Turkesteron to steroid roślinny z rodziny ekdysteroidów, sprzedawany w suplementach jako „naturalny środek anaboliczny”. Pod względem chemicznym jest blisko spokrewniony z ekdysteronem (20-hydroksyekdyzonem), od którego różni się jedną dodatkową grupą hydroksylową. Większość produktów z turkesteronem to ekstrakty z Ajuga turkestanica – rośliny zielnej występującej dziko w Uzbekistanie i Tadżykistanie.
Najważniejszym faktem jest to, jak niewiele o nim wiadomo. Tylko jedno małe badanie z udziałem ludzi sprawdzało produkt z turkesteronem: 11 mężczyzn przyjęło pojedyncze dawki i nie wykazano u nich istotnej zmiany stężenia IGF-1, spoczynkowej przemiany materii ani ciśnienia tętniczego w porównaniu z placebo. Nie ma żadnego badania treningowego, badania bezpieczeństwa długoterminowego ani danych dotyczących farmakokinetyki u ludzi. Argumenty przemawiające za turkesteronem opierają się głównie na starszych badaniach na szczurach i doświadczeniach na komórkach. Analizy produktów pokazują również, że zawartość kapsułki często nie zgadza się z deklaracją na etykiecie.
Ta strona podsumowuje to, co podają badanie z udziałem ludzi, badania na zwierzętach, analizy produktów i dokumenty antydopingowe. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.
| Właściwość | Szczegóły |
|---|---|
| Klasa | Fitoekdysteroid (ekdysteroid pochodzenia roślinnego); 11α-hydroksylowy analog 20-hydroksyekdyzonu |
| Inne nazwy | 11,20-dihydroxyecdysone (synonim w bazie PubChem) |
| Wzór | C₂₇H₄₄O₈, 496,6 g/mol (PubChem) |
| Główne źródło | Ajuga turkestanica (Lamiaceae, rodzina jasnotowatych); obecny także w Rhaponticum carthamoides |
| Droga podania | Doustnie (suplementy, zazwyczaj ekstrakt z A. turkestanica oznaczony na etykiecie jako 10% turkesteronu) |
| Dawki w badaniach u ludzi | Pojedyncze dawki 1000 mg i 2000 mg produktu handlowego w jednym badaniu krzyżowym z udziałem 11 osób; nie zmierzono zawartości turkesteronu |
| Okres półtrwania | Nieznany; brak opublikowanego badania farmakokinetycznego u ludzi |
| Mechanizm | Nieustalony u ludzi; nie potwierdzono żadnego receptora |
| Status w USA | Sprzedawany w suplementach diety; nie jest zatwierdzonym lekiem; nie jest substancją kontrolowaną z wykazu |
| Status WADA | Nie figuruje na Liście zabronionych substancji i metod na rok 2026 ani w Programie Monitoringu na rok 2026 (monitorowany jest ekdysteron) |
Czym jest
Ekdysteroidy to hormony steroidowe regulujące linienie u owadów i innych stawonogów, a wiele roślin wytwarza te same lub blisko spokrewnione cząsteczki. Podstawowe informacje o tej rodzinie związków oraz badania z udziałem ludzi dotyczące jej najlepiej przebadanego przedstawiciela omówiono na stronie Ekdysteron. Ta strona skupia się na tym, co jest specyficzne dla turkesteronu.
Chemia
Turkesteron ma ten sam szkielet steroidowy i łańcuch boczny co ekdysteron oraz dodatkową grupę hydroksylową (OH) przy węglu 11 w pozycji alfa. Daje mu to siedem grup hydroksylowych zamiast sześciu (PubChem CID 14376672; PubChem CID 5459840). Podobnie jak ekdysteron nie jest pochodną testosteronu, a jego budowa znacznie różni się od steroidów anaboliczno-androgennych.
| Ekdysteroid | Wzór | Masa cząsteczkowa | Grupy hydroksylowe |
|---|---|---|---|
| Ekdysteron (20-hydroksyekdyzon) | C₂₇H₄₄O₇ | 480,6 g/mol | 6 |
| Turkesteron | C₂₇H₄₄O₈ | 496,6 g/mol | 7 (dodatkowa grupa 11α-OH) |
Roślina źródłowa: Ajuga turkestanica
Ajuga turkestanica rośnie naturalnie w Uzbekistanie i Tadżykistanie oraz jest opisywana jako gatunek endemiczny dla Uzbekistanu (Mamadalieva et al., Sci Rep 2024). Jej przetwory bywają również stosowane w kosmetykach przeciwstarzeniowych. Najważniejsze fakty dotyczące jej składu chemicznego:
- Mieszanina, a nie jeden związek. Wcześniejsze badania zidentyfikowały turkesteron, 20-hydroksyekdyzon i cyjasteron jako główne ekdysteroidy tej rośliny. W analizie z 2024 r. zidentyfikowano w jej organach 51 związków, w tym 10 ekdysteroidów, i stwierdzono, że 20-hydroksyekdyzon należy ogółem do najliczniej występujących składników. Jako markery jakości rośliny autorzy wybrali 8-O-acetyloharpagid i 20-hydroksyekdyzon, a nie turkesteron (Mamadalieva et al., Sci Rep 2024).
- Wiele 11-hydroksylowanych związków pokrewnych. Z częściowo oczyszczonej frakcji zawierającej około 70% turkesteronu badacze wyizolowali 14 ekdysteroidów, z których siedem nie było wcześniej opisywanych i wszystkie miały grupę 11α-hydroksylową. Doszli do wniosku, że 20-hydroksyekdyzon i turkesteron są dwoma głównymi ekdysteroidami tej rośliny (Guibout et al., Phytochem Anal 2015).
- Zbiór ze stanu dzikiego. Dzikie rośliny pozostają głównym źródłem ekdysteroidów z rodzaju Ajuga, co doprowadziło do ich nadmiernej eksploatacji. Jako alternatywę rozwija się kultury komórkowe; w takich kulturach najobficiej występującym ekdysteroidem był 20-hydroksyekdyzon, a na drugim miejscu znajdował się turkesteron (Popova et al., Nutrients 2023).
Turkesteron nie występuje wyłącznie w rodzaju Ajuga. W jednej analizie zmierzono 1,72 mg/g turkesteronu w ekstrakcie z dziko rosnącego Rhaponticum carthamoides i 0,97 mg/g w ekstrakcie z rośliny uprawnej (Todorova et al., Molecules 2026).
W praktyce oznacza to, że suplement z „turkesteronem” jest zazwyczaj ekstraktem roślinnym zawierającym kilka ekdysteroidów – często ze znacznym udziałem ekdysteronu – a nie czystym turkesteronem.
Proponowany mechanizm
Żadne badanie nie ustaliło, w jaki sposób turkesteron działa w ludzkich mięśniach. Często zakłada się, że odnoszą się do niego mechanizmy proponowane dla ekdysteronu (receptor estrogenowy beta, receptor MAS lub szlak sygnałowy PI3K/Akt), ale badano je z użyciem ekdysteronu, a nie turkesteronu. Nawet autorzy jedynego badania turkesteronu u ludzi określili jego mechanizm jako „postulowany” (Harris et al., Muscles 2024).
„Silniejszy niż ekdysteron”? To hasło marketingowe wywodzi się ze starszych prac na zwierzętach. W opublikowanych po rosyjsku badaniach na szczurach z dekady lat 1970. opisywano działanie anaboliczne turkesteronu (Syrov & Kurmukov, Probl Endokrinol 1976). W późniejszym badaniu zależności między strukturą a aktywnością, mierzącym wbudowywanie aminokwasów w białka, turkesteron okazał się najbardziej aktywny spośród testowanych związków, przed cyjasteronem i 20-hydroksyekdyzonem (Lafont & Dinan, J Insect Sci 2003). Są to pomiary laboratoryjne i u gryzoni. Żadne badanie nie porównywało turkesteronu z ekdysteronem ani z placebo pod kątem wpływu na mięśnie lub siłę u ludzi.
Jak działa w organizmie
Nie ma opublikowanych danych farmakokinetycznych dotyczących turkesteronu u ludzi: wchłanianie, stężenia maksymalne, okres półtrwania i metabolizm są nieznane. Autorzy jedynego badania z udziałem ludzi stwierdzili, że jego okres półtrwania „nie jest w pełni poznany”, i przy wyborze okresu wypłukiwania (washout) założyli, że jest zbliżony do okresu półtrwania ekdysteronu (Harris et al., Muscles 2024).
Dla porównania: ekdysteron ma u ludzi krótki okres półtrwania w osoczu i niską biodostępność po podaniu doustnym (zob. stronę Ekdysteron). Nie sprawdzono, czy turkesteron zachowuje się w ten sam sposób.
Status regulacyjny
Kontrola antydopingowa (WADA)
Turkesteron nie jest wymieniony z nazwy na Liście zabronionych substancji i metod Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) na rok 2026. Sekcja S1.2 tej listy, „inne środki anaboliczne”, ma charakter otwarty („w tym, lecz nie wyłącznie”), ale turkesteron nie znajduje się wśród wymienionych przykładów.
Nie ma go również w Programie Monitoringu na rok 2026, w którym jedynym wymienionym środkiem anabolicznym jest ekdysteron. W badaniu analitycznym z 2026 r. również odnotowano, że turkesteron nie figuruje na żadnej z tych dwóch list oraz że nie można wykluczyć przyszłych zmian regulacyjnych (Todorova et al., Molecules 2026).
Ma to znaczenie, ponieważ produkty z turkesteronem często zawierają ekdysteron (zob. niżej: Jakość produktów). Sportowiec przyjmujący suplement z „turkesteronem” może więc przyjmować również ekdysteron, który jest monitorowany przez WADA. Opracowano metody laboratoryjne pozwalające wykrywać turkesteron, na przykład w moczu i osoczu koni na potrzeby kontroli wyścigów konnych (Karatt et al., Rapid Commun Mass Spectrom 2023).
Status jako leku i suplementu
Turkesteron nie jest zatwierdzonym lekiem. Jest sprzedawany w suplementach diety (Todorova et al., Molecules 2026). Nie figuruje wśród steroidów anabolicznych na amerykańskiej liście wykazu III (Schedule III) (21 CFR 1308.13).
Co pokazują badania
Dowody u ludzi
Jedynym opublikowanym badaniem turkesteronu z udziałem ludzi jest niewielkie badanie doraźne (Harris et al., Muscles 2024):
| Cecha | Szczegóły |
|---|---|
| Schemat badania | Randomizowane, pojedynczo zaślepione badanie krzyżowe kontrolowane placebo |
| Uczestnicy | 11 zdrowych, rekreacyjnie aktywnych fizycznie mężczyzn, średni wiek 23,3 roku |
| Warunki | Pojedyncza dawka 1000 mg lub 2000 mg handlowego produktu z turkesteronem albo 2000 mg placebo celulozowego; co najmniej 7 dni przerwy między kolejnymi warunkami |
| Pomiary | Stężenie IGF-1 w surowicy, spoczynkowa przemiana materii, utlenianie tłuszczów i węglowodanów, częstość akcji serca, ciśnienie tętnicze, objawy ze strony przewodu pokarmowego; przed podaniem oraz 3 h i 24 h po podaniu |
| IGF-1 | Brak istotnego wpływu warunku, czasu ani interakcji; średnie stężenie IGF-1 było liczbowo wyższe po obu dawkach |
| Spoczynkowa przemiana materii i wykorzystanie substratów energetycznych | Brak istotnych różnic względem placebo |
| Częstość akcji serca, ciśnienie tętnicze, objawy żołądkowo-jelitowe | Brak istotnych zmian; żaden uczestnik nie zgłosił objawów ze strony układu pokarmowego |
Istotne ograniczenia tego badania:
- Wyłącznie pojedyncze dawki. Badanie nie obejmowało treningu i nie mierzyło zmian wielkości mięśni, siły ani składu ciała w czasie.
- Nieznana zawartość w produkcie. W pracy podano masę produktu, ale nie poinformowano o zmierzeniu zawartości samego turkesteronu. Biorąc pod uwagę opisane niżej rozbieżności względem etykiet, rzeczywista dawka jest niepewna.
- Bardzo mała próba. Jedenastu uczestników to zbyt mało, aby wykryć umiarkowane efekty lub rzadsze działania niepożądane.
Nie opublikowano żadnego kontrolowanego badania treningowego z użyciem turkesteronu u ludzi. Badania z treningiem oporowym często przywoływane w kontekście „ekdysteroidów” testowały produkty z ekdysteronem, a nie z turkesteronem (zob. stronę Ekdysteron).
Badania na zwierzętach i komórkach
Większość badań nad turkesteronem pochodzi z doświadczeń na zwierzętach i hodowlach komórkowych, w których często stosowano całe ekstrakty z Ajuga, a nie czysty turkesteron. Wyniki są niejednoznaczne i żadnych z nich nie można bezpośrednio przenosić na ludzi.
| Badanie | Model | Interwencja | Główny wynik |
|---|---|---|---|
| Syrov & Kurmukov 1976 | Samce szczurów | Turkesteron i czterooctan turkesteronu | Opisano działanie anaboliczne (praca w języku rosyjskim) |
| Arthur et al. 2014 | Stare samce myszy (20 miesięcy) | Ekstrakt z A. turkestanica 50 mg/kg/dobę w paszy, 28 dni | Wzrost markerów szlaków sygnałowych Notch i Wnt w komórkach satelitarnych mięśni; brak zmiany liczby komórek satelitarnych |
| Lawrence et al. 2021 | Stare samce myszy (20 miesięcy), n = 12 na grupę | Ekstrakt z A. turkestanica lub 20-hydroksyekdyzon, po 50 mg/kg/dobę, 28 dni | Brak zmian masy ciała, mięśni i narządów, wielkości włókien, typu włókien oraz sygnalizacji syntezy białek |
| Martins et al. 2021 | Kastrowane samce i samice myszy poddane treningowi oporowemu | Sam ekstrakt z A. turkestanica lub z innymi ekstraktami ziołowymi | W połączeniu z wysiłkiem ekstrakt z A. turkestanica poprawił siłę chwytu u kastrowanych samców |
| Todorova et al. 2023 | Ludzkie komórki tłuszczowe (hodowla komórkowa) | Czysty turkesteron | Zmniejszone gromadzenie tłuszczu podczas różnicowania komórek tłuszczowych; brak stymulacji rozkładu tłuszczu |
Badanie Lawrence i wsp. stanowi ważne zderzenie z rzeczywistością. W zastosowanym tam ekstrakcie z A. turkestanica zmierzono 5,85% turkesteronu i 23,61% 20-hydroksyekdyzonu w suchej masie, co oznacza, że nawet ekstrakt z A. turkestanica o czystości badawczej zawierał znacznie więcej ekdysteronu niż turkesteronu (Lawrence et al., Int J Environ Res Public Health 2021). U nieaktywnych starzejących się myszy nie wywołał on efektu anabolicznego.
Prace przeglądowe wymieniają również wpływ turkesteronu lub ekstraktów z Ajuga na stężenie glukozy we krwi, uszkodzenie wątroby i czynność układu odpornościowego w modelach gryzoni (Todorova et al., Nutrients 2024; Lafont & Dinan, J Insect Sci 2003). Żadnego z tych efektów nie przebadano w badaniach z udziałem ludzi.
Jakość produktów
Ponieważ niemal cały turkesteron jest sprzedawany w postaci ekstraktu roślinnego, główną praktyczną niewiadomą pozostaje zawartość produktu. W badaniu z 2026 r. wykorzystano zwalidowaną metodę LC-MS (chromatografię cieczową ze spektrometrią mas) do pomiaru zawartości 20-hydroksyekdyzonu i turkesteronu w 13 suplementach kupionych przez internet, w tym w czterech produktach z A. turkestanica oznaczonych na etykiecie jako 10% turkesteronu (Todorova et al., Molecules 2026):
| Produkt z A. turkestanica (zgodnie z etykietą) | Zmierzona zawartość turkesteronu na kapsułkę | Zmierzona zawartość 20-hydroksyekdyzonu na kapsułkę |
|---|---|---|
| 500 mg ekstraktu z żeń-szeniem i tragankiem, min. 10% turkesteronu | 54,77 mg | 0,47 mg |
| 500 mg ekstraktu, 10% turkesteronu | 0,64 mg | 24,98 mg |
| 500 mg ekstraktu, 10% turkesteronu | 6,23 mg | 2,5 mg |
| 600 mg ekstraktu, 10% turkesteronu | 40,03 mg | 35,51 mg |
Produkty z taką samą deklaracją na etykiecie zawierały od poniżej 1 mg do około 55 mg turkesteronu na kapsułkę. Jeden z czterech zawierał więcej ekdysteronu niż turkesteronu. Autorzy zauważyli, że ten sam wzorzec – produkty sprzedawane jako bogate w turkesteron, które w rzeczywistości zawierały więcej ekdysteronu – opisywano już wcześniej. Wskazali też, że przyczyniać się do tego może rozkład podczas przetwarzania lub przechowywania oraz że przepisy UE nie wymagają przedrynkowej kontroli zawartości substancji czynnych.
W tym samym badaniu wykryto turkesteron w niektórych produktach niesprzedawanych jako turkesteron. Na przykład produkt z Rhaponticum oznaczony na etykiecie jako 80% ekdysteronu zawierał 19,80 mg turkesteronu na kapsułkę, a produkt z Cyanotis zawierał 13,78 mg.
W analizach suplementów z ekdysteronem wykrywano również produkty zanieczyszczone substancjami zabronionymi przez WADA (zob. stronę Ekdysteron). W literaturze przejrzanej na potrzeby tej strony nie znaleziono porównywalnych badań pod kątem zanieczyszczeń skoncentrowanych na produktach z turkesteronem.
Działania niepożądane i ryzyko
Co wiadomo
Dane dotyczące bezpieczeństwa u ludzi ograniczają się do badania krzyżowego z pojedynczą dawką. Przy dawkach 1000 mg i 2000 mg produktu handlowego u 11 młodych mężczyzn nie zaobserwowano istotnych zmian częstości akcji serca ani ciśnienia tętniczego i nie zgłoszono żadnych objawów ze strony układu pokarmowego (Harris et al., Muscles 2024).
Czego nie wiadomo
- Bezpieczeństwo długoterminowe. Żadne badanie nie obserwowało osób przyjmujących turkesteron przez tygodnie lub miesiące, dlatego wpływ na wątrobę, nerki, hormony, lipidy czy morfologię krwi jest nieznany.
- Interakcje. Nie istnieją żadne badania interakcji lekowych.
- Grupy szczególne. Brak danych dotyczących kobiet, okresu ciąży i karmienia piersią, nastolatków, osób starszych oraz osób ze schorzeniami wątroby, nerek lub chorobami hormonozależnymi.
- Wpływ na gospodarkę hormonalną. Twierdzenia, że turkesteron nie wpływa na stężenie testosteronu ani innych hormonów, nie zostały zweryfikowane w badaniach z wielokrotnym podawaniem u ludzi.
Praktyczne zagrożenia
Najlepiej udokumentowane zagrożenia wynikają z samych produktów, a nie z cząsteczki. Rzeczywista zawartość turkesteronu znacznie się waha, a produkty mogą zawierać głównie ekdysteron (Todorova et al., Molecules 2026). Dla sportowców podlegających kontrolom antydopingowym oznacza to możliwość niezamierzonego przyjęcia ekdysteronu (substancji objętej monitoringiem WADA) oraz ogólne ryzyko zanieczyszczenia substancjami zabronionymi, które dotyczy suplementów z tej kategorii.
Najważniejsze informacje
- Krewny ekdysteronu z Azji Środkowej. Turkesteron to 20-hydroksyekdyzon z jedną dodatkową grupą hydroksylową przy węglu 11, pozyskiwany głównie z Ajuga turkestanica – rośliny występującej naturalnie w Uzbekistanie i Tadżykistanie.
- Prawie brak dowodów u ludzi. W jedynym badaniu z udziałem ludzi 11 mężczyznom podano pojedyncze dawki i nie stwierdzono istotnych zmian stężenia IGF-1, tempa przemiany materii, częstości akcji serca ani ciśnienia tętniczego względem placebo. Nie opublikowano żadnego badania treningowego.
- Twierdzenia o sile działania pochodzą z badań na gryzoniach. W badaniach na szczurach z dekady lat 1970. opisywano efekty anaboliczne, a późniejszy test syntezy białek uplasował turkesteron wyżej niż ekdysteron, jednak nie istnieje żadne porównanie u ludzi, a badanie z 2021 r. na starzejących się myszach nie wykazało działania anabolicznego.
- Etykiety są niewiarygodne. W czterech produktach oznaczonych na etykiecie jako 10% turkesteronu zmierzona zawartość wynosiła od poniżej 1 mg do około 55 mg na kapsułkę, a jeden zawierał więcej ekdysteronu niż turkesteronu.
- Nie jest zabroniony ani monitorowany przez WADA, w przeciwieństwie do ekdysteronu. Turkesteronu nie ma na żadnej z obu list WADA na rok 2026, jednak produkty z nim często zawierają ekdysteron, który znajduje się w Programie Monitoringu na rok 2026.
Źródła
- Harris DR, Chapman-Lopez T, Machek SB, et al. The effects of multiple acute turkesterone doses on indirect measures of hypertrophy and metabolic measures: a preliminary investigation. Muscles. 2024;3(4):364–375. PubMed; PMC.
- Todorova V, Ivanova S, Ardasheva R, Ivanov K. Simultaneous LC-MS profiling of bioactive ecdysteroids in nutrient-dense plant sources and dietary supplements. Molecules. 2026;31(7):1090. PubMed; PMC.
- Todorova V, Ivanova S, Chakarov D, Kraev K, Ivanov K. Ecdysterone and turkesterone—compounds with prominent potential in sport and healthy nutrition. Nutrients. 2024;16(9):1382. PubMed; PMC.
- Mamadalieva NZ, Šoral M, Kysil E, et al. Comparative metabolic profiling and quantitative analysis of metabolites in different tissues of Ajuga turkestanica by ESI-UHPLC-QqTOF-MS and NMR. Sci Rep. 2024;14(1):28179. PubMed; PMC.
- Guibout L, Mamadalieva N, Balducci C, et al. The minor ecdysteroids from Ajuga turkestanica. Phytochem Anal. 2015;26(5):293–300. PubMed.
- Popova E, Titova M, Tynykulov M, et al. Sustainable production of Ajuga bioactive metabolites using cell culture technologies: a review. Nutrients. 2023;15(5):1246. PubMed; PMC.
- Lawrence MM, Zwetsloot KA, Arthur ST, et al. Phytoecdysteroids do not have anabolic effects in skeletal muscle in sedentary aging mice. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(2):370. PubMed; PMC.
- Arthur ST, Zwetsloot KA, Lawrence MM, et al. Ajuga turkestanica increases Notch and Wnt signaling in aged skeletal muscle. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2014;18(17):2584–2592. PubMed.
- Martins JP, Silva LC, Nunes MS, et al. Combined effects of exercise and phytoanabolic extracts in castrated male and female mice. Nutrients. 2021;13(4):1177. PubMed; PMC.
- Todorova V, Savova MS, Ivanova S, et al. Anti-adipogenic activity of Rhaponticum carthamoides and its secondary metabolites. Nutrients. 2023;15(13):3061. PubMed; PMC.
- Syrov VN, Kurmukov AG. [The anabolic properties of turkesterone phytoecdysone and turkesterone tetraacetate in experiments on male rats]. Probl Endokrinol (Mosk). 1976;22(3):107–112. Artykuł w języku rosyjskim. PubMed.
- Lafont R, Dinan L. Practical uses for ecdysteroids in mammals including humans: an update. J Insect Sci. 2003;3:7. PubMed; PMC.
- Karatt TK, Sathiq MA, Laya S, et al. An extensive screening method for the identification and quantitation of ecdysteroids in equine urine and plasma using liquid chromatography coupled with mass spectrometry. Rapid Commun Mass Spectrom. 2023;37(18):e9611. PubMed.
- World Anti-Doping Agency. The 2026 Monitoring Program. Wrzesień 2025. WADA.
- World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List 2026. WADA 2026 Prohibited List.
- National Center for Biotechnology Information. PubChem compound summaries: turkesterone (CID 14376672) and 20-hydroxyecdysone (CID 5459840). PubChem; PubChem.
- Code of Federal Regulations. 21 CFR 1308.13, Schedule III. 21 CFR 1308.13.