Epistane to popularna nazwa handlowa metyloepitiostanolu (17α-metyloepitiostanolu), syntetycznego steroidu anabolicznego typu „designer”. Jest to 17α-metylowana pochodna epitiostanolu – starszego japońskiego leku badanego w leczeniu raka piersi. Sam metyloepitiostanol nigdy nie został opracowany jako lek. Do 2009 r. pojawił się w produktach sprzedawanych w internecie jako „suplementy diety” (Okano et al., Drug Test Anal 2009).

Najważniejszy fakt: nie przeprowadzono żadnych kontrolowanych badań z udziałem ludzi dotyczących metyloepitiostanolu. Dostępna wiedza pochodzi z analiz laboratoryjnych suplementów, badań na komórkach i u koni oraz opisów przypadków uszkodzenia wątroby. W Stanach Zjednoczonych od czasu uchwalenia ustawy Designer Anabolic Steroid Control Act z 2014 r. jest substancją kontrolowaną z wykazu III (Schedule III), a Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) wymienia go z nazwy na liście substancji zabronionych.

Ta strona podsumowuje dane z badań analitycznych, opisów przypadków oraz komunikatów organów regulacyjnych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa	Syntetyczny („designer”) 17α-metylowany steroid anaboliczno-androgenny (AAS) z mostkiem 2α,3α-epitio (siarkowym) w pierścieniu A
Inne nazwy	Metyloepitiostanol, 17α-metyloepitiostanol, hemapolin, Havoc, Epi plex (synonimy w bazie PubChem)
Wzór / masa cząsteczkowa	C₂₀H₃₂OS; 320,5 g/mol
Droga podania	Doustna (kapsułki sprzedawane jako „suplementy”)
Zatwierdzenie medyczne	Brak; związki macierzyste – epitiostanol i mepitiostan – były stosowane w Japonii
Badane dawki u ludzi	Brak; nie przeprowadzono kontrolowanych badań z udziałem ludzi
Okres półtrwania	Nieustalony u ludzi; brak opublikowanych danych farmakokinetycznych u ludzi
Status w USA	Steroid anaboliczny z wykazu III (Schedule III; wymieniony w ustawie Designer Anabolic Steroid Control Act z 18 grudnia 2014 r.)
Status WADA	Zabroniony w każdym czasie (S1.1 steroidy anaboliczno-androgenne), wymieniony jako „17α-methylepithiostanol (epistane)”

Czym jest

Nazwa chemiczna metyloepitiostanolu to 2α,3α-epitio-17α-metylo-5α-androstan-17β-ol (PubChem CID 71752521). Związek ten jest zbudowany na szkielecie steroidowym zbliżonym do DHT (5α-zredukowanym) z dwiema modyfikacjami:

Modyfikacja	Działanie
Mostek 2α,3α-epitio: atom siarki łączy atomy węgla 2 i 3 pierścienia A, zastępując typową grupę 3-ketonową	Odziedziczony po epitiostanolu. Sprawia, że steroid jest „nieketonowy”; chemicy antydopingowi zauważyli, że ten nietypowy pierścień A mógł ułatwiać ominięcie standardowych testów przesiewowych (Waller et al., Drug Test Anal 2020).
Grupa 17α-metylowa	Sprawia, że steroid jest aktywny po podaniu doustnym. Ta sama modyfikacja występuje w doustnych steroidach, takich jak metylotestosteron i Superdrol.

Niemetylowany związek macierzysty, epitiostanol (C₁₉H₃₀OS), oraz jego doustny prolek mepitiostan zostały opracowane w Japonii. Baza KEGG klasyfikuje oba związki jako antagonistów receptora estrogenowego stosowanych jako leki przeciwnowotworowe i wymienia mepitiostan (nazwa handlowa Thioderon) w Farmakopei Japońskiej (KEGG D01265; KEGG D01602).

Związek	Struktura	Historia medyczna
Epitiostanol	2α,3α-epitio-5α-androstan-17β-ol	Badany w zaawansowanym raku piersi do 1973 r. (Fujimori, Cancer 1973)
Mepitiostan	Epitiostanol z grupą eteru 1-metoksycyklopentylowego przy C17; doustny prolek epitiostanolu	Badany w raku piersi; przepisywany w Japonii w leczeniu niedokrwistości u pacjentów dializowanych (Maeda et al., Clin Nephrol 1989)
Metyloepitiostanol (Epistane)	Epitiostanol z grupą 17α-metylową	Brak zastosowania medycznego; pojawił się w suplementach sprzedawanych w internecie

Okano i współpracownicy opisali metyloepitiostanol jako 17-metylowany analog epitiostanolu lub prolek dezoksymetylotestosteronu („madolu”, 17α-metylo-5α-androst-2-en-17β-olu). Innymi słowy, utrata mostka siarkowego dawałaby madol – inny syntetyczny steroid typu „designer” (Okano et al., Drug Test Anal 2009).

O twierdzeniach dotyczących działania „antyestrogenowego” i „suchych” przyrostów. Epistane jest często reklamowany jako steroid antyestrogenowy, ponieważ jego związek macierzysty, epitiostanol, jest klasyfikowany jako antagonista receptora estrogenowego. Nie znaleźliśmy żadnego badania sprawdzającego, czy metyloepitiostanol wykazuje działanie antyestrogenowe u ludzi. Nie należy zakładać, że właściwości związku macierzystego przenoszą się na tę cząsteczkę.

Jak działa w organizmie

Nie opublikowano żadnego badania farmakokinetycznego metyloepitiostanolu u ludzi, dlatego jego wchłanianie, stężenie maksymalne i okres półtrwania u ludzi pozostają nieznane. Istniejące dowody mają charakter pośredni:

Aktywność wobec receptora androgenowego (hodowle komórkowe). Steroid wyekstrahowany z suplementu sprzedawanego pod nazwą „Hemapolin” aktywował ludzki receptor androgenowy w trzech testach laboratoryjnych (Akram et al., Anal Chem 2011). Jego siła działania względem testosteronu wynosiła 34 w komórkach drożdży, 333 w ludzkich komórkach nerek i 80 000 w ludzkich komórkach wątroby. Autorzy przypisali tę ogromną rozbieżność metabolizmowi wewnątrzkomórkowemu: po zablokowaniu enzymów metabolizujących steroidy wyniki w poszczególnych modelach stały się spójne. Liczb tych nie można przekładać na siłę działania u ludzi.
Metabolizm (koń). Po podaniu syntetycznego metyloepitiostanolu koniowi pełnej krwi angielskiej w jego moczu wykryto madol oraz kilka pochodnych madolu (Waller et al., Drug Test Anal 2020). Metyloepitiostanol i wiele z tych metabolitów silnie aktywowało koński receptor androgenowy w teście drożdżowym. Wspiera to hipotezę o proleku, jednak są to dane uzyskane u zwierząt.
Aktywność wobec receptora androgenowego w komórkach wątroby. W hodowanych ludzkich komórkach wątroby metyloepitiostanol aktywował receptor androgenowy w stężeniu 0,01 μM (Petrov et al., Arch Toxicol 2020).

W przypadku niemetylowanych związków pokrewnych istnieją pewne dane uzyskane u ludzi. Po podaniu pojedynczej doustnej dawki 10 mg mepitiostanu jego metabolity – sulfotlenek epitiostanolu oraz epitiostanol – były wykrywalne w moczu odpowiednio przez maksymalnie 48 h i 24 h (Okano et al., J Pharm Biomed Anal 2015). U szczurów mepitiostan wchłaniał się głównie przez układ chłonny jelit, co pozwalało mu ominąć efekt pierwszego przejścia w wątrobie (Ichihashi et al., Xenobiotica 1991). Żadna z tych obserwacji nie mówi jednak, jak zachowuje się związek 17α-metylowany.

Status regulacyjny

Jurysdykcja	Status
Stany Zjednoczone	Wymieniony w ustawie Designer Anabolic Steroid Control Act z 2014 r., podpisanej 18 grudnia 2014 r., jako „2α,3α-epithio-17α-methyl-5α-androstan-17β-ol” (Public Law 113-260). Obecnie znajduje się na liście steroidów anabolicznych z wykazu III (Schedule III) (21 CFR 1308.13). Ta sama ustawa wymaga, aby produkty zawierające steroidy anaboliczne miały na etykiecie nazwy chemiczne zgodne z IUPAC.
Hiszpania	W grudniu 2013 r. hiszpańska agencja leków (AEMPS) zakazała sprzedaży produktu „Epistane 18” i nakazała jego wycofanie z obrotu po wykryciu w nim metyloepitiostanolu. AEMPS wskazała na zagrożenia obejmujące ciężkie uszkodzenie wątroby, udar mózgu, niewydolność nerek oraz zatorowość płucną (AEMPS 2013).
Sport (WADA)	Zabroniony w każdym czasie w kategorii S1.1 steroidy anaboliczno-androgenne; substancja nieokreślona (WADA 2026 Prohibited List).

Epistane był sprzedawany jako suplement, jednak przegląd z 2015 r. wskazuje, że syntetyczne steroidy typu „designer” obecne w suplementach dostępnych bez recepty wiązano z ciężkimi powikłaniami, takimi jak cholestaza, niewydolność nerek, hipogonadyzm, ginekomastia i niepłodność (Rahnema et al., Andrology 2015).

Co pokazują badania

Brak danych o skuteczności u ludzi

W żadnym randomizowanym ani kontrolowanym badaniu nie oceniano wpływu metyloepitiostanolu na masę mięśniową, siłę, skład ciała ani jakiekolwiek schorzenie. Twierdzenia o tym, ile masy mięśniowej buduje lub jak „suche” są te przyrosty, pochodzą z materiałów marketingowych i relacji osób stosujących, a nie z badań naukowych.

Działanie leku macierzystego u pacjentów

Najbliższe dane kliniczne pochodzą z badań nad mepitiostanem, niemetylowanym doustnym prolekiem epitiostanolu. Badano go głównie jako leczenie hormonalne zaawansowanego raka piersi:

Badanie	Projekt i liczba pacjentek (n)	Dawka mepitiostanu	Wynik
Japanese Cooperative Group, Cancer 1978	Randomizowane, podwójnie zaślepione; 50 vs 48 pacjentek	10 mg dwa razy na dobę vs fluoksymesteron 10 mg dwa razy na dobę	Regresja guza u 17 z 50 (34%) vs 20 z 48 w grupie fluoksymesteronu; różnica nieistotna statystycznie. Toksyczność wątrobowa występowała istotnie rzadziej przy mepitiostanie.
Inoue et al., Cancer Treat Rep 1978	Niekontrolowane; 45 pacjentek	20 mg/dobę	Regresja u 14 z 45 (31,1%). Stosunkowo często obserwowano objawy wirylizacji (chrypka, hirsutyzm, trądzik).
Izuo et al., Cancer 1985	Randomizowane badanie fazy III; 40 vs 47 pacjentek po menopauzie	10 mg dwa razy na dobę vs octan medroksyprogesteronu w dużej dawce	Odpowiedź u 14 z 40 (35,0%) vs 19 z 47 (40,4%)

Porównywanym lekiem (fluoksymesteronem) jest Halotestin. Wyniki te dotyczą innej cząsteczki pozbawionej grupy 17α-metylowej, dlatego nie mówią nic o skuteczności ani bezpieczeństwie wątrobowym Epistane.

Co naprawdę znajduje się w produktach „Epistane”

Gdy japońscy chemicy antydopingowi przeanalizowali kupiony w internecie produkt o nazwie EPISTANE, etykieta deklarowała wyłącznie formę 2α,3α metyloepitiostanolu. Kapsułki zawierały jednak również jego izomer 2β,3β oraz dezoksymetylotestosteron (madol) (Okano et al., Drug Test Anal 2009). Drugi produkt zbadany w tej samej pracy, P-PLEX, zawierał madol i jego izomer. Osoba kupująca taki produkt nie może wiedzieć, co ani w jakiej dawce przyjmuje.

Działania niepożądane i ryzyko

Cholestatyczne uszkodzenie wątroby

Cholestaza oznacza zablokowanie odpływu żółci z wątroby, co powoduje żółtaczkę, nasilony świąd skóry oraz ciemne zabarwienie moczu. Jest to najlepiej udokumentowane działanie szkodliwe metyloepitiostanolu.

Badacze z Walencji w Hiszpanii zidentyfikowali cztery osoby, u których po przyjmowaniu Epistane rozwinęła się długotrwała cholestaza (Petrov et al., Arch Toxicol 2020). U trzech pacjentów, u których przeanalizowano profil kwasów żółciowych:

całkowita pula kwasów żółciowych w surowicy była od 14 do 61 razy wyższa niż prawidłowa;
wzrost ten wynikał głównie ze zwiększenia stężenia pierwotnych sprzężonych kwasów żółciowych (koniugatów kwasu cholowego), podczas gdy stężenie wtórnych kwasów żółciowych było bardzo niskie.

W hodowanych ludzkich komórkach wątroby ten sam zespół wykazał, że metyloepitiostanol:

już w stężeniu 0,01 μM zwiększał ekspresję dwóch kluczowych genów syntezy kwasów żółciowych: CYP7A1 (o 65%) oraz CYP8B1 (o 67%);
zwiększał wychwyt i akumulację fluorescencyjnego analogu kwasu żółciowego o 50–70%;
w stężeniu 0,01 μM aktywował receptor androgenowy, co z kolei nasilało ekspresję CYP8B1.

Autorzy zasugerowali, że ludzie znacznie różnią się pod względem aktywności tych enzymów i transporterów kwasów żółciowych, co mogłoby tłumaczyć, dlaczego cholestaza rozwija się tylko u części osób stosujących. Późniejsza analiza metabolomiczna przeprowadzona przez ten sam zespół wykazała, że Epistane wywoływał spójny profil cholestatyczny u wszystkich badanych pacjentów narażonych na ten związek, w przeciwieństwie do leków, po których wzorzec uszkodzenia różnił się między poszczególnymi osobami (Moreno-Torres et al., Int J Mol Sci 2024).

Grupa 17α-metylowa to cecha strukturalna wspólna z innymi doustnymi steroidami powiązanymi z cholestazą. W badaniu dotyczącym raka piersi z 1978 r. niemetylowany związek macierzysty mepitiostan wywoływał istotnie mniej przypadków toksyczności wątrobowej niż 17α-metylowany fluoksymesteron. Porównanie to jest spójne z udziałem 17α-metylacji, ale go nie dowodzi.

Hamowanie naturalnego wydzielania testosteronu

W żadnym badaniu nie zmierzono stopnia zahamowania osi hormonalnej przez metyloepitiostanol. Aktywuje on receptor androgenowy, a androgeny z reguły hamują własną produkcję testosteronu przez organizm. Wskazówki dostarcza klasa związków macierzystych: wśród mężczyzn dializowanych w Japonii u 23 pacjentów przyjmujących mepitiostan lub dekanian nandrolonu średnie stężenie testosteronu wynosiło 205,2 ng/dL w porównaniu z 449,7 ng/dL u mężczyzn nieprzyjmujących tych leków (Maeda et al., Clin Nephrol 1989). Stężenie testosteronu wzrosło u trzech mężczyzn po odstawieniu mepitiostanu. U jednego mężczyzny z azoospermią produkcja plemników powróciła po zaprzestaniu przyjmowania mepitiostanu i podaniu gonadotropiny kosmówkowej (hCG).

Wirylizacja

U kobiet leczonych mepitiostanem z powodu raka piersi stosunkowo często zgłaszano objawy wirylizacji (chrypkę, hirsutyzm i trądzik) (Inoue et al., Cancer Treat Rep 1978). Nie wiadomo, czy metyloepitiostanol wywołuje te same działania z podobną częstością.

Nieznane i niezbadane zagrożenia

Wpływ metyloepitiostanolu na profil lipidowy, ciśnienie tętnicze, układ sercowo-naczyniowy oraz bezpieczeństwo długoterminowe nie zostały zbadane. Ponieważ wykazano, że produkty z rynku zawierają inne steroidy niż zadeklarowane na etykiecie, ewentualnych szkód zdrowotnych u osoby stosującej nie można jednoznacznie przypisać wyłącznie metyloepitiostanolowi.

Najważniejsze informacje

Steroid typu „designer”, a nie lek. Epistane to 17α-metylowany epitiostanol; związek macierzysty był stosowany w Japonii, ale nie znaleźliśmy informacji, aby metyloepitiostanol został kiedykolwiek zatwierdzony w jakimkolwiek kraju.
Brak badań z udziałem ludzi. Jego siła działania, skuteczna dawka i okres półtrwania u ludzi są nieznane. Wartości siły działania w testach komórkowych różniły się ponad 2000-krotnie w zależności od typu komórek.
Udokumentowano cholestatyczne uszkodzenie wątroby. U czterech osób stosujących w Hiszpanii rozwinęła się długotrwała cholestaza ze stężeniem kwasów żółciowych w surowicy sięgającym 61-krotności normy, a badania laboratoryjne wskazują na zależny od receptora androgenowego wzrost syntezy kwasów żółciowych.
Etykiety są niewiarygodne. Przebadany produkt Epistane zawierał również izomer oraz inny steroid typu „designer” – madol.
Substancja kontrolowana i zabroniona. Od 2014 r. znajduje się w wykazie III (Schedule III) w USA, w 2013 r. został wycofany z rynku hiszpańskiego, a WADA zabrania jego stosowania w każdym czasie.

Źródła

National Center for Biotechnology Information. 2,3-Thioepoxy madol (methylepitiostanol), PubChem CID 71752521. PubChem.
Okano M, Sato M, Ikekita A, Kageyama S. Analysis of non-ketoic steroids 17alpha-methylepithiostanol and desoxymethyl- testosterone in dietary supplements. Drug Test Anal. 2009;1(11-12):518–525. PubMed.
Akram ON, Bursill C, Desai R, et al. Evaluation of androgenic activity of nutraceutical-derived steroids using mammalian and yeast in vitro androgen bioassays. Anal Chem. 2011;83(6):2065–2074. PubMed.
Waller CC, Weththasinghe SA, McClure L, et al. In vivo metabolism of the designer anabolic steroid hemapolin in the thoroughbred horse. Drug Test Anal. 2020;12(6):752–762. PubMed.
Petrov PD, Fernández-Murga L, Conde I, et al. Epistane, an anabolic steroid used for recreational purposes, causes cholestasis with elevated levels of cholic acid conjugates, by upregulating bile acid synthesis (CYP8B1) and cross-talking with nuclear receptors in human hepatocytes. Arch Toxicol. 2020;94(2):589–607. PubMed.
Moreno-Torres M, Quintás G, Martínez-Sena T, Jover R, Castell JV. Exploring individual variability in drug-induced liver injury (DILI) responses through metabolomic analysis. Int J Mol Sci. 2024;25(5):3003. PubMed.
Rahnema CD, Crosnoe LE, Kim ED. Designer steroids - over-the-counter supplements and their androgenic component: review of an increasing problem. Andrology. 2015;3(2):150–155. PubMed.
Kanehisa Laboratories. KEGG DRUG: Epitiostanol (D01265) and Mepitiostane (D01602). KEGG D01265; KEGG D01602.
Fujimori M. 2α,3α-Epithio-5α-androstan-17β-ol in the treatment of advanced breast cancer. Cancer. 1973;31(4):789–792. PubMed.
Japanese Cooperative Group of Hormonal Treatment for Breast Cancer. 2alpha, 3alpha-epithio-5alpha-androstan-17beta-yl 1-methoxycyclopentyl ether in the treatment of advanced breast cancer. Cancer. 1978;41(2):758–760. PubMed.
Inoue K, Okazaki K, Morimoto T, et al. Therapeutic value of mepitiostane in the treatment of advanced breast cancer. Cancer Treat Rep. 1978;62(5):743–745. PubMed.
Izuo M, Yoshida M, Tominaga T, et al. A phase III trial of oral high-dose medroxyprogesterone acetate (MPA) versus mepitiostane in advanced postmenopausal breast cancer. Cancer. 1985;56(11):2576–2579. PubMed.
Okano M, Sato M, Kojima A, Kageyama S. Determination of mepitiostane metabolites in human urine by liquid chromatography/tandem mass spectrometry for sports drug testing. J Pharm Biomed Anal. 2015;115:236–244. PubMed.
Ichihashi T, Kinoshita H, Yamada H. Absorption and disposition of epithiosteroids in rats (2): avoidance of first-pass metabolism of mepitiostane by lymphatic absorption. Xenobiotica. 1991;21(7):873–880. PubMed.
Maeda Y, Nakanishi T, Ozawa K, et al. Anabolic steroid-associated hypogonadism in male hemodialysis patients. Clin Nephrol. 1989;32(4):198–201. PubMed.
Designer Anabolic Steroid Control Act of 2014. Public Law 113-260, 128 Stat. 2929 (December 18, 2014). govinfo.
Drug Enforcement Administration. Schedule III, 21 CFR 1308.13. 21 CFR 1308.13.
Agencia Española de Medicamentos y Productos Sanitarios. Retirada del producto Epistane 18 (ICM-MI 15/2013). December 20, 2013. AEMPS.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.

Epistane