Lizynopryl to wydawany na receptę lek obniżający ciśnienie tętnicze z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACE) (tzw. „pryli”). FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) zatwierdziła go pod nazwą Zestril 19 maja 1988 r., a wersję firmy Merck, Prinivil, zatwierdzono kilka miesięcy wcześniej; Prinivil został już wycofany z obrotu. Lizynopryl jest dostępny jako generyczna tabletka, a także sprzedawany w połączeniu z hydrochlorotiazydem (Zestoretic) oraz w postaci roztworu doustnego (Qbrelis).

Amerykańska charakterystyka produktu (etykieta FDA) obejmuje trzy wskazania: nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca oraz zmniejszanie ryzyka zgonu po zawale mięśnia sercowego. Lek posiada ostrzeżenie w ramce (boxed warning) dotyczące toksyczności dla płodu. Jego najbardziej znane działania niepożądane to suchy kaszel oraz, rzadko, obrzęk naczynioruchowy (nagły obrzęk twarzy, języka lub gardła). Lizynopryl bywa omawiany jako lek na nadciśnienie dla osób stosujących sterydy anaboliczne, ale w tej grupie nie przeprowadzono żadnych badań klinicznych.

Ta strona podsumowuje informacje z etykiety FDA oraz głównych badań klinicznych oceniających punkty końcowe. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa leku	Inhibitor konwertazy angiotensyny (ACE)
Nazwy handlowe / zatwierdzenie	Zestril, NDA 019777, zatwierdzony 19 maja 1988 r.; Prinivil (Merck), NDA 019558, zatwierdzony 29 grudnia 1987 r., obecnie wycofany z obrotu; generyki
Droga podania	Tabletka doustna; roztwór doustny 1 mg/mL (Qbrelis)
Moce tabletek	2,5; 5; 10; 20; 30 i 40 mg
Dawka z etykiety w nadciśnieniu u dorosłych	Początkowo 10 mg raz na dobę (5 mg przy jednoczesnym stosowaniu leku moczopędnego); zazwyczaj 20–40 mg raz na dobę
Okres półtrwania (etykieta)	Efektywny okres półtrwania ≈12 h przy podawaniu wielokrotnym
Kluczowy fakt farmakokinetyczny	Nie ulega metabolizmowi; wydalany w postaci niezmienionej z moczem, dlatego dawkowanie zależy od czynności nerek
Ostrzeżenie w ramce	Toksyczność dla płodu: odstawić jak najszybciej po wykryciu ciąży
Status w USA	Wyłącznie na receptę
Status WADA	Niewymieniony na Liście zabronionych substancji i metod z 2026 r.; tabletki złożone z hydrochlorotiazydem zawierają zabroniony lek moczopędny

Czym jest

Charakterystyka produktu opisuje lizynopryl jako długodziałający doustny inhibitor ACE oraz syntetyczną pochodną peptydową, pod względem chemicznym dwuwodzian (S)-1-[N2-(1-carboxy-3-phenylpropyl)-L-lysyl]-L-proline. Jego wzór sumaryczny to C₂₁H₃₁N₃O₅·2H₂O, a masa cząsteczkowa wynosi 441,53. Jest to biały lub prawie biały proszek rozpuszczalny w wodzie (etykieta Zestril).

Dane rejestracyjne z bazy Drugs@FDA (FDA):

Produkt	Wniosek	Pierwsze zatwierdzenie	Status
Prinivil (Merck)	NDA 019558	29 grudnia 1987 r.	Wycofany z obrotu
Zestril	NDA 019777	19 maja 1988 r.	Na receptę
Zestoretic (lizynopryl z hydrochlorotiazydem)	NDA 019888	20 lipca 1989 r.	Na receptę
Qbrelis (roztwór doustny, 1 mg/mL)	NDA 208401	29 lipca 2016 r.	Na receptę

Jak obniża ciśnienie tętnicze

ACE przekształca angiotensynę I w angiotensynę II – hormon, który zwęża naczynia krwionośne i pobudza uwalnianie aldosteronu (hormonu powodującego zatrzymywanie soli i wody przez nerki). Zgodnie z charakterystyką produktu:

Zablokowanie ACE obniża stężenie angiotensyny II, co rozluźnia naczynia krwionośne i zmniejsza wydzielanie aldosteronu. Ciśnienie tętnicze spada dzięki zmniejszeniu oporu obwodowego, przy niewielkiej zmianie lub braku zmian w rzucie serca i częstości akcji serca.
Niższy poziom aldosteronu może nieznacznie podnosić stężenie potasu w surowicy. U pacjentów z nadciśnieniem i prawidłową czynnością nerek przyjmujących sam lizynopryl przez maksymalnie 24 tygodnie poziom potasu wzrósł średnio o około 0,1 mEq/L, ale u około 15% wystąpił wzrost przekraczający 0,5 mEq/L.
ACE to ten sam enzym co kininaza, która rozkłada bradykininę (peptyd rozszerzający naczynia krwionośne). Charakterystyka produktu podaje, że nie ustalono, czy bradykinina przyczynia się do działania terapeutycznego leku.
Lizynopryl obniża ciśnienie tętnicze również w nadciśnieniu niskoreninowym, jednak pacjenci rasy czarnej (u których częściej występuje postać niskoreninowa) wykazywali mniejszą średnią odpowiedź na sam lizynopryl. Dołączenie hydrochlorotiazydu niwelowało tę różnicę.

Początek działania następuje zazwyczaj w ciągu 1 godziny od przyjęcia dawki, a szczytowe obniżenie ciśnienia tętniczego po około 6 godzinach. Efekt po 24 godzinach od podania był obecny, lecz znacznie mniejszy niż po 6 godzinach przy wszystkich badanych dawkach i bardziej stabilny przy dawkach 20 mg lub większych. Nagłe odstawienie leku nie wiązało się z gwałtownym wzrostem ciśnienia tętniczego z odbicia (etykieta Zestril).

Czym różni się od sartanów (ARB)

Antagoniści receptora angiotensyny II (ARB, sartany), tacy jak losartan i telmisartan, blokują receptor angiotensyny II zamiast enzymu wytwarzającego angiotensynę II. Charakterystyka produktu losartanu wskazuje, że losartan nie wpływa na odpowiedź na bradykininę, podczas gdy inhibitory ACE ją nasilają (etykieta Cozaar). Leki z grupy ARB znacznie rzadziej wywołują kaszel (zobacz sekcję Kaszel poniżej). W przeglądzie Cochrane obejmującym 9 badań bezpośrednio porównujących obie grupy (11 007 uczestników, czas trwania co najmniej 1 rok) nie stwierdzono różnicy między inhibitorami ACE a ARB w śmiertelności całkowitej (RR 0,98; 95% CI 0,88–1,10) ani w zdarzeniach sercowo-naczyniowych (RR 1,07; 95% CI 0,96–1,19). W przypadku ARB odnotowano nieco mniej przypadków przerwania leczenia z powodu działań niepożądanych (RR 0,83; 95% CI 0,74–0,93), głównie za sprawą rzadszego kaszlu (Li et al., Cochrane 2014).

Farmakokinetyka

Na podstawie charakterystyki produktu Zestril (etykieta Zestril):

Parametr	Wartość
Wchłanianie (na podstawie odzysku w moczu)	Średnio ≈25%, przy dużej zmienności (6–60%) w dawkach 5–80 mg
Bezwzględna biodostępność w niewydolności serca (NYHA II–IV)	Obniżona do ≈16%
Wpływ pokarmu	Brak wpływu na biodostępność
Czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego w surowicy	≈7 h
Efektywny okres półtrwania (dawkowanie wielokrotne)	12 h
Wiązanie z białkami	Nie wykazuje wiązania z białkami surowicy innymi niż ACE
Metabolizm	Brak
Eliminacja	Wydalany w postaci niezmienionej, w całości z moczem
Usuwany podczas hemodializy	Tak

Inne informacje z etykiety:

Faza końcowa: stężenia we krwi wykazują przedłużoną fazę końcową, która prawdopodobnie odzwierciedla wysycalne wiązanie z ACE. Nie prowadzi ona do kumulacji leku.
Zaburzenia czynności nerek: eliminacja ulega spowolnieniu, ale ma to znaczenie kliniczne dopiero wtedy, gdy współczynnik przesączania kłębuszkowego (GFR, miara filtracji nerkowej) spadnie poniżej 30 mL/min. Poniżej tej wartości stężenia maksymalne i minimalne rosną, a osiągnięcie stanu stacjonarnego (steady state) trwa dłużej.
Mózg: badania na szczurach wskazują, że lizynopryl słabo przenika przez barierę krew–mózg.
Dzieci w wieku 6–16 lat: u 29 dzieci z nadciśnieniem wchłanianie wynosiło około 28%, a stężenia maksymalne występowały w ciągu 6 godzin, podobnie jak u dorosłych.

Zatwierdzone zastosowanie medyczne

Wskazanie	Dawkowanie z etykiety
Nadciśnienie tętnicze, dorośli	Początkowo 10 mg raz na dobę; zazwyczaj 20–40 mg raz na dobę. Stosowano dawki do 80 mg, ale nie wydają się dawać silniejszego efektu. Rozpocząć od 5 mg u osób już przyjmujących lek moczopędny
Nadciśnienie tętnicze, dzieci w wieku 6 lat i starsze (GFR powyżej 30 mL/min/1,73 m²)	Początkowo 0,07 mg/kg raz na dobę (do 5 mg); maksymalnie do 0,61 mg/kg (do 40 mg) raz na dobę. Niezalecany poniżej 6. roku życia lub przy GFR poniżej 30
Skurczowa niewydolność serca (z lekami moczopędnymi i zazwyczaj naparstnicą)	Początkowo 5 mg raz na dobę (2,5 mg przy stężeniu sodu w surowicy poniżej 130 mEq/L); zwiększać w miarę tolerancji do 40 mg raz na dobę
Ostry zawał serca (stabilny hemodynamicznie, w ciągu 24 h)	5 mg, następnie 5 mg po 24 h, 10 mg po 48 h, po czym 10 mg raz na dobę przez co najmniej 6 tygodni; 2,5 mg przy ciśnieniu skurczowym 100–120 mmHg
Zaburzenia czynności nerek	Klirens kreatyniny 10–30 mL/min: zmniejszyć zwykłą dawkę początkową o połowę. Poniżej 10 mL/min lub podczas hemodializy: rozpocząć od 2,5 mg. Maksymalnie 40 mg na dobę

Źródło: etykieta Zestril. Jeśli ciśnienie tętnicze nie jest kontrolowane samym lizynoprylem, charakterystyka produktu wskazuje, że można dodać małą dawkę leku moczopędnego (na przykład 12,5 mg hydrochlorotiazydu), a działanie obu leków w przybliżeniu się sumuje.

Co pokazują badania

Obniżanie ciśnienia tętniczego

Charakterystyka produktu podsumowuje dwa badania zależności odpowiedzi od dawki podawanej raz na dobę u 438 pacjentów z łagodnym do umiarkowanego nadciśnieniem tętniczym. Część pacjentów reagowała na dawkę 5 mg, ale ciśnienie tętnicze spadało szybciej i silniej przy dawkach 10, 20 lub 80 mg. W innych badaniach kontrolowanych lizynopryl w dawkach 20–80 mg/dobę obniżał ciśnienie tętnicze silniej niż hydrochlorotiazyd w dawkach 12,5–50 mg/dobę oraz w zbliżonym stopniu co atenolol lub metoprolol w odniesieniu do ciśnienia rozkurczowego, przy nieco silniejszym wpływie na ciśnienie skurczowe. Działał podobnie u pacjentów powyżej i poniżej 65. roku życia oraz słabiej u pacjentów rasy czarnej niż u pacjentów rasy białej (etykieta Zestril).

U 115 dzieci z nadciśnieniem w wieku 6–16 lat lizynopryl obniżał ciśnienie minimalne (trough) w sposób zależny od dawki. W fazie odstawienia ciśnienie rozkurczowe wzrosło o około 9 mmHg bardziej u dzieci przestawionych na placebo niż u tych, które pozostały na dawce średniej lub wysokiej.

ALLHAT: lizynopryl a tiazydopodobny lek moczopędny

ALLHAT było randomizowanym badaniem z podwójnie ślepą próbą u 33 357 osób w wieku 55 lat lub starszych z nadciśnieniem tętniczym i co najmniej jednym dodatkowym czynnikiem ryzyka choroby wieńcowej, prowadzonym w 623 ośrodkach w Ameryce Północnej. Uczestnicy otrzymywali chlortalidon w dawce 12,5–25 mg/dobę (tiazydopodobny lek moczopędny, n = 15 255), amlodypinę w dawce 2,5–10 mg/dobę (n = 9048) lub lizynopryl w dawce 10–40 mg/dobę (n = 9054). Średni czas obserwacji wyniósł 4,9 roku (ALLHAT, JAMA 2002).

Punkt końcowy (odsetek 6-letni)	Lizynopryl	Chlortalidon	Ryzyko względne (95% CI)
Pierwszorzędowy: choroba wieńcowa zakończona zgonem lub zawał serca niezakończony zgonem	11,4%	11,5%	0,99 (0,91–1,08)
Złożona choroba sercowo-naczyniowa	33,3%	30,9%	1,10 (1,05–1,16)
Udar mózgu	6,3%	5,6%	1,15 (1,02–1,30)
Niewydolność serca	8,7%	7,7%	1,19 (1,07–1,31)
Śmiertelność z dowolnej przyczyny	Brak różnicy	Brak różnicy	—

Pięcioletnie skurczowe ciśnienie tętnicze było o 2 mmHg wyższe w grupie lizynoprylu niż w grupie chlortalidonu (p poniżej 0,001). Badacze doszli do wniosku, że tiazydopodobne leki moczopędne były skuteczniejsze w zapobieganiu jednej lub kilku głównym postaciom chorób układu krążenia, były tańsze i powinny być preferowane jako leczenie pierwszego wyboru. Badanie ALLHAT nie wykazało, by lizynopryl był gorszy w zapobieganiu zawałom serca; różnice dotyczyły udaru mózgu, niewydolności serca i złożonych zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Niewydolność serca: badanie ATLAS

W badaniu ATLAS zrandomizowano 3164 pacjentów z niewydolnością serca w klasie NYHA II–IV i frakcją wyrzutową wynoszącą 30% lub mniej do przyjmowania w warunkach podwójnie ślepej próby niskiej dawki (2,5–5 mg/dobę, n = 1596) lub wysokiej dawki (32,5–35 mg/dobę, n = 1568) lizynoprylu przez 39–58 miesięcy (Packer et al., Circulation 1999).

Punkt końcowy, wysoka dawka vs niska dawka	Wynik
Zgon	Ryzyko niższe o 8%, różnica nieistotna (p = 0,128)
Zgon lub hospitalizacja z dowolnej przyczyny	Ryzyko niższe o 12% (p = 0,002)
Hospitalizacje z powodu niewydolności serca	O 24% mniej (p = 0,002)
Odstawienie badanego leku	Podobne w obu grupach

Zawroty głowy i problemy z nerkami występowały częściej przy wysokiej dawce (zobacz tabela działań niepożądanych poniżej). Autorzy podsumowali, że u pacjentów z niewydolnością serca nie należy z reguły utrzymywać bardzo niskich dawek, chyba że są to jedyne dawki tolerowane.

Po zawale serca: badanie GISSI-3

GISSI-3 było wieloośrodkowym, randomizowanym badaniem otwartym z udziałem 19 394 pacjentów z 200 włoskich oddziałów intensywnej opieki kardiologicznej, włączonych w ciągu 24 godzin od wystąpienia objawów zawału serca. W układzie czynnikowym 2 × 2 pacjenci otrzymywali przez 6 tygodni doustny lizynopryl (5 mg, a następnie 10 mg na dobę) lub pozostawali w otwartej grupie kontrolnej, a także otrzymywali przezskórną nitroglicerynę lub pozostawali w otwartej grupie kontrolnej. Leczenie podstawowe obejmowało trombolizę (72%), aspirynę (84%) i beta-blokery (31%) (GISSI-3, Lancet 1994).

Śmiertelność 6-tygodniowa: niższa w grupie lizynoprylu, iloraz szans 0,88 (95% CI 0,79–0,99). Charakterystyka produktu podaje 6,4% vs 7,2% u pacjentów, którzy otrzymywali lub nie otrzymywali lizynoprylu, co oznacza ryzyko niższe o 11% (p = 0,04).
Zgon lub ciężka dysfunkcja komory: iloraz szans 0,90 (95% CI 0,84–0,98).
Sama nitrogliceryna nie wykazała niezależnego wpływu.

Etykieta dodaje, że u pacjentów leczonych lizynoprylem częściej występowało utrzymujące się niskie ciśnienie tętnicze (9,0% vs 3,7%) oraz zaburzenia czynności nerek (2,4% vs 1,1%). Wskazuje również, że otwarty projekt badania i utrata pacjentów z obserwacji uniemożliwiają wyciągnięcie wniosków na temat 6-miesięcznego złożonego punktu końcowego (etykieta Zestril).

Znaczenie przy stosowaniu sterydów anabolicznych

Wysokie ciśnienie tętnicze i zmiany w sercu u osób stosujących steroidy anaboliczno-androgenne (AAS) udokumentowano w badaniach przekrojowych:

Wśród mężczyzn uprawiających rekreacyjnie trening siłowy 37 aktualnych użytkowników AAS miało wyższe 24-godzinne skurczowe ciśnienie tętnicze niż 30 osób z grupy kontrolnej (132 vs 124 mmHg, p = 0,005), a nadciśnienie skurczowe występowało u nich częściej (51% vs 17%). Obecni użytkownicy mieli również wyższe stężenie aldosteronu i niższe stężenie peptydów natriuretycznych, a zarówno obecni, jak i byli użytkownicy mieli sztywniejszą aortę (Rasmussen et al., J Hypertens 2018).
Wśród 140 doświadczonych mężczyzn trenujących podnoszenie ciężarów 86 długoterminowych użytkowników AAS miało niższą frakcję wyrzutową lewej komory niż 54 osoby niestosujące AAS (52% vs 63%), gorszą funkcję rozkurczową oraz więcej blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych (Baggish et al., Circulation 2017).

Badania te opisują sam problem; w żadnym z nich nie testowano leków obniżających ciśnienie tętnicze. Nie znaleźliśmy opublikowanych badań klinicznych dotyczących lizynoprylu ani żadnego innego inhibitora ACE u osób stosujących sterydy anaboliczne. Nie wiadomo, czy w tej grupie lizynopryl obniża ciśnienie tętnicze, cofa zmiany w mięśniu sercowym lub zapobiega zdarzeniom sercowo-naczyniowym. Powiązane strony w bibliotece: losartan i telmisartan (ARB), nebiwolol oraz spironolakton.

Działania niepożądane i ryzyko

Ostrzeżenie w ramce: toksyczność dla płodu

Leki działające na układ renina–angiotensyna upośledzają czynność nerek płodu oraz zwiększają zachorowalność i śmiertelność płodów i noworodków, gdy są stosowane w drugim i trzecim trymestrze ciąży. Wynikające z tego małowodzie (zbyt mała ilość płynu owodniowego, oligohydramnion) może wiązać się z niedorozwojem płuc i deformacjami szkieletu; skutki u noworodka obejmują niedorozwój kości czaszki, bezmocz, niskie ciśnienie tętnicze, niewydolność nerek i zgon. Charakterystyka produktu nakazuje odstawić lizynopryl jak najszybciej po wykryciu ciąży i zwraca uwagę, że małowodzie może pojawić się dopiero po wystąpieniu nieodwracalnych uszkodzeń u płodu (etykieta Zestril).

Brak danych dotyczących przenikania lizynoprylu do mleka kobiecego; lek jest obecny w mleku szczurów. Etykieta odradza karmienie piersią w trakcie leczenia.

Obrzęk naczynioruchowy

Obrzęk naczynioruchowy twarzy, kończyn, warg, języka, głośni lub krtani, w tym przypadki śmiertelne, występował podczas stosowania inhibitorów ACE, w tym lizynoprylu, w dowolnym momencie leczenia. Zajęcie języka, głośni lub krtani może zablokować drogi oddechowe. Charakterystyka produktu zaleca natychmiastowe odstawienie leku i monitorowanie pacjenta do całkowitego ustąpienia objawów. Kluczowe informacje z etykiety:

Inhibitory ACE wywołują obrzęk naczynioruchowy częściej u pacjentów rasy czarnej niż u pozostałych pacjentów.
Osoby z obrzękiem naczynioruchowym w wywiadzie, niezwiązanym ze stosowaniem inhibitorów ACE, mogą być obciążone wyższym ryzykiem.
Obrzęk naczynioruchowy jelit może objawiać się bólem brzucha, z nudnościami lub wymiotami albo bez nich, niekiedy bez jakiegokolwiek obrzęku twarzy.
Przyjmowanie inhibitora mTOR (temsyrolimusu, syrolimusu, ewerolimusu) lub inhibitora neprylizyny (sakubitrylu) zwiększa ryzyko.

W badaniu ALLHAT u 53 uczestników rozwinął się obrzęk naczynioruchowy podczas aktywnej obserwacji. Spośród nich 70% było przydzielonych do grupy lizynoprylu, w porównaniu z 15% dla chlortalidonu, 9% dla doksazosyny i 6% dla amlodypiny. 55% stanowiły osoby rasy czarnej, 23% przypadków wystąpiło w pierwszym tygodniu, a jeden pacjent zmarł po epizodzie (Piller et al., J Clin Hypertens 2006).

Charakterystyka produktu opisuje również zagrażające życiu reakcje rzekomoanafilaktyczne (przypominające alergię) u pacjentów przyjmujących inhibitory ACE podczas odczulania jadem owadów błonkoskrzydłych, podczas dializy z użyciem błon o wysokim przepływie (high-flux) oraz podczas aferezy LDL z użyciem siarczanu dekstranu.

Kaszel

Etykieta wymienia kaszel jako jedno z trzech działań niepożądanych występujących częściej po lizynoprylu niż po placebo w badaniach dotyczących nadciśnienia – o 2,5 punktu procentowego powyżej placebo. Większe analizy wskazują, że problem ten jest znacznie częstszy:

W przeglądzie 125 badań randomizowanych (198 130 pacjentów) stwierdzono łączną częstość występowania kaszlu na poziomie 11,48% dla enalaprylu, pokrewnego inhibitora ACE – czyli około dziewięć razy więcej niż w jego charakterystyce produktu – i odnotowano podobne wyniki dla większości pozostałych inhibitorów ACE (Bangalore et al., Am J Med 2010).
Metaanaliza sieciowa 135 badań (45 420 pacjentów) wykazała, że inhibitory ACE w przybliżeniu podwajały ryzyko kaszlu w porównaniu z placebo (RR 2,21; 95% CI 2,05–2,39) i potrajały je w porównaniu z ARB (RR 3,2; 95% CI 2,91–3,51). Autorzy podsumowali, że wszystkie inhibitory ACE niosą zbliżone ryzyko wywołania kaszlu (Hu et al., J Clin Hypertens 2023).

Charakterystyka produktu losartanu opisuje dwa badania z podwójnie ślepą próbą u pacjentów, u których wcześniej wystąpił kaszel po inhibitorach ACE. Po ponownym włączeniu leczenia kaszel nawracał znacznie częściej przy lizynoprylu w dawce 20 mg niż przy losartanie w dawce 50 mg (etykieta Cozaar):

Badanie	Lizynopryl 20 mg	Losartan 50 mg	Komparator
Badanie 1 (n = 135)	69%	17%	Hydrochlorotiazyd 25 mg: 25%
Badanie 2 (n = 97)	62%	29%	Placebo: 35%

Hiperkaliemia, czynność nerek i niskie ciśnienie tętnicze

Na podstawie charakterystyki produktu (etykieta Zestril):

Hiperkaliemia (wysokie stężenie potasu we krwi): stężenie potasu powyżej 5,7 mEq/L wystąpiło u 2,2% pacjentów z nadciśnieniem i u 4,8% pacjentów z niewydolnością serca w badaniach klinicznych. Czynniki ryzyka obejmują zaburzenia czynności nerek, cukrzycę, leki moczopędne oszczędzające potas, suplementy potasu oraz zamienniki soli kuchennej zawierające potas. Etykieta zaleca okresową kontrolę stężenia potasu.
Czynność nerek: niewielkie, odwracalne wzrosty stężenia azotu mocznikowego we krwi (BUN) i kreatyniny wystąpiły u około 2% pacjentów z nadciśnieniem przyjmujących sam lizynopryl, częściej przy jednoczesnym stosowaniu leków moczopędnych lub zwężeniu tętnic nerkowych. U osób, u których czynność nerek zależy od układu renina–angiotensyna (zwężenie tętnicy nerkowej, przewlekła choroba nerek, ciężka niewydolność serca, odwodnienie), może rozwinąć się ostra niewydolność nerek.
Niedociśnienie (hipotensja): objawowe niskie ciśnienie tętnicze, niekiedy prowadzące do niewydolności nerek lub zgonu, jest bardziej prawdopodobne w niewydolności serca z ciśnieniem skurczowym poniżej 100 mmHg, w chorobie niedokrwiennej serca lub chorobie naczyń mózgowych, przy niskim stężeniu sodu, wysokich dawkach leków moczopędnych, dializoterapii lub ciężkim niedoborze soli bądź płynów. Etykieta ostrzega, że obfite pocenie się, odwodnienie, wymioty lub biegunka mogą wywołać nadmierny spadek ciśnienia tętniczego.
Wątroba: inhibitory ACE powiązano z rzadkim zespołem, który rozpoczyna się od żółtaczki cholestatycznej lub zapalenia wątroby i może postępować do piorunującej martwicy wątroby oraz zgonu.

Częste działania niepożądane

Wskazanie	Działania niepożądane częstsze o co najmniej 2% niż po placebo
Nadciśnienie tętnicze	Ból głowy (+3,8%), zawroty głowy (+3,5%), kaszel (+2,5%)
Niewydolność serca	Niskie ciśnienie tętnicze (+3,8%), ból w klatce piersiowej (+2,1%)
Ostry zawał serca	Niskie ciśnienie tętnicze (+5,3%), zaburzenia czynności nerek (+1,3%)

W badaniach dotyczących nadciśnienia 5,7% pacjentów odstawiło lizynopryl z powodu działań niepożądanych. W badaniu ATLAS działania zależne od dawki występowały częściej w grupie przyjmującej wysoką dawkę (etykieta Zestril):

Działanie niepożądane w badaniu ATLAS	Wysoka dawka (n = 1568)	Niska dawka (n = 1596)
Zawroty głowy	19%	12%
Niedociśnienie	11%	7%
Wzrost stężenia kreatyniny	10%	7%
Omdlenie	7%	5%
Hiperkaliemia	6%	4%

Rzadziej spotykane działania niepożądane w badaniach (co najmniej 1%) obejmują zmęczenie, biegunkę, impotencję, zapalenie trzustki, spadki parametrów morfologii krwi (w tym neutropenię) oraz reakcje skórne aż do zespołu Stevensa-Johnsona. Niewielkie spadki stężenia hemoglobiny (≈0,4 g/dL) i hematokrytu (≈1,3 punktu procentowego) były częste, lecz rzadko istotne klinicznie. Zgłoszenia po wprowadzeniu leku do obrotu obejmują niskie stężenie sodu, zmiany nastroju oraz niskie stężenie glukozy we krwi u osób z cukrzycą przyjmujących insulinę lub doustne leki przeciwcukrzycowe.

Interakcje

Na podstawie etykiety Zestril:

Lek	Efekt
Leki moczopędne	Nadmierny spadek ciśnienia tętniczego przy rozpoczynaniu stosowania lizynoprylu; lizynopryl zmniejsza utratę potasu wywołaną przez tiazydy
Leki moczopędne oszczędzające potas (spironolakton, amiloryd, triamteren), suplementy potasu, zamienniki soli zawierające potas	Wyższe ryzyko hiperkaliemii; należy często kontrolować stężenie potasu
Insulina i doustne leki przeciwcukrzycowe	Silniejsze działanie obniżające stężenie glukozy, ryzyko hipoglikemii, zwłaszcza w pierwszym miesiącu
NLPZ, w tym inhibitory COX-2	U pacjentów starszych, odwodnionych lub z zaburzeniami czynności nerek możliwe pogorszenie funkcji nerek, w tym ostra niewydolność nerek (zwykle odwracalna); mogą osłabiać działanie hipotensyjne
ARB lub aliskiren (podwójna blokada)	Częstsze niskie ciśnienie tętnicze, hiperkaliemia i niewydolność nerek. W badaniu VA NEPHRON-D (1448 pacjentów z cukrzycą typu 2) dodanie lizynoprylu do losartanu nie dało dodatkowych korzyści, lecz zwiększyło częstość hiperkaliemii i ostrego uszkodzenia nerek
Aliskiren	Przeciwwskazany w cukrzycy; unikać przy GFR poniżej 60 mL/min
Sakubitryl (inhibitor neprylizyny)	Przeciwwskazany; zachować co najmniej 36 godzin odstępu przy zmianie leczenia na sakubitryl/walsartan lub odwrotnie
Inhibitory mTOR (temsyrolimus, syrolimus, ewerolimus)	Wyższe ryzyko obrzęku naczynioruchowego
Lit	Zgłaszano zatrucie litem; należy monitorować stężenie litu
Preparaty złota we wstrzyknięciach (aurotioglukoza / aurotiomalinian sodu)	Rzadkie reakcje azotanopodobne (nitritoid reactions): zaczerwienienie twarzy, nudności, wymioty, niskie ciśnienie tętnicze

Kto nie powinien go przyjmować

Zgodnie z charakterystyką produktu lizynopryl jest przeciwwskazany u osób z:

obrzękiem naczynioruchowym lub nadwrażliwością po wcześniejszym zastosowaniu inhibitora ACE w wywiadzie;
dziedzicznym lub idiopatycznym obrzękiem naczynioruchowym;
jednoczesnym stosowaniem inhibitora neprylizyny, takiego jak sakubitryl, lub w ciągu 36 godzin od zmiany leku;
cukrzycą, jeśli jednocześnie przyjmują aliskiren.

Lek należy odstawić jak najszybciej po wykryciu ciąży (ostrzeżenie w ramce). Bezpieczeństwo stosowania nie zostało określone u dzieci poniżej 6. roku życia ani u dzieci z GFR poniżej 30 mL/min/1,73 m².

Monitorowanie

Charakterystyka produktu zaleca okresowe kontrole czynności nerek i stężenia potasu w surowicy oraz ścisłe monitorowanie ciśnienia tętniczego na początku leczenia u osób zagrożonych niedociśnieniem, zwłaszcza w pierwszych dwóch tygodniach oraz po każdym zwiększeniu dawki lizynoprylu lub leku moczopędnego. Pacjentów informuje się o konieczności zgłaszania obrzęku twarzy, warg, języka lub gardła, trudności w połykaniu lub oddychaniu, uczucia oszołomienia lub omdlenia oraz objawów zakażenia, takich jak gorączka lub ból gardła (etykieta Zestril).

Status prawny i stosowanie w sporcie

W USA lizynopryl jest lekiem wydawanym wyłącznie na receptę (etykieta Zestril).

Lizynopryl oraz inhibitory ACE jako klasa leków nie są wymienione na Liście zabronionych substancji i metod WADA z 2026 r.. Hydrochlorotiazyd, czyli lek moczopędny wchodzący w skład tabletek złożonych takich jak Zestoretic, jest zabroniony w każdym czasie w klasie S5 (diuretyki i środki maskujące).

Najważniejsze informacje

Uznany od lat inhibitor ACE. Lizynopryl blokuje enzym wytwarzający angiotensynę II. Nie ulega metabolizmowi, jest wydalany w postaci niezmienionej przez nerki, a jego efektywny okres półtrwania wynosi około 12 godzin.
Dane kliniczne w trzech wskazaniach. Obniżył 6-tygodniową śmiertelność po zawale serca w badaniu GISSI-3, wyższe dawki zmniejszyły liczbę hospitalizacji w niewydolności serca w badaniu ATLAS, a w badaniu ALLHAT dorównał chlortalidonowi pod względem zawałów serca, ale wiązał się z większą liczbą udarów mózgu, przypadków niewydolności serca i złożonych zdarzeń sercowo-naczyniowych.
Kaszel jest częsty. Dane z badań klinicznych sugerują, że kaszel występuje znacznie częściej, niż podaje etykieta leku; leki z grupy ARB, takie jak losartan, wywołują go znacznie rzadziej.
Obrzęk naczynioruchowy jest rzadki, ale może być śmiertelny. Może wystąpić w dowolnym momencie leczenia, jest częstszy u pacjentów rasy czarnej, a przebyty obrzęk naczynioruchowy stanowi przeciwwskazanie.
Kontroluj potas i nerki. Hiperkaliemia i uszkodzenie nerek są bardziej prawdopodobne przy chorobie nerek, cukrzycy, stosowaniu leków moczopędnych oszczędzających potas, NLPZ lub innych leków blokujących układ renina–angiotensyna. Toksyczność dla płodu jest objęta ostrzeżeniem w ramce.
Nieprzebadany u osób stosujących sterydy. Stosowanie AAS wiąże się z wyższym ciśnieniem tętniczym i zmianami w sercu, ale w tej grupie nie przeprowadzono żadnych badań nad lizynoprylem.

Źródła

Upsher-Smith Laboratories. Zestril (lisinopril) tablets prescribing information (revised November 2024). DailyMed.
US Food and Drug Administration. Drugs@FDA: Zestril (NDA 019777), Prinivil (NDA 019558), Zestoretic (NDA 019888) and Qbrelis (NDA 208401), approval history. FDA.
ALLHAT Officers and Coordinators for the ALLHAT Collaborative Research Group. Major outcomes in high-risk hypertensive patients randomized to angiotensin-converting enzyme inhibitor or calcium channel blocker vs diuretic: the Antihypertensive and Lipid-Lowering Treatment to Prevent Heart Attack Trial (ALLHAT). JAMA. 2002;288(23):2981–2997. PubMed.
Piller LB, Ford CE, Davis BR, et al. Incidence and predictors of angioedema in elderly hypertensive patients at high risk for cardiovascular disease: a report from the Antihypertensive and Lipid-Lowering Treatment to Prevent Heart Attack Trial (ALLHAT). J Clin Hypertens (Greenwich). 2006;8(9):649–656. PubMed.
Packer M, Poole-Wilson PA, Armstrong PW, et al. Comparative effects of low and high doses of the angiotensin-converting enzyme inhibitor, lisinopril, on morbidity and mortality in chronic heart failure. ATLAS Study Group. Circulation. 1999;100(23):2312–2318. PubMed.
Gruppo Italiano per lo Studio della Sopravvivenza nell’infarto Miocardico. GISSI-3: effects of lisinopril and transdermal glyceryl trinitrate singly and together on 6-week mortality and ventricular function after acute myocardial infarction. Lancet. 1994;343(8906):1115–1122. PubMed.
Li EC, Heran BS, Wright JM. Angiotensin converting enzyme (ACE) inhibitors versus angiotensin receptor blockers for primary hypertension. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(8):CD009096. PubMed.
Bangalore S, Kumar S, Messerli FH. Angiotensin-converting enzyme inhibitor associated cough: deceptive information from the Physicians’ Desk Reference. Am J Med. 2010;123(11):1016–1030. PubMed.
Hu Y, Liang L, Liu S, et al. Angiotensin-converting enzyme inhibitor induced cough compared with placebo, and other antihypertensives: a systematic review, and network meta-analysis. J Clin Hypertens (Greenwich). 2023;25(8):661–688. PubMed.
Organon LLC. Cozaar (losartan potassium) tablets prescribing information. DailyMed.
Rasmussen JJ, Schou M, Madsen PL, et al. Increased blood pressure and aortic stiffness among abusers of anabolic androgenic steroids: potential effect of suppressed natriuretic peptides in plasma? J Hypertens. 2018;36(2):277–285. PubMed.
Baggish AL, Weiner RB, Kanayama G, et al. Cardiovascular toxicity of illicit anabolic-androgenic steroid use. Circulation. 2017;135(21):1991–2002. PubMed.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List (in effect January 1, 2026). WADA 2026 Prohibited List.

Lizynopryl (Zestril)