Losartan to dostępny na receptę lek obniżający ciśnienie tętnicze z grupy antagonistów receptora angiotensyny II (ARB, tzw. „sartanów”). FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) zatwierdziła go pod nazwą handlową Cozaar 14 kwietnia 1995 r., a obecnie lek oryginalny jest sprzedawany przez firmę Organon. Jest powszechnie dostępny w postaci tabletek generycznych — pojedynczo lub w połączeniu z lekiem moczopędnym hydrochlorotiazydem (Hyzaar).
Amerykańska charakterystyka produktu (etykieta FDA) obejmuje trzy wskazania: nadciśnienie tętnicze, zmniejszanie ryzyka udaru mózgu u osób z nadciśnieniem tętniczym i przerostem mięśnia sercowego (na podstawie badania LIFE) oraz spowalnianie postępu choroby nerek w cukrzycy typu 2 (na podstawie badania RENAAL). Etykieta zawiera ostrzeżenie w ramce (boxed warning) dotyczące toksycznego działania na płód. Losartan bywa niekiedy wymieniany jako lek na nadciśnienie u osób stosujących sterydy anaboliczne, jednak w żadnym badaniu nie oceniano go u osób przyjmujących sterydy anaboliczne.
Ta strona podsumowuje to, co podają etykieta FDA i główne badania kliniczne oceniające punkty końcowe. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.
| Właściwość | Szczegóły |
|---|---|
| Klasa leku | Antagonista receptora angiotensyny II typu 1 (AT1) (ARB, sartan) |
| Marka / rejestracja | Cozaar (Organon), NDA 020386, zatwierdzony 14 kwietnia 1995 r.; dostępne zamienniki generyczne z kodem AB |
| Droga podania | Tabletka doustna (etykieta opisuje również zawiesinę sporządzaną w aptece dla dzieci) |
| Moce dawki | 25 mg, 50 mg, 100 mg |
| Dawkowanie u dorosłych wg etykiety | Zazwyczaj 50 mg raz na dobę; maksymalnie 100 mg raz na dobę; dawka początkowa 25 mg w przypadku niedoboru objętości wewnątrznaczyniowej lub łagodnych do umiarkowanych zaburzeń czynności wątroby |
| Okres półtrwania (wg etykiety) | Losartan ≈2 h; jego aktywny metabolit 6–9 h |
| Kluczowy element mechanizmu | Około 14% dawki przekształca się w aktywny metabolit, który działa 10–40 razy silniej i odpowiada za większość efektu terapeutycznego |
| Ostrzeżenie w ramce | Toksyczność dla płodu: odstawić niezwłocznie po stwierdzeniu ciąży |
| Status w USA | Wyłącznie na receptę |
| Status WADA | Niewymieniony na Liście zabronionych substancji i metod z 2026 r.; tabletki złożone z hydrochlorotiazydem zawierają zabroniony diuretyk |
Czym jest
Losartan potasu to niepeptydowa cząsteczka o wzorze C₂₂H₂₂ClKN₆O i masie cząsteczkowej 461,01, łatwo rozpuszczalna w wodzie (Cozaar label). Każda tabletka zawiera niewielką ilość potasu: 2,12 mg w tabletce 25 mg, 4,24 mg w tabletce 50 mg i 8,48 mg w tabletce 100 mg.
FDA zatwierdziła Cozaar w ramach wniosku NDA 020386 jako nową cząsteczkę 14 kwietnia 1995 r. W bazie Drugs@FDA tabletki oryginalne mają przypisany kod równoważności terapeutycznej „AB”, co oznacza, że zatwierdzone leki generyczne są uznawane za w pełni zamienne (Drugs@FDA).
Jak obniża ciśnienie tętnicze
Angiotensyna II to główny hormon podnoszący ciśnienie tętnicze w układzie renina–angiotensyna. Zwęża naczynia krwionośne i pobudza uwalnianie aldosteronu (hormonu sprawiającego, że nerki zatrzymują sól i wodę). Losartan i jego aktywny metabolit uniemożliwiają wiązanie angiotensyny II z receptorem AT1. Zgodnie z etykietą leku:
- Oba związki wiążą się z receptorem AT1 z około 1000-krotnie większym powinowactwem niż z receptorem AT2 i żaden z nich nie działa jako częściowy agonista.
- Sam losartan jest odwracalnym, kompetycyjnym antagonistą. Aktywny metabolit jest 10–40 razy silniejszy w przeliczeniu na masę i blokuje receptor w sposób niekompetycyjny.
- Dawka 100 mg blokuje w szczycie działania około 85% odpowiedzi presyjnej na podawaną we wlewie angiotensynę II, a po 24 godzinach blokada utrzymuje się na poziomie 25–40%.
- Po zniesieniu ujemnego sprzężenia zwrotnego aktywność reniny w osoczu wzrasta 2–3-krotnie, a stężenie aldosteronu spada. Pomimo spadku stężenia aldosteronu w etykiecie odnotowano bardzo niewielki wpływ na stężenie potasu w surowicy.
- Losartan nie hamuje konwertazy angiotensyny (ACE), dlatego w przeciwieństwie do inhibitorów ACE nie nasila odpowiedzi na bradykininę — peptyd powiązany z kaszlem po inhibitorach ACE.
Efekt hipotensyjny pojawia się w większości w ciągu jednego tygodnia; w niektórych badaniach osiągnięcie maksymalnego działania zajmowało 3–6 tygodni. Według etykiety po nagłym odstawieniu leku nie występuje wzrost ciśnienia tętniczego z odbicia, a średnia częstość akcji serca pozostaje zasadniczo bez zmian.
Kwas moczowy: działanie swoiste dla losartanu
Losartan zwiększa wydalanie kwasu moczowego z moczem. W niewielkim randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu krzyżowym z udziałem 13 pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, podwyższonym stężeniem kwasu moczowego i dną moczanową losartan w dawce 50 mg na dobę obniżył stężenie kwasu moczowego w surowicy z 538 do 491 µmol/L (z ≈9,0 do ≈8,3 mg/dL), podczas gdy irbesartan nie wywarł żadnego wpływu; podwojenie dawki losartanu nie spowodowało dalszego spadku (Würzner et al., J Hypertens 2001). W przeglądzie badań nad sartanami stwierdzono, że jedynie w przypadku losartanu istnieją wyraźne dowody na obniżanie stężenia kwasu moczowego w surowicy, nie jest to więc efekt całej klasy leków (Sutton Burke et al., J Pharm Pract 2020). Losartan nie jest zatwierdzony do leczenia dny moczanowej ani hiperurykemii.
Farmakokinetyka
Większość działania losartanu pochodzi od aktywnego metabolitu będącego kwasem karboksylowym, powstającego podczas metabolizmu pierwszego przejścia głównie przy udziale enzymu CYP2C9. Dane z etykiety FDA (Cozaar label):
| Parametr | Losartan | Aktywny metabolit |
|---|---|---|
| Biodostępność po podaniu doustnym | ≈33% (znaczny metabolizm pierwszego przejścia) | — |
| Odsetek dawki ulegający przemianie | — | ≈14% |
| Czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego | 1 h | 3–4 h |
| Ekspozycja (AUC) | Wartość odniesienia | ≈4-krotnie wyższa niż dla losartanu |
| Końcowy okres półtrwania | ≈2 h | ≈6–9 h |
| Objętość dystrybucji | ≈34 L | ≈12 L |
| Wolna (niezwiązana) frakcja w osoczu | 1,3% | 0,2% |
| Całkowity klirens osoczowy | ≈600 mL/min | ≈50 mL/min |
| Wydalanie w postaci niezmienionej z moczem (pojedyncza dawka) | ≈4% | ≈6% |
Inne informacje z etykiety:
- Posiłek: jedzenie spowalnia wchłanianie i obniża stężenie maksymalne, ale całkowita ekspozycja spada jedynie o około 10%. Lek można przyjmować z posiłkiem lub niezależnie od posiłków.
- Liniowość: farmakokinetyka jest liniowa do dawki 200 mg, a żaden z obu związków nie kumuluje się przy dawkowaniu raz na dobę.
- Wydalanie: po doustnym podaniu dawki znakowanej izotopowo około 35% odzyskiwane jest w moczu, a 60% w kale, przy udziale wydzielania z żółcią.
- Płeć: stężenie losartanu w osoczu u kobiet z nadciśnieniem tętniczym było około dwukrotnie wyższe niż u mężczyzn, jednak stężenie aktywnego metabolitu było zbliżone; modyfikacja dawki nie jest konieczna.
- Zaburzenia czynności nerek: w łagodnych do umiarkowanych zaburzeniach czynności nerek stężenia obu związków wzrastają o 50–90%. Żaden z nich nie jest usuwany podczas hemodializy.
- Zaburzenia czynności wątroby: w łagodnej do umiarkowanej poalkoholowej marskości wątroby stężenie losartanu było 5-krotnie, a stężenie metabolitu około 1,7-krotnie wyższe niż u zdrowych ochotników, dlatego etykieta zaleca dawkę początkową 25 mg.
- Genetyka: osoby z rzadkim defektem enzymu CYP2C9 nie przekształcają losartanu w jego aktywny metabolit.
Krótki okres półtrwania leku macierzystego jest kompensowany przez dłużej utrzymujący się metabolit. W badaniach dotyczących nadciśnienia tętniczego podawanie leku dwa razy na dobę w tej samej całkowitej dawce dobowej dawało konsekwentnie większą odpowiedź w punkcie minimalnego stężenia (po 24 godzinach) niż dawkowanie raz na dobę.
Zatwierdzone zastosowanie medyczne
| Wskazanie | Dawkowanie wg etykiety |
|---|---|
| Nadciśnienie tętnicze u dorosłych | Początkowo 50 mg raz na dobę; maksymalnie 100 mg raz na dobę. Początkowo 25 mg przy możliwym niedoborze objętości wewnątrznaczyniowej (np. podczas stosowania diuretyków) |
| Nadciśnienie tętnicze u dzieci w wieku 6–16 lat | Początkowo 0,7 mg/kg raz na dobę (maksymalnie 50 mg); dawek powyżej 1,4 mg/kg lub 100 mg na dobę nie badano. Niezalecany poniżej 6. roku życia ani przy GFR poniżej 30 mL/min/1,73 m² |
| Zmniejszenie ryzyka udaru mózgu w nadciśnieniu tętniczym z przerostem lewej komory | Początkowo 50 mg; w razie potrzeby dodać hydrochlorotiazyd 12,5 mg i/lub zwiększyć dawkę losartanu do 100 mg, a następnie hydrochlorotiazydu do 25 mg |
| Nefropatia cukrzycowa w cukrzycy typu 2 z nadciśnieniem tętniczym w wywiadzie | Początkowo 50 mg; zwiększyć do 100 mg w zależności od wartości ciśnienia tętniczego |
Wskazanie dotyczące udaru mózgu jest opatrzone zastrzeżeniem: etykieta informuje o dowodach wskazujących, że korzyść ta nie dotyczy pacjentów rasy czarnej (zob. badanie LIFE niżej). Wskazanie dotyczące nefropatii odnosi się do pacjentów z podwyższonym stężeniem kreatyniny w surowicy i stosunkiem albuminy do kreatyniny w moczu wynoszącym co najmniej 300 mg/g (Cozaar label).
Produkt złożony o stałych dawkach losartanu i hydrochlorotiazydu jest sprzedawany pod nazwą Hyzaar (DailyMed).
Co pokazują badania
Obniżanie ciśnienia tętniczego
Główne dowody skuteczności przytoczone w etykiecie pochodzą z 4 badań kontrolowanych placebo trwających 6–12 tygodni, obejmujących 1075 pacjentów przyjmujących losartan i 334 przyjmujących placebo (Cozaar label):
| Schemat dawkowania | Redukcja ciśnienia po odjęciu efektu placebo (skurczowe / rozkurczowe) |
|---|---|
| 10 mg lub 25 mg raz na dobę | Pewien efekt w szczycie działania; niewielki, niespójny efekt po 24 h |
| 50–150 mg raz na dobę | 5,5–10,5 / 3,5–7,5 mmHg |
| 150 mg raz na dobę | Brak większego efektu niż po dawkach 50–100 mg |
| 50 mg z hydrochlorotiazydem 12,5 mg | 15,5 / 9,2 mmHg |
Efekt był zbliżony u mężczyzn i kobiet oraz u pacjentów powyżej i poniżej 65. roku życia. Był nieco mniejszy u pacjentów rasy czarnej, u których częściej występuje nadciśnienie niskoreninowe.
Udar mózgu i punkty końcowe ze strony serca: badanie LIFE
LIFE było podwójnie zaślepionym badaniem randomizowanym z udziałem 9193 osób w wieku 55–80 lat z nadciśnieniem tętniczym (160–200/95–115 mmHg) i przerostem lewej komory (LVH, pogrubieniem mięśnia sercowego) w zapisie EKG. Porównywano w nim leczenie oparte na losartanie z leczeniem opartym na atenololu (beta-blokerze), dodając w razie potrzeby hydrochlorotiazyd i inne leki. Średni czas obserwacji wynosił 4,8 roku (Dahlöf et al., Lancet 2002; Cozaar label).
Ciśnienie tętnicze spadło w niemal równym stopniu: o 30,2/16,6 mmHg w grupie losartanu i o 29,1/16,8 mmHg w grupie atenololu. Wyniki kliniczne:
| Punkt końcowy | Losartan | Atenolol | Ryzyko względne (95% CI) |
|---|---|---|---|
| Złożony pierwszorzędowy punkt końcowy (zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych, udar mózgu lub zawał serca) | 508 (23,8 na 1000 pacjento-lat) | 588 (27,9 na 1000 pacjento-lat) | 0,87 (0,77–0,98), p = 0,021 |
| Udar mózgu, zakończony lub niezakończony zgonem | 232 | 309 | 0,75 (0,63–0,89), p = 0,001 |
| Zawał serca, zakończony lub niezakończony zgonem | 198 | 188 | 1,07 (0,88–1,31), nieistotne statystycznie |
| Zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych | 204 | 234 | 0,89 (0,73–1,07), nieistotne statystycznie |
Korzyść wynikała głównie z mniejszej liczby udarów mózgu. Umieralność całkowita oraz częstość hospitalizacji z powodu niewydolności serca lub dławicy piersiowej nie różniły się istotnie. W etykiecie zaznaczono, że wynik ten pochodzi z pojedynczego badania z aktywnym komparatorem, przez co stanowi mniej rozstrzygający dowód niż porównanie z placebo.
Pacjenci rasy czarnej. W podgrupie 533 pacjentów rasy czarnej (6% uczestników badania LIFE) pierwszorzędowy punkt końcowy wystąpił u 17% osób przyjmujących losartan wobec 11% przyjmujących atenolol. Zgodnie z etykietą nie można rozstrzygnąć, czy jest to wynik przypadku, jednak badanie LIFE nie dostarcza dowodów na to, że odnotowana korzyść dotyczy pacjentów rasy czarnej.
Grubość mięśnia sercowego. W podbadaniu echokardiograficznym obejmującym 960 uczestników badania LIFE leczenie oparte na losartanie zmniejszyło wskaźnik masy lewej komory w większym stopniu niż atenolol — o 21,7 wobec 17,7 g/m² względem wartości wyjściowych (p = 0,021), po skorygowaniu o zmiany ciśnienia tętniczego (Devereux et al., Circulation 2004). Byli to starsi pacjenci z nadciśnieniowym przerostem lewej komory, a nie sportowcy czy osoby stosujące sterydy.
Cukrzycowa choroba nerek: badanie RENAAL
W badaniu RENAAL 1513 pacjentów z cukrzycą typu 2 i chorobą nerek (podwyższone stężenie kreatyniny i znaczny białkomocz) przydzielono losowo do grupy otrzymującej losartan w dawce 50–100 mg lub placebo, jako dodatek do konwencjonalnych leków hipotensyjnych innych niż inhibitory ACE lub sartany. Średni czas obserwacji wyniósł 3,4 roku, a 72% pacjentów przyjmowało dawkę 100 mg przez większość czasu trwania badania (Brenner et al., NEJM 2001; Cozaar label):
| Punkt końcowy (w dowolnym momencie badania) | Losartan | Placebo | Redukcja ryzyka (95% CI) |
|---|---|---|---|
| Złożony pierwszorzędowy punkt końcowy (podwojenie stężenia kreatyniny, schyłkowa niewydolność nerek lub zgon) | 43,5% | 47,1% | 16,1% (2,3–27,9%), p = 0,022 |
| Podwojenie stężenia kreatyniny w surowicy | 21,6% | 26,0% | 25,3% (7,8–39,4%), p = 0,006 |
| Schyłkowa niewydolność nerek (dializoterapia lub przeszczepienie) | 19,6% | 25,5% | 28,6% (11,5–42,4%), p = 0,002 |
| Zgon | 21,0% | 20,3% | −1,7% (−26,9 do 18,6%), nieistotne statystycznie |
Losartan zmniejszył białkomocz (obecność białka w moczu) o około 35% i obniżył ryzyko pierwszej hospitalizacji z powodu niewydolności serca o 32% (p = 0,005). Złożony sercowo-naczyniowy punkt końcowy nie różnił się między grupami. Ciśnienie tętnicze na koniec badania wynosiło 143/76 mmHg w grupie losartanu i 146/77 mmHg w grupie placebo; autorzy doszli do wniosku, że korzyść dla nerek wykraczała poza to, co można by wytłumaczyć samą różnicą ciśnienia tętniczego.
Znaczenie w kontekście stosowania sterydów anabolicznych
Nadciśnienie tętnicze i zmiany w mięśniu sercowym u osób stosujących sterydy anaboliczno-androgenne (AAS) są dobrze udokumentowane:
- W badaniu przekrojowym z udziałem mężczyzn trenujących rekreacyjnie siłowo 37 aktualnych użytkowników AAS miało wyższe 24-godzinne skurczowe ciśnienie tętnicze niż 30 osób z grupy kontrolnej (132 wobec 124 mmHg), a nadciśnienie skurczowe występowało u nich częściej (51% wobec 17%). Aktualni użytkownicy mieli również wyższe stężenie aldosteronu, a zarówno obecni, jak i byli użytkownicy charakteryzowali się większą sztywnością aorty (Rasmussen et al., J Hypertens 2018).
- W badaniu przekrojowym obejmującym 140 doświadczonych mężczyzn trenujących podnoszenie ciężarów 86 długotrwałych użytkowników AAS miało niższą frakcję wyrzutową lewej komory niż 54 osoby niestosujące AAS (52% wobec 63%), gorszą funkcję rozkurczową oraz bardziej nasiloną miażdżycę tętnic wieńcowych (Baggish et al., Circulation 2017). Badanie to oceniało budowę serca i stan tętnic, a nie działanie jakiegokolwiek leku hipotensyjnego.
Jedyne dane łączące losartan z ekspozycją na sterydy pochodzą z badań na zwierzętach. U szczurów otrzymujących dekanian nandrolonu związek ten zwiększał ekspresję angiotensyny II i receptora AT1 w sercu oraz zawartość kolagenu w mięśniu sercowym; jednoczesne podawanie losartanu zapobiegało wzrostowi ilości kolagenu i przerostowi lewej komory (Rocha et al., Am J Physiol Heart Circ Physiol 2007). Są to jednak dane z badań na szczurach, których nie zweryfikowano u ludzi.
Nie znaleźliśmy żadnych opublikowanych badań klinicznych z udziałem ludzi oceniających losartan ani jakikolwiek inny sartan u osób stosujących sterydy anaboliczne. Nie wiadomo, czy w tej grupie obniża on ciśnienie tętnicze, cofa zmiany w sercu lub zmniejsza ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Powiązane strony w bazie: telmisartan (inny sartan), nebiwolol oraz spironolakton.
Działania niepożądane i ryzyko
Ostrzeżenie w ramce: toksyczne działanie na płód
Leki działające na układ renina–angiotensyna upośledzają czynność nerek płodu oraz zwiększają zachorowalność i umieralność płodów i noworodków, gdy są stosowane w drugim i trzecim trymestrze ciąży. Opisywane powikłania obejmują małowodzie (oligohydramnion), niedorozwój płuc i kości czaszki, zniekształcenia układu kostnego, niewydolność nerek, niskie ciśnienie tętnicze i zgon. Etykieta nakazuje odstawienie losartanu niezwłocznie po stwierdzeniu ciąży (Cozaar label).
Nie wiadomo, czy losartan przenika do mleka kobiecego; u szczurów przenika do mleka. Etykieta zaleca podjęcie decyzji o przerwaniu karmienia piersią albo odstawieniu leku.
Częste działania niepożądane
W badaniach dotyczących nadciśnienia tętniczego (ponad 3300 dorosłych) ogólna częstość występowania zdarzeń niepożądanych była zbliżona do obserwowanej w grupie placebo. Odsetek rezygnacji z leczenia z powodu zdarzeń niepożądanych wyniósł 2,3% w grupie losartanu wobec 3,7% w grupie placebo. Zdarzenia występujące u co najmniej 2% pacjentów i częściej niż po placebo:
| Zdarzenie niepożądane | Losartan | Placebo |
|---|---|---|
| Zakażenie górnych dróg oddechowych | 8% | 7% |
| Zawroty głowy | 3% | 2% |
| Uczucie zatkanego nosa | 2% | 1% |
| Ból pleców | 2% | 1% |
W badaniu RENAAL zdarzenia występujące o co najmniej 2 punkty procentowe częściej w grupie losartanu obejmowały zmęczenie, ból w klatce piersiowej, niskie ciśnienie tętnicze (w tym przy wstawaniu), biegunkę, niedokrwistość, hiperkaliemię, niskie stężenie glukozy we krwi, ból pleców, osłabienie mięśni i zakażenie układu moczowego. Wśród rzadszych reakcji etykieta wymienia również impotencję.
Kaszel
Do dwóch podwójnie zaślepionych badań włączono pacjentów, u których wcześniej wystąpił kaszel podczas stosowania inhibitorów ACE. Podczas przyjmowania losartanu kaszel nawracał z częstością zbliżoną do obserwowanej po placebo lub hydrochlorotiazydzie i znacznie rzadziej niż po lizynoprylu (inhibitorze ACE):
| Badanie | Komparator | Losartan 50 mg | Lizynopryl 20 mg |
|---|---|---|---|
| Badanie 1 (n = 135) | Hydrochlorotiazyd 25 mg: 25% | 17% | 69% |
| Badanie 2 (n = 97) | Placebo: 35% | 29% | 62% |
Po wprowadzeniu leku do obrotu nadal zgłaszano jednak przypadki kaszlu, w tym jego nawrót po ponownym włączeniu leku.
Niskie ciśnienie tętnicze, czynność nerek i potas
- Niedociśnienie tętnicze: bardziej prawdopodobne u osób z niedoborem sodu lub objętości wewnątrznaczyniowej, np. przyjmujących duże dawki diuretyków. Etykieta zaleca wcześniejsze wyrównanie tych niedoborów.
- Czynność nerek: u osób, u których czynność nerek zależy od aktywności układu renina–angiotensyna (zwężenie tętnic nerkowych, przewlekła choroba nerek, ciężka niewydolność serca, odwodnienie), może rozwinąć się ostra niewydolność nerek. Etykieta zaleca okresowe monitorowanie czynności nerek.
- Hiperkaliemia (wysokie stężenie potasu we krwi): etykieta zaleca okresową kontrolę stężenia potasu i ostrzega przed jednoczesnym stosowaniem innych leków podnoszących stężenie potasu. Pacjentom zaleca się, aby bez konsultacji z lekarzem nie stosowali suplementów potasu ani zamienników soli zawierających potas.
Rzadkie reakcje oraz działania zgłaszane po wprowadzeniu do obrotu
Zgłoszenia po wprowadzeniu leku do obrotu obejmują obrzęk naczynioruchowy (obrzęk twarzy, warg, gardła lub jelit, niekiedy u osób, u których wystąpił on wcześniej po inhibitorach ACE), anafilaksję, zapalenie wątroby, małopłytkowość, hiponatremię (niskie stężenie sodu), rabdomiolizę (rozpad mięśni szkieletowych) oraz zapalenie naczyń krwionośnych. Na podstawie tych zgłoszeń nie można oszacować częstości ich występowania.
Interakcje
Na podstawie etykiety leku (Cozaar label):
| Lek | Skutek interakcji |
|---|---|
| Inne leki podnoszące stężenie potasu | Ryzyko hiperkaliemii; należy monitorować stężenie potasu |
| Lit | Podczas stosowania sartanów zgłaszano wzrost stężenia litu i jego toksyczność; należy monitorować stężenie litu |
| NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne), w tym inhibitory COX-2 | U pacjentów w podeszłym wieku, odwodnionych lub z zaburzeniami czynności nerek możliwe pogorszenie czynności nerek, w tym ostra niewydolność nerek (zazwyczaj odwracalna); mogą osłabiać działanie hipotensyjne |
| Inhibitory ACE lub inne sartany (podwójna blokada) | Częstsze występowanie niedociśnienia, omdleń, hiperkaliemii i uszkodzenia nerek. W badaniu VA NEPHRON-D (1448 pacjentów) dodanie lizynoprylu do losartanu nie przyniosło dodatkowych korzyści, zwiększyło natomiast częstość hiperkaliemii i ostrego uszkodzenia nerek |
| Aliskiren | Przeciwwskazany u osób z cukrzycą; należy unikać przy GFR poniżej 60 mL/min |
| Ryfampicyna | Obniża ekspozycję na losartan o 30%, a na aktywny metabolit o 40% |
| Flukonazol (inhibitor CYP2C9) | Zwiększa ekspozycję na losartan o ≈70%, ale obniża ekspozycję na aktywny metabolit o ≈40%; znaczenia klinicznego nie zbadano |
| Erytromycyna (inhibitor CYP3A4) | Wzrost ekspozycji na losartan o 30%; stężenie metabolitu bez zmian |
| Hydrochlorotiazyd, digoksyna, warfaryna, cymetydyna, fenobarbital | Nie stwierdzono istotnych klinicznie interakcji |
Kto nie powinien go przyjmować
- Osoby z nadwrażliwością na którykolwiek składnik preparatu.
- Osoby z cukrzycą przyjmujące aliskiren.
- Kobiety w ciąży (ostrzeżenie w ramce).
W etykiecie nie określono bezpieczeństwa stosowania u dzieci poniżej 6. roku życia, u dzieci z GFR poniżej 30 mL/min/1,73 m² ani u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby.
Jakość i zanieczyszczenia
W latach 2018–2019 kilku amerykańskich producentów wycofało z obrotu serie generycznego losartanu oraz preparatów złożonych losartanu z hydrochlorotiazydem z powodu obecności zanieczyszczeń nitrozoaminowych przekraczających tymczasowe dopuszczalne limity spożycia ustalone przez FDA. FDA opiera te limity na ekspozycji dobowej odpowiadającej w przybliżeniu ryzyku zachorowania na nowotwór na poziomie 1 na 100 000 po 70 latach przyjmowania leku. Pierwsze wycofanie losartanu (jedna seria firmy Sandoz, z powodu NDEA) FDA ogłosiła w listopadzie 2018 r., po czym nastąpiły szersze wycofania z powodu obecności NMBA, powiązane z substancją czynną wytwarzaną przez firmę Hetero Labs. FDA zaleciła pacjentom kontynuowanie przyjmowania leku do czasu wydania zamiennika przez farmaceutę lub lekarza (FDA).
Status prawny i stosowanie w sporcie
W USA losartan jest lekiem wydawanym wyłącznie na receptę (Cozaar label).
Losartan ani sartany jako klasa leków nie są wymienione na Liście zabronionych substancji i metod Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) z 2026 r. Hydrochlorotiazyd — środek moczopędny wchodzący w skład tabletek złożonych, takich jak Hyzaar — jest zabroniony przez cały czas w klasie S5 (diuretyki i środki maskujące).
Najważniejsze informacje
- Pierwszy lek z grupy sartanów (ARB). Losartan blokuje receptor angiotensyny II typu 1, działając głównie poprzez aktywny metabolit. Lek macierzysty utrzymuje się przez ≈2 godziny, a jego metabolit przez 6–9 godzin.
- Umiarkowane działanie hipotensyjne w monoterapii. W dawkach 50–150 mg obniża ciśnienie tętnicze o 5,5–10,5/3,5–7,5 mmHg w porównaniu z placebo; dawka 50 mg w połączeniu z 12,5 mg hydrochlorotiazydu obniżała je o 15,5/9,2 mmHg.
- Dane dotyczące twardych punktów końcowych w dwóch wskazaniach. W badaniu LIFE zmniejszył ryzyko udaru mózgu o 25% w porównaniu z atenololem u pacjentów z nadciśnieniem i przerostem lewej komory, a w badaniu RENAAL spowolnił postęp choroby nerek w cukrzycy typu 2. W żadnym z tych badań nie wykazano zmniejszenia umieralności całkowitej.
- Obniża stężenie kwasu moczowego. W przeciwieństwie do innych sartanów losartan zwiększa wydalanie kwasu moczowego, choć nie jest zatwierdzony do leczenia dny moczanowej.
- Niezbadany u osób stosujących sterydy. Stosowanie AAS wiąże się z wyższym ciśnieniem tętniczym i zmianami w sercu, jednak dowody dotyczące działania losartanu w tej sytuacji pochodzą wyłącznie z badań na szczurach.
- Główne zagrożenia. Toksyczne działanie na płód (ostrzeżenie w ramce), niskie ciśnienie tętnicze, wysokie stężenie potasu i zaburzenia czynności nerek — zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu innych leków blokujących układ renina–angiotensyna, aliskirenu lub NLPZ.
Źródła
- Organon LLC. Cozaar (losartan potassium) tablets prescribing information (aktualizacja: czerwiec 2025 r.). DailyMed.
- US Food and Drug Administration. Drugs@FDA: Cozaar (losartan potassium), NDA 020386, approval history. FDA.
- Organon LLC. Hyzaar (losartan potassium and hydrochlorothiazide) tablets prescribing information. DailyMed.
- Dahlöf B, Devereux RB, Kjeldsen SE, et al. Cardiovascular morbidity and mortality in the Losartan Intervention For Endpoint reduction in hypertension study (LIFE): a randomised trial against atenolol. Lancet. 2002;359(9311):995–1003. PubMed.
- Devereux RB, Dahlöf B, Gerdts E, et al. Regression of hypertensive left ventricular hypertrophy by losartan compared with atenolol: the Losartan Intervention for Endpoint Reduction in Hypertension (LIFE) trial. Circulation. 2004;110(11):1456–1462. PubMed.
- Brenner BM, Cooper ME, de Zeeuw D, et al. Effects of losartan on renal and cardiovascular outcomes in patients with type 2 diabetes and nephropathy. N Engl J Med. 2001;345(12):861–869. PubMed.
- Würzner G, Gerster JC, Chiolero A, et al. Comparative effects of losartan and irbesartan on serum uric acid in hypertensive patients with hyperuricaemia and gout. J Hypertens. 2001;19(10):1855–1860. PubMed.
- Sutton Burke EM, Kelly TC, Shoales LA, Nagel AK. Angiotensin receptor blockers effect on serum uric acid: a class effect? J Pharm Pract. 2020;33(6):874–881. PubMed.
- Rasmussen JJ, Schou M, Madsen PL, et al. Increased blood pressure and aortic stiffness among abusers of anabolic androgenic steroids: potential effect of suppressed natriuretic peptides in plasma? J Hypertens. 2018;36(2):277–285. PubMed.
- Baggish AL, Weiner RB, Kanayama G, et al. Cardiovascular toxicity of illicit anabolic-androgenic steroid use. Circulation. 2017;135(21):1991–2002. PubMed.
- Rocha FL, Carmo EC, Roque FR, et al. Anabolic steroids induce cardiac renin-angiotensin system and impair the beneficial effects of aerobic training in rats. Am J Physiol Heart Circ Physiol. 2007;293(6):H3575–H3583. PubMed.
- US Food and Drug Administration. FDA updates and press announcements on angiotensin II receptor blocker (ARB) recalls (valsartan, losartan, and irbesartan). FDA.
- World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List (obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.). WADA 2026 Prohibited List.