Adipotide to eksperymentalny, 25-aminokwasowy peptyd zaprojektowany tak, by niszczyć naczynia krwionośne odżywiające białą tkankę tłuszczową. Opracowano go w University of Texas M.D. Anderson Cancer Center jako możliwy lek na otyłość. U otyłych myszy, szczurów i małp powodował szybką utratę tłuszczu, ale u małp uszkadzał także kanaliki nerkowe.

Najważniejszy fakt: nie wykazano, by adipotide działał lub był bezpieczny u ludzi. Jedyne badanie na ludziach, małe badanie fazy 1 służące ustaleniu dawki u mężczyzn z rakiem prostaty i otyłością, objęło 4 uczestników i zostało zakończone bez opublikowanych wyników. Nie jest zatwierdzony nigdzie. Nazwa „FTPP” to etykieta sprzedawców; nie występuje w cytowanych tu recenzowanych badaniach, które nazywają ten związek adipotide lub prohibitin-TP01.

Ta strona podsumowuje to, o czym informują badania na zwierzętach, rejestr badań klinicznych i organy regulacyjne. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa	Proapoptotyczny peptydomimetyk kierowany ligandem (peptyd „celowanego zabijania komórek”)
Sekwencja	CKGGRAKDC-GG-D(KLAKLAK)₂
Inne nazwy	Prohibitin-TP01, peptyd celujący w prohibitynę 1
Cel	Prohibityna na naczyniach krwionośnych białej tkanki tłuszczowej
Badana droga podania	Wstrzyknięcie podskórne, raz na dobę
Badane dawki	0,10–0,75 mg/kg/dobę u małp; dawka początkowa 0,03 mg/kg/dobę w badaniu fazy 1 u ludzi
Okres półtrwania	Brak opublikowanych danych farmakokinetycznych u zwierząt ani ludzi
Dowody u ludzi	Jedno badanie fazy 1 (n = 4), zakończone, bez opublikowanych wyników
Główne ryzyko u zwierząt	Zależne od dawki uszkodzenie nerek (kanalików proksymalnych)
Status w USA	Niezatwierdzony przez FDA (amerykańską Agencję Żywności i Leków); nie jest wymieniony w wykazie III (Schedule III) DEA
Status WADA	Zakazany przez cały czas według S0 (substancje niezatwierdzone)

Czym jest

Adipotide łączy dwie części w jeden peptyd (Barnhart et al., Sci Transl Med 2011):

Część	Sekwencja	Co robi
Motyw kierujący	CKGGRAKDC (cykliczny)	Wiąże prohibitynę na wewnętrznej wyściółce (śródbłonku) naczyń krwionośnych w białej tkance tłuszczowej
Łącznik	GG	Dwie glicyny łączące obie połowy
Domena zabijająca	D(KLAKLAK)₂	Zbudowana z D-aminokwasów (form lustrzanych, odpornych na rozkład). Po wchłonięciu do komórki zaburza błony mitochondrialne i wywołuje apoptozę (programowaną śmierć komórki).

Domena zabijająca powstała pierwsza. W 1999 r. badacze wykazali, że krótkie peptydy łączące motyw kierujący do naczyń guza z D(KLAKLAK)₂ były selektywnie toksyczne dla komórek nowych naczyń krwionośnych i wykazywały działanie przeciwnowotworowe u myszy (Ellerby et al., Nat Med 1999).

Motyw kierujący do tłuszczu odkryto w 2004 r. Zespół przeszukał losowe peptydy prezentowane na wirusach (phage display) u żywych myszy i uzyskał CKGGRAKDC, który kierował się do naczyń białej tkanki tłuszczowej i wiązał prohibitynę, białko błonowe (Kolonin et al., Nat Med 2004). Późniejszy przesiew u chorych na raka wykrył kompleks receptorowy prohibityna/aneksyna A2 na naczyniach ludzkiej białej tkanki tłuszczowej (Staquicini et al., PNAS 2011).

PubChem wykazuje adipotide (CID 163360068) o wzorze C₁₁₁H₂₀₆N₃₆O₂₈S₂ i masie cząsteczkowej 2557,2 g/mol (PubChem).

Idea różni się od leków wpływających na apetyt. Zamiast działać na mózg lub jelito, adipotide odcina dopływ krwi do tkanki tłuszczowej, a tłuszcz jest następnie resorbowany. Nie jest spokrewniony z fragmentami hormonu wzrostu sprzedawanymi na utratę tłuszczu, takimi jak AOD-9604 i HGH Fragment 176-191.

Jak działa w organizmie

Żadne badanie nie opublikowało wchłaniania, stężeń we krwi ani okresu półtrwania adipotide u żadnego gatunku. Protokoły dla małp i ludzi zakładały codzienne wstrzyknięcia (Barnhart et al., 2011; NCT01262664). Zarejestrowane badanie na ludziach przewidywało pobieranie krwi do badań farmakokinetycznych, ale nie opublikowano żadnych danych.

Autorzy badania na małpach zauważyli, że nerkowy enzym oksydaza D-aminokwasowa jest jedynym znanym enzymem ssaków, który może przetwarzać część D(KLAKLAK)₂. Zasugerowali, że może to być etap ograniczający tempo usuwania adipotide przez nerkę, co mogłoby pomóc wyjaśnić, gdzie ujawnia się jego toksyczność.

To, jak dochodzi do utraty tłuszczu, nie jest w pełni ustalone:

Śmierć komórek w naczyniach. U małp stwierdzono apoptozę w naczyniach krwionośnych białej tkanki tłuszczowej.
Mniejsze jedzenie. Otyłe myszy, szczury i małpy jadły mniej po adipotide. U gryzoni działo się to bez zmiany wydatku energetycznego i mimo niższego poziomu leptyny, hormonu, który zwykle sygnalizuje sytość (Kim et al., Diabetes 2010).
Efekt swoisty dla otyłości. Peptyd zmniejszał masę ciała u myszy i szczurów na diecie wysokotłuszczowej, ale nie u tych na diecie niskotłuszczowej. Szczupłe małpy przyjmujące 0,25 lub 0,43 mg/kg/dobę nie traciły na wadze.

Status regulacyjny

Niezatwierdzony. Adipotide nie ma zatwierdzenia FDA ani EMA (Europejskiej Agencji Leków) do żadnego zastosowania.
Rozwój wstrzymany. Przegląd z 2025 r. wymienia jako jego twórcę Arrowhead Pharmaceuticals (poprzez spółkę zależną Ablaris Therapeutics), a jego program fazy 1 jako przerwany w styczniu 2019 r., przy czym dalszy rozwój był „ograniczony z nieznanych powodów” (Liu et al., Cardiovasc Diabetol 2025).
Nie jest lekiem z wykazu. Nie należy do steroidów anabolicznych wymienionych w 21 CFR 1308.13.
Zakazany w sporcie. Klasa S0 WADA zakazuje przez cały czas każdej substancji bez aktualnego rządowego zatwierdzenia do terapeutycznego zastosowania u ludzi, w tym leków w fazie rozwoju przedklinicznego lub klinicznego albo wycofanych z rozwoju (Lista zabronionych substancji WADA 2026).

Co pokazują badania

Gryzonie

U otyłych myszy peptyd celowany powodował resorpcję białej tkanki tłuszczowej i normalizował metabolizm, z szybkim cofnięciem otyłości i bez zgłoszonych wykrywalnych działań niepożądanych (Kolonin et al., 2004). Praca o małpach podsumowała to później jako około 30% zmniejszenia masy ciała u otyłych myszy w ciągu 4 tygodni.

Grupa z University of Cincinnati podawała 3 mg/kg/dobę podskórnie otyłym myszom przez 27 dni oraz 1,5 mg/kg/dobę otyłym szczurom przez 4 dni (Kim et al., 2010). Najważniejsze ustalenia:

peptyd całkowicie cofnął otyłość wywołaną dietą wysokotłuszczową u myszy;
utrata masy wynikała z mniejszego spożycia pokarmu, bez zmiany wydatku energetycznego;
w teście warunkowanej awersji smakowej (standardowym sprawdzianie złego samopoczucia przypominającego nudności) ani adipotide, ani peptyd kontrolny nie zmieniły preferencji smakowych.

Ta sama grupa stwierdziła, że tolerancja glukozy poprawiała się w ciągu 2–3 dni u otyłych myszy. Poprawa była większa niż u myszy żywionych parami, które jadły tyle samo, więc nie można jej było wyjaśnić samą masą ciała ani spożyciem pokarmu (Kim et al., Diabetes 2012).

Otyłe małpy

Kluczowe badanie testowało adipotide u otyłych małp Starego Świata (Barnhart et al., 2011).

W pilotażowym badaniu ustalającym dawkę 2 otyłe samice makaka rezus otrzymywały rosnące dawki dobowe (0,10, 0,25, 0,43, a następnie 0,75 mg/kg) przez 9 tygodni, a 2 otrzymywały sól fizjologiczną. Leczone zwierzęta straciły 15,4% i 20,4% masy ciała; u kontrolnych nie zmieniła się. Na tej podstawie autorzy wybrali 0,43 mg/kg/dobę jako dawkę „optymalną”.

W badaniu ze stałą dawką 15 otyłych makaków rezus zrandomizowano do adipotide 0,43 mg/kg/dobę (n = 10) lub soli fizjologicznej (n = 5) przez 28 dni, a następnie 4 tygodnie bez leczenia:

Wynik	Adipotide	Sól fizjologiczna
Zmiana masy ciała, koniec leczenia	od −7,4% do −14,7%	od +1,0% do −3,5%
Zmiana BMI, koniec leczenia	od −3,7% do −17,3%	od −3,5% do +3,3%
Obwód brzucha, koniec leczenia	od −6,5% do −14,3% u 9 z 10; +2% u 1	od −6,3% do +6,9%
Całkowita tkanka tłuszczowa w DEXA, koniec badania	−38,7% (średnia)	−14,8% (średnia)
Brzuszna biała tkanka tłuszczowa w MRI	−17,5% na koniec leczenia; −27,0% na koniec okresu powrotu do stanu wyjściowego	Nie podano w procentach
Pole pod krzywą insuliny podczas testu glukozowego	−36,2% względem kontroli (p = 0,019)	Odniesienie
Indeks insulinogenny (wskaźnik wczesnego wydzielania insuliny)	−48,5%	+33,8%

Masa ciała, BMI i obwód talii nadal spadały przez 3 tygodnie po zakończeniu podawania. Lipidy we krwi pozostawały prawidłowe, a wolne kwasy tłuszczowe wykazywały tendencję spadkową.

Leczone małpy zjadały mniej standardowych biszkoptów paszowych, ale nadal jadły pokarmy wzbogacające. Opublikowany komentarz argumentował, że utrata masy może odzwierciedlać bezpośredni wpływ na spożycie pokarmu, a nie niszczenie naczyń tłuszczowych (Criscione, Sci Transl Med 2012).

Ograniczenia danych z małp

Grupy były małe (10 leczonych zwierząt w głównym badaniu skuteczności).
Leczenie trwało tylko 4 tygodnie w badaniu kontrolowanym.
Wyniki dotyczące masy ciała podano jako zakresy, bez przedziałów ufności.
Kilku autorów posiadało udziały w firmach twórców lub u nich konsultowało (ujawnione w Staquicini et al., 2011), a jeden autor był związany z Ablaris Therapeutics.

Ludzie

Jedynym badaniem na ludziach było pierwsze badanie fazy 1 u ludzi w M.D. Anderson (NCT01262664):

Element	Szczegóły
Populacja	Mężczyźni z zaawansowanym (opornym na kastrację) przerzutowym rakiem prostaty i otyłością
Projekt	Otwarte, jednogrupowe badanie ze zwiększaniem dawki; do 5 poziomów dawki, 3 uczestników na poziom
Dawkowanie	Dawka początkowa 0,03 mg/kg podskórnie raz na dobę przez 28 dni
Planowana miara aktywności	Utrata 10% wyjściowej masy ciała w dniu 28
Włączenie	4 uczestników (faktycznie)
Daty	Rozpoczęcie w maju 2012 r.; zakończenie w styczniu 2019 r.
Wynik	Zakończone „na prośbę głównego badacza (PI)”; nie opublikowano wyników

Nie znaleźliśmy recenzowanej publikacji wyników tego badania. Nie ma kontrolowanych dowodów u ludzi dotyczących utraty masy ciała, utraty tłuszczu, skutków metabolicznych ani bezpieczeństwa.

Późniejsze prace nad tym samym celem

Badacze próbowali od tego czasu ulepszyć adipotide u myszy. Nanocząstka celująca w prohibitynę, niosąca peptyd D(KLAKLAK)₂, zmniejszała masę ciała przy niskiej dawce, przy której zwykły koniugat adipotide tego nie robił (Hossen et al., J Control Release 2013). Badanie z 2025 r. zastąpiło domenę zabijającą wersjami z D-argininą, aby poprawić stabilność (Chan et al., J Am Chem Soc 2025). Oba to wyłącznie badania na myszach.

Działania niepożądane i ryzyko

Wszystkie dane o bezpieczeństwie pochodzą od zwierząt. Bezpieczeństwo u ludzi jest nieznane.

Uszkodzenie nerek

Toksyczność dla nerek była głównym działaniem niepożądanym u małp (Barnhart et al., 2011). Zmiany wskazują na uszkodzenie kanalika proksymalnego, części nerki, która resorbuje glukozę, fosforany i potas:

niewielkie do umiarkowanych, zależne od dawki wzrosty kreatyniny w surowicy przy dawkach powyżej 0,25 mg/kg;
łagodna do wyraźnej obecność glukozy w moczu i łagodna do umiarkowanej obecność białka w moczu;
spadek fosforu i potasu we krwi;
zwiększona objętość moczu, z łagodnym odwodnieniem przy najwyższych dawkach.

W 28-dniowym formalnym badaniu toksykologicznym (GLP) na szczupłych makakach rezus w dawkach 0,25, 0,43 i 0,75 mg/kg/dobę u zwierząt badanych 24 godziny po ostatniej dawce stwierdzono zależne od dawki zmiany w nerkach, w tym martwicę pojedynczych komórek kanalików (śmierć komórek). Były one minimalne do łagodnych przy niskiej dawce i do umiarkowanych przy wysokiej.

Większość zmian we krwi i moczu cofnęła się w ciągu 28 dni od zaprzestania podawania. Niektóre nie ustąpiły całkowicie: niewielkie podwyższenie kreatyniny i glukozy w moczu utrzymywało się u jednej leczonej małpy w każdym badaniu skuteczności, kreatynina pozostawała nieco podwyższona w grupie toksykologicznej z wysoką dawką, a u niektórych zwierząt po okresie powrotu do stanu wyjściowego utrzymywało się minimalne zwyrodnienie kanalików. Autorzy opisali uszkodzenie jako „łagodne, przewidywalne i odwracalne”, ale były to krótkie badania na niewielkiej liczbie zwierząt.

Inne ustalenia

U małp cynomolgus (makaków jawajskich) pojedyncze dawki do 100 mg/kg nie powodowały śmierci; szczegółową toksykologię opisano jako opublikowaną gdzie indziej.
U małp nie stwierdzono wyraźnych nudności, wymiotów ani awersji do jedzenia.
U leczonych małp nie zaobserwowano odkładania się tłuszczu w wątrobie.

Niewiadome, które mają znaczenie

Uszkodzenie naczyń poza celem. Domena zabijająca niszczy każdą komórkę, która ją wchłonie. Motyw kierujący skupia ją w naczyniach tłuszczowych, ale prohibityna występuje także w innych miejscach organizmu.
Skutki długoterminowe. Żadne badanie nie obserwowało zwierząt ani ludzi przez miesiące czy lata.
Tożsamość produktu. Produkty sprzedawane jako „adipotide” lub „FTPP” poza badaniami nie są regulowane pod względem tożsamości, czystości, dawki ani jałowości.

Najważniejsze informacje

Celowany peptyd zabijający komórki. Adipotide łączy motyw kierujący do naczyń tłuszczowych z D-peptydem zaburzającym mitochondria, aby pozbawić białą tkankę tłuszczową dopływu krwi.
Uderzające wyniki, ale tylko u zwierząt. Otyłe małpy straciły 7,4–14,7% masy ciała w ciągu 4 tygodni, z mniejszą ilością tkanki tłuszczowej i lepszą odpowiedzią insulinową.
Uszkodzenie nerek to główne znane ryzyko. U małp rozwinęło się zależne od dawki uszkodzenie kanalików proksymalnych, a nie każda zmiana całkowicie ustąpiła.
Brak dowodów u ludzi. Jedyne badanie na ludziach objęło 4 mężczyzn, zostało zakończone i nie opublikowano wyników.
Niezatwierdzony i zakazany w sporcie. Nie ma zatwierdzenia FDA ani EMA, a WADA zakazuje go przez cały czas według S0.
Nieznany okres półtrwania. Nie opublikowano danych farmakokinetycznych u żadnego gatunku.

Źródła

Barnhart KF, Christianson DR, Hanley PW, et al. A peptidomimetic targeting white fat causes weight loss and improved insulin resistance in obese monkeys. Sci Transl Med. 2011;3(108):108ra112. PubMed; PMC.
Kolonin MG, Saha PK, Chan L, et al. Reversal of obesity by targeted ablation of adipose tissue. Nat Med. 2004;10(6):625–632. PubMed.
Ellerby HM, Arap W, Ellerby LM, et al. Anti-cancer activity of targeted pro-apoptotic peptides. Nat Med. 1999;5(9):1032–1038. PubMed.
Staquicini FI, Cardó-Vila M, Kolonin MG, et al. Vascular ligand-receptor mapping by direct combinatorial selection in cancer patients. Proc Natl Acad Sci U S A. 2011;108(46):18637–18642. PubMed.
Kim DH, Woods SC, Seeley RJ. Peptide designed to elicit apoptosis in adipose tissue endothelium reduces food intake and body weight. Diabetes. 2010;59(4):907–915. PubMed.
Kim DH, Sartor MA, Bain JR, et al. Rapid and weight-independent improvement of glucose tolerance induced by a peptide designed to elicit apoptosis in adipose tissue endothelium. Diabetes. 2012;61(9):2299–2310. PubMed.
Criscione L. Comment on “a peptidomimetic targeting white fat causes weight loss and improved insulin resistance in obese monkeys”. Sci Transl Med. 2012;4(131):131le2. PubMed.
M.D. Anderson Cancer Center. A first-in-man, phase I evaluation of a single cycle of prohibitin targeting peptide 1 in patients with metastatic prostate cancer and obesity. ClinicalTrials.gov identifier NCT01262664. ClinicalTrials.gov.
Liu D, Chen W, Guo Z, et al. Advances and challenges of targeting epicardial adipose tissue (EAT) and perivascular adipose tissue (PVAT). Cardiovasc Diabetol. 2025;24(1):319. PubMed.
Hossen N, Kajimoto K, Akita H, et al. A comparative study between nanoparticle-targeted therapeutics and bioconjugates as obesity medication. J Control Release. 2013;171(2):104–112. PubMed.
Chan LY, Weger BD, Weger M, et al. Mixed-chirality prohibitin peptide: D-(RLARLAR)2 enhances stability and in vivo effects on obesity. J Am Chem Soc. 2025;147(28):24628–24642. PubMed.
National Center for Biotechnology Information. Adipotide, PubChem CID 163360068. PubChem.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.
Code of Federal Regulations. 21 CFR 1308.13, Schedule III. 21 CFR 1308.13.

Adipotide (FTPP)