Fadogia agrestis to krzew z Afryki tropikalnej należący do rodziny marzanowatych (Rubiaceae). Botanicy klasyfikują go obecnie także jako Vangueria agrestis. W medycynie tradycyjnej stosowano go w postaci odwaru na gorączkę, ból i malarię oraz jako afrodyzjak (Avula et al., Biomed Chromatogr 2020; Avula et al., Planta Med 2019). Ekstrakt z jego łodyg jest obecnie sprzedawany w suplementach diety reklamowanych jako wsparcie stężenia testosteronu i męskich funkcji seksualnych.
Najważniejszym faktem jest to, jak niewiele istnieje dowodów naukowych. Wszystko, co wiadomo o jego działaniu hormonalnym, pochodzi z kilku badań na samcach szczurów, niemal w całości przeprowadzonych przez jeden zespół badawczy w Nigerii. Nie znaleźliśmy żadnego opublikowanego ani zarejestrowanego badania u ludzi. Te same badania na szczurach, w których odnotowano wyższe stężenie testosteronu, wykazały również zmiany parametrów jąder, wątroby i nerek, które autorzy zinterpretowali jako oznaki toksyczności.
Ta strona podsumowuje to, co podają badania na zwierzętach i organy regulacyjne. Służy wyłącznie celom edukacyjnym i nie stanowi porady medycznej.
| Właściwość | Szczegóły |
|---|---|
| Typ | Ziołowy suplement diety (ekstrakt z łodygi) |
| Roślina | Fadogia agrestis Schweinf. ex Hiern (także Vangueria agrestis), rodzina Rubiaceae; rodzima dla Afryki tropikalnej |
| Droga podania | Doustna |
| Badane dawki | 18, 50 i 100 mg/kg/dobę wodnego ekstraktu z łodygi, wyłącznie u szczurów |
| Badania u ludzi | Nie znaleziono w bazach PubMed ani ClinicalTrials.gov (wyszukiwanie w październiku 2026 r.) |
| Okres półtrwania | Nieznany; brak danych farmakokinetycznych u zwierząt i u ludzi |
| Zgłaszane działanie | Wyższe stężenie testosteronu w surowicy i nasilone zachowania kopulacyjne u samców szczurów |
| Status w USA | Sprzedawany jako suplement diety; niezatwierdzony przez FDA do żadnego zastosowania; nie jest substancją kontrolowaną |
| Status WADA | Niewymieniony na Liście zabronionych substancji i metod na 2026 rok |
Czym jest
Fadogia agrestis jest krzewem, a w badaniach na szczurach stosowano wodny ekstrakt z jego łodygi. Chemicy zidentyfikowali w roślinie wiele grup związków, ale żadnej z nich nie powiązano z działaniem na hormony:
- glikozydy monoterpenowe (Anero et al., Phytochemistry 2008);
- glikozydy triterpenoidowe typu ursanu, glikozydy benzofenonowe i glukozyd irydoidowy z korzeni (Osman et al., Nat Prod Res 2020);
- kwasy fenolowe i flawonoidy; w jednym badaniu profilującym zidentyfikowano 73 związki w częściach nadziemnych i korzeniach (Avula et al., 2020).
W pierwszym badaniu na szczurach proste badanie przesiewowe ekstraktu z łodygi wykazało obecność alkaloidów i saponin oraz słabsze sygnały dla antrachinonów i flawonoidów (Yakubu et al., Asian J Androl 2005). Nie istnieje standaryzowany ekstrakt ani uzgodniony związek znacznikowy, w przeciwieństwie do eurykomanonu wykorzystywanego w przypadku tongkat ali.
Jak działa w organizmie
Nie wiadomo, w jaki sposób Fadogia agrestis mogłaby wpływać na stężenie testosteronu. Autorzy badania na szczurach zasugerowali, że ekstrakt podwyższa stężenie testosteronu we krwi i że tłumaczy to zmianę zachowań kopulacyjnych, jednak nie zidentyfikowali związku czynnego ani nie wykazali, jak dochodzi do tego wzrostu (Yakubu et al., 2005).
W późniejszym szczurzym modelu zaburzeń erekcji ekstrakt zwiększał stężenia tlenku azotu i cGMP (cząsteczek sygnałowych rozkurczających naczynia krwionośne prącia) oraz obniżał aktywność PDE5, czyli enzymu blokowanego przez sildenafil. Autorzy przypisali to działaniu przeciwutleniającemu (Ogunro and Yakubu, Reprod Sci 2023).
W żadnym badaniu nie zmierzono wchłaniania, stężeń we krwi ani okresu półtrwania żadnego związku pochodzącego z Fadogia agrestis, ani u zwierząt, ani u ludzi.
Co pokazują badania
Wszystkie poniższe badania przeprowadzono na szczurach. Obejmowały one małe grupy, pojedynczy ekstrakt sporządzony w laboratorium i były prowadzone głównie przez ten sam zespół badawczy. Nie należy zakładać, że ich wyniki odnoszą się do ludzi.
| Badanie | Metodyka | Dawki (doustnie, na kg masy ciała) | Główne wyniki |
|---|---|---|---|
| Yakubu 2005 | Samce szczurów, zachowania seksualne i stężenie testosteronu w surowicy w dniach 1, 3 i 5 | 18, 50, 100 mg/kg na dobę | Więcej wspięć i intromisji, krótsze czasy latencji, dłuższy czas do wytrysku; stężenie testosteronu w surowicy wzrosło we wszystkich grupach dawkowania |
| Yakubu 2008 | Samce szczurów, 28 dni podawania, następnie 10 dni przerwy | 18, 50, 100 mg/kg na dobę | Zmiany masy jąder, stężenia cholesterolu i aktywności enzymów ocenione jako niekorzystne; częściowe ustąpienie zmian, głównie przy dawce 18 mg/kg |
| Yakubu 2009 | Samce szczurów, 28 dni, wątroba i nerki | 18, 50, 100 mg/kg na dobę | Przesunięcie enzymów z narządów do krwi i nasilona peroksydacja lipidów; brak padnięć zwierząt i brak widocznych zmian narządowych |
| Ogunro 2023 | 30 samców szczurów z zaburzeniami erekcji wywołanymi paroksetyną; po 5 na grupę | 18, 50, 100 mg/kg; sildenafil 50 mg/kg jako komparator | Ekstrakt, podobnie jak sildenafil, zwiększył stężenia tlenku azotu, cGMP i enzymów antyoksydacyjnych oraz obniżył PDE5 do poziomów zbliżonych do szczurów nieleczonych |
Testosteron i zachowania seksualne
Badanie z 2005 roku stanowi główną podstawę twierdzeń o wpływie na testosteron. Wszystkie trzy dawki zwiększyły częstość wspięć i intromisji, skróciły czas do pierwszego wspięcia i intromisji oraz wydłużyły latencję wytrysku. Stężenie testosteronu w surowicy wzrosło we wszystkich grupach otrzymujących ekstrakt „w sposób sugerujący zależność od dawki” (Yakubu et al., 2005). W streszczeniu nie podano wielkości wzrostu stężenia testosteronu, a badanie trwało zaledwie 5 dni.
Model funkcji erekcyjnej
U szczurów, którym podawano lek przeciwdepresyjny paroksetynę w celu wywołania zaburzeń erekcji, ekstrakt we wszystkich trzech dawkach przywrócił stężenia tlenku azotu, cGMP, PDE5 oraz wskaźniki antyoksydacyjne w tkankach prącia i jąder do poziomów podobnych jak u szczurów nieleczonych. Sildenafil działał tak samo. Autorzy zalecili stosowanie ekstraktu w zaburzeniach erekcji dopiero po przeprowadzeniu badań klinicznych (Ogunro and Yakubu, 2023).
Dowody u ludzi
Nie ma żadnych. Nie znaleźliśmy żadnego badania Fadogia agrestis u ludzi w bazie PubMed ani żadnego zarejestrowanego badania w serwisie ClinicalTrials.gov. Nigdy nie przetestowano żadnej dawki u ludzi, dlatego dawki w suplementach nie opierają się na danych z badań klinicznych.
O twierdzeniach dotyczących „boosterów testosteronu”. Stwierdzenia, że Fadogia agrestis podnosi stężenie testosteronu u mężczyzn, są ekstrapolacją wyników 5-dniowego badania na szczurach. W odniesieniu do sprzedawanych „boosterów testosteronu” ogółem przegląd systematyczny badań u ludzi z 2024 roku wykazał, że większość z nich nie zwiększa stężenia testosteronu całkowitego (Morgado et al., Int J Impot Res 2024).
Działania niepożądane i ryzyko
Nie istnieją żadne dane o bezpieczeństwie u ludzi. Poniższe wyniki badań na zwierzętach są jedynymi dostępnymi informacjami o toksyczności.
Zmiany w jądrach u szczurów
Po 28 dniach podawania dawek 18, 50 lub 100 mg/kg u szczurów stwierdzono wyższy stosunek masy jąder do masy ciała, wyższe stężenia cholesterolu, kwasu sjalowego i glikogenu w jądrach oraz niższe stężenie białka i niższą aktywność fosfatazy alkalicznej i dehydrogenazy glutaminianowej w jądrach. Autorzy uznali te zmiany za „oznaki niekorzystnego wpływu” na czynność jąder. Po 10 dniach od odstawienia ekstraktu powrót do normy nastąpił głównie przy najniższej dawce, którą autorzy opisali jako dawkę stosowaną w medycynie ludowej (Yakubu et al., J Ethnopharmacol 2008). W streszczeniu nie podano liczby plemników ani wpływu na płodność.
Markery wątrobowe i nerkowe u szczurów
W takim samym 28-dniowym schemacie dawkowania ekstrakt obniżył aktywność fosfatazy alkalicznej, dehydrogenazy mleczanowej i gamma-glutamylotransferazy wewnątrz wątroby i nerek, jednocześnie podnosząc ich aktywność we krwi. Stężenie dialdehydu malonowego w surowicy, markera peroksydacji lipidów (uszkodzenia oksydacyjnego błon komórkowych), wzrosło we wszystkich leczonych grupach. Żaden szczur nie padł, a masa i wygląd narządów nie uległy zmianie. Autorzy zinterpretowali ten obraz jako uszkodzenie błon komórkowych wątroby i nerek (Yakubu et al., Hum Exp Toxicol 2009).
Toksyczni krewni z tego samego rodzaju
Dwa inne gatunki z rodzaju Fadogia, F. homblei i F. monticola, wywołują gousiekte – zespół sercowy u przeżuwaczy hodowlanych w południowej Afryce, powiązany z toksyną roślinną pawetaminą (Hurter et al., Onderstepoort J Vet Res 1972; Van Elst et al., Phytochemistry 2013). W badaniach tych nie analizowano gatunku F. agrestis, więc nie wiadomo, czy ma to znaczenie w jego przypadku.
U kogo brak danych o bezpieczeństwie
Ponieważ nie ma badań u ludzi, nic nie wiadomo o bezpieczeństwie stosowania u:
- osób z chorobami wątroby lub nerek;
- mężczyzn starających się o dziecko, biorąc pod uwagę zmiany w jądrach u szczurów;
- osób przyjmujących leki na receptę, ponieważ nie istnieją badania interakcji;
- kobiet w ciąży lub karmiących piersią oraz dzieci.
Jakość i zanieczyszczenia
Zgodnie z prawem amerykańskim FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) nie ma uprawnień do zatwierdzania suplementów diety przed wprowadzeniem ich do obrotu i nie weryfikuje z wyprzedzeniem ich etykiet ani deklarowanych właściwości (FDA).
Zawartość produktów jest zmienna. Analiza przeprowadzona na Uniwersytecie Missisipi obejmująca 17 suplementów diety opisanych na etykiecie jako zawierające Fadogia agrestis wykazała obecność fenolowych związków znacznikowych tej rośliny w 12 produktach, w ilości 0,3–2,7 mg na porcję dzienną, natomiast w pozostałych 5 nie wykryto ich wcale (Avula et al., Planta Med 2019). Ten sam zespół opracował metody pozwalające odróżnić korzeń i części nadziemne rośliny oraz suplementy (Avula et al., 2020).
Status prawny
Fadogia agrestis nie jest wymieniona w amerykańskich wykazach substancji kontrolowanych obejmujących steroidy anaboliczne (21 CFR 1308.13) ani na Liście zabronionych substancji i metod WADA na 2026 rok. Ponieważ skład suplementów nie jest weryfikowany przed sprzedażą, sportowcy nie mogą wykluczyć zanieczyszczenia żadnego produktu.
Najważniejsze informacje
- Dowody wyłącznie z badań na szczurach. Dane o wpływie na stężenie testosteronu i zachowania seksualne pochodzą z krótkich badań na samcach szczurów, w większości przeprowadzonych przez jeden zespół badawczy.
- Całkowity brak badań u ludzi. Nie znaleziono żadnego opublikowanego ani zarejestrowanego badania u ludzi, dlatego brak danych o dawkach, wielkości efektu i bezpieczeństwie u ludzi.
- Te same badania na szczurach wykazały sygnały ostrzegawcze dotyczące bezpieczeństwa. Przy dawkach 18–100 mg/kg/dobę przez 28 dni u szczurów wystąpiły zmiany parametrów jąder, wątroby i nerek, które autorzy ocenili jako niekorzystne.
- Brak danych farmakokinetycznych. Wchłanianie i okres półtrwania są nieznane u jakiegokolwiek gatunku.
- Zawartość produktów jest zmienna. W jednej analizie w 5 z 17 suplementów oznakowanych jako Fadogia agrestis nie wykryto żadnych związków znacznikowych tej rośliny.
- Istnieją lepiej przebadane alternatywy, choć o wciąż umiarkowanym działaniu. Tongkat ali i Tribulus terrestris zostały przynajmniej przetestowane w badaniach z udziałem ludzi.
Źródła
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Aphrodisiac potentials of the aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem in male albino rats. Asian J Androl. 2005;7(4):399–404. PubMed.
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Effects of oral administration of aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem on some testicular function indices of male rats. J Ethnopharmacol. 2008;115(2):288–292. PubMed.
- Yakubu MT, Oladiji AT, Akanji MA. Mode of cellular toxicity of aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem in male rat liver and kidney. Hum Exp Toxicol. 2009;28(8):469–478. PubMed.
- Ogunro OB, Yakubu MT. Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem extract restores selected biomolecules of erectile dysfunction in the testicular and penile tissues of paroxetine-treated Wistar rats. Reprod Sci. 2023;30(2):690–700. PubMed.
- Anero R, Díaz-Lanza A, Ollivier E, et al. Monoterpene glycosides isolated from Fadogia agrestis. Phytochemistry. 2008;69(3):805–811. PubMed.
- Osman AG, Ali Z, Fantoukh O, et al. Glycosides of ursane-type triterpenoid, benzophenone, and iridoid from Vangueria agrestis (Fadogia agrestis) and their anti-infective activities. Nat Prod Res. 2020;34(5):683–691. PubMed.
- Avula B, Bae JY, Wang YH, et al. Chemical profiling and characterization of phenolic acids, flavonoids, terpene glycosides from Vangueria agrestis using ultra-high-performance liquid chromatography/ion mobility quadrupole time-of-flight mass spectrometry and metabolomics approach. Biomed Chromatogr. 2020;34(9):e4840. PubMed.
- Avula B, Bae JY, Raman V, et al. Quantification of phenolic compounds from Fadogia agrestis and dietary supplements using UHPLC-PDA-MS. Planta Med. 2019;85(2):145–153. PubMed.
- Hurter LR, Naudé TW, Adelaar TF, et al. Ingestion of the plant Fadogia monticola Robyns as an additional cause of gousiekte in ruminants. Onderstepoort J Vet Res. 1972;39(1):71–81. PubMed.
- Van Elst D, van Wyk B, Schultz A, Prinsen E. Production of toxic pavettamine and pavettamine conjugates in the gousiekte-causing Fadogia homblei plant and its relation to the bacterial endosymbiont. Phytochemistry. 2013;85:92–98. PubMed.
- Morgado A, Tsampoukas G, Sokolakis I, et al. Do “testosterone boosters” really increase serum total testosterone? A systematic review. Int J Impot Res. 2024;36(4):348–364. PubMed.
- ClinicalTrials.gov. Wyniki wyszukiwania dla hasła „fadogia”. Dostęp 12 października 2026 r. ClinicalTrials.gov.
- Food and Drug Administration. Questions and answers on dietary supplements. FDA.
- Drug Enforcement Administration. Schedules of controlled substances: Schedule III. 21 CFR 1308.13. eCFR.
- World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List 2026. Lista zabronionych substancji i metod WADA na 2026 rok.