Inne substancje

Humanina

Zaktualizowano · 28 źródeł

Humanina to niewielki peptyd złożony z 24 aminokwasów, kodowany w mitochondrialnym DNA — wewnątrz genu mitochondrialnego rybosomalnego RNA 16S (MT-RNR2). Japoński zespół odkrył ją w 2001 r. podczas poszukiwania genów utrzymujących przy życiu komórki nerwowe narażone na toksyny związane z chorobą Alzheimera (Hashimoto et al., PNAS 2001). Był to pierwszy poznany peptyd pochodzenia mitochondrialnego (MDP) — z rodziny, do której później zaliczono także MOTS-c (Lee et al., Trends Endocrinol Metab 2013).

W hodowlach komórkowych i u zwierząt humanina oraz jej silniej działające analogi laboratoryjne chronią wiele tkanek przed stresem i śmiercią komórek, a u gryzoni poprawiają wrażliwość na insulinę. Najważniejszy fakt jest jednak taki, że w żadnym badaniu nie podano humaniny ani żadnego z jej analogów ludziom. Badania z udziałem ludzi mierzą wyłącznie stężenie naturalnej humaniny wytwarzanej przez organizm, które w części prac spada z wiekiem, a rośnie pod wpływem wysiłku fizycznego. Humanina nie jest nigdzie zatwierdzonym lekiem.

Ta strona podsumowuje wyniki opublikowanych badań laboratoryjnych, doświadczeń na zwierzętach oraz badań obserwacyjnych u ludzi. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość Szczegóły
Klasa Peptyd pochodzenia mitochondrialnego (MDP); endogenny peptyd cytoprotekcyjny (chroniący komórki)
Budowa 24 aminokwasy; C₁₁₉H₂₀₄N₃₄O₃₂S₂, 2687,2 g/mol (PubChem)
Pochodzenie Otwarta ramka odczytu o długości 75 par zasad wewnątrz genu mitochondrialnego 16S rRNA (MT-RNR2)
Główny analog laboratoryjny HNG (S14G-humanina), podmiana jednego aminokwasu; opisywana jako ≈1000 razy silniejsza
Badane dawki Wyłącznie u zwierząt, głównie analog HNG, np. 4 mg/kg we wstrzyknięciu dootrzewnowym dwa razy w tygodniu u starzejących się myszy. Brak danych dotyczących dawkowania u ludzi
Okres półtrwania Brak danych u ludzi. HNG u myszy: ≈30 minut po wstrzyknięciu; u szczurów: ponad 4 h
Znane cząsteczki wiążące Receptor FPRL1 (FPR2); kompleks receptorowy CNTFR/WSX-1/gp130; białka Bax i IGFBP-3 wewnątrz komórek lub poza nimi
Status w USA Niezatwierdzona przez FDA (amerykańską Agencję Żywności i Leków); brak zarejestrowanych badań z podawaniem u ludzi; nie jest substancją kontrolowaną
Status WADA Niewymieniona na liście z 2026 r.; substancje niezatwierdzone podlegają klasie S0, zabronionej w każdym czasie

Czym jest

Humaninę odkryto metodą przesiewowego „ratowania” komórek. Badacze wprowadzili bibliotekę genów z mózgu osoby zmarłej na chorobę Alzheimera (z kory potylicznej) do komórek nerwowych zaprogramowanych na obumarcie pod wpływem zmutowanego genu choroby Alzheimera, a następnie wyizolowali geny z komórek, które przeżyły (Hashimoto et al., PNAS 2001). Klon o działaniu ochronnym kodował krótki peptyd, który komórki wydzielały do pożywki hodowlanej i który działał od zewnątrz komórki.

Gen ten znajduje się w odcinku liczącym 75 par zasad wewnątrz genu mitochondrialnego 16S rRNA. Mitochondria odczytują kod genetyczny nieco inaczej niż reszta komórki, dlatego ten sam odcinek może dawać nieco inne peptydy w zależności od tego, gdzie zachodzi translacja. Obie wersje okazały się aktywne biologicznie, a to, w którym miejscu komórki humanina jest rzeczywiście wytwarzana, pozostaje nierozstrzygnięte (Lee et al., 2013). Podobne sekwencje występują także w genomie jądrowym jako kopie mitochondrialnego DNA, co dodatkowo komplikuje obraz (Guo et al., Nature 2003; Lee et al., 2013).

W bazie PubChem humanina figuruje jako peptyd złożony z 24 reszt aminokwasowych o wzorze sumarycznym C₁₁₉H₂₀₄N₃₄O₃₂S₂ i masie cząsteczkowej 2687,2 g/mol (PubChem CID 16131438). W 2016 r. opisano sześć kolejnych peptydów kodowanych w tym samym regionie, nazwanych małymi peptydami humaninopodobnymi (SHLP1–6) (Cobb et al., Aging 2016).

Analogi

W większości badań na zwierzętach stosuje się zmodyfikowane wersje zamiast natywnej humaniny. Nazwa każdego analogu wskazuje pozycję, w której dokonano zmiany:

Analog Zmiana Opisywany efekt
HNG (S14G-humanina) Seryna w pozycji 14 zastąpiona glicyną W pełni chroniła hodowane komórki nerwowe w stężeniu 10 nM, podczas gdy natywna humanina wymagała 1–10 μM (Hashimoto et al., PNAS 2001); opisywana jako ≈1000-krotnie silniejsza (Muzumdar et al., PLoS One 2009)
F6A-humanina Fenyloalanina w pozycji 6 zastąpiona alaniną Nie wiąże się już z IGFBP-3 (Ikonen et al., PNAS 2003)
HNGF6A Obie zmiany łącznie Silnie działająca i niewiążąca IGFBP-3; wykorzystywana w badaniach nad insuliną u szczurów (Muzumdar et al., 2009)

Zastąpienie tej samej seryny alaniną zamiast glicyną całkowicie znosiło aktywność, a niezbędna okazała się również cysteina w pozycji 8 (Hashimoto et al., J Neurosci 2001).

Przypuszczalny mechanizm działania

Humanina wydaje się działać zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz komórek. Poniższe ustalenia pochodzą z badań na hodowlach komórkowych i wyizolowanych białkach:

  • Receptory na powierzchni komórki. Humanina aktywuje receptor formylopeptydowy FPRL1 (u myszy FPR2) — ten sam receptor, z którego korzysta beta-amyloid — i może blokować do niego dostęp beta-amyloidu (Ying et al., J Immunol 2004). Wiąże się także z kompleksem receptorów cytokinowych złożonym z CNTFR, WSX-1 i gp130, co uruchamia szlak sygnałowy STAT3 w komórkach nerwowych (Hashimoto et al., Mol Biol Cell 2009).
  • Blokowanie białka wywołującego śmierć komórki. Wewnątrz komórek humanina wiąże się z białkiem Bax, które inicjuje programowaną śmierć komórki (apoptozę), i powstrzymuje jego przemieszczanie się do mitochondriów oraz uwalnianie cytochromu c (Guo et al., Nature 2003).
  • IGFBP-3. Humanina wiąże się z wysokim powinowactwem z białkiem wiążącym insulinopodobny czynnik wzrostu typu 3 (w miejscu, które nie konkuruje z wiązaniem IGF-1) i w niektórych typach komórek blokowała śmierć komórkową wywołaną przez IGFBP-3, choć w innych nie miała takiego działania (Ikonen et al., PNAS 2003).

Związek z hormonem wzrostu i IGF-1

Stężenie humaniny zmienia się w kierunku przeciwnym do aktywności osi hormonu wzrostu (GH) i IGF-1 (Lee et al., Aging Cell 2014):

  • U myszy 20 dni wstrzyknięć GH lub IGF-1 obniżyło stężenie humaniny w osoczu o ≈30%. Myszy zmodyfikowane genetycznie tak, by wytwarzały nadmiar GH, miały o 70% niższe stężenie humaniny.
  • U 11 dzieci z niedoborem GH stężenie humaniny było silnie odwrotnie skorelowane ze stężeniem IGF-1 (r = −0,69). Cztery tygodnie klinicznego leczenia GH w dawce 50 μg/kg/dobę obniżyły stężenie humaniny w osoczu o ≈20%.
  • Osoby z niewrażliwością receptora GH (zespołem Larona), u których stężenie IGF-1 jest bardzo niskie, miały o 80% wyższe stężenie humaniny niż dobrani pod względem wieku krewni (po 6 osób w grupie).

Są to niewielkie badania i nie wiadomo, jakie znaczenie dla zdrowia mają te zmiany stężenia humaniny. Powiązane strony w bibliotece: HGH oraz IGF-1.

Farmakokinetyka

Nie opublikowano żadnego badania farmakokinetyki humaniny ani jej analogów u ludzi.

W jedynym dedykowanym badaniu oznaczano stężenie HNG u gryzoni po pojedynczym wstrzyknięciu dootrzewnowym za pomocą testu ELISA (Chin et al., Endocrinology 2013):

Gatunek i dawka Wynik
Zdrowe myszy, HNG 2 mg/kg Szybkie usuwanie z organizmu; okres półtrwania ≈30 minut (poniżej 1 h)
Myszy otrzymujące HNGF6A lub myszy pozbawione IGFBP-3 Dłuższy okres półtrwania niż u zwykłych myszy otrzymujących HNG, co pokazuje, że wiązanie z IGFBP-3 wpływa na klirens
Szczury, HNG 5 mg/kg Okres półtrwania powyżej 4 h; najwyższe stężenia w osoczu, niższe w wątrobie, niewykrywalne w mózgu i sercu

Autorzy zwrócili uwagę, że szczury otrzymały wyższą dawkę, a przyczyna różnicy międzygatunkowej pozostaje niejasna. Ponieważ natywna humanina, HNG i HNGF6A zachowują się odmiennie, żadnej z tych wartości nie można przenosić na ludzi.

Status regulacyjny

  • Zatwierdzenie. Humanina i jej analogi nie są zatwierdzone jako leki przez FDA ani żaden inny organ regulacyjny.
  • Badania kliniczne. Wyszukiwanie w bazie ClinicalTrials.gov wykazało wyłącznie badania obserwacyjne mierzące stężenie endogennej humaniny (na przykład po operacjach kardiochirurgicznych lub w uszkodzeniu nerek) oraz badania dotyczące wysiłku fizycznego lub znieczulenia, w których humanina służy jako marker laboratoryjny. W żadnym z nich nie podaje się humaniny uczestnikom (ClinicalTrials.gov).
  • Przegląd FDA dotyczący leków recepturowych. Humanina nie figuruje na liście FDA obejmującej substancje czynne (bulk drug substances), które mogą stwarzać istotne zagrożenie bezpieczeństwa przy sporządzaniu leków recepturowych, według stanu z 22 kwietnia 2026 r. (FDA). Brak na tej liście nie oznacza zatwierdzenia — oznacza jedynie, że FDA nie opublikowała oceny tego związku.
  • Substancje kontrolowane. Humanina nie jest wymieniona w amerykańskim wykazie Schedule III obejmującym sterydy anaboliczne (21 CFR 1308.13).
  • Sport. Lista zabronionych substancji i metod WADA z 2026 r. nie wymienia humaniny z nazwy. Klasa S0 zabrania jednak w każdym czasie stosowania wszelkich substancji farmakologicznych nieujętych w innych częściach listy, które „nie posiadają aktualnego zatwierdzenia przez żaden rządowy organ regulacyjny ds. zdrowia do stosowania terapeutycznego u ludzi”, takich jak leki będące na etapie badań przedklinicznych (Lista zabroniona WADA 2026). Jako niezatwierdzony peptyd humanina i jej analogi wpisują się w tę definicję. Dla porównania MOTS-c jest wymieniony wprost w sekcji S4.4.1.

Co pokazują badania

Komórki nerwowe i mózg (hodowle komórkowe i zwierzęta)

Humaninę odkryto dzięki jej działaniu chroniącemu przed toksycznością związaną z chorobą Alzheimera. W hodowlach komórek nerwowych blokowała obumieranie komórek wywołane przez wiele zmutowanych genów choroby Alzheimera oraz przez beta-amyloid, ale nie chroniła przed niezwiązanymi czynnikami uszkadzającymi, takimi jak glutaminian czy fragment prionu (Hashimoto et al., J Neurosci 2001).

W badaniach na zwierzętach:

  • Model udaru mózgu. U myszy z zamkniętą tętnicą mózgową podanie 0,1 μg HNG bezpośrednio do mózgu na 30 minut przed niedokrwieniem zmniejszyło objętość zawału (uszkodzonej tkanki) z 56,2% do 26,1%. Podanie HNG do jamy brzusznej również zmniejszało obszar zawału (Xu et al., Stroke 2006).
  • Starzenie poznawcze. Samice myszy otrzymujące HNG w dawce 4 mg/kg we wstrzyknięciach dootrzewnowych dwa razy w tygodniu od 18. miesiąca życia wypadały lepiej w niektórych testach równowagi i pamięci niż myszy nieleczone (Yen et al., Sci Rep 2018).

Żadnego z tych efektów nie zbadano u ludzi.

Wrażliwość na insulinę (szczury)

W głównym badaniu metabolicznym u szczurów zastosowano metodę klamry metabolicznej — referencyjną technikę pomiaru wrażliwości na insulinę (Muzumdar et al., PLoS One 2009):

Model Interwencja Główny wynik
Zdrowe szczury Wlew humaniny do mózgu Wyższe tempo wlewu glukozy, mniejsze uwalnianie glukozy przez wątrobę i większy wychwyt glukozy przez mięśnie; efekt wymagał aktywności STAT3 w podwzgórzu
Zdrowe szczury Wlew dożylny analogu HNGF6A w dawce 0,05 mg/kg/h Odtworzenie tych samych efektów; zablokowanie STAT3 w podwzgórzu całkowicie zniosło wpływ na wątrobę
Szczury linii Zucker z cukrzycą i otyłością (model cukrzycy) Pojedyncza dawka dożylna 100 μg HNGF6A (n = 5) vs sól fizjologiczna (n = 4) Stężenie glukozy we krwi spadło o niemal 50% ze średniej wartości 293 mg/dL, począwszy od ≈90. minuty, a efekt utrzymywał się przez 4 h

W tej samej pracy wykazano, że humanina nie wywierała bezpośredniego wpływu na wytwarzanie glukozy w wyizolowanych komórkach wątroby, z czego autorzy wywnioskowali, że działanie na wątrobę odbywa się za pośrednictwem mózgu. Wersja humaniny pozbawiona zdolności do łączenia się w pary (dimeryzacji) nie wywoływała żadnego efektu metabolicznego.

Pokrewne peptydy z tego samego regionu mitochondrialnego zachowują się u gryzoni podobnie: peptyd SHLP2 podawany we wlewie do mózgu również zwiększał wrażliwość na insulinę, a jego stężenie we krwi spadało z wiekiem (Cobb et al., Aging 2016).

Serce i naczynia krwionośne (zwierzęta i badania obserwacyjne)

U samic myszy, którym od 18. miesiąca życia przez 14 miesięcy podawano dootrzewnowo HNG (analog humaniny), w mięśniu sercowym stwierdzono mniejsze odkładanie kolagenu (włóknienie) i mniej obumierających komórek niż u nieleczonych starych myszy (Qin et al., Am J Physiol Heart Circ Physiol 2018).

Dane u ludzi mają charakter wyłącznie korelacyjny. Wśród 40 pacjentów poddawanych koronarografii osoby z upośledzoną czynnością śródbłonka naczyń wieńcowych miały niższe stężenie humaniny w osoczu niż pacjenci z prawidłową czynnością śródbłonka (1,3 ± 1,1 vs 2,2 ± 1,5 ng/mL, p = 0,03) (Widmer et al., Am J Physiol Heart Circ Physiol 2013). Taka zależność nie dowodzi jednak, że podnoszenie stężenia humaniny chroni tętnice.

Wysiłek fizyczny a stężenie humaniny u ludzi

Badania nad wysiłkiem fizycznym u ludzi mierzą stężenie własnej humaniny wytwarzanej przez organizm, a nie peptydu podawanego z zewnątrz:

Badanie Projekt Wynik
Woodhead et al., J Appl Physiol 2020 10 niewytrenowanych młodych mężczyzn, jedna sesja treningu interwałowego o wysokiej intensywności, a następnie 6 sesji w ciągu 2 tygodni Stężenie humaniny w mięśniach i osoczu wzrosło bezpośrednio po pojedynczej sesji. Dwa tygodnie treningu wiązały się z tendencją do niższego spoczynkowego stężenia humaniny w osoczu (p = 0,063)
Gidlund et al., Physiol Rep 2016 55 mężczyzn z zaburzeniami regulacji glikemii przydzielonych losowo na 12 tygodni do treningu oporowego, nordic walkingu lub grupy kontrolnej Ilość białka humaniny w mięśniach wzrosła o 35% po treningu oporowym; stężenie humaniny w surowicy nie zmieniło się w żadnej z grup

Starzenie się i długowieczność

Najbardziej bezpośrednie dane dotyczące długości życia pochodzą z badań na nicieniach i myszach (Yen et al., Aging 2020):

  • Nicienie. Nadekspresja humaniny wydłużyła średni czas życia z 17,7 do 19,0 dni. Efekt ten zanikał u osobników pozbawionych genu daf-16 (odpowiednika FOXO), co oznacza, że zależy on od tego szlaku.
  • Myszy. Podawanie HNG dwa razy w tygodniu w dawce 4 mg/kg od 18. miesiąca życia przez 14 miesięcy nie przyniosło istotnej różnicy w długości życia. U leczonych myszy w 28. miesiącu życia zaobserwowano natomiast mniejszą ilość tkanki tłuszczowej trzewnej, większą beztłuszczową masę ciała oraz niższe stężenie krążącego IGF-1 (w grupach liczących po 5 zwierząt na pomiar).
  • Porównania międzygatunkowe. Stężenie humaniny spadało z wiekiem u myszy i makaków królewskich, ale utrzymywało się na stałym poziomie przez dwie dekady u golców piaskowych — długowiecznych gryzoni.
  • Rodziny stulatków. Potomstwo stulatków (n = 18) miało wyższe stężenie krążącej humaniny niż dobrana pod względem wieku grupa kontrolna (n = 19).

Dane dotyczące zmian stężenia u ludzi są sprzeczne. W kilku pracach opisano spadek stężenia z wiekiem (Muzumdar et al., 2009; Lee et al., 2013), ale w innym badaniu stwierdzono dodatnią korelację stężenia humaniny w osoczu z wiekiem u osób zdrowych, niższe wartości u chorych na chorobę Alzheimera oraz brak różnic w cukrzycy typu 2 (Conte et al., Geroscience 2021). Pomiary opierają się na różnych testach ELISA, co utrudnia bezpośrednie porównywanie wyników między badaniami.

Warianty genetyczne

Dwa naturalne warianty w ramce odczytu humaniny powiązano z określonymi cechami u ludzi:

  • Wariant mitochondrialny (rs2854128) wiązał się z niższym stężeniem krążącej humaniny, a u ponad 10 000 uczestników amerykańskiego badania Health and Retirement Study — z wyższym wyliczonym „wiekiem poznawczym” (beta 0,195; 95% CI 0,056–0,333; p = 0,006) (Yen et al., Sci Rep 2018).
  • Rzadki wariant o nazwie P3S, występujący częściej u aszkenazyjskich stulatków będących nosicielami allelu ryzyka choroby Alzheimera APOE4, wiązał się z białkiem APOE4 i w modelu mysim ograniczał odkładanie amyloidu skuteczniej niż zwykła humanina (Miller et al., Aging Cell 2024).

Korelacje z naturalnie występującymi wariantami genetycznymi nie mówią nic o bezpieczeństwie ani skuteczności wstrzykiwania samego peptydu.

Działania niepożądane i ryzyko

Brak danych o bezpieczeństwie u ludzi

W żadnym opublikowanym badaniu nie podano humaniny ani jej analogu człowiekowi, dlatego jej działania niepożądane, zakres tolerowanych dawek, reakcje immunologiczne oraz odległe skutki stosowania u ludzi są nieznane. Preparaty sprzedawane jako „peptydy badawcze” nie są wytwarzane zgodnie ze standardami farmaceutycznymi, więc ich tożsamość, czystość i jałowość pozostają niezweryfikowane.

Biologia nowotworów działa w obie strony

Humanina hamuje apoptozę — program kontrolowanej śmierci komórki, który odpowiada również za usuwanie komórek uszkodzonych i nowotworowych — dlatego jej wpływ na przebieg choroby nowotworowej jest niepewny i może być szkodliwy.

  • U myszy z potrójnie ujemnym rakiem piersi ogólnoustrojowe podawanie humaniny zmniejszało obumieranie komórek guza, osłabiało działanie chemioterapii oraz przyspieszało wzrost guza i powstawanie przerzutów do płuc. Autorzy podkreślili konieczność zachowania ostrożności przy rozważaniu stosowania humaniny w chorobach zwyrodnieniowych (Moreno Ayala et al., Sci Rep 2020).
  • Odmienne wnioski płynęły z innego badania na myszach: analog HNG chronił komórki wytwarzające plemniki oraz krwinki białe przed działaniem cyklofosfamidu, nie osłabiając — a wręcz nasilając — przeciwprzerzutowe działanie tego chemioterapeutyku wobec czerniaka (Lue et al., Endocrinology 2015).

W przeglądzie z 2019 r. poświęconym humaninie jako potencjalnemu celowi terapeutycznemu podsumowano, że te sprzeczne dane dotyczące progresji nowotworów i oporności na chemioterapię muszą zostać wyjaśnione przed jakimikolwiek próbami zastosowania klinicznego (Zuccato et al., Expert Opin Ther Targets 2019).

Wpływ na oś GH/IGF-1

U myszy HNG obniżał stężenie IGF-1 w osoczu zarówno podczas chemioterapii, jak i bez niej (Lue et al., 2015), a długotrwałe podawanie HNG zmniejszało stężenie krążącego IGF-1 u starzejących się myszy (Yen et al., 2020). Niższe stężenie IGF-1 wiąże się z dłuższym życiem u gryzoni, ale trudno uznać je za pożądany efekt u osób dążących do rozbudowy masy mięśniowej, a kierunek tej zależności u ludzi nie został zbadany.

Przepisy antydopingowe

Choć humanina nie jest wymieniona z nazwy na liście WADA, klasa S0 zabrania w każdym czasie stosowania substancji nieposiadających zatwierdzenia regulacyjnego do użytku terapeutycznego u ludzi (Lista zabroniona WADA 2026). Sportowcy podlegający kontrolom antydopingowym powinni zakładać, że niezatwierdzony peptyd tego rodzaju jest objęty zakazem.

Najważniejsze informacje

  • Pierwszy poznany peptyd pochodzenia mitochondrialnego. Humanina składa się z 24 aminokwasów kodowanych w genie mitochondrialnego 16S rRNA; odkryto ją w 2001 r. podczas poszukiwania genów chroniących komórki nerwowe. Z tej samej rodziny wywodzi się MOTS-c.
  • Brak jakichkolwiek badań interwencyjnych u ludzi. Wszystkie wyniki dotyczące efektów podawania pochodzą z badań na komórkach, nicieniach, myszach lub szczurach, w których najczęściej stosowano laboratoryjny analog HNG zamiast natywnej humaniny.
  • Szerokie działanie u zwierząt, ale bez dowodów na wydłużenie życia u ssaków. HNG zmniejszał uszkodzenia poudarowe i włóknienie serca u myszy oraz poprawiał wrażliwość na insulinę u szczurów, jednak podawanie go dwa razy w tygodniu od wieku średniego nie wydłużyło istotnie życia myszy.
  • Badania u ludzi mierzą wyłącznie naturalne stężenia. Wysiłek fizyczny podnosi poziom humaniny w mięśniach, a niskie stężenia we krwi współwystępują z chorobą Alzheimera i upośledzoną czynnością śródbłonka wieńcowego, jednak badania nie są zgodne co do tego, czy jej poziom spada z wiekiem.
  • Realne obawy onkologiczne. Ponieważ humanina blokuje apoptozę, w mysim modelu raka piersi przyspieszała wzrost guza i powstawanie przerzutów, co autorzy prac przeglądowych uznają za nierozwiązany problem bezpieczeństwa.
  • Brak zatwierdzenia i profilu bezpieczeństwa. Nie jest zatwierdzonym lekiem ani nie została oceniona przez FDA pod kątem receptury aptecznej; jako substancja niezatwierdzona podlega klasie S0 przepisów WADA.

Źródła

  1. Hashimoto Y, Niikura T, Tajima H, et al. A rescue factor abolishing neuronal cell death by a wide spectrum of familial Alzheimer’s disease genes and Abeta. Proc Natl Acad Sci U S A. 2001;98(11):6336–6341. PubMed.
  2. Hashimoto Y, Niikura T, Ito Y, et al. Detailed characterization of neuroprotection by a rescue factor humanin against various Alzheimer’s disease-relevant insults. J Neurosci. 2001;21(23):9235–9245. PubMed.
  3. Guo B, Zhai D, Cabezas E, et al. Humanin peptide suppresses apoptosis by interfering with Bax activation. Nature. 2003;423(6938):456–461. PubMed.
  4. Ikonen M, Liu B, Hashimoto Y, et al. Interaction between the Alzheimer’s survival peptide humanin and insulin-like growth factor-binding protein 3 regulates cell survival and apoptosis. Proc Natl Acad Sci U S A. 2003;100(22):13042–13047. PubMed.
  5. Ying G, Iribarren P, Zhou Y, et al. Humanin, a newly identified neuroprotective factor, uses the G protein-coupled formylpeptide receptor-like-1 as a functional receptor. J Immunol. 2004;172(11):7078–7085. PubMed.
  6. Hashimoto Y, Kurita M, Aiso S, et al. Humanin inhibits neuronal cell death by interacting with a cytokine receptor complex or complexes involving CNTF receptor alpha/WSX-1/gp130. Mol Biol Cell. 2009;20(12):2864–2873. PubMed.
  7. Xu X, Chua CC, Gao J, et al. Humanin is a novel neuroprotective agent against stroke. Stroke. 2006;37(10):2613–2619. PubMed.
  8. Muzumdar RH, Huffman DM, Atzmon G, et al. Humanin: a novel central regulator of peripheral insulin action. PLoS One. 2009;4(7):e6334. PubMed.
  9. Lee C, Yen K, Cohen P. Humanin: a harbinger of mitochondrial-derived peptides? Trends Endocrinol Metab. 2013;24(5):222–228. PubMed.
  10. Chin YP, Keni J, Wan J, et al. Pharmacokinetics and tissue distribution of humanin and its analogues in male rodents. Endocrinology. 2013;154(10):3739–3744. PubMed.
  11. Widmer RJ, Flammer AJ, Herrmann J, et al. Circulating humanin levels are associated with preserved coronary endothelial function. Am J Physiol Heart Circ Physiol. 2013;304(3):H393–H397. PubMed.
  12. Lee C, Wan J, Miyazaki B, et al. IGF-I regulates the age-dependent signaling peptide humanin. Aging Cell. 2014;13(5):958–961. PubMed.
  13. Lue Y, Swerdloff R, Wan J, et al. The Potent Humanin Analogue (HNG) Protects Germ Cells and Leucocytes While Enhancing Chemotherapy-Induced Suppression of Cancer Metastases in Male Mice. Endocrinology. 2015;156(12):4511–4521. PubMed.
  14. Cobb LJ, Lee C, Xiao J, et al. Naturally occurring mitochondrial-derived peptides are age-dependent regulators of apoptosis, insulin sensitivity, and inflammatory markers. Aging (Albany NY). 2016;8(4):796–809. PubMed.
  15. Gidlund EK, von Walden F, Venojärvi M, et al. Humanin skeletal muscle protein levels increase after resistance training in men with impaired glucose metabolism. Physiol Rep. 2016;4(23):e13063. PubMed.
  16. Qin Q, Mehta H, Yen K, et al. Chronic treatment with the mitochondrial peptide humanin prevents age-related myocardial fibrosis in mice. Am J Physiol Heart Circ Physiol. 2018;315(5):H1127–H1136. PubMed.
  17. Yen K, Wan J, Mehta HH, et al. Humanin Prevents Age-Related Cognitive Decline in Mice and is Associated with Improved Cognitive Age in Humans. Sci Rep. 2018;8(1):14212. PubMed.
  18. Zuccato CF, Asad AS, Nicola Candia AJ, et al. Mitochondrial-derived peptide humanin as therapeutic target in cancer and degenerative diseases. Expert Opin Ther Targets. 2019;23(2):117–126. PubMed.
  19. Woodhead JST, D’Souza RF, Hedges CP, et al. High-intensity interval exercise increases humanin, a mitochondrial encoded peptide, in the plasma and muscle of men. J Appl Physiol (1985). 2020;128(5):1346–1354. PubMed.
  20. Moreno Ayala MA, Gottardo MF, Zuccato CF, et al. Humanin Promotes Tumor Progression in Experimental Triple Negative Breast Cancer. Sci Rep. 2020;10(1):8542. PubMed.
  21. Yen K, Mehta HH, Kim SJ, et al. The mitochondrial derived peptide humanin is a regulator of lifespan and healthspan. Aging (Albany NY). 2020;12(12):11185–11199. PubMed.
  22. Conte M, Sabbatinelli J, Chiariello A, et al. Disease-specific plasma levels of mitokines FGF21, GDF15, and Humanin in type II diabetes and Alzheimer’s disease in comparison with healthy aging. Geroscience. 2021;43(2):985–1001. PubMed.
  23. Miller B, Kim SJ, Cao K, et al. Humanin variant P3S is associated with longevity in APOE4 carriers and resists APOE4-induced brain pathology. Aging Cell. 2024;23(7):e14153. PubMed.
  24. National Center for Biotechnology Information. Humanin, PubChem Compound CID 16131438. PubChem.
  25. ClinicalTrials.gov. Studies matching “humanin” (searched October 2026). ClinicalTrials.gov.
  26. Food and Drug Administration. Certain Bulk Drug Substances for Use in Compounding that May Present Significant Safety Risks (content current as of April 22, 2026). FDA.
  27. Code of Federal Regulations. 21 CFR 1308.13, Schedule III. 21 CFR 1308.13.
  28. World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List 2026. WADA 2026 Prohibited List.