecają codzienne przyjmowanie preparatu wielowitaminowego przed snem lub w odstępie co najmniej 2 godzin od orlistatu (zob. wchłanianie witamin poniżej).
Kontrola antydopingowa. Orlistat nie jest wymieniony na aktualnej liście substancji zabronionych w sporcie (Lista zabronionych substancji i metod WADA na 2026 r.).
Co pokazują badania
Jednoroczna i dwuletnia utrata masy ciała przy dawce 120 mg
Charakterystyka produktu Xenical łączy dane z siedmiu podwójnie zaślepionych badań kontrolowanych placebo trwających 1–2 lata, obejmujących ponad 2800 pacjentów przyjmujących Xenical i 1400 przyjmujących placebo, z których wszyscy stosowali dietę o obniżonej kaloryczności. W pięciu badaniach średnia utrata masy ciała po 1 roku wyniosła 13,4 lb (≈6,1 kg) w grupie leku Xenical wobec 5,8 lb (≈2,6 kg) w grupie placebo, co oznacza różnicę rzędu około 3% masy ciała. Wśród pacjentów, którzy ukończyli roczne leczenie, co najmniej 5% wyjściowej masy ciała straciło 57% osób przyjmujących Xenical i 31% przyjmujących placebo (charakterystyka produktu Xenical).
W trzech badaniach oceniających ponowny przyrost masy ciała po początkowym schudnięciu Xenical zmniejszył część utraconej masy ciała, która powróciła:
| Badanie | Masa ciała odzyskana na placebo | Masa ciała odzyskana na leku Xenical |
|---|---|---|
| 14119C | 52% | 26% |
| 14185 | 63% | 35% |
| 14302 | 53% | 32% |
Dla wszystkich trzech różnic wartość p wynosiła poniżej 0,001. Zbiorcze dane z jednego roku wykazały również niewielką względną poprawę stężenia cholesterolu LDL (−4,0% wobec +5,0% na placebo) oraz obwodu talii (−6,45 cm wobec −4,04 cm).
XENDOS: cztery lata i zapobieganie cukrzycy
XENDOS (XENical in the prevention of Diabetes in Obese Subjects) to najdłuższe badanie kliniczne z udziałem orlistatu. W badaniu tym 3305 dorosłych z BMI wynoszącym 30 kg/m² lub więcej przydzielono losowo do zmiany stylu życia w połączeniu z orlistatem w dawce 120 mg lub placebo trzy razy na dobę przez 4 lata (Torgerson et al., Diabetes Care 2004). Leczenie ukończyło zaledwie 52% grupy orlistatu i 34% grupy placebo.
| Punkt końcowy po 4 latach | Orlistat | Placebo |
|---|---|---|
| Średnia utrata masy ciała (opublikowana praca) | 5,8 kg | 3,0 kg |
| Średnia zmiana masy ciała (charakterystyka produktu, ITT LOCF) | −5,17% | −2,75% |
| Utrata ≥5% masy ciała (charakterystyka produktu) | 45% | 28% |
| Utrata ≥10% masy ciała (charakterystyka produktu) | 21% | 10% |
| Skumulowana zapadalność na cukrzycę (opublikowana praca) | 6,2% | 9,0% |
| Kamica żółciowa jako zdarzenie niepożądane (charakterystyka produktu) | 2,9% | 1,8% |
W publikacji podano względne zmniejszenie ryzyka cukrzycy o 37,3% (p = 0,0032). Analiza tego samego badania przedstawiona w charakterystyce produktu, ograniczona do pacjentów z kontrolnymi badaniami stężenia glukozy, wskazuje wartości 5,5% wobec 8,3% (względna redukcja o 34%, p = 0,01). Oba źródła są zgodne, że korzyść ograniczała się do osób z wyjściowo nieprawidłową tolerancją glukozy (stanem przedcukrzycowym): w tej podgrupie wskaźniki z tablic trwania życia w charakterystyce produktu wyniosły 18,7% wobec 27,2%. U osób z prawidłową tolerancją glukozy orlistat nie zmniejszył ryzyka wystąpienia cukrzycy. Charakterystyka produktu przypisuje ten efekt utracie masy ciała, a nie bezpośredniemu działaniu leku na stężenie glukozy lub insuliny.
Dawka 60 mg (moc preparatu Alli)
W dwóch badaniach kontrolowanych placebo sprawdzano dawkę 60 mg trzy razy na dobę:
| Badanie | Schemat badania | Wynik |
|---|---|---|
| Hauptman et al., Arch Fam Med 2000 | 2 lata, 17 ośrodków podstawowej opieki zdrowotnej w USA, n = 796 otyłych dorosłych (BMI 30–44); placebo vs 60 mg vs 120 mg | Utrata masy ciała w 1 roku: 4,14 kg (placebo), 7,08 kg (60 mg), 7,94 kg (120 mg). Utrata ≥5%: 30,7%, 48,8%, 50,5% |
| Anderson et al., Ann Pharmacother 2006 | 16 tygodni, 20 ośrodków w USA, n = 391 dorosłych z łagodną lub umiarkowaną nadwagą | Utrata masy ciała 3,05 kg vs 1,90 kg na placebo (p poniżej 0,001); osoby kończące badanie straciły 4,8% vs 3,1% wyjściowej masy ciała |
W badaniu 2-letnim dawka 60 mg zapewniała większą część efektu obserwowanego przy dawce 120 mg. Ulotka preparatu Alli podsumowuje to jako dodatkowe 2–3 funty (lb) utraconej masy ciała na każde 5 funtów schudniętych dzięki samej diecie.
Porównanie z innymi lekami na otyłość
W metaanalizach orlistat konsekwentnie plasuje się w dolnym przedziale skuteczności pod względem utraty masy ciała:
- Metaanaliza z 2007 r. obejmująca 16 badań z orlistatem (n = 10 631) trwających 1–4 lata: o 2,9 kg większa utrata masy ciała niż na placebo (95% CI 2,5–3,2 kg). Orlistat zmniejszał zapadalność na cukrzycę oraz stężenie cholesterolu całkowitego i LDL, ale nasilał działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego i nieznacznie obniżał stężenie HDL (Rucker et al., BMJ 2007).
- Metaanaliza sieciowa z 2016 r. obejmująca 28 badań (n = 29 018) po 1 roku: o 2,6 kg większa utrata masy ciała przy orlistacie (95% przedział wiarygodności 2,16–3,04 kg) wobec 5,3 kg przy liraglutydzie i 8,8 kg przy połączeniu fenterminy z topiramatem. Utratę co najmniej 5% masy ciała osiągnęło 44% osób przyjmujących orlistat wobec mediany 23% w grupie placebo. Odsetek rezygnacji z udziału w badaniach wynosił 30–45% (Khera et al., JAMA 2016).
- Metaanaliza sieciowa z 2024 r. (opublikowana ponownie po wycofaniu wersji z 2022 r.) obejmująca 132 badania (n = 48 209): orlistat zwiększał szanse przerwania leczenia z powodu zdarzeń niepożądanych (OR 1,71; 95% CI 1,42–2,05). W analizie post-hoc semaglutyd dawał o 11,40 punktu procentowego większą utratę masy ciała niż sama zmiana stylu życia (Shi et al., Lancet 2024).
Tyrzepatyd został zatwierdzony po zakończeniu okresu wyszukiwania literatury w tych analizach, dlatego nie został w nich uwzględniony. Charakterystyka produktu Xenical stwierdza, że długoterminowy wpływ orlistatu na chorobowość i śmiertelność związaną z otyłością nie został ustalony.
Działania niepożądane i ryzyko
Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego
Objawy żołądkowo-jelitowe są najczęstszymi działaniami nieżądanymi i wynikają bezpośrednio z mechanizmu działania leku: niewchłonięty tłuszcz trafia do stolca. Częstość ich występowania w siedmiu badaniach kontrolowanych placebo ujętych w charakterystyce produktu Xenical:
| Zdarzenie niepożądane | Xenical, rok 1 (n = 1913) | Placebo, rok 1 (n = 1466) | Xenical, rok 2 (n = 613) | Placebo, rok 2 (n = 524) |
|---|---|---|---|---|
| Oleiste plamienie z odbytu | 26,6% | 1,3% | 4,4% | 0,2% |
| Gazy z wydzieliną | 23,9% | 1,4% | 2,1% | 0,2% |
| Parcie naglące na stolec | 22,1% | 6,7% | 2,8% | 1,7% |
| Tłuszczowy/oleisty stolec | 20,0% | 2,9% | 5,5% | 0,6% |
| Oleiste wypróżnienia | 11,9% | 0,8% | 2,3% | 0,2% |
| Zwiększona częstość wypróżnień | 10,8% | 4,1% | 2,6% | 0,8% |
| Nietrzymanie stolca | 7,7% | 0,9% | 1,8% | 0,2% |
Dolegliwości te zazwyczaj pojawiały się w pierwszych 3 miesiącach. Około połowa epizodów trwała krócej niż tydzień, a większość nie dłużej niż 4 tygodnie, choć u niektórych osób utrzymywały się one przez 6 miesięcy lub dłużej. Charakterystyka produktu wskazuje, że zdarzenia ze strony przewodu pokarmowego nasilają się, gdy orlistat jest przyjmowany z dietą o zawartości tłuszczu przekraczającej 30% lub z pojedynczym posiłkiem o bardzo wysokiej zawartości tłuszczu. W badaniach kontrolowanych leczenie z powodu zdarzeń niepożądanych przerwało 8,8% pacjentów przyjmujących Xenical wobec 5,0% w grupie placebo, głównie z przyczyn żołądkowo-jelitowych.
Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach
Orlistat zmniejsza wchłanianie niektórych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach oraz beta-karotenu. W badaniu farmakokinetycznym zmniejszył wchłanianie suplementu beta-karotenu o 30%, a suplementu octanu witaminy E o około 60%. Jego wpływ na suplementowane witaminy A i D oraz na witaminę K pochodzącą z pożywienia nie jest znany (charakterystyka produktu Xenical).
U dorosłych, którzy nie przyjmowali suplementów witaminowych i mieli prawidłowe stężenia wyjściowe, niskie wartości podczas dwóch lub więcej kolejnych wizyt w okresie 1–2 lat występowały częściej w grupie leku Xenical:
| Witamina | Placebo | Xenical |
|---|---|---|
| Witamina A | 1,0% | 2,2% |
| Witamina D | 6,6% | 12,0% |
| Witamina E | 1,0% | 5,8% |
| Beta-karoten | 1,7% | 6,1% |
W związku z tym charakterystyka produktu zaleca codzienne przyjmowanie preparatu wielowitaminowego zawierającego witaminy A, D, E i K oraz beta-karoten co najmniej 2 godziny przed przyjęciem orlistatu lub po nim, na przykład przed snem. W badaniu z udziałem młodzieży, w którym wszyscy pacjenci przyjmowali suplementy, niskie stężenia zdarzały się rzadko (witamina D: 1,4% wobec 0,7%).
Uszkodzenie wątroby
Charakterystyka produktu Xenical ostrzega o rzadkich zgłoszeniach po wprowadzeniu leku do obrotu dotyczących ciężkiego uszkodzenia wątroby z martwicą komórek wątrobowych lub ostrą niewydolnością wątroby, w niektórych przypadkach zakończonych przeszczepieniem wątroby lub zgonem. Zaleca pacjentom zgłaszanie objawów problemów z wątrobą (utraty apetytu, świądu, żółtaczki, ciemnego moczu, jasnych stolców lub bólu w prawym górnym kwadrancie brzucha). W razie ich wystąpienia charakterystyka produktu nakazuje odstawienie orlistatu oraz innych podejrzewanych leków i wykonanie prób wątrobowych (ALT i AST). Ulotka Alli Drug Facts zawiera podobne ostrzeżenie.
To, czy orlistat wywołuje uszkodzenie wątroby, pozostaje niepewne. W brytyjskim badaniu serii przypadków z samokontrolą (self-controlled case series) obejmującym 94 695 osób stosujących orlistat zidentyfikowano 988 przypadków ostrego uszkodzenia wątroby (Douglas et al., BMJ 2013). Częstość była wyższa w okresie 90 dni przed rozpoczęciem przyjmowania orlistatu (iloraz współczynników zapadalności 1,50) oraz w pierwszych 30 dniach leczenia (2,21) niż w innych okresach. Jednak pierwsze 90 dni przyjmowania leku nie różniło się od 90 dni bezpośrednio przed jego włączeniem (1,02; 95% CI 0,67–1,56). Autorzy doszli do wniosku, że podwyższone ryzyko w okolicach rozpoczęcia leczenia odzwierciedla prawdopodobnie stan zdrowia pacjentów w tym czasie, a nie efekt przyczynowy samego leku.
Kamica nerkowa i uszkodzenie nerek
Orlistat może zwiększać wydalanie szczawianów z moczem. Zgłaszano przypadki szczawianowej kamicy nerkowej oraz nefropatii szczawianowej (uszkodzenia nerek przez kryształy szczawianów) z niewydolnością nerek. Charakterystyka produktu zaleca monitorowanie czynności nerek u osób z zaburzeniami czynności nerek, wysokim stężeniem szczawianów w moczu lub kamieniami ze szczawianu wapnia w wywiadzie, a także odstawienie leku w razie rozwoju nefropatii szczawianowej. Ulotka preparatu Alli wymienia choroby nerek lub kamicę nerkową jako powód do skonsultowania się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania.
Inne zagrożenia
- Kamica żółciowa. Znaczna utrata masy ciała może zwiększać ryzyko kamicy żółciowej (2,9% wobec 1,8% w badaniu XENDOS).
- Nadwrażliwość. Rzadkie zgłoszenia świądu, wysypki, pokrzywki, obrzęku naczynioruchowego, skurczu oskrzeli i anafilaksji; bardzo rzadkie wysypki pęcherzowe oraz leukocytoklastyczne zapalenie naczyń (zapalenie małych naczyń krwionośnych).
- Zapalenie trzustki i krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego zgłaszano po wprowadzeniu leku do obrotu. Charakterystyka produktu zaznacza, że nie ustalono związku przyczynowego z zapaleniem trzustki, a większość zgłoszeń krwawienia nie miała ciężkiego przebiegu.
- Niskie stężenie cukru we krwi w cukrzycy. Utrata masy ciała może poprawić kontrolę glikemii, dlatego może być konieczne zmniejszenie dawek pochodnych sulfonylomocznika lub insuliny.
Interakcje lekowe
Orlistat może zmniejszać wchłanianie innych przyjmowanych z nim leków. Na podstawie charakterystyki produktu Xenical:
| Lek | Interakcja | Zalecenie z charakterystyki produktu |
|---|---|---|
| Cyklosporyna | Przyjęta jednocześnie: AUC cyklosporyny −31%, stężenie maksymalne −25%. Przyjęta 3 h po orlistacie: AUC −17% | Nie przyjmować w tym samym czasie; podawać cyklosporynę co najmniej 3 h po orlistacie i rozważyć częstsze oznaczanie jej stężenia |
| Lewotyroksyna | Po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano niedoczynność tarczycy | Zachować odstęp między dawkami wynoszący co najmniej 4 h; monitorować czynność tarczycy |
| Warfaryna i inne leki przeciwzakrzepowe | Wchłanianie witaminy K może spaść; zgłoszenia zmian wartości INR | Ściśle monitorować parametry krzepnięcia |
| Amiodaron | Ekspozycja na amiodaron i jego metabolit spadła o 23–27% | Możliwe osłabienie działania |
| Leki przeciwpadaczkowe | Zgłaszano drgawki | Monitorować częstość i nasilenie napadów |
| Leki przeciwretrowirusowe (np. atazanawir, rytonawir, fumaran dizoproksylu tenofowiru, emtrycytabina, schematy z efawirenzem) | Zgłaszano utratę kontroli wirusologicznej HIV | Monitorować HIV RNA; odstawić orlistat w razie wzrostu wiremii |
W badaniach opisanych w charakterystyce produktu nie stwierdzono istotnych klinicznie interakcji z alkoholem, digoksyną, gliburydem, nifedypiną o przedłużonym uwalnianiu, fenytoiną, prawastatyną ani doustnymi środkami antykoncepcyjnymi (brak zmian w hamowaniu owulacji u 20 kobiet). Ulotka preparatu Alli informuje, że osoby po przeszczepieniu narządu lub przyjmujące cyklosporynę nie powinny go stosować.
Kto nie powinien go stosować
Lek Xenical jest przeciwwskazany w ciąży, przewlekłym zespole złego wchłaniania, cholestazie (upośledzonym przepływie żółci) oraz w przypadku stwierdzonej nadwrażliwości na produkt. Charakterystyka produktu wskazuje również, że przed leczeniem należy wykluczyć organiczne przyczyny otyłości, takie jak niedoczynność tarczycy. Preparatu Alli nie powinny stosować osoby bez nadwagi, kobiety w ciąży lub karmiące piersią ani osoby mające problemy z wchłanianiem pokarmu. Bezpieczeństwo i skuteczność u dzieci poniżej 12 lat nie zostały ustalone.
Najważniejsze informacje
- Bloker wchłaniania tłuszczu, a nie lek hamujący apetyt. Orlistat unieczynnia lipazy jelitowe, dzięki czemu ≈30% tłuszczu z pożywienia nie ulega wchłonięciu; do krwiobiegu trafia znikoma ilość leku.
- Dwie moce tego samego leku. Xenical 120 mg jest wydawany wyłącznie na receptę; Alli 60 mg jest sprzedawany bez recepty w USA i UE.
- Umiarkowana utrata masy ciała. Analizy zbiorcze wykazują utratę masy ciała o około 3 kg większą niż na placebo po 1 roku. W 4-letnim badaniu XENDOS różnica wyniosła 5,8 wobec 3,0 kg, a ryzyko cukrzycy spadło wyłącznie u osób ze stanem przedcukrzycowym.
- Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego są częste i zależą od diety. Oleiste plamienie, parcie naglące i nietrzymanie stolca dotyczyły do około jednej czwartej użytkowników w 1 roku i nasilają się po posiłkach bogatych w tłuszcz.
- Witaminy i wchłanianie leków. Orlistat zmniejsza wchłanianie witamin A, D, E oraz beta-karotenu i może wchodzić w interakcje z cyklosporyną, lewotyroksyną, warfaryną, lekami przeciwpadaczkowymi oraz lekami stosowanymi w zakażeniu HIV.
- Rzadkie ciężkie zdarzenia niepożądane. Charakterystyki produktu ostrzegają przed rzadkim ciężkim uszkodzeniem wątroby i szczawianowym uszkodzeniem nerek, chociaż duże badanie brytyjskie nie znalazło jednoznacznych dowodów na to, że orlistat wywołuje uszkodzenie wątroby.
Źródła
- H2-Pharma LLC. Xenical (orlistat) capsules prescribing information. Revised 11/2022; wersja DailyMed ze stycznia 2026 r. DailyMed.
- Haleon US Holdings LLC. Alli (orlistat 60 mg) capsules Drug Facts label. Wersja DailyMed z marca 2026 r. DailyMed.
- U.S. Food and Drug Administration. Drugs@FDA: Xenical, NDA 020766. FDA.
- U.S. Food and Drug Administration. Drugs@FDA: Alli, NDA 021887. FDA.
- European Medicines Agency. Xenical: EPAR. EMA.
- European Medicines Agency. Alli (previously Orlistat GSK): EPAR. EMA.
- National Center for Biotechnology Information. PubChem Compound Summary for CID 3034010, Orlistat. PubChem.
- Weibel EK, Hadvary P, Hochuli E, et al. Lipstatin, an inhibitor of pancreatic lipase, produced by Streptomyces toxytricini. I. Producing organism, fermentation, isolation and biological activity. J Antibiot (Tokyo). 1987;40(8):1081–1085. PubMed.
- Torgerson JS, Hauptman J, Boldrin MN, Sjöström L. XENical in the prevention of diabetes in obese subjects (XENDOS) study: a randomized study of orlistat as an adjunct to lifestyle changes for the prevention of type 2 diabetes in obese patients. Diabetes Care. 2004;27(1):155–161. PubMed.
- Hauptman J, Lucas C, Boldrin MN, et al. Orlistat in the long-term treatment of obesity in primary care settings. Arch Fam Med. 2000;9(2):160–167. PubMed.
- Anderson JW, Schwartz SM, Hauptman J, et al. Low-dose orlistat effects on body weight of mildly to moderately overweight individuals: a 16 week, double-blind, placebo-controlled trial. Ann Pharmacother. 2006;40(10):1717–1723. PubMed.
- Rucker D, Padwal R, Li SK, et al. Long term pharmacotherapy for obesity and overweight: updated meta-analysis. BMJ. 2007;335(7631):1194–1199. PubMed.
- Khera R, Murad MH, Chandar AK, et al. Association of pharmacological treatments for obesity with weight loss and adverse events: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2016;315(22):2424–2434. PubMed.
- Shi Q, Wang Y, Hao Q, et al. Pharmacotherapy for adults with overweight and obesity: a systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. Lancet. 2024;403(10434):e21–e31. PubMed.
- Douglas IJ, Langham J, Bhaskaran K, et al. Orlistat and the risk of acute liver injury: self controlled case series study in UK Clinical Practice Research Datalink. BMJ. 2013;346:f1936. PubMed.
- World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.