Pioglitazon, sprzedawany pod nazwą handlową Actos, to doustny lek przeciwcukrzycowy należący do klasy tiazolidynodionów (TZD). Jego działanie polega na zwiększeniu wrażliwości mięśni, tkanki tłuszczowej i wątroby na własną insulinę organizmu. FDA po raz pierwszy zatwierdziła go w 1999 r. do stosowania u dorosłych z cukrzycą typu 2; jest on również szeroko badany w stłuszczeniowej chorobie wątroby (MASH, dawniej określanej jako NASH) oraz u osób z insulinoopornością po przebytym udarze mózgu.

Najważniejszą informacją jest umieszczone w ulotce ostrzeżenie w ramce (boxed warning): tiazolidynodiony, w tym pioglitazon, mogą wywoływać lub nasilać zastoinową niewydolność serca. Charakterystyka leku ostrzega również przed rakiem pęcherza moczowego, zależnymi od dawki obrzękami (zatrzymywaniem płynów), złamaniami kości u kobiet oraz przyrostem masy ciała (FDA label).

Ta strona podsumowuje informacje zawarte w drukach informacyjnych FDA, dużych badaniach oceniających punkty końcowe oraz badaniach dotyczących chorób wątroby. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa leku	Tiazolidynodion; agonista receptora PPAR-gamma (lek uwrażliwiający na insulinę)
Marka i zatwierdzenie	Actos (Takeda); pierwsze zatwierdzenie w USA w 1999 r.; w bazie DailyMed wymienione są odpowiedniki generyczne oraz preparaty złożone z metforminą
Zatwierdzone zastosowanie	Uzupełnienie diety i wysiłku fizycznego w celu poprawy kontroli glikemii u dorosłych z cukrzycą typu 2
Droga podania i dawki	Tabletki doustne: 15 mg, 30 mg i 45 mg
Zalecana dawka	15 lub 30 mg raz na dobę; maksymalnie do 45 mg raz na dobę (maksymalnie 15 mg przy jednoczesnym stosowaniu gemfibrozylu)
Okres półtrwania (ulotka)	Pioglitazon: 3–7 h; aktywne metabolity M-III i M-IV: 16–24 h
Ostrzeżenie w ramce	Zastoinowa niewydolność serca; rozpoczynanie leczenia w niewydolności serca klasy III lub IV wg NYHA jest przeciwwskazane
Status w USA	Wyłącznie na receptę (Rx)
Status WADA	Niewymieniony na Liście substancji i metod zabronionych 2026 (sekcja S4.4 wymienia agonistów PPAR-delta, czyli innego receptora)

Czym jest

Pioglitazon to niewielka cząsteczka syntetyczna zbudowana wokół pierścienia tiazolidynodionowego. Sól chlorowodorkowa ma wzór sumaryczny C19H20N2O3S·HCl i masę cząsteczkową 392,90. Lek jest wytwarzany i stosowany jako mieszanina racemiczna; obie formy będące swoimi lustrzanymi odbiciami przekształcają się w siebie nawzajem w organizmie i wykazują taką samą aktywność (FDA label).

Mechanizm: agonista PPAR-gamma uwrażliwiający na insulinę

Pioglitazon aktywuje receptor aktywowany przez proliferatory peroksysomów typu gamma (PPAR-gamma) – receptor jądrowy obecny w tkance tłuszczowej, mięśniach szkieletowych i wątrobie. Po aktywacji zmienia on transkrypcję genów wrażliwych na insulinę, zaangażowanych w metabolizm glukozy i tłuszczów. Zgodnie z charakterystyką leku efektem tego działania jest zmniejszenie insulinooporności w tkankach obwodowych i wątrobie, zwiększenie zależnego od insuliny wychwytu glukozy oraz zmniejszenie uwalniania glukozy przez wątrobę (FDA label).

Wynikają z tego dwie praktyczne konsekwencje:

Wymaga obecności własnej insuliny organizmu. Pioglitazon nie pobudza trzustki do wydzielania insuliny (nie jest lekiem zwiększającym wydzielanie insuliny). Nie obniża stężenia glukozy we krwi w modelach zwierzęcych pozbawionych insuliny, a ulotka zaznacza, że nie należy go stosować w cukrzycy typu 1 ani w cukrzycowej kwasicy ketonowej.
Obniża zarówno stężenie insuliny, jak i glukozy. W cukrzycy typu 2 charakterystyka leku opisuje spadek stężenia glukozy w osoczu, spadek stężenia insuliny w osoczu oraz obniżenie odsetka HbA1c (średniego stężenia glukozy we krwi z okresu około 3 miesięcy).

Gdzie odkłada się tkanka tłuszczowa

Pioglitazon zazwyczaj zwiększa całkowitą masę tkanki tłuszczowej, poprawiając jednocześnie wrażliwość na insulinę. W niewielkim, 16-tygodniowym badaniu z udziałem 13 osób z cukrzycą typu 2 przyjmujących 45 mg/dobę badanie MRI wykazało, że tłuszcz przemieszczał się z wewnętrznych (trzewnych) depozytów w jamie brzusznej do podskórnej tkanki tłuszczowej (Miyazaki et al., JCEM 2002):

Parametr (średnia)	Przed leczeniem	Po 16 tygodniach
Masa ciała	82 kg	85 kg
Masa tkanki tłuszczowej	27 kg	30 kg
Powierzchnia tłuszczu podskórnego na poziomie L4–5	301 cm²	342 cm²
Powierzchnia tłuszczu trzewnego na poziomie L4–5	144 cm²	131 cm²
HbA1c	8,6%	7,2%

Było to badanie niekontrolowane, bez grupy placebo, dlatego pokazuje kierunek zmian, a nie dokładną wielkość efektu.

Farmakokinetyka

Na podstawie druków informacyjnych leku Actos (FDA label):

Parametr	Wartość
Czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego	W ciągu 2 h; pokarm opóźnia go do 3–4 h bez zmiany całkowitego wchłaniania
Wiązanie z białkami	Ponad 99%, głównie z albuminami
Metabolizm	Głównie przez CYP2C8, w mniejszym stopniu przez CYP3A4; aktywne metabolity M-III (ketonowy) i M-IV (hydroksylowy)
Stan stacjonarny	W ciągu 7 dni przy dawkowaniu raz na dobę
Okres półtrwania	Pioglitazon: 3–7 h; M-III i M-IV: 16–24 h
Osoby starsze	Okres półtrwania ≈10 h vs ≈7 h u młodszych dorosłych; AUC wyższe o ≈21%
Kobiety vs mężczyźni	Stężenie maksymalne i AUC wyższe o 20–60% u kobiet
Wydalanie	15–30% dawki odzyskiwane w moczu w postaci metabolitów; większość przypuszczalnie wydalana z żółcią
Zaburzenia czynności nerek	Brak zmian okresu półtrwania; brak konieczności dostosowania dawki

Ponieważ aktywne metabolity osiągają stężenia równe stężeniu leku macierzystego lub wyższe i utrzymują się znacznie dłużej, krótki okres półtrwania samego związku macierzystego nie oddaje rzeczywistego czasu utrzymywania się działania. Sam pioglitazon odpowiada jedynie za 20–25% całkowitej ekspozycji na lek (AUC) w stanie stacjonarnym.

Zatwierdzone zastosowanie medyczne

Actos jest zatwierdzony jako uzupełnienie diety i wysiłku fizycznego w celu poprawy kontroli glikemii u dorosłych z cukrzycą typu 2 – w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi (FDA label). Baza DailyMed wymienia również generyczny pioglitazon oraz preparaty złożone o stałych dawkach z metforminą (DailyMed listings).

Sytuacja kliniczna	Zalecane dawkowanie
Dawka początkowa, brak niewydolności serca	15 mg lub 30 mg raz na dobę, z posiłkiem lub niezależnie od posiłków
Dawka początkowa, niewydolność serca klasy I lub II wg NYHA	15 mg raz na dobę
Zwiększanie dawki	Stopniowo o 15 mg na podstawie HbA1c, maksymalnie do 45 mg raz na dobę
Z gemfibrozylem lub innym silnym inhibitorem CYP2C8	Maksymalnie 15 mg na dobę
Z insuliną, w razie wystąpienia hipoglikemii	Zmniejszenie dawki insuliny o 10–25%
Dzieci	Niezalecany

Ulotka wymaga wykonania prób wątrobowych (ALT, AST, fosfataza alkaliczna, bilirubina) przed rozpoczęciem leczenia, ale nie zaleca rutynowego powtarzania badań u osób bez chorób wątroby.

Pioglitazon nie jest zatwierdzony przez FDA do leczenia MASH/NASH, profilaktyki udaru mózgu ani stanu przedcukrzycowego. Opisane poniżej badania w tych wskazaniach mają charakter badawczy.

Co pokazują badania

Kontrola stężenia glukozy we krwi

W opisanym w ulotce 26-tygodniowym badaniu oceniającym zakres dawek (408 zrandomizowanych pacjentów) odsetek HbA1c spadł względem placebo o 1,0 punktu procentowego przy dawkach 15 mg i 30 mg oraz o 1,6 punktu przy dawce 45 mg. Po dołączeniu leku do metforminy na 16 tygodni (328 pacjentów) dawka 30 mg obniżyła HbA1c o 0,8 punktu bardziej niż placebo (FDA label).

Badanie (ulotka) i ramię	Wyjściowe HbA1c	Różnica HbA1c względem placebo (95% CI)
26-tygodniowa monoterapia, 15 mg	10,2%	−1,0 (od −1,6 do −0,4)
26-tygodniowa monoterapia, 30 mg	10,2%	−1,0 (od −1,6 do −0,4)
26-tygodniowa monoterapia, 45 mg	10,3%	−1,6 (od −2,2 do −1,0)
16-tygodniowe leczenie dodane do metforminy, 30 mg	9,9%	−0,8 (od −1,2 do −0,5)

W tym samym 26-tygodniowym badaniu stężenie trójglicerydów spadło o około 9% w grupie pioglitazonu w porównaniu ze wzrostem o 4,8% w grupie placebo, a stężenie cholesterolu HDL wzrosło o 12–19% wobec 8,1%. Stężenia cholesterolu LDL i cholesterolu całkowitego nie zmieniały się w sposób spójny.

PROactive: sercowo-naczyniowe punkty końcowe w cukrzycy typu 2

W badaniu PROactive zrandomizowano 5238 osób z cukrzycą typu 2 i współistniejącą chorobą dużych naczyń (makroangiopatią) do grupy przyjmującej pioglitazon w dawce zwiększanej od 15 do 45 mg lub placebo, jako dodatek do dotychczasowego leczenia, średnio przez 34,5 miesiąca (Dormandy et al., Lancet 2005).

Punkt końcowy	Pioglitazon (n=2605)	Placebo (n=2633)	Hazard względny (95% CI)
Pierwszorzędowy złożony punkt końcowy (zgon, zawał serca, udar, OZW, rewaskularyzacja wieńcowa lub kończyn dolnych, amputacja)	514	572	0,90 (0,80–1,02), p=0,095
Główny drugorzędowy punkt końcowy: zgon, niezakończony zgonem zawał serca lub udar	301	358	0,84 (0,72–0,98), p=0,027
Hospitalizacja z powodu niewydolności serca (ulotka)	149 (5,7%)	108 (4,1%)	—
Zgon z powodu niewydolności serca (ulotka)	25 (1,0%)	22 (0,8%)	—

Pierwszorzędowy punkt końcowy nie został osiągnięty. Ulotka FDA stwierdza, że żadne badanie kliniczne nie dostarczyło rozstrzygających dowodów na zmniejszenie ryzyka powikłań makronaczyniowych podczas stosowania leku Actos. W metaanalizie 19 badań z 2007 r. (16 390 pacjentów) stwierdzono mniejszą liczbę zgonów, zawałów serca lub udarów w grupie pioglitazonu (HR 0,82; 95% CI 0,72–0,94), ale jednocześnie więcej przypadków ciężkiej niewydolności serca (HR 1,41; 95% CI 1,14–1,76), bez wzrostu liczby zgonów z powodu niewydolności serca (Lincoff et al., JAMA 2007).

IRIS: insulinooporność po udarze mózgu u osób bez cukrzycy

W badaniu IRIS zrandomizowano 3876 osób po niedawno przebytym udarze niedokrwiennym lub przemijającym ataku niedokrwiennym (TIA, „miniudarze”), u których występowała insulinooporność (wskaźnik HOMA-IR powyżej 3,0), ale nie rozpoznano cukrzycy. Uczestnicy otrzymywali pioglitazon (dawka docelowa 45 mg na dobę) lub placebo i byli obserwowani przez 4,8 roku (Kernan et al., NEJM 2016).

Punkt końcowy	Pioglitazon	Placebo	Efekt
Udar mózgu lub zawał serca (pierwszorzędowy)	9,0%	11,8%	HR 0,76 (95% CI 0,62–0,93)
Nowo rozpoznana cukrzyca	3,8%	7,7%	HR 0,48 (95% CI 0,33–0,69)
Zgon z jakiejkolwiek przyczyny	—	—	HR 0,93 (95% CI 0,73–1,17), nieistotne statystycznie
Przyrost masy ciała o ponad 4,5 kg	52,2%	33,7%	p poniżej 0,001
Obrzęki	35,6%	24,9%	p poniżej 0,001
Złamania wymagające operacji lub hospitalizacji	5,1%	3,2%	p=0,003

Badanie IRIS stanowi najbardziej czytelny przykład bilansu korzyści i ryzyka związanego z tym lekiem: mniej incydentów naczyniowych i rzadsze występowanie cukrzycy kosztem przyrostu masy ciała, obrzęków i złamań kości.

Stłuszczeniowa choroba wątroby (MASH/NASH)

W kilku badaniach randomizowanych oceniano pioglitazon w niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniu wątroby, obecnie określanym jako stłuszczeniowe zapalenie wątroby związane z dysfunkcją metaboliczną (MASH):

Badanie	Populacja, n	Dawka i czas trwania	Główny wynik
Belfort et al., NEJM 2006	Stan przedcukrzycowy lub cukrzyca typu 2 z potwierdzonym biopsyjnie NASH, 55	45 mg/dobę + dieta niskokaloryczna vs dieta + placebo, 6 miesięcy	Tłuszcz w wątrobie −54% vs 0%; ALT −58% vs −34%; zmniejszenie stłuszczenia, zwyrodnienia balonowatego i stanu zapalnego; brak istotnej różnicy w zakresie włóknienia (p=0,08)
PIVENS, Sanyal et al., NEJM 2010	NASH bez cukrzycy, 247	30 mg/dobę vs witamina E 800 j.m. vs placebo, 96 tygodni	Pierwszorzędowy histologiczny punkt końcowy: 34% vs 19% placebo (p=0,04, nie osiągnięto ustalonego wcześniej progu p poniżej 0,025); witamina E: 43% (p=0,001); brak poprawy w zakresie włóknienia
Cusi et al., Ann Intern Med 2016	Stan przedcukrzycowy lub cukrzyca typu 2 z NASH, 101	45 mg/dobę vs placebo, 18 miesięcy, następnie 18 miesięcy w fazie otwartej	Pierwszorzędowy punkt końcowy u 58% w grupie pioglitazonu – różnica o 41 punktów procentowych (95% CI 23–59); różnica w ustąpieniu NASH o 32 punkty; masa ciała +2,5 kg względem placebo

W metaanalizie 8 badań z 2017 r. (516 pacjentów) wykazano, że tiazolidynodiony zmniejszały zaawansowane włóknienie (OR 3,15; 95% CI 1,25–7,93) oraz zwiększały częstość ustąpienia NASH (OR 3,22; 95% CI 2,17–4,79), przy czym za cały ten efekt odpowiadał pioglitazon. Masa ciała wzrosła średnio o 2,7% (Musso et al., JAMA Intern Med 2017). Autorzy zaznaczyli, że nadal nie wiadomo, czy przekłada się to na mniejszą liczbę klinicznych powikłań wątrobowych.

Wytyczne praktyki klinicznej AASLD z 2023 r. wskazują, że pioglitazon przynosi poprawę w przebiegu NASH i można rozważyć jego zastosowanie u pacjentów z NASH i cukrzycą typu 2. Stwierdzają jednocześnie, że dostępne dane dotyczące pioglitazonu nie wykazują korzyści przeciwwłóknieniowych, i zauważają, że lek ten został w dużej mierze wyparty przez agonistów receptora GLP-1 oraz inhibitory SGLT2, które sprzyjają redukcji masy ciała (Rinella et al., Hepatology 2023). Zobacz też: inhibitory SGLT2, dapagliflozyna oraz semaglutyd.

Stosowanie poza medycyną

Pioglitazon pojawia się w dyskusjach kulturystycznych jako środek uwrażliwiający na insulinę. W żadnym badaniu kontrolowanym nie oceniano go jednak u osób zdrowych, szczupłych ani trenujących sport, a w żadnym nie mierzono przyrostu masy mięśniowej ani wydolności fizycznej. Dane u ludzi pochodzą z badań z udziałem osób z cukrzycą, stanem przedcukrzycowym, insulinoopornością po udarze lub stłuszczeniową chorobą wątroby – a w tych grupach lek konsekwentnie zwiększał masę ciała i masę tkanki tłuszczowej.

Działania niepożądane i ryzyko

Ostrzeżenie w ramce: niewydolność serca

Tiazolidynodiony powodują zależne od dawki zatrzymywanie płynów, co może prowadzić do zastoinowej niewydolności serca lub ją nasilać. Ryzyko jest największe, gdy pioglitazon jest łączony z insuliną. Ulotka zaleca (FDA label):

obserwację pod kątem szybkiego przyrostu masy ciała, duszności lub obrzęków po rozpoczęciu leczenia albo zwiększeniu dawki;
niestosowanie leku w objawowej niewydolności serca;
rozpoczynanie leczenia u pacjentów z niewydolnością serca klasy III lub IV wg NYHA jest przeciwwskazane.

W opisanym w ulotce 24-tygodniowym badaniu z udziałem osób z niewydolnością serca klasy II lub wczesnej klasy III wg NYHA całodobowa hospitalizacja z powodu zaostrzenia niewydolności serca była konieczna u 9,9% pacjentów przyjmujących pioglitazon wobec 4,7% przyjmujących glibenglamid (glyburide). Odsetek zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych wyniósł odpowiednio 1,9% wobec 2,3%.

Obrzęki i przyrost masy ciała

Obrzęki zależą od dawki i występują częściej podczas jednoczesnego stosowania insuliny. Ustępują po odstawieniu leku (FDA label).

Schemat leczenia (ulotka)	Placebo	15 mg	30 mg	45 mg
Obrzęki, monoterapia 16–26 tygodni	1,2%	2,5%	4,7%	6,5%
Obrzęki, dołączenie do insuliny 16–24 tygodnie	7,0%	12,6%	20,5%	26,1%
Mediana zmiany masy ciała, monoterapia	−1,4 kg	+0,9 kg	+1,0 kg	+2,6 kg
Mediana zmiany masy ciała, dołączenie do insuliny	+0,2 kg	+2,3 kg	+3,3 kg	+4,1 kg

W badaniu PROactive obrzęki wystąpiły u 27,3% pacjentów przyjmujących pioglitazon wobec 15,9% w grupie placebo, a mediana masy ciała wzrosła o 3,6 kg wobec spadku o 0,5 kg. Zgodnie z ulotką przyrost masy ciała odzwierciedla prawdopodobnie zarówno zatrzymywanie płynów, jak i gromadzenie tkanki tłuszczowej. W badaniach monoterapii odnotowano również spadek stężenia hemoglobiny o 2–4%, co ulotka wiąże ze zwiększeniem objętości osocza.

Rak pęcherza moczowego

U samców szczurów otrzymujących pioglitazon przez dwa lata rozwinęły się guzy pęcherza moczowego. W badaniu PROactive raka pęcherza moczowego rozpoznano u 14 z 2605 osób przyjmujących pioglitazon (0,54%) oraz u 5 z 2633 przyjmujących placebo (0,19%). W łącznym, 13-letnim okresie obejmującym badanie kliniczne i dalszą obserwację częstość zachorowań nie różniła się między grupami (HR 1,00; 95% CI 0,59–1,72) (FDA label).

Badania obserwacyjne dają rozbieżne wyniki. W dużej kohorcie Kaiser Permanente obejmującej 193 099 osób z cukrzycą nie stwierdzono istotnego wzrostu ryzyka u osób, które kiedykolwiek stosowały lek (HR 1,06; 95% CI 0,89–1,26), choć ryzyka nie można było wykluczyć (Lewis et al., JAMA 2015). Ulotka przytacza również badanie brytyjskie, w którym wykazano taki związek (HR 1,63; 95% CI 1,22–2,19). Zgodnie z ulotką pioglitazonu nie należy stosować u pacjentów z czynnym rakiem pęcherza moczowego, a u osób z rakiem pęcherza moczowego w wywiadzie należy rozważyć nieznane ryzyko nawrotu.

Złamania kości

W badaniu PROactive złamania kości wystąpiły u 5,1% kobiet przyjmujących pioglitazon wobec 2,5% w grupie placebo; większość z nich dotyczyła kości pozakręgowych – kończyny dolnej lub dalszej części kończyny górnej (przedramienia, nadgarstka lub dłoni). U mężczyzn nie zaobserwowano wzrostu częstości złamań (1,7% vs 2,1%) (FDA label). Metaanaliza 10 badań randomizowanych obejmujących oba leki z grupy TZD wykazała około dwukrotny wzrost ryzyka złamań u kobiet (OR 2,23; 95% CI 1,65–3,01), przy braku wzrostu u mężczyzn (OR 1,00) (Loke et al., CMAJ 2009). W badaniu IRIS, które obejmowało mężczyzn i kobiety bez cukrzycy, poważne złamania wystąpiły u 5,1% wobec 3,2% badanych.

Inne ostrzeżenia

Na podstawie druków informacyjnych leku (FDA label):

Niskie stężenie cukru we krwi (hipoglikemia) przy łączeniu z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika. W 24-tygodniowych badaniach, w których lek dołączano do insuliny, hipoglikemię zgłoszono u 43,5% pacjentów przyjmujących 30 mg i u 47,8% przyjmujących 45 mg.
Wątroba. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano przypadki niewydolności wątroby (zarówno zakończone, jak i niezakończone zgonem), choć w badaniach kontrolowanych nie wykazano polekowego uszkodzenia wątroby. Lek należy odstawić, jeśli aktywność ALT przekroczy 3-krotność górnej granicy normy bez innej uchwytnej przyczyny.
Obrzęk plamki żółtej (obrzęk w tylnej części oka), zgłaszany po wprowadzeniu leku do obrotu, zazwyczaj u osób, u których występowały również obrzęki kończyn dolnych.
Owulacja. Lek może przywrócić owulację u niektórych kobiet przed menopauzą, u których wcześniej nie występowało jajeczkowanie, co może prowadzić do nieplanowanej ciąży.
Częste działania niepożądane (5% lub więcej): zakażenia górnych dróg oddechowych, ból głowy, zapalenie zatok, bóle mięśni i ból gardła.

Interakcje

Lek	Wpływ na pioglitazon (ulotka)
Gemfibrozyl (silny inhibitor CYP2C8)	AUC wyższe ≈3,2-krotnie; wydłużenie okresu półtrwania z 8,3 → 22,7 h; ograniczenie dawki maksymalnej do 15 mg
Ryfampicyna (induktor CYP2C8)	AUC niższe o 54%
Ketokonazol	AUC wyższe o 34%
Topiramat	Zmniejszona ekspozycja na pioglitazon i jego metabolity
Insulina lub pochodne sulfonylomocznika	Większe ryzyko hipoglikemii; w razie potrzeby należy zmniejszyć ich dawkę

Kto nie powinien go stosować

Osoby z niewydolnością serca klasy III lub IV wg NYHA (rozpoczynanie leczenia jest przeciwwskazane) oraz, zgodnie z ulotką, osoby z jakąkolwiek objawową niewydolnością serca.
Osoby z czynnym rakiem pęcherza moczowego.
Osoby z cukrzycą typu 1 lub cukrzycową kwasicą ketonową.
Dzieci (stosowanie niezalecane).
Osoby ze stwierdzoną alergią na pioglitazon.

Status prawny i stosowanie w sporcie

Actos i generyczny pioglitazon są w USA lekami wydawanymi wyłącznie na receptę (FDA label). Pioglitazon nie jest wymieniony z nazwy na Liście substancji i metod zabronionych WADA 2026. Sekcja modulatorów metabolizmu (S4.4) wymienia m.in. aktywatory AMPK, agonistów PPAR-delta takich jak GW1516, insuliny i mimetyki insuliny, ale nie obejmuje agonistów PPAR-gamma (WADA 2026 Prohibited List).

Najważniejsze informacje

Lek uwrażliwiający na insulinę, a nie zwiększający jej wydzielanie. Pioglitazon aktywuje receptor PPAR-gamma i do działania wymaga własnej insuliny organizmu; obniża stężenie zarówno glukozy, jak i insuliny we krwi.
Niewydolność serca jest przedmiotem ostrzeżenia w ramce. Zatrzymywanie płynów może wywołać lub nasilić niewydolność serca, zwłaszcza w skojarzeniu z insuliną. Rozpoczynanie leczenia w niewydolności serca klasy III lub IV wg NYHA jest przeciwwskazane.
Należy spodziewać się przyrostu masy ciała. Mediana przyrostu masy ciała przy dawce 45 mg wynosiła w badaniach rejestracyjnych 1,8–4,1 kg i wynikała zarówno z zatrzymywania płynów, jak i przyrostu tkanki tłuszczowej. W niewielkim badaniu niekontrolowanym zaobserwowano przemieszczanie się tłuszczu z depozytów trzewnych do podskórnych.
Niejednoznaczne dowody sercowo-naczyniowe. W badaniu PROactive nie osiągnięto pierwszorzędowego punktu końcowego, natomiast w badaniu IRIS ryzyko udaru lub zawału serca spadło o 24% u pacjentów z insulinoopornością po udarze bez cukrzycy. W obu badaniach odnotowano częstsze obrzęki, przyrost masy ciała lub niewydolność serca.
Korzyści wątrobowe, ale brak rejestracji w chorobach wątroby. Badania wykazują poprawę obrazu histologicznego w NASH/MASH, a wytyczne AASLD dopuszczają stosowanie leku w NASH współistniejącym z cukrzycą typu 2, jednak pioglitazon nie jest zatwierdzony przez FDA do leczenia chorób wątroby.
Sygnały dotyczące kości i pęcherza moczowego. Ryzyko złamań kości u kobiet wzrasta około dwukrotnie, a dane dotyczące raka pęcherza moczowego pozostają na tyle niejednoznaczne, że ulotka odradza stosowanie leku w czynnym raku pęcherza moczowego.

Źródła

Takeda Pharmaceuticals America. ACTOS (pioglitazone) tablets prescribing information. Revised March 2025. DailyMed.
U.S. National Library of Medicine. DailyMed: pioglitazone product labels. DailyMed.
Dormandy JA, Charbonnel B, Eckland DJ, et al. Secondary prevention of macrovascular events in patients with type 2 diabetes in the PROactive Study (PROspective pioglitAzone Clinical Trial In macroVascular Events): a randomised controlled trial. Lancet. 2005;366(9493):1279–1289. PubMed.
Lincoff AM, Wolski K, Nicholls SJ, Nissen SE. Pioglitazone and risk of cardiovascular events in patients with type 2 diabetes mellitus: a meta-analysis of randomized trials. JAMA. 2007;298(10):1180–1188. PubMed.
Kernan WN, Viscoli CM, Furie KL, et al. Pioglitazone after ischemic stroke or transient ischemic attack. N Engl J Med. 2016;374(14):1321–1331. PubMed.
Miyazaki Y, Mahankali A, Matsuda M, et al. Effect of pioglitazone on abdominal fat distribution and insulin sensitivity in type 2 diabetic patients. J Clin Endocrinol Metab. 2002;87(6):2784–2791. PubMed.
Belfort R, Harrison SA, Brown K, et al. A placebo-controlled trial of pioglitazone in subjects with nonalcoholic steatohepatitis. N Engl J Med. 2006;355(22):2297–2307. PubMed.
Sanyal AJ, Chalasani N, Kowdley KV, et al. Pioglitazone, vitamin E, or placebo for nonalcoholic steatohepatitis. N Engl J Med. 2010;362(18):1675–1685. PubMed.
Cusi K, Orsak B, Bril F, et al. Long-term pioglitazone treatment for patients with nonalcoholic steatohepatitis and prediabetes or type 2 diabetes mellitus: a randomized trial. Ann Intern Med. 2016;165(5):305–315. PubMed.
Musso G, Cassader M, Paschetta E, Gambino R. Thiazolidinediones and advanced liver fibrosis in nonalcoholic steatohepatitis: a meta-analysis. JAMA Intern Med. 2017;177(5):633–640. PubMed.
Rinella ME, Neuschwander-Tetri BA, Siddiqui MS, et al. AASLD Practice Guidance on the clinical assessment and management of nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology. 2023;77(5):1797–1835. PubMed.
Lewis JD, Habel LA, Quesenberry CP, et al. Pioglitazone use and risk of bladder cancer and other common cancers in persons with diabetes. JAMA. 2015;314(3):265–277. PubMed.
Loke YK, Singh S, Furberg CD. Long-term use of thiazolidinediones and fractures in type 2 diabetes: a meta-analysis. CMAJ. 2009;180(1):32–39. PubMed.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List: International Standard. In effect January 1, 2026. WADA 2026 Prohibited List.

Pioglitazon (Actos)