Tyrzepatyd to podawany raz w tygodniu we wstrzyknięciach peptyd wytwarzany przez firmę Eli Lilly. Aktywuje on receptory dwóch hormonów jelitowych: glukozozależnego polipeptydu insulinotropowego (GIP) oraz glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1). Jest sprzedawany pod nazwą Mounjaro w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz jako Zepbound w kontroli masy ciała i obturacyjnym bezdechu sennym.
Jest to w pełni zatwierdzony lek, poparty dużymi badaniami klinicznymi. Przy najwyższej dawce – 15 mg/tydzień – dorośli z otyłością tracili średnio 20,9% masy ciała w ciągu 72 tygodni, w porównaniu z 3,1% w grupie placebo. W bezpośrednim badaniu porównawczym (head-to-head) wywołał większą redukcję masy ciała niż semaglutyd. Podobnie jak w przypadku innych leków z tej klasy, po przerwaniu leczenia większość utraconej masy ciała powraca, a około jednej czwartej utraconych kilogramów stanowi beztłuszczowa masa ciała.
Na tej stronie podsumowano informacje zawarte w amerykańskich charakterystykach produktu (etykietach FDA), badaniach klinicznych oraz raportach organów regulacyjnych. Materiał ma wyłącznie charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.
| Właściwość | Szczegóły |
|---|---|
| Klasa leku | Podwójny agonista receptorów GIP i GLP-1 (peptyd zmodyfikowany kwasem tłuszczowym) |
| Marki / pierwsza rejestracja w USA | Mounjaro (13 maja 2022 r.); Zepbound (8 listopada 2023 r.); Zepbound w bezdechu sennym (20 grudnia 2024 r.) |
| Droga podania | Wstrzyknięcie podskórne raz w tygodniu |
| Dawkowanie wg etykiety | Początkowo 2,5 mg/tydzień; zwiększanie o 2,5 mg nie częściej niż co 4 tygodnie; dawka podtrzymująca 5, 10 lub 15 mg/tydzień; maksymalnie 15 mg/tydzień (10 mg/tydzień u dzieci z cukrzycą) |
| Okres półtrwania (etykieta) | Około 5 dni (5–6 dni u osób z otyłością) |
| Biodostępność (etykieta) | 80%; stężenie maksymalne około 24 godzin po wstrzyknięciu (zakres 8–72 godzin) |
| Ostrzeżenie w ramce (boxed warning) | Guzy komórek C tarczycy u szczurów; przeciwwskazany u osób z osobistym lub rodzinnym wywiadem raka rdzeniastego tarczycy bądź zespołu MEN 2 |
| Status w USA | Lek wydawany wyłącznie na receptę; FDA uznała niedobór tyrzepatydu do wstrzykiwań za zakończony (październik 2024 r., potwierdzono 19 grudnia 2024 r.) |
| Status WADA | Niezabroniony; markery tyrzepatydu znajdują się w Programie Monitorującym na rok 2026 |
Czym jest
Tyrzepatyd to liniowy peptyd złożony z 39 aminokwasów, którego sekwencja opiera się na ludzkim GIP. Jego wzór sumaryczny to C₂₂₅H₃₄₈N₄₈O₆₈, a masa cząsteczkowa wynosi 4813,53 Da (etykieta Zepbound; Coskun et al., Mol Metab 2018). Firma Lilly opracowała go pod kodem LY3298176.
| Cecha budowy | Co podają etykieta i publikacja opisująca odkrycie leku |
|---|---|
| Szkielet z 39 aminokwasów oparty na GIP | Wiąże się z receptorami GIP oraz GLP-1 i aktywuje oba te receptory |
| Kwas aminoizomasłowy (Aib) w pozycjach 2 i 13 | Dwa nienaturalne aminokwasy wbudowane w sekwencję peptydu |
| Dikwas tłuszczowy C20 przyłączony przez łącznik do lizyny w pozycji 20 | Wiąże lek z albuminą – głównym białkiem krwi – co wydłuża okres półtrwania |
| Amidowany koniec C | Element docelowej konstrukcji cząsteczki |
W komórkowych testach wiązania tyrzepatyd wiązał się z receptorem GIP mniej więcej tak samo silnie jak naturalny GIP, natomiast z receptorem GLP-1 około 5 razy słabiej niż naturalny GLP-1 (Coskun et al., Mol Metab 2018). U myszy zmniejszał spożycie pokarmu i masę ciała w większym stopniu niż sam agonista receptora GLP-1. Są to jednak wyniki badań laboratoryjnych i na zwierzętach. Porównania u ludzi pochodzą z opisanych poniżej badań bezpośrednich (head-to-head).
Zgodnie z charakterystykami produktu tyrzepatyd:
- zwiększa wydzielanie insuliny wyłącznie wtedy, gdy stężenie glukozy we krwi jest podwyższone, oraz obniża poziom glukagonu (po 28 tygodniach dawka 15 mg zmniejszała stężenie glukagonu na czczo o 28%, a po posiłku o 43%);
- poprawia wrażliwość na insulinę, co wykazano w badaniu metodą klamry metabolicznej po 28 tygodniach;
- spowalnia opróżnianie żołądka – najsilniej po pierwszej dawce, przy czym efekt ten słabnie wraz z upływem czasu;
- zmniejsza spożycie kalorii, prawdopodobnie poprzez wpływ na apetyt za pośrednictwem receptorów GIP i GLP-1 w obszarach mózgu regulujących przyjmowanie pokarmu.
Etykieta leku Zepbound wskazuje, że obniża on masę ciała „przy większej utracie masy tłuszczowej niż beztłuszczowej masy ciała”.
Farmakokinetyka
Na podstawie charakterystyk produktów Mounjaro i Zepbound (etykieta Mounjaro; etykieta Zepbound):
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Całkowita biodostępność | 80% |
| Czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego | Mediana 24 godziny (zakres 8–72 godziny) |
| Wiązanie z albuminą | 99% |
| Objętość dystrybucji | Około 10 L |
| Klirens | Około 0,06 L/h |
| Okres półtrwania w fazie eliminacji | Około 5 dni; 5–6 dni u osób z nadwagą, otyłością lub bezdechem sennym |
| Stan stacjonarny (steady state) | Po 4 tygodniach dawkowania raz w tygodniu |
| Niezmieniony lek w moczu lub kale | Nie wykryto |
Organizm rozkłada tyrzepatyd poprzez cięcie łańcucha peptydowego, rozkład łańcucha kwasu tłuszczowego (beta-oksydację) oraz hydrolizę wiązania amidowego. Jego metabolity są wydalane z moczem i kałem. Zaburzenia czynności nerek – w tym schyłkowa niewydolność nerek – ani zaburzenia czynności wątroby nie zmieniały jego kinetyki, a etykiety nie zalecają modyfikacji dawki.
Ekspozycja na lek rośnie proporcjonalnie do dawki. W pierwszym badaniu z udziałem ludzi średni okres półtrwania wyniósł 116,7 godziny, czyli około 5 dni, co uzasadniało dawkowanie raz w tygodniu (Coskun et al., Mol Metab 2018).
U większości osób powstają przeciwciała przeciwko lekowi. W badaniach dotyczących redukcji masy ciała przeciwciała przeciw tyrzepatydowi wykryto u 64,5% pacjentów leczonych preparatem Zepbound. Przeciwciała neutralizujące występowały rzadko (poniżej 3%). Według etykiety nie miało to wpływu na stężenie leku we krwi ani na jego skuteczność. U pacjentów z obecnymi przeciwciałami częściej występowały natomiast odczyny w miejscu wstrzyknięcia oraz reakcje typu alergicznego.
Zatwierdzone zastosowanie medyczne
| Produkt | Wskazania zatwierdzone w USA | Dawka podtrzymująca wg etykiety |
|---|---|---|
| Mounjaro | Kontrola glikemii u dorosłych oraz dzieci w wieku 10 lat i starszych z cukrzycą typu 2; zmniejszanie ryzyka poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u dorosłych z cukrzycą typu 2 z grupy wysokiego ryzyka | Do 15 mg/tydzień u dorosłych; do 10 mg/tydzień u dzieci |
| Zepbound | Redukcja i długoterminowe utrzymanie masy ciała u dorosłych z otyłością lub z nadwagą i co najmniej jednym schorzeniem związanym z masą ciała; umiarkowany lub ciężki obturacyjny bezdech senny u dorosłych z otyłością | 5, 10 lub 15 mg/tydzień w kontroli masy ciała; 10 lub 15 mg/tydzień w bezdechu sennym |
W obu produktach leczenie rozpoczyna się od dawki 2,5 mg raz w tygodniu przez 4 tygodnie. Dawka 2,5 mg służy wyłącznie do wprowadzenia leku. Następnie dawkę zwiększa się stopniowo o 2,5 mg w odstępach co najmniej 4-tygodniowych, aby ograniczyć działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego. Lek Zepbound stosuje się łącznie z dietą niskokaloryczną i zwiększoną aktywnością fizyczną.
Pominiętą dawkę można przyjąć w ciągu 4 dni. Po upływie tego czasu należy ją opuścić. Charakterystyki produktu zaznaczają, aby nie łączyć tyrzepatydu z innymi preparatami zawierającymi tyrzepatyd ani z jakimkolwiek agonistą receptora GLP-1 (etykieta Zepbound; FDA, 2023; FDA, 2024).
Co pokazują badania
Redukcja masy ciała
We wszystkich głównych badaniach dotyczących masy ciała podawanie tyrzepatydu lub placebo łączono z poradnictwem dietetycznym i dotyczącym aktywności fizycznej. Włączano do nich dorosłych z BMI wynoszącym co najmniej 30 lub co najmniej 27 przy współistnieniu schorzenia związanego z masą ciała:
| Badanie | Liczebność (n) | Czas trwania | Dawka | Zmiana masy ciała przy tyrzepatydzie | Komparator |
|---|---|---|---|---|---|
| SURMOUNT-1, bez cukrzycy (Jastreboff et al., NEJM 2022) | 2539 | 72 tygodnie | 5, 10 lub 15 mg/tydzień | −15,0%, −19,5%, −20,9% | Placebo −3,1% |
| SURMOUNT-2, cukrzyca typu 2 (etykieta Zepbound) | 938 | 72 tygodnie | 10 lub 15 mg/tydzień | −12,8%, −14,7% | Placebo −3,2% |
| SURMOUNT-3, po 12-tygodniowym okresie wstępnym z intensywną dietą (etykieta Zepbound) | 579 | 72 tygodnie | 10 lub 15 mg/tydzień | Dalszy spadek o −18,4% | Placebo +2,5% |
| SURMOUNT-5, względem semaglutydu, badanie otwarte (Aronne et al., NEJM 2025) | 751 | 72 tygodnie | 10 lub 15 mg/tydzień | −20,2% | Semaglutyd 1,7 lub 2,4 mg/tydzień −13,7% |
W badaniu SURMOUNT-1 co najmniej 20% masy ciała straciło 50% uczestników z grupy 10 mg oraz 57% z grupy 15 mg, w porównaniu z 3% w grupie placebo. Działania niepożądane doprowadziły do przerwania leczenia u 4,3–7,1% osób w grupach tyrzepatydu oraz u 2,6% w grupie placebo.
Osoby z cukrzycą typu 2 traciły mniej na wadze, podobnie jak w przypadku innych leków z tej klasy. W badaniu SURMOUNT-3 uczestnicy najpierw stracili średnio 6,9% masy ciała dzięki intensywnej diecie i ćwiczeniom, a następnie kolejne 18,4% podczas stosowania tyrzepatydu.
W badaniu SURMOUNT-5 obwód talii zmniejszył się o 18,4 cm w grupie tyrzepatydu oraz o 13,0 cm w grupie semaglutydu. Badanie miało charakter otwarty, co oznacza, że uczestnicy wiedzieli, który lek przyjmują.
Co dzieje się po odstawieniu leku
W badaniu SURMOUNT-4 oceniono bezpośrednio skutki odstawienia terapii (Aronne et al., JAMA 2024). Przez 36 tygodni 783 dorosłych przyjmowało tyrzepatyd w najwyższej tolerowanej dawce (10 lub 15 mg), tracąc średnio 20,9% masy ciała. Następnie 670 osób przydzielono losowo do kontynuacji przyjmowania leku lub zmiany na placebo przez kolejne 52 tygodnie:
| Punkt końcowy | Kontynuacja tyrzepatydu | Zmiana na placebo |
|---|---|---|
| Zmiana masy ciała od tygodnia 36 do 88 | −5,5% | +14,0% |
| Utrzymanie co najmniej 80% wcześniejszej utraty masy ciała | 89,5% | 16,6% |
| Całkowita zmiana masy ciała od tygodnia 0 do 88 | −25,3% | −9,9% |
W grupie przestawionej na placebo obwód talii, ciśnienie tętnicze, stężenie cholesterolu i glikemia również zaczęły wracać w stronę wartości wyjściowych (etykieta Zepbound). Autorzy podsumowali, że odstawienie tyrzepatydu prowadziło do znacznego ponownego przyrostu masy ciała.
Obserwacja trzyletnia i zapobieganie cukrzycy
W ramach badania SURMOUNT-1 u 1032 uczestników występował również stan przedcukrzycowy; kontynuowali oni przypisane leczenie przez 176 tygodni, czyli około 3,4 roku (Jastreboff et al., NEJM 2025):
- Zmiana masy ciała: −12,3% (5 mg), −18,7% (10 mg) i −19,7% (15 mg), w porównaniu z −1,3% w grupie placebo.
- Nowo rozpoznana cukrzyca typu 2: 1,3% w grupie tyrzepatydu względem 13,3% w grupie placebo (hazard względny 0,07).
- Po 17 tygodniach bez leczenia: cukrzycę typu 2 stwierdzono u 2,4% względem 13,7% uczestników (hazard względny 0,12).
Beztłuszczowa masa ciała i mięśnie
Każda duża redukcja masy ciała obejmuje również pewną utratę beztłuszczowej masy ciała (mięśni, narządów, wody i innych tkanek pozatłuszczowych). W podbadaniu SURMOUNT-1 u 160 uczestników wykonano badanie składu ciała metodą DXA na początku terapii oraz w 72. tygodniu (Look et al., Diabetes Obes Metab 2025):
| Parametr | Tyrzepatyd (połączone dawki, n = 124) | Placebo (n = 36) |
|---|---|---|
| Masa ciała | −21,3% | −5,3% |
| Masa tłuszczowa | −33,9% | −8,2% |
| Beztłuszczowa masa ciała | −10,9% | −2,6% |
| Udział beztłuszczowej masy ciała w utraconej masie całkowitej | Około 25% | Około 25% |
Dwa przeglądy z 2026 r. umieszczają te wyniki w szerszym kontekście:
- W metaanalizie 20 badań randomizowanych oszacowano, że beztłuszczowa masa ciała stanowiła 25,4% (95% CI 22,8–28,0) masy ciała utraconej podczas stosowania tyrzepatydu. Dla samych interwencji dotyczących stylu życia odsetek ten wyniósł 26,2%, natomiast dla diety połączonej z treningiem oporowym – 17,5% (Eisa and Barood, Diabetes Obes Metab 2026).
- W przeglądzie systematycznym 35 badań nad lekami inkretynowymi stwierdzono, że mediana udziału wskaźników związanych z masą mięśniową w całkowitej utracie masy ciała wynosiła 28,3%, przy dużej zmienności wyników. W żadnym z analizowanych badań nie mierzono obiektywnej sprawności fizycznej (Batsis et al., Ann Intern Med 2026).
O twierdzeniach dotyczących „oszczędzania mięśni”. Tyrzepatyd bywa promowany jako lek redukujący tkankę tłuszczową i jednocześnie oszczędzający mięśnie dzięki działaniu na receptor GIP. W danych z badań klinicznych udział beztłuszczowej masy ciała w utraconej wadze – około jednej czwartej – był taki sam jak w przypadku placebo i samej diety. Nie znaleźliśmy żadnych badań kontrolowanych z udziałem osób szczupłych lub trenujących siłowo, dlatego twierdzenia o jego działaniu podczas „redukcji” w tej grupie nie zostały przebadane.
Glikemia w cukrzycy typu 2
W badaniu SURPASS-1 478 dorosłych z cukrzycą typu 2 leczoną wyłącznie dietą i wysiłkiem fizycznym otrzymywało tyrzepatyd lub placebo przez 40 tygodni. Wyjściowy poziom HbA1c (wskaźnika średniego stężenia glukozy we krwi z ostatnich około 3 miesięcy) wynosił około 8% (etykieta Mounjaro):
| Ramię badania | Zmiana HbA1c | Osiągnięcie HbA1c poniżej 7% | Zmiana masy ciała |
|---|---|---|---|
| Placebo | −0,1% | 23% | −1,0 kg |
| 5 mg/tydzień | −1,8% | 82% | −6,3 kg |
| 10 mg/tydzień | −1,7% | 85% | −7,0 kg |
| 15 mg/tydzień | −1,7% | 78% | −7,8 kg |
W badaniu SURPASS-2 porównano tyrzepatyd z semaglutydem w dawce 1 mg/tydzień przez 40 tygodni u 1879 pacjentów przyjmujących już metforminę (Frías et al., NEJM 2021). Odsetek HbA1c spadł o 2,01, 2,24 i 2,30 punktu procentowego przy dawkach 5, 10 i 15 mg tyrzepatydu, w porównaniu z 1,86 przy semaglutydzie. Wszystkie trzy dawki okazały się skuteczniejsze od semaglutydu. Utrata masy ciała była większa odpowiednio o 1,9, 3,6 i 5,5 kg. Badanie to również miało charakter otwarty i zastosowano w nim przeciwcukrzycową dawkę semaglutydu (1 mg), a nie wyższe dawki stosowane w leczeniu otyłości.
Sercowo-naczyniowe punkty końcowe
W badaniu SURPASS-CVOT 13 299 osób z cukrzycą typu 2 i rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową przydzielono losowo do grupy otrzymującej tyrzepatyd (do 15 mg) lub dulaglutyd w dawce 1,5 mg. Dulaglutyd to lek z grupy agonistów GLP-1 o udowodnionym działaniu zmniejszającym ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych, dlatego w badaniu tym użyto aktywnego komparatora zamiast placebo (Nicholls et al., NEJM 2025; etykieta Mounjaro):
| Punkt końcowy (mediana obserwacji około 4 lat) | Tyrzepatyd | Dulaglutyd | Hazard względny (95% CI) |
|---|---|---|---|
| Zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych, zawał serca lub udar mózgu | 12,2% | 13,1% | 0,92 (0,83–1,01) |
| Zgon z jakiejkolwiek przyczyny (analiza z etykiety) | 8,5% | 10,1% | 0,84 (0,75–0,94) |
Tyrzepatyd spełnił kryterium równoważności (non-inferiority) względem dulaglutydu, ale nie wykazał przewagi w głównym punkcie końcowym. Wynik dotyczący zgonów z jakiejkolwiek przyczyny nie wchodził w zakres formalnych testów statystycznych badania, ma więc charakter pomocniczy, a nie rozstrzygający. W 2026 r. FDA dopisała wskazanie sercowo-naczyniowe do charakterystyki leku Mounjaro.
U osób z otyłością bez cukrzycy nie zakończono jeszcze żadnego kontrolowanego placebo badania oceniającego sercowo-naczyniowe punkty końcowe. Badanie to – SURMOUNT-MMO – nadal trwa, a jego podstawowe zakończenie szacowane jest na październik 2027 r. (Lam et al., Obesity 2025; ClinicalTrials.gov).
Niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową
W badaniu SUMMIT 731 osób z niewydolnością serca, frakcją wyrzutową wynoszącą co najmniej 50% oraz BMI równym co najmniej 30 przydzielono losowo do grupy otrzymującej tyrzepatyd (do 15 mg) lub placebo. Mediana czasu obserwacji wyniosła 104 tygodnie (Packer et al., NEJM 2025):
- Zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych lub zaostrzenie niewydolności serca: 9,9% względem 15,3%, HR 0,62 (95% CI 0,41–0,95).
- Zdarzenia zaostrzenia niewydolności serca: 8,0% względem 14,2%, HR 0,54 (95% CI 0,34–0,85).
- Sam zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych: 2,2% względem 1,4%, HR 1,58 (95% CI 0,52–4,83) – zbyt mała liczba zdarzeń, aby wyciągnąć wnioski.
- Objawy i sprawność (wynik podsumowania klinicznego KCCQ, skala 0–100): poprawa o 6,9 punktu większa niż w grupie placebo.
Niewydolność serca nie jest zatwierdzonym wskazaniem w aktualnych amerykańskich charakterystykach produktu.
Obturacyjny bezdech senny
SURMOUNT-OSA obejmowało dwa 52-tygodniowe badania z udziałem 469 dorosłych z umiarkowanym lub ciężkim bezdechem sennym i otyłością: jedno u osób niestosujących aparatów wytwarzających dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych (PAP), a drugie u osób korzystających z takiej terapii (Malhotra et al., NEJM 2024; etykieta Zepbound). Nasilenie choroby mierzono za pomocą wskaźnika bezdechów i spłyceń oddychania (AHI), czyli liczby przerw w oddychaniu na godzinę snu, który na początku badania wynosił średnio około 50:
| Punkt końcowy po 52 tygodniach | Badanie 1 (bez PAP): tyrzepatyd względem placebo | Badanie 2 (z PAP): tyrzepatyd względem placebo |
|---|---|---|
| Zmiana AHI (zdarzenia/godzinę) | −25,3 względem −5,3 | −29,3 względem −5,5 |
| Remisja lub łagodny bezdech senny bez objawów | 42,2% względem 15,9% | 50,2% względem 14,3% |
| Zmiana masy ciała | −17,7% względem −1,6% | −19,6% względem −2,3% |
Stłuszczeniowa choroba wątroby (MASH)
SYNERGY-NASH było badaniem fazy 2 obejmującym 190 dorosłych z potwierdzonym w biopsji MASH (stłuszczeniowym zapaleniem wątroby związanym z dysfunkcją metaboliczną – zapalną postacią stłuszczeniowej choroby wątroby) oraz umiarkowanym lub ciężkim włóknieniem (Loomba et al., NEJM 2024). Po 52 tygodniach:
- Ustąpienie MASH bez pogorszenia włóknienia nastąpiło u 44%, 56% i 62% pacjentów przyjmujących odpowiednio 5, 10 i 15 mg, w porównaniu z 10% w grupie placebo.
- Poprawa włóknienia o co najmniej jeden stopień bez pogorszenia MASH wystąpiła u 51–55% osób przyjmujących tyrzepatyd, w porównaniu z 30% w grupie placebo.
Autorzy wskazali na potrzebę przeprowadzenia większych i dłuższych badań. MASH nie jest w USA zatwierdzonym wskazaniem do stosowania tyrzepatydu.
Działania niepożądane i ryzyko
Ostrzeżenie w ramce: guzy komórek C tarczycy
W 2-letnim badaniu na szczurach tyrzepatyd zwiększał częstość występowania gruczolaków i raków z komórek C tarczycy przy wszystkich badanych dawkach, w tym przy ekspozycji zbliżonej do maksymalnej dawki stosowanej u ludzi. W 6-miesięcznym badaniu na modelu myszy transgenicznych nie wykazano powstawania guzów. Nie wiadomo, czy ryzyko to dotyczy ludzi. Charakterystyki produktu wskazują, że:
- tyrzepatyd jest przeciwwskazany u osób z osobistym lub rodzinnym wywiadem raka rdzeniastego tarczycy (MTC) oraz u pacjentów z zespołem mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 2 (MEN 2);
- przydatność rutynowego oznaczania kalcytoniny lub badania USG tarczycy we wczesnym wykrywaniu zmian pozostaje niepewna.
Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego
Dolegliwości żołądkowo-jelitowe są najczęstszą przyczyną przerywania leczenia. W połączonych danych z badań SURMOUNT-1 i SURMOUNT-2 (2519 osób przyjmujących Zepbound, 958 przyjmujących placebo) (etykieta Zepbound):
| Działanie niepożądane | Placebo | 5 mg | 10 mg | 15 mg |
|---|---|---|---|---|
| Nudności | 8% | 25% | 29% | 28% |
| Biegunka | 8% | 19% | 21% | 23% |
| Wymioty | 2% | 8% | 11% | 13% |
| Zaparcia | 5% | 17% | 14% | 11% |
| Ból brzucha | 5% | 9% | 9% | 10% |
| Niestrawność (dyspepsja) | 4% | 9% | 9% | 10% |
| Odczyny w miejscu wstrzyknięcia | 2% | 6% | 8% | 8% |
| Zmęczenie | 3% | 5% | 6% | 7% |
| Wypadanie włosów | 1% | 5% | 4% | 5% |
| Przerwanie leczenia z powodu działań niepożądanych | 3,4% | 4,8% | 6,3% | 6,7% |
Większość epizodów nudności, wymiotów i biegunki występowała w okresie zwiększania dawki i łagodniała z czasem. Ciężkie reakcje żołądkowo-jelitowe odnotowano u 1,7–3,1% pacjentów przyjmujących tyrzepatyd wobec 1% w grupie placebo. Zgłoszenia po wprowadzeniu leku do obrotu obejmują niedrożność porażenną jelit (ileus), niedrożność mechaniczną jelit oraz ciężkie zaparcia z zaklinowaniem stolca. Tyrzepatyd nie jest zalecany u osób z ciężką gastroparezą.
Wypadanie włosów było powiązane z utratą masy ciała i występowało znacznie częściej u kobiet (7,1%) niż u mężczyzn (0,5%). Ostre uszkodzenie nerek zgłoszono u 0,5% badanych względem 0,2% w grupie placebo. Po wprowadzeniu leku do obrotu opisywano przypadki niewydolności nerek – niektóre wymagające dializoterapii – głównie w następstwie odwodnienia wywołanego wymiotami lub biegunką.
Trzustka i pęcherzyk żółciowy
- Ostre zapalenie trzustki: potwierdzone u 0,2% pacjentów przyjmujących tyrzepatyd oraz u 0,2% w grupie placebo w badaniach dotyczących masy ciała. W badaniach nad cukrzycą wskaźnik ten wyniósł 0,23 względem 0,11 pacjenta na 100 pacjento-lat. Po rejestracji leku zgłaszano zakończone zgonem przypadki krwotocznego lub martwiczego zapalenia trzustki.
- Enzymy trzustkowe: aktywność lipazy wzrosła średnio o 28–35%, a amylazy o 20–25%. Znaczenie tych wzrostów przy braku objawów klinicznych nie jest znane.
- Pęcherzyk żółciowy: kamica żółciowa u 1,1% względem 1%, zapalenie pęcherzyka żółciowego (cholecystitis) u 0,7% względem 0,2%, a usunięcie pęcherzyka żółciowego u 0,2% względem braku takich zabiegów w grupie placebo.
Częstość akcji serca, ciśnienie tętnicze i glikemia
- Częstość akcji serca wzrosła średnio o 1–3 uderzenia na minutę, wobec braku wzrostu w grupie placebo.
- Niskie ciśnienie tętnicze (niedociśnienie) wystąpiło u 1,6% względem 0,1%, a wśród osób przyjmujących jednocześnie leki przeciwnadciśnieniowe – u 2,2%.
- Hipoglikemia (stężenie glukozy poniżej 54 mg/dL) wystąpiła u 4,2% względem 1,3% u osób z cukrzycą typu 2. Przy jednoczesnym stosowaniu pochodnej sulfonylomocznika odsetek ten wyniósł 10,3%. U osób bez cukrzycy wynosił 0,3%.
Inne ostrzeżenia zawarte w etykiecie
- Ciężkie reakcje alergiczne, w tym anafilaksja i obrzęk naczynioruchowy. Natychmiastowe reakcje typu alergicznego wystąpiły u 2,1% pacjentów względem 0,4% w grupie placebo.
- Retinopatia cukrzycowa może ulec przejściowemu pogorszeniu przy szybkiej poprawie kontroli glikemii. Pacjenci z rozpoznaną retinopatią wymagają obserwacji.
- Aspiracja treści żołądkowej do płuc podczas znieczulenia ogólnego lub głębokiej sedacji, ponieważ pokarm może zalegać w żołądku. Przed zabiegami pacjenci powinni poinformować zespół medyczny o przyjmowaniu leku.
- Współdzielenie wstrzykiwacza KwikPen może przenosić zakażenia krwiopochodne, nawet po założeniu nowej igły.
Nastrój i myśli samobójcze
Lek Zepbound zawierał początkowo ostrzeżenie dotyczące zachowań i myśli samobójczych, przejęte ze starszych leków odchudzających. W styczniu 2026 r., po przeprowadzeniu kompleksowego przeglądu danych, FDA nie stwierdziła zwiększonego ryzyka podczas stosowania agonistów receptora GLP-1 i zwróciła się o usunięcie tego ostrzeżenia z charakterystyk leków Zepbound, Wegovy i Saxenda (komunikat FDA dotyczący bezpieczeństwa leków, 2026). W aktualnej etykiecie leku Zepbound ostrzeżenie to widnieje jako usunięte.
Interakcje
- Doustne środki antykoncepcyjne. Interakcja ta jest swoista dla charakterystyk produktów z tyrzepatydem. Po podaniu pojedynczej dawki 5 mg stężenie maksymalne etynyloestradiolu spadło o 59%, a całkowita ekspozycja o 20%. Etykiety zalecają zmianę na metodę niedoustną lub dodanie metody barierowej przez 4 tygodnie po rozpoczęciu leczenia oraz przez 4 tygodnie po każdym zwiększeniu dawki.
- Inne leki doustne. Wolniejsze opróżnianie żołądka może zmieniać wchłanianie leków. Po pierwszej dawce 5 mg stężenie maksymalne paracetamolu (acetaminofenu) spadło o 50–55%, natomiast w tygodniach 4–6 nie obserwowano już istotnego wpływu. Leki o wąskim indeksie terapeutycznym, takie jak warfaryna, wymagają monitorowania.
- Insulina i pochodne sulfonylomocznika. Leki te zwiększają ryzyko hipoglikemii, dlatego może być konieczne zmniejszenie ich dawek.
- Leki z grupy GLP-1. Nie zaleca się łączenia tyrzepatydu z jakimkolwiek agonistą receptora GLP-1, takim jak semaglutyd czy liraglutyd.
Kto nie powinien go stosować
- Osoby z osobistym lub rodzinnym wywiadem raka rdzeniastego tarczycy (MTC) bądź z zespołem MEN 2.
- Osoby, u których wystąpiła ciężka reakcja alergiczna na tyrzepatyd lub substancje pomocnicze preparatu.
- Kobiety w ciąży. Badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na płód, a dane u ludzi są niewystarczające. Etykieta leku Zepbound wskazuje, że redukcja masy ciała nie przynosi korzyści w okresie ciąży, a lek należy odstawić po potwierdzeniu ciąży.
- Dzieci w celu redukcji masy ciała. Bezpieczeństwo i skuteczność leku Zepbound u dzieci nie zostały ustalone. Preparat Mounjaro jest zatwierdzony wyłącznie w leczeniu cukrzycy typu 2 u dzieci w wieku 10 lat i starszych.
Recepturowy, podrabiany i „badawczy” tyrzepatyd
Tyrzepatyd do wstrzykiwań znajdował się na prowadzonej przez FDA liście leków deficytowych od 2022 r. W dniu 2 października 2024 r. FDA uznała niedobór za zakończony, a po nakazanej przez sąd ponownej ocenie potwierdziła tę decyzję 19 grudnia 2024 r. Okresy przejściowe na sporządzanie recepturowych kopii leku wygasły w 2025 r. Według stanu na kwiecień 2026 r. FDA podaje, że tyrzepatyd nie figuruje ani na liście leków deficytowych, ani na liście substancji luzem dla podmiotów zewnętrznych (outsourcing facilities) (oświadczenie FDA w sprawie receptury aptecznej).
FDA wymienia szereg problemów związanych z niezatwierdzonym tyrzepatydem (FDA, niezatwierdzone leki z grupy GLP-1):
- Dawki wykraczające poza etykietę. FDA otrzymała zgłoszenia zdarzeń niepożądanych powiązanych z recepturowym tyrzepatydem przepisywanym w wyższych dawkach, podawanym częściej lub ze szybszym zwiększaniem dawki niż przewiduje zatwierdzona charakterystyka produktu.
- Fałszywe etykiety apteczne. Sfałszowany recepturowy tyrzepatyd bywał opatrzony nazwami aptek, które nie istnieją lub nie wytworzyły danego produktu.
- Produkty „do celów badawczych”. FDA wystosowała ostrzeżenia do firm sprzedających bezpośrednio konsumentom tyrzepatyd, retatrutyd i inne leki inkretynowe oznaczone jako „nie do spożycia przez ludzi”, wraz z instrukcjami dawkowania.
- Fiolki wielodawkowe. Ze względu na ryzyko skażenia FDA zaleca wyrzucenie fiolki po upływie 28 dni od pierwszego użycia.
- Zgłoszenia zdarzeń niepożądanych. Do 31 maja 2026 r. FDA otrzymała ponad 730 zgłoszeń zdarzeń niepożądanych powiązanych z recepturowym tyrzepatydem. Agencja zaznacza, że rzeczywista liczba takich przypadków jest prawdopodobnie zaniżona.
W sporcie tyrzepatyd nie figuruje na Liście zabronionych substancji i metod WADA. WADA umieściła natomiast markery semaglutydu i tyrzepatydu w swoim Programie Monitorującym na rok 2026, który śledzi substancje pod kątem ich możliwego nadużywania podczas zawodów i poza nimi (Program Monitorujący WADA na rok 2026).
Najważniejsze informacje
- Jedna cząsteczka, dwa receptory hormonalne. Tyrzepatyd aktywuje zarówno receptory GIP, jak i GLP-1. Łańcuch kwasu tłuszczowego wiąże go z albuminą, zapewniając okres półtrwania wynoszący około 5 dni i możliwość podawania raz w tygodniu.
- Bardzo duża redukcja masy ciała w badaniach klinicznych. Średnia utrata wagi wyniosła około 21% przy dawce 15 mg/tydzień w ciągu 72 tygodni u dorosłych z otyłością, w porównaniu z 3% w grupie placebo. W otwartym badaniu bezpośrednim (head-to-head) lek przewyższył semaglutyd (20,2% względem 13,7%).
- Masa ciała wraca po odstawieniu leku. W badaniu SURMOUNT-4 osoby przestawione na placebo odzyskały w ciągu roku 14% masy ciała z 36. tygodnia, podczas gdy uczestnicy kontynuujący terapię nadal tracili na wadze.
- Część utraconej wagi to beztłuszczowa masa ciała. Około jednej czwartej utraconych kilogramów stanowiła beztłuszczowa masa ciała – dokładnie tyle samo co przy placebo lub samej diecie. Nie przeprowadzono badań u osób szczupłych ani trenujących siłowo.
- Korzyści wykraczające poza redukcję wagi. U osób ze stanem przedcukrzycowym lek obniżył ryzyko rozwoju cukrzycy o ponad 90% w ciągu 3 lat, zmniejszył nasilenie bezdechu sennego oraz ograniczył liczbę zaostrzeń niewydolności serca w badaniu SUMMIT. Pod względem częstości zawałów serca i udarów mózgu okazał się nie gorszy od dulaglutydu.
- Dominują działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego. Nudności występowały u maksymalnie 29% pacjentów. Główne zagrożenia opisane w etykiecie to choroby pęcherzyka żółciowego, zapalenie trzustki, zmniejszone wchłanianie doustnych tabletek antykoncepcyjnych oraz ostrzeżenie w ramce dotyczące guzów tarczycy u gryzoni.
Źródła
- Eli Lilly and Company. Mounjaro (tirzepatide) injection, prescribing information. DailyMed; Drugs@FDA, NDA 215866.
- Eli Lilly and Company. Zepbound (tirzepatide) injection, prescribing information. DailyMed; Drugs@FDA, NDA 217806.
- Food and Drug Administration. FDA approves new medication for chronic weight management. Komunikat prasowy z 8 listopada 2023 r. FDA.
- Food and Drug Administration. FDA approves first medication for obstructive sleep apnea. Komunikat prasowy z 20 grudnia 2024 r. FDA.
- Coskun T, Sloop KW, Loghin C, et al. LY3298176, a novel dual GIP and GLP-1 receptor agonist for the treatment of type 2 diabetes mellitus: from discovery to clinical proof of concept. Mol Metab. 2018;18:3–14. PubMed.
- Jastreboff AM, Aronne LJ, Ahmad NN, et al. Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity. N Engl J Med. 2022;387(3):205–216. PubMed.
- Jastreboff AM, le Roux CW, Stefanski A, et al. Tirzepatide for obesity treatment and diabetes prevention. N Engl J Med. 2025;392(10):958–971. PubMed.
- Aronne LJ, Sattar N, Horn DB, et al. Continued treatment with tirzepatide for maintenance of weight reduction in adults with obesity: the SURMOUNT-4 randomized clinical trial. JAMA. 2024;331(1):38–48. PubMed.
- Aronne LJ, Horn DB, le Roux CW, et al. Tirzepatide as compared with semaglutide for the treatment of obesity. N Engl J Med. 2025;393(1):26–36. PubMed.
- Look M, Dunn JP, Kushner RF, et al. Body composition changes during weight reduction with tirzepatide in the SURMOUNT-1 study of adults with obesity or overweight. Diabetes Obes Metab. 2025;27(5):2720–2729. PubMed.
- Eisa N, Barood O. Lean mass changes with incretin therapy versus lifestyle intervention: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Diabetes Obes Metab. 2026;28(6):4818–4827. PubMed.
- Batsis JA, Gavras A, Gross DC, et al. Effect of incretin-based and nonpharmacologic weight loss on body composition: a systematic review. Ann Intern Med. 2026;179(7):996–1013. PubMed.
- Frías JP, Davies MJ, Rosenstock J, et al. Tirzepatide versus semaglutide once weekly in patients with type 2 diabetes. N Engl J Med. 2021;385(6):503–515. PubMed.
- Nicholls SJ, Pavo I, Bhatt DL, et al. Cardiovascular outcomes with tirzepatide versus dulaglutide in type 2 diabetes. N Engl J Med. 2025;393(24):2409–2420. PubMed.
- Lam CSP, Rodriguez A, Aminian A, et al. Tirzepatide for reduction of morbidity and mortality in adults with obesity: rationale and design of the SURMOUNT-MMO trial. Obesity (Silver Spring). 2025;33(9):1645–1656. PubMed; ClinicalTrials.gov NCT05556512.
- Packer M, Zile MR, Kramer CM, et al. Tirzepatide for heart failure with preserved ejection fraction and obesity. N Engl J Med. 2025;392(5):427–437. PubMed.
- Malhotra A, Grunstein RR, Fietze I, et al. Tirzepatide for the treatment of obstructive sleep apnea and obesity. N Engl J Med. 2024;391(13):1193–1205. PubMed.
- Loomba R, Hartman ML, Lawitz EJ, et al. Tirzepatide for metabolic dysfunction-associated steatohepatitis with liver fibrosis. N Engl J Med. 2024;391(4):299–310. PubMed.
- Food and Drug Administration. FDA requests removal of suicidal behavior and ideation warning from glucagon-like peptide-1 receptor agonist (GLP-1 RA) medications. Komunikat dotyczący bezpieczeństwa leków z 13 stycznia 2026 r. FDA.
- Food and Drug Administration. FDA clarifies policies for compounders as national GLP-1 supply begins to stabilize. FDA.
- Food and Drug Administration. FDA’s concerns with unapproved GLP-1 drugs used for weight loss. FDA.
- World Anti-Doping Agency. The 2026 Monitoring Program. WADA.