MSM (metylosulfonylometan, nazywany również dimetylosulfonem) to niewielka cząsteczka zawierająca siarkę. Występuje naturalnie w małych ilościach w żywności oraz powstaje w organizmie z dimetylosulfotlenku (DMSO). Jako suplement diety jest sprzedawany głównie na ból stawów i chorobę zwyrodnieniową stawów (ChZS), często w połączeniu z glukozaminą i chondroityną, a także promowany jako środek wspomagający regenerację powysiłkową (Butawan et al., Nutrients 2017).
Najważniejsza informacja brzmi: dowody naukowe są skąpe. W kilku małych, 12-tygodniowych badaniach dotyczących choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego odnotowano niewielką poprawę w zakresie bólu lub sprawności fizycznej. Metaanalizy określają te dane jako obiecujące, lecz nie rozstrzygające, a znaczenie kliniczne obserwowanych efektów pozostaje niejasne. Badania dotyczące wysiłku fizycznego obejmują bardzo małe grupy i żadne z nich nie wykazuje, aby MSM budował masę mięśniową lub poprawiał wydolność.
Ta strona podsumowuje dane z badań klinicznych, przeglądów systematycznych oraz dokumentów organów regulacyjnych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.
| Właściwość | Szczegóły |
|---|---|
| Klasa | Związek siarkoorganiczny; utleniony metabolit DMSO |
| Budowa chemiczna | C₂H₆O₂S, masa cząsteczkowa 94,14 g/mol (PubChem) |
| Droga podania | Doustna (kapsułki, tabletki, proszek); występuje także w produktach do stosowania miejscowego |
| Dawki stosowane w badaniach | 1,5–6 g/dobę w badaniach jednoskładnikowych w ChZS; 1,5–3 g/dobę lub 50 mg/kg/dobę w badaniach dotyczących wysiłku fizycznego |
| Okres półtrwania | 12,2 h u szczurów (Magnuson 2007); brak recenzowanych danych u ludzi |
| Główne badane zastosowanie | Ból i sprawność w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego |
| Status w USA | Sprzedawany jako suplement diety; nie jest lekiem zatwierdzonym przez FDA. Jeden markowy preparat MSM (OptiMSM) otrzymał w 2008 roku od FDA pismo o „braku zastrzeżeń” jako składnik żywności o statusie GRAS (FDA GRN 229) |
| Jakość dowodów | Małe, krótkotrwałe badania; kilka z nich było finansowanych przez producentów lub z nimi powiązanych |
Czym jest
MSM jest całkowicie utlenioną formą związków siarki – siarczku dimetylu i DMSO (Butawan et al., Nutrients 2017). Praca przeglądowa Butawana i współpracowników opisuje podstawowe informacje o tym związku:
- Występuje w niewielkich ilościach w owocach, warzywach, zbożach, piwie, kawie, herbacie oraz mleku krowim.
- Jest również wytwarzany w jelitach przez bakterie i wykrywany w prawidłowej ludzkiej krwi oraz moczu.
- Dostępny w handlu MSM powstaje poprzez utlenianie DMSO nadtlenkiem wodoru, a następnie oczyszczanie na drodze krystalizacji lub destylacji.
- U osób przyjmujących DMSO około 15% ulega utlenieniu do MSM.
Badacze zaczęli testować MSM na przełomie lat 1970. i 1980. jako bezwonny odpowiednik DMSO. MSM bywa często reklamowany jako „siarka organiczna” i opisywany jako donor siarki do budowy aminokwasów, takich jak metionina i cysteina. Koncepcja ta wywodzi się głównie z badania na świnkach morskich, w którym znakowana siarka pochodząca z MSM pojawiła się w białkach surowicy. Autorzy przeglądu zwracają uwagę, że proces ten zależał prawdopodobnie od bakterii jelitowych. W cytowanym przez nich nieopublikowanym badaniu różnych dawek u ludzi nie stwierdzono zależnych od dawki zmian stężenia siarczanów ani homocysteiny we krwi.
Proponowany mechanizm przeciwzapalny pochodzi z badań na hodowlach komórkowych. W warunkach laboratoryjnych MSM zmniejszał aktywność czynnika NF-κB – głównego przełącznika genów zapalnych – oraz obniżał ekspresję enzymów prozapalnych COX-2 i iNOS (Butawan et al., Nutrients 2017). Są to obserwacje z badań laboratoryjnych i nie wykazano, aby tłumaczyły one jakiekolwiek działanie kliniczne u ludzi.
Jak zachowuje się w organizmie
Najlepsze dane kinetyczne pochodzą z badań na szczurach. U samców szczurów, którym podano pojedynczą dawkę doustną 500 mg/kg znakowanego izotopowo MSM (Magnuson et al., J Agric Food Chem 2007):
| Parametr | Wynik u szczurów |
|---|---|
| Czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego we krwi | 2,1 h |
| Okres półtrwania eliminacji | 12,2 h |
| Odsetek odzyskany w moczu w ciągu 120 h | 85,8% dawki |
| Odsetek odzyskany w kale | 3% |
| Stężenia w tkankach po 120 h | Brak mierzalnych ilości |
MSM rozmieszczał się dość równomiernie w tkankach organizmu, osiągając niższe stężenia w skórze i kościach. Praca przeglądowa przytacza nieopublikowany raport z badania ze zwiększaniem dawki u ludzi, sugerujący okres półtrwania przekraczający 12 godzin, jednak nie odnaleziono żadnego recenzowanego badania farmakokinetycznego z udziałem ludzi (Butawan et al., Nutrients 2017).
MSM przenika do ludzkiego mózgu. Za pomocą spektroskopii rezonansu magnetycznego (metody obrazowania pozwalającej mierzyć stężenia związków chemicznych w tkankach) badacze wykryli MSM w mózgu u wszystkich 7 osób przyjmujących 1–3 g/dobę, w stężeniu 0,42–3,40 mmol/kg (Lin et al., Toxicol Lett 2001). Związek był niewykrywalny u 25 osób nieprzyjmujących suplementu. Nie zaobserwowano żadnych niekorzystnych skutków klinicznych ani zmian w biochemii mózgu. Obserwacja ta ma znaczenie głównie dlatego, że MSM może dawać nieoczekiwany sygnał w badaniach rezonansu magnetycznego mózgu.
Status regulacyjny
W Stanach Zjednoczonych MSM jest sprzedawany jako suplement diety. Nie jest zatwierdzony jako lek w żadnym wskazaniu chorobowym.
Niezależnie od tego firma Bergstrom Nutrition złożyła w 2007 roku w FDA zgłoszenie informujące, że produkowany przez nią destylowany MSM jest „ogólnie uznawany za bezpieczny” (GRAS, generally recognized as safe) do stosowania w żywności. W lutym 2008 roku FDA zamknęła postępowanie pismem o „braku zastrzeżeń” (FDA GRN 229). Zgłoszone zastosowania obejmowały:
- odżywki uzupełniające posiłki, zamienniki posiłków, koktajle typu smoothie i napoje gaszące pragnienie, w ilości do 4000 mg/kg żywności;
- batony spożywcze, takie jak batony zbożowe i energetyczne, w ilości do 30 000 mg/kg.
Zgłoszenie GRAS dotyczy wyłącznie zastosowania jako składnika żywności. Nie oznacza ono uznania przez FDA, że MSM leczy chorobę zwyrodnieniową stawów lub jakiekolwiek inne schorzenie.
Co pokazują badania
Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego: badania kontrolowane placebo
Wszystkie główne badania były niewielkie i trwały co najwyżej 12 tygodni. Punktami końcowymi były kwestionariusze, takie jak WOMAC – standardowa skala oceniająca ból, sztywność i sprawność fizyczną w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego.
| Badanie | n | Dawka MSM | Czas trwania | Główny wynik vs placebo |
|---|---|---|---|---|
| Usha & Naidu 2004 | 118 | 500 mg trzy razy na dobę, samodzielnie lub z glukozaminą | 12 tygodni | MSM, glukozamina oraz ich połączenie zmniejszały ból; największą poprawę przyniosło połączenie obu substancji |
| Kim et al. 2006 | 50 | 3 g dwa razy na dobę | 12 tygodni | Poprawa w podskalach bólu i sprawności fizycznej WOMAC; brak różnicy w sztywności oraz wyniku całkowitym |
| Debbi et al. 2011 | 49 | 1,125 g trzy razy na dobę | 12 tygodni | Poprawa sprawności w skali WOMAC (14,6 mm; 95% CI 4,3–25,0) oraz wyniku całkowitego; różnica w bólu WOMAC nieistotna statystycznie (p = 0,08) |
| Toguchi et al. 2023 | 88 | 2 g/dobę | 12 tygodni | Wynik w japońskiej skali oceny kolana 8,1 vs 10,9 punktu (różnica −2,8; p = 0,046) u dorosłych z łagodnym bólem kolana |
Autorzy badania Debbi podsumowali, że odnotowana poprawa była niewielka i nie wiadomo jeszcze, czy ma ona znaczenie kliniczne. Badanie Toguchi było wspierane przez firmę Chlorella Industry, która zatrudniała trzech z czterech autorów pracy (Toguchi et al., Nutrients 2023). W badaniu Debbi producent przekazał nieodpłatnie preparat MSM oraz placebo (Debbi et al., BMC Complement Altern Med 2011).
Połączenie z glukozaminą i chondroityną
MSM jest często sprzedawany w preparatach wieloskładnikowych. W badaniu przeprowadzonym w Indonezji 147 osób z wczesną chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego (stopień I–II w skali Kellgrena-Lawrence’a) przyjmowało raz na dobę przez 12 tygodni jeden z następujących schematów (Lubis et al., Acta Med Indones 2017):
- glukozaminę 1500 mg z siarczanem chondroityny 1200 mg;
- powyższy zestaw uzupełniony o MSM 500 mg;
- placebo.
Preparat trójskładnikowy poprawił wyniki w skali WOMAC oraz ocenę bólu w większym stopniu niż pozostałe dwie grupy, natomiast samo połączenie glukozaminy z chondroityną nie wypadło lepiej niż placebo. Szersze omówienie dowodów dotyczących dwóch pozostałych składników znajduje się na stronie poświęconej glukozaminie i chondroitynie.
Przeglądy systematyczne i metaanalizy
| Przegląd | Co obejmował | Wniosek |
|---|---|---|
| Brien et al. 2008 | 2 badania nad MSM (168 osób, 52 przyjmujące MSM) oraz 4 badania nad DMSO | Wyniki badań nad MSM „pozytywne, lecz nie rozstrzygające”; optymalna dawka i bezpieczeństwo długoterminowe pozostają nieznane |
| Brien et al. 2011 | 3 kwalifikujące się badania (1 nad MSM, 2 nad DMSO), 326 osób | Łączne zmniejszenie bólu o 6,34 mm w wizualnej skali analogowej (95% CI od −0,49 do 13,17), wynik nieistotny statystycznie |
| Liu et al. 2018 | 69 badań oceniających 20 suplementów w ChZS dłoni, biodra lub kolana | MSM przyniósł istotną statystycznie krótkoterminową redukcję bólu, jednak o niejasnym znaczeniu klinicznym; żaden suplement nie wykazał klinicznie istotnych efektów w obserwacji długoterminowej |
Podsumowując, badania wskazują na korzystny kierunek działania, ale są nieliczne, małe i krótkotrwałe. W żadnym z nich nie sprawdzano, czy MSM wpływa na strukturę stawu u ludzi.
Regeneracja powysiłkowa i wydolność fizyczna
Zainteresowanie MSM wśród osób trenujących opiera się na kilku bardzo małych badaniach oceniających bolesność mięśni oraz stężenia markerów uszkodzenia mięśni i stresu oksydacyjnego we krwi.
| Badanie | Uczestnicy | Dawka | Wysiłek fizyczny | Wyniki |
|---|---|---|---|---|
| Kalman et al. 2012 | 8 mężczyzn; brak grupy placebo (1,5 vs 3 g/dobę) | 1,5 lub 3 g/dobę przez 30 dni | 18 serii wyprostów kolan | Tendencja do mniejszej bolesności przy dawce 3 g (p = 0,080); wyższa pojemność antyoksydacyjna przy 3 g; brak zmian w wykonanej pracy mięśniowej |
| Barmaki et al. 2012 | 18 aktywnych fizycznie mężczyzn | 50 mg/kg/dobę przez 10 dni | Bieg na 14 km | Aktywność kinazy kreatynowej (markera uszkodzenia mięśni) niższa niż w grupie placebo po 24 h; wyższa pojemność antyoksydacyjna |
| Withee et al. 2017 | 22 dorosłych (17 kobiet) | 3 g/dobę przez 23 dni | Półmaraton | Brak istotnego statystycznie wpływu na stres oksydacyjny, markery uszkodzenia mięśni i nasilenie bólu |
| Tennent et al. 2017 | 180 rekrutów wojskowych | 3 g/dobę przez 8 tygodni | Szkolenie podstawowe | Brak poprawy wyników w skalach objawów ze strony kolana oraz nastroju po 30 i 60 dniach |
Największe i najdłuższe badanie, przeprowadzone wśród rekrutów wojskowych, dało wynik negatywny. W badaniu obejmującym biegaczy półmaratonu odnotowano zmniejszenie bólu o ponad 10 mm, które nie osiągnęło jednak istotności statystycznej, a pierwsza autorka pracy była w trakcie badania zatrudniona przez producenta MSM – firmę Bergstrom (Withee et al., JISSN 2017).
„MSM pomaga budować mięśnie”. W żadnym badaniu kontrolowanym nie mierzono przyrostu masy ani siły mięśniowej podczas stosowania MSM. Jedyne z powyższych badań, w którym oceniano wydolność wysiłkową, nie wykazało żadnej zmiany w ilości wykonanej pracy (Kalman et al. 2012).
Działania niepożądane i ryzyko
Ogólna tolerancja
W opisanych wyżej badaniach MSM był dobrze tolerowany w dawkach do 6 g/dobę przez 12–16 tygodni:
- Kim i współpracownicy odnotowali łagodne wzdęcia, zaparcia, niestrawność, zmęczenie, pogorszenie koncentracji, bezsenność i ból głowy, występujące z częstością zbliżoną do placebo (według podsumowania w pracy Debbi et al. 2011).
- W badaniach Debbi oraz Toguchi nie zarejestrowano żadnych zdarzeń niepożądanych (Debbi et al. 2011; Toguchi et al. 2023).
- W badaniu dotyczącym bólu dolnego odcinka kręgosłupa dawka 6 g/dobę stosowana przez 16 tygodni nie wpłynęła na morfologię krwi, aktywność enzymów wątrobowych (ALT, AST), stężenie bilirubiny i kreatyniny, masę ciała ani ciśnienie tętnicze w porównaniu z placebo (Crawford et al., Complement Ther Med 2019).
Bezpieczeństwo długoterminowe wykraczające poza okres około czterech miesięcy nie było oceniane w badaniach kontrolowanych.
Dane toksykologiczne u zwierząt
U szczurów pojedyncza dawka 2 g/kg oraz dawka 1,5 g/kg/dobę podawana przez 90 dni nie spowodowały padnięć zwierząt, zmian masy narządów ani uszkodzeń tkanek (Horváth et al., Food Chem Toxicol 2002). U ciężarnych samic szczura otrzymujących do 1000 mg/kg/dobę nie zaobserwowano toksyczności u matek ani płodów, a także nie stwierdzono wad rozwojowych (Magnuson et al., Food Chem Toxicol 2007). Są to wyniki badań na zwierzętach i nie potwierdzają bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży.
Ciąża i karmienie piersią
W żadnym badaniu nie oceniano doustnego przyjmowania MSM przez kobiety karmiące piersią. Baza danych LactMed prowadzona przez NIH zauważa, że MSM jest naturalnym składnikiem krwi oraz mleka kobiecego, i na podstawie danych o stosowaniu miejscowym oraz niskiej toksyczności uznaje za mało prawdopodobne, aby szkodził niemowlęciu karmionemu piersią (LactMed). Nie odnaleziono żadnych badań z udziałem kobiet w ciąży.
Interakcje z alkoholem i lekami
Krążące w internecie twierdzenia, jakoby MSM zwiększał wrażliwość na alkohol, nigdy nie zostały przebadane (Butawan et al., Nutrients 2017). W cytowanych tutaj badaniach klinicznych nie oceniano interakcji z lekami.
Najważniejsze informacje
- Pokrewny z DMSO związek sprzedawany jako „siarka organiczna”. MSM występuje naturalnie w żywności oraz w organizmie człowieka, a preparaty handlowe wytwarza się z DMSO.
- Niewielka, niepewna korzyść w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego. W małych 12-tygodniowych badaniach odnotowano pewną poprawę w zakresie bólu lub sprawności, jednak przeglądy systematyczne określają te dowody jako nierozstrzygające i o niejasnym znaczeniu klinicznym.
- Słabe dowody w regeneracji powysiłkowej. Dostępne badania obejmują bardzo małe grupy i dają niejednoznaczne wyniki; największe z nich zakończyło się wynikiem negatywnym, a żadne nie wykazało przyrostu mięśni ani poprawy wydolności.
- Dobra tolerancja w krótkich badaniach. Dawki do 6 g/dobę przyjmowane przez okres do 16 tygodni wywoływały jedynie drobne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, z częstością zbliżoną do placebo.
- Częste powiązania z producentami. Kilka badań klinicznych oraz główna praca przeglądowa były finansowane przez producentów MSM, korzystały z dostarczonych przez nich preparatów lub powstawały przy współudziale ich pracowników.
Źródła
- Butawan M, Benjamin RL, Bloomer RJ. Methylsulfonylmethane: applications and safety of a novel dietary supplement. Nutrients. 2017;9(3):290. PubMed.
- US Food and Drug Administration. GRAS Notice No. 229: Methylsulfonylmethane (Bergstrom Nutrition). Closed February 18, 2008, “FDA has no questions.” FDA.
- National Center for Biotechnology Information. Dimethyl sulfone (methylsulfonylmethane), PubChem CID 6213. PubChem.
- Magnuson BA, Appleton J, Ames GB. Pharmacokinetics and distribution of [35S]methylsulfonylmethane following oral administration to rats. J Agric Food Chem. 2007;55(3):1033–1038. PubMed.
- Lin A, Nguy CH, Shic F, Ross BD. Accumulation of methylsulfonylmethane in the human brain: identification by multinuclear magnetic resonance spectroscopy. Toxicol Lett. 2001;123(2-3):169–177. PubMed.
- Usha PR, Naidu MU. Randomised, double-blind, parallel, placebo-controlled study of oral glucosamine, methylsulfonylmethane and their combination in osteoarthritis. Clin Drug Investig. 2004;24(6):353–363. PubMed.
- Kim LS, Axelrod LJ, Howard P, Buratovich N, Waters RF. Efficacy of methylsulfonylmethane (MSM) in osteoarthritis pain of the knee: a pilot clinical trial. Osteoarthritis Cartilage. 2006;14(3):286–294. PubMed.
- Debbi EM, Agar G, Fichman G, et al. Efficacy of methylsulfonylmethane supplementation on osteoarthritis of the knee: a randomized controlled study. BMC Complement Altern Med. 2011;11:50. PubMed.
- Toguchi A, Noguchi N, Kanno T, Yamada A. Methylsulfonylmethane improves knee quality of life in participants with mild knee pain: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Nutrients. 2023;15(13):2995. PubMed.
- Lubis AMT, Siagian C, Wonggokusuma E, Marsetyo AF, Setyohadi B. Comparison of glucosamine-chondroitin sulfate with and without methylsulfonylmethane in grade I-II knee osteoarthritis: a double blind randomized controlled trial. Acta Med Indones. 2017;49(2):105–111. PubMed.
- Brien S, Prescott P, Bashir N, Lewith H, Lewith G. Systematic review of the nutritional supplements dimethyl sulfoxide (DMSO) and methylsulfonylmethane (MSM) in the treatment of osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2008;16(11):1277–1288. PubMed.
- Brien S, Prescott P, Lewith G. Meta-analysis of the related nutritional supplements dimethyl sulfoxide and methylsulfonylmethane in the treatment of osteoarthritis of the knee. Evid Based Complement Alternat Med. 2011;2011:528403. PubMed.
- Liu X, Machado GC, Eyles JP, Ravi V, Hunter DJ. Dietary supplements for treating osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2018;52(3):167–175. PubMed.
- Kalman DS, Feldman S, Scheinberg AR, Krieger DR, Bloomer RJ. Influence of methylsulfonylmethane on markers of exercise recovery and performance in healthy men: a pilot study. J Int Soc Sports Nutr. 2012;9(1):46. PubMed.
- Barmaki S, Bohlooli S, Khoshkhahesh F, Nakhostin-Roohi B. Effect of methylsulfonylmethane supplementation on exercise-induced muscle damage and total antioxidant capacity. J Sports Med Phys Fitness. 2012;52(2):170–174. PubMed.
- Withee ED, Tippens KM, Dehen R, Tibbitts D, Hanes D, Zwickey H. Effects of methylsulfonylmethane (MSM) on exercise-induced oxidative stress, muscle damage, and pain following a half-marathon: a double-blind, randomized, placebo-controlled trial. J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:24. PubMed.
- Tennent DJ, Hylden CM, Kocher BK, Aden JK, Johnson AE. A randomized controlled trial evaluating methylsulfonylmethane versus placebo to prevent knee pain in military initial entry trainees. US Army Med Dep J. 2017;(3-17):21–25. PubMed.
- Crawford P, Crawford A, Nielson F, Lystrup R. Methylsulfonylmethane for treatment of low back pain: a safety analysis of a randomized, controlled trial. Complement Ther Med. 2019;45:85–88. PubMed.
- Horváth K, Noker PE, Somfai-Relle S, Glávits R, Financsek I, Schauss AG. Toxicity of methylsulfonylmethane in rats. Food Chem Toxicol. 2002;40(10):1459–1462. PubMed.
- Magnuson BA, Appleton J, Ryan B, Matulka RA. Oral developmental toxicity study of methylsulfonylmethane in rats. Food Chem Toxicol. 2007;45(6):977–984. PubMed.
- Drugs and Lactation Database (LactMed). Dimethyl sulfone. National Institute of Child Health and Human Development; updated February 15, 2025. NCBI Bookshelf.