LL-37 to jedyny peptyd przeciwdrobnoustrojowy z rodziny katelicydyn wytwarzany w organizmie człowieka. Jest to fragment zbudowany z 37 aminokwasów, odcinany z większego białka o nazwie hCAP18, stanowiący element odporności wrodzonej w krwinkach białych, skórze i innych tkankach barierowych. Oprócz zabijania bakterii w warunkach laboratoryjnych wpływa na naprawę ran, tworzenie naczyń krwionośnych oraz procesy zapalne.

Syntetyczny odpowiednik LL-37 badano w leczeniu miejscowym przewlekłych owrzodzeń podudzi i stóp oraz jednorazowo w postaci wstrzyknięć do przerzutów czerniaka do skóry. Żaden preparat zawierający LL-37 nie jest zatwierdzony jako lek, a największe badanie randomizowane (148 osób z żylnymi owrzodzeniami podudzi) nie osiągnęło pierwszorzędowego punktu końcowego. W żadnym badaniu z udziałem ludzi nie oceniano LL-37 wstrzykiwanego podskórnie w celu wspomagania regeneracji, gojenia urazów ani poprawy składu ciała.

Ta strona podsumowuje dane z badań klinicznych, prac laboratoryjnych oraz dokumentów organów regulacyjnych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa	Ludzki peptyd obronny gospodarza (przeciwdrobnoustrojowy), rodzina katelicydyn
Pochodzenie	C-końcowy fragment białka hCAP18, kodowanego przez gen CAMP
Wielkość	37 aminokwasów; C₂₀₅H₃₄₀N₆₀O₅₃, masa cząsteczkowa ≈4493 (PubChem)
Status rejestracyjny	Niezatwierdzony; badany jako lek eksperymentalny (niezarejestrowany) pod nazwą niezastrzeżoną ropokamptyd (ropocamptide)
Drogi podania badane u ludzi	Miejscowo na owrzodzenia; wstrzyknięcie doguzowe w jednym małym badaniu dotyczącym czerniaka
Stężenia lub dawki w badaniach	Roztwór 0,5–3,2 mg/mL na owrzodzenia; krem 0,5 mg/g; 250–500 µg na guz raz w tygodniu
Okres półtrwania	Nieustalony; nie znaleziono opublikowanego badania farmakokinetycznego u ludzi
Status recepturowy FDA	Wcześniej w kategorii 2 (może stwarzać istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa); zgłoszenie wycofane
Status WADA	Niewymieniony z nazwy; substancje niezatwierdzone podlegają sekcji S0 (zabronione w każdym czasie)

Czym jest

Peptyd LL-37 przewidziano po raz pierwszy w 1995 roku na podstawie biblioteki genowej ludzkiego szpiku kostnego i nazwano FALL-39 od czterech pierwszych reszt aminokwasowych. Wykazano wówczas, że gen ten jest aktywny głównie w szpiku kostnym i jądrach (Agerberth et al., PNAS 1995). Rok później ten sam zespół wykazał, że dojrzały peptyd uwalniany z granulocytów jest krótszy o dwie reszty i zaczyna się od dwóch leucyn – stąd nazwa LL-37 (Gudmundsson et al., Eur J Biochem 1996). Badacze ustalili również, że gen ten jest jedynym genem katelicydyny w ludzkim genomie (Gudmundsson et al., Eur J Biochem 1996).

Prekursor, hCAP18, jest magazynowany wewnątrz ziarnistości neutrofilów. Dopiero po uwolnieniu z komórki zostaje przycięty do aktywnego LL-37 przez enzym proteinazę 3 (Sørensen et al., Blood 2001). W przeciwieństwie do defensyn peptyd ten nie ma mostków disiarczkowych (cysteinowych), a część jego łańcucha zwija się w helisę amfipatyczną – spiralę o jednej stronie hydrofilowej i drugiej lipofilowej (Agerberth et al., PNAS 1995). Baza PubChem podaje wzór sumaryczny oraz masę cząsteczkową wynoszącą około 4493 (PubChem CID 16198951).

Regulacja przez witaminę D

Gen CAMP jest włączany bezpośrednio przez aktywną postać witaminy D. W jego promotorze znajduje się element odpowiedzi na witaminę D, a 1,25-dihydroksywitamina D3 zwiększała ekspresję genu CAMP w hodowlach ludzkich keratynocytów, monocytów i neutrofilów (Wang et al., J Immunol 2004). Ten element odpowiedzi jest zachowany u naczelnych, ale nie występuje w genomie myszy, szczura ani psa (Gombart et al., FASEB J 2005). Wyników badań nad witaminą D i katelicydyną prowadzonych na gryzoniach nie można zatem bezpośrednio przenosić na ludzi. Informacje o samej witaminie znajdują się na stronie poświęconej witaminie D3.

Funkcje wykraczające poza niszczenie bakterii

Obserwacja	Model	Źródło
Stężenie hCAP18 w skórze rośnie po zranieniu, osiągając szczyt po 48 h; na brzegach przewlekłych owrzodzeń jest niskie lub niewykrywalne	Biopsje ludzkiej skóry	Heilborn et al., J Invest Dermatol 2003
Przeciwciała przeciwko LL-37 hamowały reepitelializację (pokrywanie rany naskórkiem)	Hodowla narządowa ludzkiej skóry	Heilborn et al., J Invest Dermatol 2003
LL-37 pobudzał wzrost nowych naczyń krwionośnych za pośrednictwem receptora FPRL1	Komórki śródbłonka, błona zarodka kurzego, niedokrwienie kończyny tylnej u królika	Koczulla et al., J Clin Invest 2003
LL-37 wiąże własne DNA organizmu i przekształca je w bodziec wyzwalający uwalnianie interferonu w łuszczycy	Ludzkie komórki układu odpornościowego	Lande et al., Nature 2007
Skóra objęta trądzikiem różowatym zawiera nieprawidłowo dużo katelicydyny, a fragmenty charakterystyczne dla trądziku różowatego wywoływały zapalenie skóry	Ludzka skóra; myszy	Yamasaki et al., Nat Med 2007
Osoby z ciężką wrodzoną neutropenią (chorobą Kostmanna) wykazywały niedobór LL-37 i ciężką chorobę przyzębia, z wyjątkiem jednej osoby z niemal prawidłowym poziomem LL-37 po przeszczepieniu szpiku kostnego	6 osób chorych, 22 osoby z grupy kontrolnej	Pütsep et al., Lancet 2002

Obserwacje te pokazują, że LL-37 pełni funkcję zarówno cząsteczki sygnałowej, jak i naturalnego antybiotyku. Dowodzą też, że większa ilość LL-37 nie zawsze jest korzystna: wysokie stężenia wiążą się z zapalnymi chorobami skóry.

Jak zachowuje się w organizmie

W żadnym opublikowanym badaniu nie opisano wchłaniania, stężeń we krwi ani okresu półtrwania syntetycznego LL-37 podawanego ludziom jakąkolwiek drogą. W poniższych badaniach klinicznych peptyd nakładano miejscowo lub wstrzykiwano do guzów i nie oceniano farmakokinetyki ogólnoustrojowej.

W jednym badaniu laboratoryjnym wykazano, że ludzkie osocze hamuje działanie przeciwbakteryjne LL-37. Peptyd nie ulegał szybkiemu rozkładowi w osoczu, lecz wiązał się z apolipoproteiną A-I – białkiem osocza, które wydaje się pełnić funkcję białka wychwytującego (Wang et al., J Biol Chem 1998). Są to dane in vitro i nie pozwalają określić okresu półtrwania.

Ponieważ nie udało się znaleźć żadnego badania farmakokinetycznego u ludzi, na tej stronie nie podano wartości okresu półtrwania dla LL-37.

Status regulacyjny

Brak zatwierdzenia. LL-37 rozwijano jako lek eksperymentalny (niezarejestrowany) w leczeniu żylnych owrzodzeń podudzi. W publikacji z badania fazy IIb z 2021 roku odnotowano, że producent, firma Promore Pharma, posługiwał się niezastrzeżoną nazwą ropokamptyd (ropocamptide) (Mahlapuu et al., Wound Repair Regen 2021).
Wykaz substancji recepturowych FDA. FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) umieściła katelicydynę LL-37 w kategorii 2 tymczasowych wytycznych dotyczących sporządzania leków recepturowych (compounding), czyli w grupie substancji czynnych luzem mogących stwarzać istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa. Zgłoszenie zostało później wycofane, a na stronie FDA nadal widnieją wskazane zastrzeżenia: potencjalna immunogenność (reakcja układu odpornościowego przeciwko peptydowi), zanieczyszczenia peptydowe, zbyt mało danych o bezpieczeństwie u ludzi oraz wyniki badań nieklinicznych wskazujące na szkodliwy wpływ na układ rozrodczy samców i działanie sprzyjające rozwojowi guzów w niektórych tkankach (FDA, 2026). W tej samej sekcji znajduje się BPC-157.
Sport. LL-37 nie jest wymieniony z nazwy na liście Światowej Agencji Antydopingowej (WADA). Sekcja S0 zakazuje w każdym czasie stosowania wszelkich substancji farmakologicznych nieujętych w innych częściach listy, które nie mają aktualnego zatwierdzenia organu rejestracyjnego do stosowania leczniczego u ludzi (Lista zabronionych substancji i metod WADA na 2026 rok).

Co pokazują badania

Wszystkie kontrolowane dane u ludzi pochodzą z badań nad miejscowym stosowaniem na rany przewlekłe. Nie ma badań oceniających LL-37 w urazach mięśni, naprawie ścięgien, regeneracji potreningowej ani kształtowaniu składu ciała.

Żylne owrzodzenia podudzi: pierwsze badanie (faza I/II)

Do pierwszego badania z udziałem ludzi włączono 34 osoby z trudno gojącymi się żylnymi owrzodzeniami podudzi. Po 3-tygodniowym okresie wstępnym z użyciem placebo uczestników losowo przydzielono do otrzymywania roztworu LL-37 w stężeniu 0,5; 1,6 lub 3,2 mg/mL albo placebo, nakładanych dwa razy w tygodniu przez 4 tygodnie (Grönberg et al., Wound Repair Regen 2014):

Grupa	Szybkość gojenia względem placebo	Średnie zmniejszenie powierzchni owrzodzenia
0,5 mg/mL	≈6× wyższa (p = 0,003)	68%
1,6 mg/mL	≈3× wyższa (p = 0,088, nieistotna statystycznie)	50%
3,2 mg/mL	Brak różnicy względem placebo	Nie odnotowano poprawy

Najwyższe stężenie okazało się nieskuteczne, co wskazuje, że efekt nie rośnie wraz z dawką. Nie zgłoszono zastrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa miejscowego ani ogólnoustrojowego.

Żylne owrzodzenia podudzi: większe badanie (faza IIb, HEAL LL-37)

W kolejnym badaniu 149 osób w Polsce i Szwecji (148 otrzymało leczenie) losowo przydzielono do grupy otrzymującej LL-37 w stężeniu 0,5 lub 1,6 mg/mL albo placebo, nakładane dwa razy w tygodniu przez 13 tygodni jako uzupełnienie kompresjoterapii (Mahlapuu et al., Wound Repair Regen 2021). W pełnym zbiorze analitycznym uzyskano następujące wyniki:

Punkt końcowy	0,5 mg/mL (n = 46)	1,6 mg/mL (n = 48)	Placebo (n = 50)
Potwierdzone całkowite zamknięcie rany	26,5%	24,7%	25,3%
Dobowa szybkość gojenia	0,0261	0,0112	0,0204
Owrzodzenia zmniejszone o co najmniej 50%	56,4%	35,0%	46,2%
Średnie zmniejszenie powierzchni rany	35,6%	4,0%	51,7%

Żadna z tych różnic nie była istotna statystycznie, co oznacza, że badanie nie osiągnęło pierwszorzędowego punktu końcowego. W analizie post hoc (przeprowadzonej po zapoznaniu się z danymi) obejmującej owrzodzenia o powierzchni 10 cm² lub większej całkowite zamknięcie rany stwierdzono u 28,1% osób w grupie 0,5 mg/mL wobec 8,1% w grupie placebo (p = 0,0458, test jednostronny). W przypadku mniejszych owrzodzeń liczbowo lepszy wynik odnotowano po placebo. Tego rodzaju wyniki analiz podgrup post hoc służą jedynie do formułowania hipotez i wymagają potwierdzenia w nowym badaniu. Trzech autorów było pracownikami firmy rozwijającej lek.

Owrzodzenia w zespole stopy cukrzycowej

W badaniu z podwójnie ślepą próbą przeprowadzonym w Dżakarcie 25 osób z owrzodzeniami w przebiegu stopy cukrzycowej (w większości niezakażonymi lub z łagodnym zakażeniem) losowo przydzielono do stosowania kremu z LL-37 o stężeniu 0,5 mg/g (n = 13) lub kremu placebo (n = 12), nakładanych dwa razy w tygodniu przez 4 tygodnie (Miranda et al., Arch Dermatol Res 2023):

Dzień	Przyrost wskaźnika ziarninowania, LL-37	Przyrost wskaźnika ziarninowania, placebo	p
7	0,41	0,16	0,031
14	0,60	0,27	0,009
21	0,64	0,30	0,006
28	0,64	0,36	0,037

Wskaźnik ziarninowania określa część łożyska rany pokrytą nową tkanką gojącą. LL-37 nie obniżył stężenia markerów zapalnych IL-1α ani TNF-α i nie zmniejszył istotnie liczby bakterii. Badanie obejmowało małą grupę i trwało zaledwie 4 tygodnie.

Przerzuty czerniaka do skóry

W ośrodku MD Anderson przeprowadzono badanie fazy I/II oceniające wstrzykiwanie LL-37 raz w tygodniu bezpośrednio do skórnych przerzutów czerniaka, począwszy od dawki 250 µg na guz przez maksymalnie 8 tygodni. Do badania włączono zaledwie 4 osoby, a w wynikach uwzględniono 3 uczestników otrzymujących 250 lub 500 µg na guz (ClinicalTrials.gov NCT02225366). Próba ta jest zbyt mała, aby ocenić skuteczność.

Doustne zmodyfikowane genetycznie bakterie w COVID-19

W jednym otwartym badaniu z udziałem 238 osób hospitalizowanych z powodu COVID-19 oceniano przyjmowany doustnie szczep bakterii Lactococcus lactis zmodyfikowany genetycznie tak, aby wytwarzał LL-37; odnotowano szybszą eliminację wirusowego RNA w przypadku wczesnego rozpoczęcia podawania (Zhao et al., J Med Virol 2023). Był to preparat żywych bakterii, a nie syntetyczny peptyd, zaś badanie nie było zaślepione.

Działania niepożądane i ryzyko

Co odnotowano w badaniach klinicznych

Badania dotyczące owrzodzeń podudzi. W badaniu fazy IIb co najmniej jedno zdarzenie niepożądane zgłosiło 43% uczestników, przy podobnej liczbie w poszczególnych grupach (20, 24 i 20 osób). Sześć zdarzeń u 4 osób uznano za potencjalnie związane z badanym preparatem (zakażenie rany, zapalenie skóry, obrzęk podudzia oraz jeden przypadek zakrzepowego zapalenia żył głębokich w grupie placebo). Ciężkie zdarzenia niepożądane wystąpiły u 11 osób (7,4%) i żadnego z nich nie uznano za związane z lekiem (Mahlapuu et al., 2021).
Badanie dotyczące stopy cukrzycowej. U jednej z 13 osób stosujących krem z LL-37 wystąpiło łagodne kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, które autorzy przypisali działaniu wysięku z rany (Miranda et al., 2023).
Wstrzyknięcia w czerniaku. U 63-letniej kobiety, która otrzymała 8 cotygodniowych wstrzyknięć, po około 45 dniach od rozpoczęcia terapii pojawiły się liczne brodawkowate zmiany skórne. Biopsje wykazały atypowe rozrosty płaskonabłonkowe, z których część przypominała rogowiaka kolczystokomórkowego (keratoacanthoma) – szybko rosnącego guza skóry. Wszystkie zmiany ustąpiły w ciągu 2 miesięcy od zakończenia podawania (Dolkar et al., J Cutan Pathol 2018). W rejestrze badania odnotowano jeden przypadek raka płaskonabłonkowego wśród 3 opisanych uczestników (NCT02225366).

Zapalenie i autoimmunizacja

LL-37 nie działa wyłącznie wyciszająco. Współuczestniczy w wyzwalaniu reakcji immunologicznej przeciwko własnemu DNA w łuszczycy (Lande et al., Nature 2007), a nadmiar fragmentów katelicydyny wiąże się z trądzikiem różowatym (Yamasaki et al., Nat Med 2007). Skutki podnoszenia stężenia LL-37 u osób z tymi schorzeniami nie zostały zbadane.

Wzrost guzów nowotworowych

U myszy zablokowanie LL-37 zmniejszało wzrost przeszczepionych ludzkich guzów jajnika, a sam LL-37 przyciągał do guzów komórki zrębu wspomagające tworzenie nowych naczyń krwionośnych (Coffelt et al., PNAS 2009). Również FDA przytacza dowody niekliniczne wskazujące, że LL-37 może sprzyjać wzrostowi guzów w niektórych tkankach (FDA, 2026). Są to dane z badań na zwierzętach i komórkach, ale stanowią powód do ostrożności u każdej osoby z obecną lub przebyta chorobą nowotworową.

Niewiadome dotyczące wstrzykiwanych preparatów z nieuregulowanego obrotu

Nie istnieją żadne dane u ludzi dotyczące wielokrotnych wstrzyknięć LL-37 pod skórę lub domięśniowo.
FDA wymienia wśród zagrożeń immunogenność oraz zanieczyszczenia związane z syntezą peptydów.
FDA wskazuje również na niekliniczne dowody szkodliwego wpływu na układ rozrodczy samców; gen kodujący LL-37 wykazuje naturalnie wysoką aktywność w jądrach (Agerberth et al., PNAS 1995).
Preparat stosowany w badaniu fazy IIb był wytwarzany w ściśle określonym procesie syntezy, sączony jałowo i dopuszczany do użycia po spełnieniu wymogów dotyczących zawartości i profilu zanieczyszczeń (Mahlapuu et al., 2021). W przypadku LL-37 pochodzącego z receptury aptecznej FDA zwraca natomiast uwagę na ryzyko zanieczyszczeń peptydowych i niepełnej charakterystyki surowca.

Najważniejsze informacje

Naturalny ludzki peptyd przeciwdrobnoustrojowy. LL-37 powstaje przez odcięcie z białka hCAP18 i bierze udział w obronie przed zakażeniami, zamykaniu ran, wzroście naczyń krwionośnych oraz reakcjach zapalnych.
Nie jest zatwierdzonym lekiem. Badano go wyłącznie jako eksperymentalny preparat miejscowy na przewlekłe owrzodzenia oraz – u czterech osób – we wstrzyknięciach bezpośrednio do zmian czerniaka.
Niejednoznaczne wyniki w leczeniu ran. Badanie z udziałem 34 osób dało wynik pozytywny przy najniższym stężeniu, ale badanie fazy IIb obejmujące 148 osób nie wykazało ogólnej korzyści; sygnał w podgrupie dużych owrzodzeń pochodził z analizy post hoc.
Brak danych u ludzi dotyczących regeneracji lub leczenia urazów. W żadnym badaniu nie oceniano go pod kątem mięśni, ścięgien ani regeneracji potreningowej, a okres półtrwania u ludzi nie został opublikowany.
Istotne wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa. Powiązania z łuszczycą i trądzikiem różowatym, działanie sprzyjające wzrostowi guzów w modelach zwierzęcych, zmiany skórne u osoby leczonej z powodu czerniaka oraz zastrzeżenia FDA dotyczące immunogenności i układu rozrodczego mężczyzn przemawiają za zachowaniem ostrożności.

Źródła

Agerberth B, Gunne H, Odeberg J, et al. FALL-39, a putative human peptide antibiotic, is cysteine-free and expressed in bone marrow and testis. Proc Natl Acad Sci U S A. 1995;92(1):195–199. PubMed.
Gudmundsson GH, Agerberth B, Odeberg J, et al. The human gene FALL39 and processing of the cathelin precursor to the antibacterial peptide LL-37 in granulocytes. Eur J Biochem. 1996;238(2):325–332. PubMed.
Sørensen OE, Follin P, Johnsen AH, et al. Human cathelicidin, hCAP-18, is processed to the antimicrobial peptide LL-37 by extracellular cleavage with proteinase 3. Blood. 2001;97(12):3951–3959. PubMed.
National Center for Biotechnology Information. PubChem Compound Summary for CID 16198951, LL-37. PubChem.
Wang TT, Nestel FP, Bourdeau V, et al. Cutting edge: 1,25-dihydroxyvitamin D3 is a direct inducer of antimicrobial peptide gene expression. J Immunol. 2004;173(5):2909–2912. PubMed.
Gombart AF, Borregaard N, Koeffler HP. Human cathelicidin antimicrobial peptide (CAMP) gene is a direct target of the vitamin D receptor and is strongly up-regulated in myeloid cells by 1,25-dihydroxyvitamin D3. FASEB J. 2005;19(9):1067–1077. PubMed.
Heilborn JD, Nilsson MF, Kratz G, et al. The cathelicidin anti-microbial peptide LL-37 is involved in re-epithelialization of human skin wounds and is lacking in chronic ulcer epithelium. J Invest Dermatol. 2003;120(3):379–389. PubMed.
Koczulla R, von Degenfeld G, Kupatt C, et al. An angiogenic role for the human peptide antibiotic LL-37/hCAP-18. J Clin Invest. 2003;111(11):1665–1672. PubMed.
Lande R, Gregorio J, Facchinetti V, et al. Plasmacytoid dendritic cells sense self-DNA coupled with antimicrobial peptide. Nature. 2007;449(7162):564–569. PubMed.
Yamasaki K, Di Nardo A, Bardan A, et al. Increased serine protease activity and cathelicidin promotes skin inflammation in rosacea. Nat Med. 2007;13(8):975–980. PubMed.
Pütsep K, Carlsson G, Boman HG, Andersson M. Deficiency of antibacterial peptides in patients with morbus Kostmann: an observation study. Lancet. 2002;360(9340):1144–1149. PubMed.
Wang Y, Agerberth B, Löthgren A, et al. Apolipoprotein A-I binds and inhibits the human antibacterial/cytotoxic peptide LL-37. J Biol Chem. 1998;273(50):33115–33118. PubMed.
Grönberg A, Mahlapuu M, Ståhle M, et al. Treatment with LL-37 is safe and effective in enhancing healing of hard-to-heal venous leg ulcers: a randomized, placebo-controlled clinical trial. Wound Repair Regen. 2014;22(5):613–621. PubMed.
Mahlapuu M, Sidorowicz A, Mikosinski J, et al. Evaluation of LL-37 in healing of hard-to-heal venous leg ulcers: a multicentric prospective randomized placebo-controlled clinical trial. Wound Repair Regen. 2021;29(6):938–950. PubMed; PMC.
Miranda E, Bramono K, Yunir E, et al. Efficacy of LL-37 cream in enhancing healing of diabetic foot ulcer: a randomized double-blind controlled trial. Arch Dermatol Res. 2023;315(9):2623–2633. PubMed; PMC.
M.D. Anderson Cancer Center. Intratumoral injections of LL37 for melanoma (NCT02225366). ClinicalTrials.gov; results posted December 9, 2021. ClinicalTrials.gov.
Dolkar T, Trinidad CM, Nelson KC, et al. Dermatologic toxicity from novel therapy using antimicrobial peptide LL-37 in melanoma: a detailed examination of the clinicopathologic features. J Cutan Pathol. 2018;45(7):539–544. PubMed.
Zhao Y, Zhang H, Zhao Z, et al. Efficacy and safety of Oral LL-37 against the Omicron BA.5.1.3 variant of SARS-COV-2: a randomized trial. J Med Virol. 2023;95(8):e29035. PubMed.
Coffelt SB, Marini FC, Watson K, et al. The pro-inflammatory peptide LL-37 promotes ovarian tumor progression through recruitment of multipotent mesenchymal stromal cells. Proc Natl Acad Sci U S A. 2009;106(10):3806–3811. PubMed.
Food and Drug Administration. Certain bulk drug substances for use in compounding that may present significant safety risks (content current as of April 22, 2026). FDA.
World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List 2026. WADA 2026 Prohibited List.

LL-37