Leki wspomagające

Chlorowodorek johimbiny (johimbina HCl)

Zaktualizowano · 30 źródeł

Chlorowodorek johimbiny (johimbina HCl) to postać soli johimbiny – alkaloidu występującego w korze drzewa Pausinystalia johimbe (johimba lekarska) rosnącego w Afryce Zachodniej i Środkowej. Związek ten blokuje receptory alfa-2-adrenergiczne, co zwiększa uwalnianie noradrenaliny. Przez dziesięciolecia badano go jako doustny środek w leczeniu zaburzeń erekcji (ED), a obecnie sprzedawany jest głównie w suplementach określanych jako „spalacze tłuszczu”, odżywkach przedtreningowych oraz preparatach wspomagających sprawność seksualną.

Najważniejszym faktem jest to, że johimbina nie jest lekiem zatwierdzonym przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) w żadnym wskazaniu. FDA orzekła, że żaden dostępny bez recepty składnik o deklarowanym działaniu afrodyzjakalnym – w tym johimbina – nie jest ogólnie uznany za bezpieczny i skuteczny. Amerykańskie Towarzystwo Urologiczne (AUA) uznało w 1996 r., że nie należy jej zalecać w zaburzeniach erekcji o podłożu organicznym. Dane z ośrodków kontroli zatruć wiążą preparaty johimbiny z przyspieszoną czynnością serca, wysokim ciśnieniem tętniczym i lękiem, a deklaracje na etykietach suplementów bywają często niedokładne.

Ta strona podsumowuje informacje pochodzące z badań klinicznych, analiz ośrodków kontroli zatruć oraz komunikatów organów regulacyjnych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość Szczegóły
Klasa Alkaloid indolowy; antagonista receptorów alfa-2-adrenergicznych
Pochodzenie Kora Pausinystalia johimbe; johimbina w suplementach może być również syntetyczna lub pochodzić z wysoko przetworzonych ekstraktów
Droga podania Doustna (tabletki, kapsułki)
Dawki w cytowanych badaniach 18–43 mg/dobę w dawkach podzielonych (badania nad zaburzeniami erekcji i masą ciała); pojedyncze dawki 2,5–21,6 mg (badania doraźne)
Okres półtrwania ≈0,6–1,5 h dla johimbiny; ≈5,8 h dla jej hydroksylowanego metabolitu – 11-OH-johimbiny
Biodostępność po podaniu doustnym Bardzo zmienna: 7–87% między poszczególnymi osobami w jednym z badań
Status w USA Brak produktu zatwierdzonego przez FDA; nieuznana za bezpieczną i skuteczną jako afrodyzjak dostępny bez recepty (21 CFR 310.528); sprzedawana w suplementach diety; nie jest substancją kontrolowaną
Status w UE Kora johimby i jej przetwory zakazane w żywności od 2019 r.
Status WADA Niewymieniona na Liście zabronionych substancji i metod 2026

Czym jest

Johimbina jest głównym alkaloidem kory johimby, która zawiera również pokrewne alkaloidy: rauwolscynę i korynantynę (Cohen et al., Drug Test Anal 2016). Kora ta była tradycyjnie stosowana jako afrodyzjak (NCCIH).

Postać Wzór chemiczny Masa cząsteczkowa
Johimbina (wolna zasada) C₂₁H₂₆N₂O₃ 354,4 g/mol (PubChem)
Chlorowodorek johimbiny C₂₁H₂₇ClN₂O₃ 390,9 g/mol (PubChem)

W ujęciu wagowym około 91% chlorowodorku johimbiny stanowi sama johimbina. Chlorowodorek jest oczyszczoną postacią farmaceutyczną, wyraźnie wskazaną w kilku opisanych niżej badaniach. Z kolei suplementy określane jako „yohimbe” to ekstrakty z kory, w których zawartość johimbiny często pozostaje nieznana.

Mechanizm działania

Receptory alfa-2-adrenergiczne działają jak hamulce. Na zakończeniach nerwowych ograniczają ilość uwalnianej noradrenaliny, a na komórkach tłuszczowych hamują rozkład tłuszczu (lipolizę). Johimbina blokuje te receptory. W badaniach z udziałem ludzi:

  • doustne podanie johimbiny w dawce 0,2 mg/kg podnosiło stężenie noradrenaliny w osoczu o 40–50% u zdrowych mężczyzn oraz o około 100% u kobiet (Galitzky et al., Eur J Clin Invest 1988; Berlan et al., Int J Obes 1991);
  • zwiększało również stężenie glicerolu i wolnych kwasów tłuszczowych we krwi – wskaźników mobilizacji zapasów tłuszczu – u ochotników badanych na czczo.

Uważa się, że ten sam wzrost stężenia noradrenaliny odpowiada za główne działania niepożądane związku: przyspieszenie czynności serca, wzrost ciśnienia tętniczego oraz lęk.

Farmakokinetyka

Johimbina wchłania się szybko i szybko ulega eliminacji, jednak ilość substancji docierającej do krwiobiegu bardzo silnie różni się między poszczególnymi osobami.

Parametr Wartość Źródło
Okres półtrwania eliminacji, 10 mg doustnie 0,58 h Guthrie et al. 1990 (7 zdrowych mężczyzn)
Okres półtrwania eliminacji, dożylnie 0,68 h (Guthrie); 91 ± 34 min (Le Corre) Guthrie et al. 1990; Le Corre et al. 1999
Biodostępność po podaniu doustnym Średnio 33%, zakres 7–87% (Guthrie); 22,3 ± 21,5% (Le Corre) Te same źródła
Objętość dystrybucji 32,2 L Le Corre et al. 1999
Główny metabolit 11-OH-johimbina, okres półtrwania 347 ± 63 min Le Corre et al. 1999
Lek niezmieniony w moczu Około 0,1% podanej dawki Le Corre et al. 1999

Najważniejsze wnioski z tych badań:

  • Metabolizm. Nerki niemal w ogóle nie wydalają niezmienionej johimbiny. Związek ulega rozkładowi głównie na drodze hydroksylacji, a jeden z uczestników badania Le Corre okazał się „wolnym hydroksylatorem”.
  • Posiłki. W badaniu z pojedynczą dawką sięgającą 21,6 mg posiłek bogaty w tłuszcze zmniejszał zarówno szybkość, jak i stopień wchłaniania (Grasing et al., J Clin Pharmacol 1996). Efekt mobilizacji tłuszczu obserwowany u ochotników na czczo ulegał całkowitemu zahamowaniu po posiłku (Galitzky et al. 1988).
  • Ekspozycja decyduje o sile działania. W badaniu Grasinga ciśnienie tętnicze, częstość oddechów, stężenie katecholamin i zmiany nastroju rosły u osób z najwyższymi stężeniami leku we krwi. U części badanych biodostępność była znacznie wyższa niż u pozostałych.

Ponieważ ekspozycja po przyjęciu tej samej dawki może różnić się kilkukrotnie między poszczególnymi osobami, ta sama ilość może wywoływać łagodne działanie u jednej osoby, a bardzo nasilone objawy u innej.

Status regulacyjny

  • Stany Zjednoczone – leki. W przepisach 21 CFR 310.528 FDA wymienia johimbinę, chlorowodorek johimbiny oraz yohimbinum wśród składników pojawiających się w dostępnych bez recepty (OTC) produktach sprzedawanych jako afrodyzjaki. Agencja wskazuje, że brakuje wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność któregokolwiek z nich w tym zastosowaniu, wobec czego każdy produkt OTC oznakowany jako afrodyzjak wymaga zatwierdzonego wniosku rejestracyjnego dla nowego leku (21 CFR 310.528). W bazie Drugs@FDA nie figuruje żaden zatwierdzony wniosek dotyczący johimbiny (zapytanie w bazie openFDA Drugs@FDA). W przeszłości dostępne były również preparaty johimbiny na receptę, jednak niemal wszystkie przypadki zgłoszone do ośrodków kontroli zatruć w Kalifornii w latach 2000–2006 dotyczyły produktów ziołowych (Kearney et al., Ann Pharmacother 2010).
  • Stany Zjednoczone – suplementy. Johimba i johimbina są sprzedawane jako suplementy diety, które nie wymagają zatwierdzenia przez FDA przed wprowadzeniem do obrotu. Centrum NCCIH zaznacza, że reklamowanie dostępnego bez recepty produktu z johimbiną jako środka leczącego zaburzenia erekcji bez zgody FDA jest nielegalne (NCCIH).
  • Substancje kontrolowane. Johimbina nie figuruje w żadnym z wykazów substancji kontrolowanych DEA w 21 CFR 1308.
  • Unia Europejska. W 2019 r. Komisja Europejska wpisała „korę johimby lekarskiej i jej przetwory” do części A załącznika III do rozporządzenia (WE) 1925/2006, co zakazuje ich stosowania w żywności. Jako powód podano fakt, że po objęciu rośliny procedurą szczegółowej oceny w 2015 r. żaden podmiot nie przedłożył danych potwierdzających jej bezpieczeństwo (Rozporządzenie (UE) 2019/650).
  • Sport. Johimbina nie jest wymieniona na Liście zabronionych substancji i metod WADA 2026. Suplementy, które ją zawierają, często bywają jednak nieprawidłowo oznakowane (zobacz poniżej).

Co pokazują badania

Zaburzenia erekcji

Przed wprowadzeniem sildenafilu (Viagra) i tadalafilu (Cialis) johimbina była jedynym lekiem doustnym ocenianym przez zespół ekspertów Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego w wytycznych dotyczących zaburzeń erekcji z 1996 r. Wyniki badań randomizowanych były niejednoznaczne:

Badanie Mężczyźni Dawka dobowa Projekt / czas trwania Odpowiedź: johimbina vs placebo
Reid et al., Lancet 1987 48, psychogenne ED 18 mg 10 tygodni, częściowo krzyżowe 62% vs 16% (p poniżej 0,05)
Morales et al., J Urol 1987 100, organiczne ED 18 mg Randomizowane, częściowo krzyżowe 42,6% vs 27,6% (nieistotne statystycznie)
Vogt et al., Int J Impot Res 1997 86, bez wyraźnej przyczyny organicznej 30 mg 8 tygodni 71% vs 45% (istotne statystycznie)
Kunelius et al., Urology 1997 29, mieszana postać ED 36 mg 25 dni, krzyżowe 44% vs 48% (brak różnicy)

Analizy zbiorcze wskazują na przewagę johimbiny nad placebo:

  • W metaanalizie 7 badań kontrolowanych placebo z 1998 r. uzyskano iloraz szans (OR) dla odpowiedzi na leczenie równy 3,85 (95% CI 2,22–6,67) (Ernst and Pittler, J Urol 1998).
  • W metaanalizie 8 badań randomizowanych z 2021 r. wykazano, że sama johimbina poprawiała funkcje erekcyjne w porównaniu z placebo (OR 2,08; 95% CI 1,30–3,32). Stosowana samodzielnie nie poprawiała jednak w sposób istotny statystycznie ogólnej funkcji seksualnej (p = 0,07) (Wibowo et al., Turk J Urol 2021).

Badania te obejmowały małe grupy, trwały krótko i wykorzystywały starsze, słabiej wystandaryzowane kryteria oceny wyników. Zespół ds. wytycznych Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego z 1996 r. uznał johimbinę za terapię o „marginalnej skuteczności” i odradził jej zalecanie u typowych pacjentów z organicznymi zaburzeniami erekcji (Montague et al., J Urol 1996).

Redukcja tkanki tłuszczowej i masa ciała

Zdolność johimbiny do mobilizowania kwasów tłuszczowych u ochotników badanych na czczo sprawiła, że rozważano ją jako lek wspomagający odchudzanie. Badania kontrolowane z udziałem ludzi nie potwierdzają jednak spójnego działania:

Badanie Uczestnicy Dawka dobowa Czas trwania Wynik
Berlin et al., J Pharmacol 1986 19 otyłych dorosłych na diecie 1000 kcal 18 mg 8 tygodni Brak różnicy pod względem masy ciała lub stężenia lipidów we krwi w porównaniu z placebo
Kucio et al., Isr J Med Sci 1991 20 otyłych kobiet na diecie 1000 kcal 20 mg (5 mg cztery razy na dobę) 3 tygodnie Spadek masy ciała o 3,55 kg vs 2,21 kg w grupie placebo (p poniżej 0,005)
Sax, Int J Obes 1991 47 mężczyzn (33 ukończyło) Do 43 mg 6 miesięcy Brak wpływu na masę ciała, zawartość tkanki tłuszczowej, wskaźnik talia–biodra, rozmieszczenie tłuszczu w tomografii komputerowej ani poziom cholesterolu
Ostojic, Res Sports Med 2006 20 zawodowych piłkarzy nożnych 20 mg (dwie dawki) 21 dni Spadek zawartości tkanki tłuszczowej z 9,3% do 7,1%; brak zmian masy ciała, masy mięśniowej i wyników testów wydolnościowych

Jedyne badania z wynikiem pozytywnym trwały 3 tygodnie i liczyły po 20 uczestników. Najdłuższe i największe badanie nie wykazało żadnego efektu. W badaniu z udziałem piłkarzy odnotowano spadek udziału tkanki tłuszczowej o około dwa punkty procentowe u już szczupłych sportowców, bez zmiany całkowitej masy ciała.

Wydolność fizyczna

Dowody ograniczają się do niewielkich badań oceniających działanie doraźne. W badaniu krzyżowym z udziałem 18 aktywnych fizycznie kobiet pojedyncza dawka 2,5 mg przyjęta 20 minut przed trzema 15-sekundowymi maksymalnymi sprintami na cykloergometrze zwiększyła średnią moc i całkowitą wykonaną pracę, obniżyła wskaźnik zmęczenia oraz powysiłkowe stężenie mleczanu, a także podniosła poziom adrenaliny w porównaniu z placebo (Barnes et al., Int J Environ Res Public Health 2022). Wielkość efektu dla mocy była jednak niewielka (η² 0,024). W badaniu z udziałem piłkarzy z 2006 r. trzy tygodnie przyjmowania 20 mg/dobę nie wpłynęły na wyniki testów siły, skoczności ani szybkości (Ostojic 2006). Według NCCIH brakuje wystarczających badań, aby stwierdzić, czy johimba pomaga poprawić wydolność sportową, leczyć zaburzenia erekcji lub zmniejszać otyłość (NCCIH).

Działania niepożądane i ryzyko

Dane z ośrodków kontroli zatruć

Przegląd zgłoszeń z kalifornijskiego systemu kontroli zatruć (California Poison Control System) z lat 2000–2006 zidentyfikował 238 objawowych przypadków u dorosłych powiązanych z produktami zawierającymi johimbinę (Kearney et al., Ann Pharmacother 2010):

Parametr Wartość
Przypadki dotyczące produktów ziołowych (a nie leków na receptę) 98,7%
Powód przyjęcia: poprawa funkcji seksualnych / odchudzanie / działanie pobudzające 27,7% / 9,2% / 7,6%
Dolegliwości żołądkowo-jelitowe 46%
Tachykardia (przyspieszona czynność serca) 43%
Lęk lub pobudzenie psychoruchowe 33%
Nadciśnienie tętnicze (wysokie ciśnienie krwi) 25%
Ciężki przebieg w porównaniu ze średnią dla wszystkich zgłoszeń do ośrodka zatruć OR 5,81 (95% CI 4,43–7,64)
Konieczność pomocy w placówce medycznej w porównaniu ze średnią ekspozycją OR 2,35 (95% CI 1,82–3,04)

W badanym okresie roczna częstość zgłoszeń wzrosła z 1,8 do 8,0 na 10 000 ekspozycji u dorosłych. Centrum NCCIH wymienia również zaburzenia rytmu serca, zawały serca oraz drgawki wśród zdarzeń kojarzonych ze stosowaniem johimbiny (NCCIH).

Ciśnienie tętnicze i czynność serca

Wyrzut noradrenaliny podnosi ciśnienie tętnicze i przyspiesza czynność serca, a osoby z nadciśnieniem wydają się na to bardziej wrażliwe. W randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo pojedyncza dawka doustna 10 mg podniosła rozkurczowe ciśnienie tętnicze u 29 nieleczonych pacjentów z nadciśnieniem, ale nie u 25 zdrowych ochotników (Musso et al., Am J Hypertens 1995).

Lęk i napady paniki

W badaniach psychiatrycznych johimbina bywa wykorzystywana jako substancja prowokacyjna, ponieważ potrafi wywoływać lęk. U 39 pacjentów z agorafobią i napadami paniki powodowała większe nasilenie lęku, nerwowości, kołatania serca, drżenia mięśniowego oraz wzrost skurczowego ciśnienia tętniczego niż u 20 osób zdrowych (Charney et al., Arch Gen Psychiatry 1984). Osoby z zaburzeniami lękowymi lub napadami paniki są zatem szczególnie narażone na silne niekorzystne reakcje.

Przedawkowanie

W literaturze opisano przypadki ciężkich zatruć. W jednym z doniesień czterech mężczyzn uległo jednoczesnemu zatruciu, a jeden z nich zmarł; stężenie johimbiny w jego krwi wynosiło 5631 ng/mL i nie wykryto żadnej innej przyczyny toksycznej (Zhu et al., Forensic Sci Int 2021).

Interakcje

  • Leki przeciwdepresyjne. Ze względu na ryzyko interakcji NCCIH odradza stosowanie johimby równocześnie z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) oraz trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi (NCCIH).
  • Klonidyna i inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny. U 39-letniej kobiety przyjmującej klonidynę, bupropion i deswenlafaksynę po zażyciu suplementu oznakowanego jako zawierający johimbinę doszło do wzrostu ciśnienia tętniczego do 198/93 i krwotoku śródmózgowego. Autorzy nie byli jednak w stanie potwierdzić rzeczywistego składu produktu, dlatego związek przyczynowo-skutkowy nie został udowodniony (Hodapp et al., Am J Emerg Med 2022).

Kto powinien jej unikać

W świetle przedstawionych wyżej dowodów do grup najwyższego ryzyka należą osoby z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami rytmu serca lub chorobami serca, zaburzeniami lękowymi bądź napadami paniki, a także pacjenci przyjmujący inhibitory MAO, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne lub klonidynę. NCCIH zaznacza ponadto, że doustne przyjmowanie johimby w okresie ciąży lub karmienia piersią może być niebezpieczne (NCCIH).

Jakość i zanieczyszczenia

Analiza 49 amerykańskich marek suplementów oznakowanych jako zawierające johimbę lub johimbinę, zakupionych w siedmiu dużych sieciach handlowych, przyniosła następujące wyniki (Cohen et al., Drug Test Anal 2016):

  • Zawartość johimbiny w porcji wahała się od wartości niewykrywalnych do 12,1 mg.
  • Tylko 22% (11/49) produktów podawało na etykiecie konkretną ilość johimbiny, a większość z tych deklaracji była nieprawidłowa – rzeczywista zawartość wynosiła od 23 do 147% ilości deklarowanej.
  • W 39% (19/49) preparatów nie wykryto rauwolscyny ani korynantyny. Sugeruje to, że obecna w nich johimbina była syntetyczna lub pochodziła z wysoko przetworzonego ekstraktu, a nie z całej kory.
  • 18% (9/49) produktów nie zawierało żadnych ostrzeżeń o działaniach niepożądanych. Zaledwie 4,1% (2/49) podawało jednocześnie dokładną ilość substancji czynnej oraz informacje o możliwych działaniach niepożądanych.

W połączeniu z dużymi różnicami we wchłanianiu między poszczególnymi osobami oznacza to, że rzeczywista dawka, jaką przyjmuje użytkownik suplementu, często pozostaje nieznana.

Najważniejsze informacje

  • Alfa-2-bloker, a nie zatwierdzony lek. Johimbina zwiększa uwalnianie noradrenaliny. Żaden preparat johimbiny nie jest zatwierdzony przez FDA, a agencja nie uznaje jej za bezpieczną ani skuteczną jako afrodyzjak dostępny bez recepty.
  • Krótka, trudna do przewidzenia kinetyka. Okres półtrwania wynosi poniżej około 1,5 godziny, jednak biodostępność po podaniu doustnym w jednym z badań wahała się między uczestnikami od 7% do 87%, a tłusty posiłek ogranicza wchłanianie.
  • Umiarkowane, niespójne korzyści w zaburzeniach erekcji. Metaanalizy starszych, niewielkich badań wskazują na przewagę nad placebo, lecz towarzystwo AUA uznało jej skuteczność w organicznych zaburzeniach erekcji za marginalną.
  • Słabe dowody na działanie odchudzające. Dwa 3-tygodniowe badania wykazały niewielkie korzyści; badanie 8-tygodniowe oraz największe, 6-miesięczne badanie nie stwierdziły żadnego wpływu na masę ciała ani zawartość tkanki tłuszczowej.
  • Rzeczywiste ryzyko sercowo-naczyniowe i psychiczne. Zgłoszenia do ośrodków kontroli zatruć często obejmowały tachykardię, nadciśnienie tętnicze i lęk, a ich przebieg był cięższy niż przy przeciętnych zatruciach. U osób podatnych związek ten może wywoływać napady paniki.
  • Etykiety są mało wiarygodne. Większość przebadanych w USA suplementów nie podawała dokładnej zawartości johimbiny, a w Unii Europejskiej stosowanie kory johimby w żywności zostało zakazane.

Źródła

  1. Cohen PA, Wang YH, Maller G, et al. Pharmaceutical quantities of yohimbine found in dietary supplements in the USA. Drug Test Anal. 2016;8(3-4):357–369. PubMed.
  2. National Center for Complementary and Integrative Health. Yohimbe: usefulness and safety. NCCIH.
  3. National Center for Biotechnology Information. PubChem compound summaries: yohimbine (CID 8969) and yohimbine hydrochloride (CID 6169). PubChem; PubChem.
  4. Galitzky J, Taouis M, Berlan M, et al. Alpha 2-antagonist compounds and lipid mobilization: evidence for a lipid mobilizing effect of oral yohimbine in healthy male volunteers. Eur J Clin Invest. 1988;18(6):587–594. PubMed.
  5. Berlan M, Galitzky J, Riviere D, et al. Plasma catecholamine levels and lipid mobilization induced by yohimbine in obese and non-obese women. Int J Obes. 1991;15(5):305–315. PubMed.
  6. Guthrie SK, Hariharan M, Grunhaus LJ. Yohimbine bioavailability in humans. Eur J Clin Pharmacol. 1990;39(4):409–411. PubMed.
  7. Le Corre P, Dollo G, Chevanne F, et al. Biopharmaceutics and metabolism of yohimbine in humans. Eur J Pharm Sci. 1999;9(1):79–84. PubMed.
  8. Grasing K, Sturgill MG, Rosen RC, et al. Effects of yohimbine on autonomic measures are determined by individual values for area under the concentration-time curve. J Clin Pharmacol. 1996;36(9):814–822. PubMed.
  9. Food and Drug Administration. Drug products containing active ingredients offered over-the-counter (OTC) for use as an aphrodisiac. 21 CFR 310.528. eCFR.
  10. U.S. Food and Drug Administration. openFDA Drugs@FDA dataset: search for active ingredient yohimbine (no matching records; accessed October 2026). openFDA.
  11. Drug Enforcement Administration. Schedules of controlled substances. 21 CFR part 1308. eCFR.
  12. European Commission. Commission Regulation (EU) 2019/650 of 24 April 2019 amending Annex III to Regulation (EC) No 1925/2006 as regards Yohimbe (Pausinystalia yohimbe (K. Schum) Pierre ex Beille). Official Journal of the European Union. 2019;L 110:21. EUR-Lex.
  13. World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.
  14. Reid K, Surridge DH, Morales A, et al. Double-blind trial of yohimbine in treatment of psychogenic impotence. Lancet. 1987;2(8556):421–423. PubMed.
  15. Morales A, Condra M, Owen JA, et al. Is yohimbine effective in the treatment of organic impotence? Results of a controlled trial. J Urol. 1987;137(6):1168–1172. PubMed.
  16. Vogt HJ, Brandl P, Kockott G, et al. Double-blind, placebo-controlled safety and efficacy trial with yohimbine hydrochloride in the treatment of nonorganic erectile dysfunction. Int J Impot Res. 1997;9(3):155–161. PubMed.
  17. Kunelius P, Häkkinen J, Lukkarinen O. Is high-dose yohimbine hydrochloride effective in the treatment of mixed-type impotence? A prospective, randomized, controlled double-blind crossover study. Urology. 1997;49(3):441–444. PubMed.
  18. Ernst E, Pittler MH. Yohimbine for erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. J Urol. 1998;159(2):433–436. PubMed.
  19. Wibowo DNSA, Soebadi DM, Soebadi MA. Yohimbine as a treatment for erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis. Turk J Urol. 2021;47(6):482–488. PubMed.
  20. Montague DK, Barada JH, Belker AM, et al. Clinical guidelines panel on erectile dysfunction: summary report on the treatment of organic erectile dysfunction. The American Urological Association. J Urol. 1996;156(6):2007–2011. PubMed.
  21. Berlin I, Stalla-Bourdillon A, Thuillier Y, et al. [Lack of efficacy of yohimbine in the treatment of obesity]. J Pharmacol. 1986;17(3):343–347. PubMed.
  22. Kucio C, Jonderko K, Piskorska D. Does yohimbine act as a slimming drug? Isr J Med Sci. 1991;27(10):550–556. PubMed.
  23. Sax L. Yohimbine does not affect fat distribution in men. Int J Obes. 1991;15(9):561–565. PubMed.
  24. Ostojic SM. Yohimbine: the effects on body composition and exercise performance in soccer players. Res Sports Med. 2006;14(4):289–299. PubMed.
  25. Barnes ME, Cowan CR, Boag LE, et al. Effects of acute yohimbine hydrochloride supplementation on repeated supramaximal sprint performance. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(3):1316. PubMed.
  26. Kearney T, Tu N, Haller C. Adverse drug events associated with yohimbine-containing products: a retrospective review of the California Poison Control System reported cases. Ann Pharmacother. 2010;44(6):1022–1029. PubMed.
  27. Musso NR, Vergassola C, Pende A, et al. Yohimbine effects on blood pressure and plasma catecholamines in human hypertension. Am J Hypertens. 1995;8(6):565–571. PubMed.
  28. Charney DS, Heninger GR, Breier A. Noradrenergic function in panic anxiety. Effects of yohimbine in healthy subjects and patients with agoraphobia and panic disorder. Arch Gen Psychiatry. 1984;41(8):751–763. PubMed.
  29. Zhu L, Han X, Zhu J, et al. Severe acute intoxication with yohimbine: four simultaneous poisoning cases. Forensic Sci Int. 2021;320:110705. PubMed.
  30. Hodapp B, Haggerty A, Feldman R, et al. Intracranial hemorrhage after a single dose of yohimbine in a chronic user of clonidine. Am J Emerg Med. 2022;62:145.e1–145.e4. PubMed.