Leki wspomagające

Tesofensyna

Zaktualizowano · 26 źródeł

Tesofensyna (kod badawczy NS2330) to eksperymentalny lek doustny, który blokuje wychwyt zwrotny trzech przekaźników chemicznych w mózgu: serotoniny, noradrenaliny i dopaminy. Najpierw testowano ją w chorobie Parkinsona i chorobie Alzheimera. W żadnej z nich nie osiągnęła celów skuteczności, ale pacjenci tracili na wadze, więc opracowano ją na nowo jako lek na otyłość (Astrup et al., Obesity 2008; Coulter et al., Drugs 2018).

Najważniejszy fakt: tesofensyna nigdy nie otrzymała pełnego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. Meksykański partner jej producenta złożył wniosek o zatwierdzenie w Meksyku, ale według stanu na 2026 rok wniosek nadal był rozpatrywany (Saniona; Krug et al., Drug Test Anal 2026). Główne opublikowane badanie w otyłości ma wyrażoną w 2013 roku przez „The Lancet” zastrzeżenie redakcyjne (expression of concern). Mimo to tesofensyna jest sprzedawana w internecie jako „suplement diety” i jest zabroniona w zawodach przez Światową Agencję Antydopingową (WADA).

Ta strona podsumowuje to, co podają opublikowane badania kliniczne i organy regulacyjne. Ma wyłącznie charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość Szczegóły
Klasa leku Potrójny inhibitor wychwytu zwrotnego monoamin (serotoniny, noradrenaliny i dopaminy)
Inne nazwy NS2330
Droga podania Doustnie, raz na dobę w badaniach
Badane dawki 0,125–1,0 mg/dobę w badaniach fazy 2; 2,0 mg/dobę przez 1 tydzień w jednym krótkim badaniu mechanizmu działania
Okres półtrwania ≈234 h (≈10 dni) w modelu populacyjnym; aktywny metabolit M1 ≈374 h
Czas do osiągnięcia stanu stacjonarnego 6–12 tygodni
Status zatwierdzenia Niezatwierdzona nigdzie; wniosek meksykański w trakcie rozpatrywania
Status substancji kontrolowanej w USA Nie figuruje w wykazach I–V (21 CFR 1308.11–1308.15)
Status WADA Zabroniona w zawodach (S6.B, stymulant określony)

Czym jest

Nazwa chemiczna tesofensyny to (1R,2R,3S,5S)-3-(3,4-dichlorophenyl)-2-(ethoxymethyl)-8-methyl-8-azabicyclo[3.2.1]octane: wzór C₁₇H₂₃Cl₂NO, masa cząsteczkowa 328,3 g/mol (PubChem). Jest to mała syntetyczna cząsteczka, nie peptyd ani steroid.

Działa przez blokowanie transporterów, które po uwolnieniu wciągają trzy monoaminy z powrotem do komórek nerwowych. Dzięki temu w szczelinie między komórkami nerwowymi pozostaje więcej każdej z nich:

  • Noradrenalina: wpływa na czujność, częstość akcji serca i ciśnienie krwi.
  • Dopamina: bierze udział w nagrodzie, motywacji i ruchu.
  • Serotonina: bierze udział w nastroju i sytości (uczuciu najedzenia).

Badanie obrazowe mózgu metodą PET u ludzi wykazało zależną od dawki blokadę transportera dopaminy. Zajęcie prążkowia wahało się od 18% do 77% przy dawkach 0,125–1 mg. Około połowę maksymalnego efektu osiągnięto przy 0,25 mg (Appel et al., Eur Neuropsychopharmacol 2014).

U otyłych szczurów działanie tłumiące apetyt zostało prawie całkowicie zablokowane przez prazosynę (bloker receptorów α1-adrenergicznych), a częściowo przez bloker receptora dopaminowego D1. Sugeruje to, u szczurów, że lek zmniejsza spożycie pokarmu głównie przez szlaki sygnałowe noradrenaliny i dopaminy (Axel et al., Neuropsychopharmacology 2010). Nie wykazano, czy to samo dotyczy ludzi.

Jej profil farmakologiczny porównywano z profilem sibutraminy, starszego leku na odchudzanie (Doggrell, Expert Opin Investig Drugs 2009).

Farmakokinetyka

Najlepsze dane u ludzi pochodzą z modelu populacyjnego zbudowanego na podstawie 320 pacjentów z chorobą Alzheimera, którzy przyjmowali lek przez 14 tygodni (Lehr et al., Br J Clin Pharmacol 2007). Wstęp do tej pracy podsumowuje także wcześniejsze niepublikowane badania u zdrowych ochotników:

Parametr Wartość
Biodostępność po podaniu doustnym Ponad 90%
Czas do maksymalnego stężenia w osoczu 6–8 h
Wpływ jedzenia Brak klinicznie istotnej różnicy po posiłku i na czczo
Główna droga metabolizmu CYP3A4 (enzym wątrobowy) przekształca ją w dealkilowany metabolit M1
Okres półtrwania, lek macierzysty 234 h w modelu (≈200 h we wcześniejszych badaniach)
Okres półtrwania, metabolit M1 374 h w modelu (≈400 h we wcześniejszych badaniach)
Czas do osiągnięcia stanu stacjonarnego 6–12 tygodni
Wpływ płci i czynności nerek Kobiety z zaburzoną czynnością nerek (klirens kreatyniny 35,6 mL/min) miały o 62% większą ekspozycję niż mężczyźni z prawidłową czynnością nerek

M1 jest farmakologicznie aktywny. U myszy był około 4–5 razy słabszy od leku macierzystego w działaniu na transporter dopaminy, ale kumuluje się do wyższych stężeń (Lehr et al., Br J Pharmacol 2008).

Bardzo długi okres półtrwania ma znaczenie w praktyce. Lek o okresie półtrwania bliskim 10 dni potrzebuje tygodni, by osiągnąć stałe stężenia, i tygodni, by zostać wydalony po odstawieniu. Działania niepożądane mogą więc utrzymywać się długo po ostatniej dawce.

W badaniu antydopingowym sześciu ochotników przyjęło jednorazowo dawkę 483 μg z komercyjnego suplementu. Maksymalne stężenia leku macierzystego w moczu wynosiły 1–4 ng/mL i występowały 4–46 h po przyjęciu. Lek i jego metabolity pozostawały wykrywalne do 500 h, ze znacznymi różnicami między osobami (Krug et al., Drug Test Anal 2026).

Status regulacyjny

  • Brak zatwierdzenia. Żaden organ regulacyjny nie przyznał tesofensynie pełnego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu (Krug et al., Drug Test Anal 2026).
  • Meksyk. Partner firmy Saniona, Medix, złożył wniosek do COFEPRIS, meksykańskiego organu regulacyjnego ds. leków. Komitet techniczny COFEPRIS wydał pozytywną opinię w lutym 2023 roku (Saniona). W listopadzie 2024 roku Saniona ogłosiła, że Medix nie uzyskał zatwierdzenia, i stwierdziła, że decyzja nie opierała się na pełnym pakiecie danych (komunikat prasowy Saniona, 2024). Na stronie z portfolio produktów Saniona wniosek nadal figuruje jako złożony, niezatwierdzony.
  • Stany Zjednoczone. Tesofensyna nie jest wymieniona w żadnym z federalnych wykazów substancji kontrolowanych (21 CFR part 1308). Brak umieszczenia w wykazie nie czyni jej zatwierdzonym lekiem ani legalnym składnikiem suplementów diety.
  • Sport. WADA wymienia tesofensynę z nazwy wśród stymulantów określonych z grupy S6.B, zabronionych w zawodach (Lista zabronionych substancji i metod WADA na 2026 rok).

Co pokazują badania

Otyłość: badanie fazy 2 TIPO-1

W kluczowym badaniu w otyłości 203 dorosłe osoby z otyłością (BMI 30–40) w pięciu duńskich ośrodkach zrandomizowano do grup otrzymujących placebo lub tesofensynę w dawce 0,25, 0,5 lub 1,0 mg raz na dobę przez 24 tygodnie. Wszyscy stosowali też dietę o ograniczonej kaloryczności. Badanie ukończyło 161 uczestników (79%) (Astrup et al., Lancet 2008; ClinicalTrials.gov NCT00394667):

Grupa n zrandomizowanych Średnia utrata masy ciała po 24 tygodniach (z dietą) Różnica wobec placebo
Placebo + dieta 52 2,0% —
Tesofensyna 0,25 mg 52 4,5% ≈2,5 punktu procentowego
Tesofensyna 0,5 mg 50 9,2% ≈7,2 punktu procentowego
Tesofensyna 1,0 mg 49 10,6% ≈8,6 punktu procentowego

Wszystkie trzy dawki były lepsze od placebo (p poniżej 0,0001). Częstość akcji serca wzrosła o 7,4 uderzenia na minutę przy 0,5 mg. Ciśnienie krwi nie wzrosło istotnie przy 0,25 ani 0,5 mg (Astrup et al., Lancet 2008), ale późniejszy przegląd zaznacza, że wzrosło przy 1,0 mg (Coulter et al., Drugs 2018).

O twierdzeniu „dwukrotnie większa utrata masy ciała niż przy innych lekach”. Pochodzi ono z wniosków samego badania z 2008 roku. Było to jedno 24-tygodniowe badanie fazy 2 z około 50 osobami w każdej grupie. W 2013 roku „The Lancet” opublikował zastrzeżenie redakcyjne dotyczące tej pracy (Lancet 2013), a autorzy odpowiedzieli listem zatytułowanym „Under-reporting of adverse effects of tesofensine” (Astrup et al., Lancet 2013). Sami autorzy badania stwierdzili, że wyniki wymagają potwierdzenia w badaniach fazy 3.

Faza 3 w Meksyku

Medix przeprowadził program fazy 3 u 372 osób z otyłością, testując dawki 0,25 i 0,5 mg na dobę przez 24 tygodnie. Według Saniona wykazał on średnią utratę masy ciała około 10% (komunikat prasowy Saniona, 2024). Nie znaleźliśmy tych wyników w recenzowanym czasopiśmie, więc streszczenia firmy nie można zweryfikować na podstawie pełnych danych.

Jak powoduje utratę masy ciała

  • Apetyt. U 32 mężczyzn z nadwagą, którym podawano 2,0 mg/dobę przez 7 dni, a następnie 1,0 mg/dobę przez 7 dni, tesofensyna nasilała uczucie sytości i najedzenia. Mężczyźni schudli o 1,8 kg więcej niż przy placebo w ciągu 2 tygodni, mimo że powiedziano im, by jedli jak zwykle (Sjödin et al., Int J Obes 2010).
  • Zużycie energii. Całkowity 24-godzinny wydatek energetyczny nie zmienił się. Nocny wydatek energetyczny był o 4,6% wyższy, a spalanie tłuszczu wzrosło o 18 g na dobę (to samo badanie).
  • Słabnąca sytość. U uczestników badania TIPO-1 wskaźniki sytości były podwyższone w 12. tygodniu, ale osłabły do 24. tygodnia wraz ze spadkiem masy ciała. Po odstawieniu leku wskaźniki sytości wróciły do wartości wyjściowych (Gilbert et al., Obesity 2012).

Choroba Parkinsona i choroba Alzheimera

Tesofensyna zawiodła w pierwotnych wskazaniach:

  • Wczesna choroba Parkinsona. U 261 nieleczonych pacjentów dawki 0,25–1,0 mg/dobę przez 14 tygodni nie poprawiły wyników w skalach objawów bardziej niż placebo (Hauser et al., Mov Disord 2007).
  • Zaawansowana choroba Parkinsona. Niewielkie korzyści przy pojedynczych dawkach (0,25 lub 0,5 mg) bez wyraźnej zależności od dawki; działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego i neuropsychiatryczne nasilały się przy wyższych dawkach (Rascol et al., Arch Neurol 2008).
  • Choroba Alzheimera. 14-tygodniowe badanie fazy 2 potwierdzające koncepcję u 430 pacjentów dało wynik negatywny (Lehr et al., AAPS J 2010).

Zbiorcza analiza czterech z tych 14-tygodniowych badań (740 osób przyjmujących tesofensynę, 228 przyjmujących placebo), przeprowadzona bez żadnego programu dietetycznego, wykazała zależną od dawki utratę masy ciała i rosnącą częstość akcji serca (Astrup et al., Obesity 2008):

Dawka dobowa Zmiana masy ciała po 14 tygodniach Zmiana częstości akcji serca
Placebo +0,5% −0,4 uderzenia/min
0,125 mg −0,5% +2,1 uderzenia/min
0,25 mg −0,9% +4,2 uderzenia/min
0,5 mg −1,8% +6,0 uderzeń/min
1,0 mg −2,8% +6,8 uderzenia/min

Tesomet (tesofensyna z metoprololem)

Aby przeciwdziałać wzrostowi częstości akcji serca, lek połączono z metoprololem, beta-adrenolitykiem, jako „Tesomet”. W 24-tygodniowym badaniu u 21 dorosłych z otyłością podwzgórzową (otyłością spowodowaną uszkodzeniem podwzgórza) Tesomet (0,5 mg/50 mg) doprowadził do o 6,3% większej utraty masy ciała niż placebo (95% PU 1,3–11,3), bez istotnej zmiany częstości akcji serca ani ciśnienia krwi (Huynh et al., Eur J Endocrinol 2022). Kolejne badania fazy 2 w otyłości podwzgórzowej i zespole Pradera-Williego zostały wycofane, zanim włączono do nich jakąkolwiek osobę (NCT05147415; NCT05198362).

Działania niepożądane i ryzyko

Częste działania niepożądane

W badaniu TIPO-1 najczęstszymi działaniami niepożądanymi związanymi z lekiem były suchość w ustach, nudności, zaparcia, twarde stolce, biegunka i bezsenność (Astrup et al., Lancet 2008). W małym badaniu z Tesometem częstości w porównaniu z placebo wyglądały następująco (Huynh et al., Eur J Endocrinol 2022):

Działanie niepożądane Tesomet Placebo
Zaburzenia snu 50% 13%
Suchość w ustach 43% 0%
Ból głowy 36% 0%

Częstość akcji serca i ciśnienie krwi

Wzrost częstości akcji serca jest najbardziej spójnym ustaleniem: około +7 uderzeń na minutę przy 0,5 mg w badaniu TIPO-1 oraz od +2 do +7 uderzeń na minutę w różnych dawkach w badaniach neurologicznych. Przegląd programu klinicznego uznał podwyższone ciśnienie krwi i przyspieszone tętno za działania niepożądane ograniczające dawkę (Coulter et al., Drugs 2018). Żadne badanie tesofensyny nie było wystarczająco duże ani długie, by ocenić zawały serca czy udary.

Nastrój i skutki psychiczne

Ponieważ tesofensyna działa na serotoninę, noradrenalinę i dopaminę, spodziewane są zmiany nastroju. W jednej ocenie badania TIPO-1 odnotowano częstsze obniżenie nastroju przy 0,5 mg (Doggrell, Expert Opin Investig Drugs 2009), a w późniejszym przeglądzie odnotowano częstsze zmiany nastroju przy 1,0 mg (Coulter et al., Drugs 2018). W badaniu z Tesometem jeden pacjent z wcześniejszymi zaburzeniami lękowymi przerwał leczenie z powodu poważnego nasilenia lęku (Huynh et al., Eur J Endocrinol 2022).

Potencjał nadużywania

W badaniu z jednorazową dawką i naprzemiennym podawaniem (crossover) u 52 rekreacyjnych użytkowników stymulantów subiektywne działanie tesofensyny nie różniło się od placebo. Było słabsze niż d-amfetaminy i nie większe niż bupropionu czy atomoksetyny (Schoedel et al., Clin Pharmacol Ther 2010). Było to badanie z jedną dawką i nie odnosi się do wielokrotnego stosowania.

Interakcje lekowe

Ponieważ tesofensynę usuwa CYP3A4, leki blokujące ten enzym zwiększają jej stężenia. W przypadku leku przeciwgrzybiczego itrakonazolu model oszacował 38% spadek klirensu tesofensyny i 63% wzrost ekspozycji (Lehr et al., Clin Pharmacokinet 2010).

Nieznane bezpieczeństwo długoterminowe

Najdłuższa opublikowana obserwacja trwała około 60 tygodni i obejmuje przerwę bez leku oraz niekontrolowaną fazę otwartą (Gilbert et al., Obesity 2012). W największym recenzowanym badaniu w otyłości lek podano 151 osobom, a praca ta później otrzymała zastrzeżenie redakcyjne.

Jakość i zanieczyszczenia

Ponieważ tesofensyna nie jest nigdzie zatwierdzona, produkty sprzedawane w internecie pochodzą spoza regulowanego obrotu lekami. Badacze zajmujący się antydopingiem kupili w internecie „suplement diety” z tesofensyną do swojego badania i musieli zmierzyć jego rzeczywistą zawartość (483 μg na kapsułkę), zanim go użyli (Krug et al., Drug Test Anal 2026). Dawka, czystość i tożsamość takich produktów nie są weryfikowane przez żaden organ regulacyjny.

Najważniejsze informacje

  • Niezatwierdzony potrójny inhibitor wychwytu zwrotnego. Tesofensyna blokuje wychwyt zwrotny serotoniny, noradrenaliny i dopaminy i nigdzie nie ma pełnego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu.
  • Rzeczywista utrata masy ciała w badaniu fazy 2. W badaniu TIPO-1 dawka 0,5 mg/dobę z dietą dała po 24 tygodniach utratę masy ciała o 9,2% wobec 2,0% przy placebo, ale praca ta później otrzymała zastrzeżenie redakcyjne.
  • Bardzo długi okres półtrwania. Około 10 dni dla leku macierzystego i dłużej dla jego aktywnego metabolitu, więc działanie i działania niepożądane narastają i ustępują powoli.
  • Główne znane ryzyko to częstość akcji serca. Tętno wzrosło o około 7 uderzeń na minutę przy 0,5 mg, ciśnienie krwi wzrosło przy 1,0 mg, a przy wyższych dawkach zgłaszano zmiany nastroju.
  • Dane fazy 3 nie są recenzowane. Wyniki meksykańskiej fazy 3 są znane wyłącznie ze streszczeń firmy.
  • Zabroniona w sporcie. WADA umieszcza ją wśród stymulantów zabronionych w zawodach, a w moczu pozostaje wykrywalna przez tygodnie.

Źródła

  1. Astrup A, Madsbad S, Breum L, et al. Effect of tesofensine on bodyweight loss, body composition, and quality of life in obese patients: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet. 2008;372(9653):1906–1913. PubMed.
  2. Expression of concern—effect of tesofensine on bodyweight loss, body composition, and quality of life in obese patients: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet. 2013;381(9873):1167. PubMed.
  3. Astrup A, Madsbad S, Breum L, et al. Under-reporting of adverse effects of tesofensine. Lancet. 2013;382(9887):127. PubMed.
  4. NeuroSearch A/S. Effect of tesofensine on weight reduction in patients with obesity. ClinicalTrials.gov identifier NCT00394667. ClinicalTrials.gov.
  5. Astrup A, Meier DH, Mikkelsen BO, et al. Weight loss produced by tesofensine in patients with Parkinson’s or Alzheimer’s disease. Obesity (Silver Spring). 2008;16(6):1363–1369. PubMed.
  6. Sjödin A, Gasteyger C, Nielsen AL, et al. The effect of the triple monoamine reuptake inhibitor tesofensine on energy metabolism and appetite in overweight and moderately obese men. Int J Obes (Lond). 2010;34(11):1634–1643. PubMed.
  7. Gilbert JA, Gasteyger C, Raben A, et al. The effect of tesofensine on appetite sensations. Obesity (Silver Spring). 2012;20(3):553–561. PubMed.
  8. Appel L, Bergström M, Buus Lassen J, et al. Tesofensine, a novel triple monoamine re-uptake inhibitor with anti-obesity effects: dopamine transporter occupancy as measured by PET. Eur Neuropsychopharmacol. 2014;24(2):251–261. PubMed.
  9. Axel AM, Mikkelsen JD, Hansen HH. Tesofensine, a novel triple monoamine reuptake inhibitor, induces appetite suppression by indirect stimulation of alpha1 adrenoceptor and dopamine D1 receptor pathways in the diet-induced obese rat. Neuropsychopharmacology. 2010;35(7):1464–1476. PubMed.
  10. Lehr T, Staab A, Tillmann C, et al. Population pharmacokinetic modelling of NS2330 (tesofensine) and its major metabolite in patients with Alzheimer’s disease. Br J Clin Pharmacol. 2007;64(1):36–48. PubMed.
  11. Lehr T, Staab A, Tillmann C, et al. Contribution of the active metabolite M1 to the pharmacological activity of tesofensine in vivo: a pharmacokinetic-pharmacodynamic modelling approach. Br J Pharmacol. 2008;153(1):164–174. PubMed.
  12. Lehr T, Staab A, Trommeshauser D, et al. Semi-mechanistic population pharmacokinetic drug-drug interaction modelling of a long half-life substrate and itraconazole. Clin Pharmacokinet. 2010;49(1):53–66. PubMed.
  13. Lehr T, Staab A, Trommeshauser D, et al. Quantitative pharmacology approach in Alzheimer’s disease: efficacy modeling of early clinical data to predict clinical outcome of tesofensine. AAPS J. 2010;12(2):117–129. PubMed.
  14. Hauser RA, Salin L, Juhel N, et al. Randomized trial of the triple monoamine reuptake inhibitor NS 2330 (tesofensine) in early Parkinson’s disease. Mov Disord. 2007;22(3):359–365. PubMed.
  15. Rascol O, Poewe W, Lees A, et al. Tesofensine (NS 2330), a monoamine reuptake inhibitor, in patients with advanced Parkinson disease and motor fluctuations: the ADVANS Study. Arch Neurol. 2008;65(5):577–583. PubMed.
  16. Huynh K, Klose M, Krogsgaard K, et al. Randomized controlled trial of Tesomet for weight loss in hypothalamic obesity. Eur J Endocrinol. 2022;186(6):687–700. PubMed.
  17. Saniona. Study of Tesomet with open-label extension in subjects with hypothalamic obesity (HO). ClinicalTrials.gov identifier NCT05147415; and Study of Tesomet with open-label extension in subjects with Prader-Willi syndrome. NCT05198362. ClinicalTrials.gov; ClinicalTrials.gov.
  18. Schoedel KA, Meier D, Chakraborty B, et al. Subjective and objective effects of the novel triple reuptake inhibitor tesofensine in recreational stimulant users. Clin Pharmacol Ther. 2010;88(1):69–78. PubMed.
  19. Doggrell SA. Tesofensine—a novel potent weight loss medicine. Evaluation of: Astrup A, Breum L, Jensen TJ, Kroustrup JP, Larsen TM. Effect of tesofensine on bodyweight loss, body composition, and quality of life in obese patients: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet 2008;372:1906-13. Expert Opin Investig Drugs. 2009;18(7):1043–1046. PubMed.
  20. Coulter AA, Rebello CJ, Greenway FL. Centrally acting agents for obesity: past, present, and future. Drugs. 2018;78(11):1113–1132. PubMed.
  21. Krug O, Thomas A, Thevis M. Investigations into the metabolism and elimination of tesofensine in human urine. Drug Test Anal. 2026;18(9):1163–1173. PubMed.
  22. Saniona AB. Tesofensine (pipeline page). Accessed October 2026. Saniona.
  23. Saniona AB. Mexican application for tesofensine not yet approved. Press release, November 6, 2024. Nasdaq.
  24. National Center for Biotechnology Information. PubChem compound summary for CID 11370864, tesofensine. PubChem.
  25. US Drug Enforcement Administration. Schedules of controlled substances, 21 CFR part 1308. eCFR.
  26. World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List: International Standard. WADA 2026 Prohibited List.