Tretynoina to kwas całkowicie trans-retinowy (all-trans retinoic acid) – aktywna kwasowa postać witaminy A. Stosowana na skórę w postaci kremu, żelu lub lotionu jest lekiem na receptę wskazanym w leczeniu trądziku pospolitego (Retin-A, Retin-A Micro, Altreno oraz liczne leki generyczne), a w postaci kremu Renova 0,02% – lekiem wspomagającym w redukcji drobnych zmarszczek twarzy powstałych wskutek uszkodzeń słonecznych. Jest obecna na rynku amerykańskim od pierwszej rejestracji preparatu Retin-A w 1971 r.

Tretynoina nie jest tym samym lekiem co izotretynoina (Accutane). Izotretynoina to kwas 13-cis-retinowy – inna postać przestrzenna tej samej cząsteczki, przyjmowana doustnie w ciężkim trądziku guzkowym w ramach ścisłego programu zapobiegania ciąży. Ma ona osobną stronę: Izotretynoina (Accutane). Tretynoina występuje również w postaci kapsułek doustnych, ale wyłącznie jako lek przeciwnowotworowy w ostrej białaczce promielocytowej, opatrzony własnym ostrzeżeniem w ramce (boxed warning; omówionym krótko niżej).

Ta strona podsumowuje dane z charakterystyk produktów (etykiet FDA), badań klinicznych oraz wytycznych Amerykańskiej Akademii Dermatologii (AAD) dotyczących miejscowo stosowanej tretynoiny. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa leku	Retinoid (pochodna witaminy A); kwas całkowicie trans-retinowy
Marki preparatów miejscowych	Krem i żel Retin-A, żel Retin-A Micro, krem Renova, lotion Altreno; liczne leki generyczne
Pierwsza rejestracja w USA	Roztwór Retin-A, NDA 016921, 20 października 1971 r.
Droga podania	Miejscowa (na skórę); osobna kapsułka doustna jest zatwierdzona wyłącznie w białaczce
Stężenia preparatów miejscowych	0,01–0,1% w zależności od produktu (krem, żel, żel z mikrosferami, lotion)
Dawkowanie miejscowe z etykiety	Cienka warstwa raz na dobę, zazwyczaj wieczorem
Wchłanianie ogólnoustrojowe	Około 0,8–1,4% dawki żelu 0,1% u zdrowych ochotników (etykieta Retin-A Micro)
Okres półtrwania	Niepodany dla stosowania miejscowego; doustna tretynoina 0,5–2 h u pacjentów z białaczką (etykieta kapsułek)
Status w USA	Wyłącznie na receptę; nie jest substancją kontrolowaną
Status WADA	Niewymieniona na Liście zabronionych substancji i metod WADA 2026

Czym jest

Wzór sumaryczny tretynoiny to C₂₀H₂₈O₂, a masa cząsteczkowa wynosi 300,4 g/mol (PubChem). Jest to naturalny metabolit witaminy A wytwarzany przez organizm w niewielkich ilościach. Preparaty miejscowe dostarczają go do skóry w stężeniach znacznie przekraczających prawidłowe poziomy fizjologiczne (etykieta leku Renova).

Rodzina kwasu retinowego obejmuje kilka form o tym samym wzorze sumarycznym, lecz różnym kształcie cząsteczki. Ma to istotne znaczenie, ponieważ są to odrębne leki o różnych drogach podania, zastosowaniach i zagrożeniach:

Źródła: etykieta leku Retin-A, etykieta kapsułek z tretynoiną, etykieta leku Accutane.

Jak działa

Tretynoina wiąże się z trzema receptorami kwasu retinowego (RARα, RARβ i RARγ) i aktywuje je. Są to receptory jądrowe zmieniające ekspresję genów, a tym samym wpływające na wzrost i dojrzewanie komórek skóry. Etykiety wskazują, że nie ustalono, czy efekty kliniczne wynikają z aktywacji receptorów, z podrażnienia skóry, czy z obu tych mechanizmów (etykieta leku Altreno).

W trądziku: tretynoina zmniejsza przyleganie komórek wyściełających mieszek włosowy, dzięki czemu powstaje mniej mikrozaskórników (pierwszego, niewidocznego stadium zaskórnika otwartego lub zamkniętego). Przyspiesza też odnowę tych komórek, co ułatwia usuwanie istniejących zaskórników (etykieta leku Retin-A).
W skórze uszkodzonej przez słońce: w ludzkiej skórze poddanej promieniowaniu UVB wcześniejsze nałożenie tretynoiny znacznie ograniczało indukcję enzymów rozkładających kolagen (metaloproteinaz macierzy) oraz czynnika transkrypcyjnego AP-1, który je uruchamia (Fisher et al., Nature 1996). W badaniu trwającym 10–12 miesięcy krem z tretynoiną 0,1% zwiększył tworzenie kolagenu typu I w uszkodzonej słońcem skórze przedramienia o 80%, wobec spadku o 14% dla samego podłoża (p = 0,006) (Griffiths et al., NEJM 1993).

Opisany w etykiecie mechanizm działania tretynoiny obejmuje komórki mieszków włosowych i skóry, a nie hormony. Miejscowym lekiem opisanym w tym serwisie, który blokuje receptory androgenowe w skórze, jest klaskoteron (Winlevi).

Jak działa w organizmie

Do krwiobiegu przedostaje się jedynie niewielki ułamek dawki nałożonej na skórę:

Badanie (etykieta)	Produkt i warunki	Wynik
Retin-A Micro	500 mg żelu 0,1% raz na dobę przez okres do 28 dni, 44 zdrowych dorosłych, lek znakowany izotopowo	Biodostępność 0,82% po pojedynczej dawce i 1,41% po dawkach wielokrotnych; stężenie tretynoiny i metabolitów w osoczu około 1–3 ng/mL, zasadniczo bez zmian względem wartości wyjściowej
Renova	Różne preparaty miejscowe	Wchłaniało się 1–31% nałożonej dawki, więcej przez skórę ze zmianami zapalnymi niż przez zdrową skórę
Renova	Krem emolientowy 0,05%, 7 zdrowych mężczyzn (dawka pojedyncza) i 7 przez 28 dni	Wchłanianie poniżej 2%; brak istotnej zmiany naturalnego stężenia tretynoiny
Altreno	Około 3,5 g lotionu 0,05% na twarz, szyję, klatkę piersiową, plecy i barki raz na dobę przez 14 dni, 20 nastolatków z trądzikiem	Średnie stężenie maksymalne tretynoiny o 0,33 ng/mL powyżej wartości wyjściowej; stan stacjonarny (steady state) do 14. dnia

Źródła: etykieta leku Retin-A Micro, etykieta leku Renova, etykieta leku Altreno.

W badaniu maksymalnego stosowania preparatu Altreno metabolity – izotretynoina i 4-oksoizotretynoina – kumulowały się w większym stopniu niż sama tretynoina (średnie współczynniki kumulacji 4,5 i 7,3 wobec 1,5 dla tretynoiny). Etykiety preparatów miejscowych nie podają okresu półtrwania. Dla doustnej tretynoiny etykieta kapsułek podaje końcowy okres półtrwania wynoszący 0,5–2 godzin po pierwszej dawce u pacjentów z białaczką, przy metabolizmie z udziałem enzymów wątrobowych CYP3A4, CYP2C8 i CYP2E (etykieta kapsułek z tretynoiną).

Zatwierdzone zastosowanie medyczne

Produkty w USA

Produkt	Postać i stężenia	Wskazanie z etykiety	Pierwsza rejestracja
Retin-A	Krem 0,025%; 0,05%; 0,1%; żel 0,01%; 0,025%	Trądzik pospolity	1971 (roztwór); krem 1973
Retin-A Micro	Żel z mikrosferami 0,04%; 0,06%; 0,08%; 0,1%	Trądzik pospolity, od 12. roku życia	7 lutego 1997 r.
Renova	Krem 0,02%	Leczenie wspomagające drobnych zmarszczek twarzy, łącznie z unikaniem słońca i pielęgnacją skóry	31 sierpnia 2000 r. (0,02%)
Altreno	Lotion 0,05%	Trądzik pospolity, od 9. roku życia	23 sierpnia 2018 r.
Kapsułki z tretynoiną (dawniej Vesanoid)	Kapsułka doustna 10 mg	Ostra białaczka promielocytowa	22 listopada 1995 r. (Vesanoid)

Źródła: powyższe etykiety produktów; daty rejestracji z bazy Drugs@FDA. W bazie DailyMed wymienione są również generyczne kremy i żele z tretynoiną wielu producentów oraz preparaty złożone z klindamycyną lub nadtlenkiem benzoilu.

Zalecenia dotyczące stosowania z etykiety (miejscowo)

Trądzik (Retin-A): nakładać raz na dobę przed snem, lekko pokrywając zmieniony chorobowo obszar. Pierwsze efekty mogą być widoczne po 2–3 tygodniach, ale do uzyskania wyraźnej poprawy może być potrzebnych ponad 6 tygodni (etykieta leku Retin-A).
Drobne zmarszczki (Renova): nakładać na twarz raz dziennie wieczorem niewielką ilość wielkości perły (o średnicy około 5 mm). Zanim pojawią się efekty, może minąć do 6 miesięcy, a u części pacjentów korzyści zanikają po odstawieniu (etykieta leku Renova).
Więcej nie znaczy lepiej: każda etykieta podkreśla, że nakładanie większej ilości lub częstsze stosowanie nie przyspiesza ani nie poprawia efektów, a powoduje większe zaczerwienienie, złuszczanie i dyskomfort.

Co pokazują badania

Trądzik

Wytyczne AAD dotyczące leczenia trądziku z 2024 r. formułują silne zalecenie dla miejscowych retinoidów, obok nadtlenku benzoilu, miejscowych antybiotyków i doustnej doksycykliny. Doustna izotretynoina jest zarezerwowana dla trądziku ciężkiego, pozostawiającego blizny, powodującego obciążenie psychospołeczne lub nieodpowiadającego na standardowe leczenie (Reynolds et al., JAAD 2024).

Największymi badaniami nad tretynoiną są dwa badania preparatu Altreno: randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane podłożem, z udziałem 1640 pacjentów w wieku od 9 lat z umiarkowanym lub ciężkim trądzikiem, trwające 12 tygodni (etykieta leku Altreno):

Wynik w 12. tygodniu	Badanie 1: tretynoina 0,05% (n = 406)	Badanie 1: podłoże (n = 414)	Badanie 2: tretynoina 0,05% (n = 413)	Badanie 2: podłoże (n = 407)
Skóra czysta lub prawie czysta oraz poprawa o 2 stopnie	16,5%	6,9%	19,8%	12,5%
Zmiany niezapalne (zaskórniki), średnia redukcja %	47,5%	27,3%	45,6%	31,9%
Zmiany zapalne, średnia redukcja %	50,9%	40,4%	53,4%	41,5%

Żel Retin-A Micro 0,1% porównano z podłożem w dwóch 12-tygodniowych badaniach obejmujących po około 70 pacjentów na grupę. Całkowita liczba zmian spadła o 45% wobec 23% w Badaniu 1 oraz o 32% wobec 16% w Badaniu 2 (etykieta leku Retin-A Micro). Grupy otrzymujące samo podłoże pokazują zjawisko typowe dla badań nad trądzikiem: spora część poprawy następuje bez udziału substancji czynnej.

Dane z porównań bezpośrednich i metaanaliz sieciowych:

W porównaniu z adapalenem: metaanaliza 5 randomizowanych badań zaślepionych względem badacza (900 pacjentów) wykazała, że żel z adapalenem 0,1% był równie skuteczny jak żel z tretynoiną 0,025% pod względem redukcji całkowitej liczby zmian, przy lepszej tolerancji na każdej wizycie (Cunliffe et al., Br J Dermatol 1998). Inne badania porównawcze omówiono na stronie poświęconej adapalenowi.
Porównanie różnych leków miejscowych: metaanaliza sieciowa 35 randomizowanych badań (33 472 uczestników) wykazała, że wszystkie jednoskładnikowe leki miejscowe z wyjątkiem tazarotenu przewyższały placebo, przy braku istotnych różnic między większością pojedynczych leków. Połączenie klindamycyny z tretynoiną należało do najskuteczniejszych terapii skojarzonych, ale nie przewyższało istotnie samej tretynoiny w redukcji zmian niezapalnych (Kakpovbia et al., JEADV 2025).
W porównaniu z klaskoteronem: niewielkie 8-tygodniowe badanie pilotażowe u 77 mężczyzn wykazało, że krem z klaskoteronem 1% był skuteczniejszy niż placebo i został opisany jako klinicznie skuteczniejszy niż krem z tretynoiną 0,05% (Trifu et al., Br J Dermatol 2011). Badanie było zbyt małe, aby rozstrzygnąć to porównanie.

Trądzik związany ze stosowaniem steroidów anabolicznych

Przeszukaliśmy bazę PubMed i nie znaleźliśmy żadnego badania klinicznego oceniającego tretynoinę konkretnie w trądziku związanym ze stosowaniem steroidów anabolicznych lub testosteronu. Tretynoina działa na czopowanie ujść mieszków włosowych, a nie na przyczynę hormonalną. Silne zalecenie wytycznych AAD dotyczące doustnej izotretynoiny odnosi się do trądziku ciężkiego, bliznowaciejącego lub nieodpowiadającego na standardowe leczenie, niezależnie od przyczyny (Reynolds et al., JAAD 2024).

Drobne zmarszczki i uszkodzenia słoneczne (fotostarzenie)

Współczesne zainteresowanie tym zastosowaniem rozpoczęło się od niewielkich badań z lat 1980. W 16-tygodniowym badaniu z podwójnie ślepą próbą u wszystkich 30 osób, które ukończyły badanie, odnotowano poprawę na przedramieniu leczonym tretynoiną, a u 14 z 15 pacjentów stosujących tretynoinę na twarz nastąpiła poprawa, wobec braku poprawy w grupie podłoża (Weiss et al., JAMA 1988). Następnie przeprowadzono większe badania:

Badanie	Projekt badania	Główny wynik
Olsen et al., JAAD 1992	296 pacjentów, 24 tygodnie; krem emolientowy 0,05%; 0,01%; 0,001% vs podłoże	0,05%: poprawa u 68% vs 43% dla podłoża; odpowiedź doskonała lub dobra u 26% vs 11%. Stężenia 0,01% i 0,001% nie różniły się od podłoża
Renova 0,02% (5 połączonych badań, etykieta)	324 pacjentów stosujących tretynoinę vs 332 stosujących podłoże, 24 tygodnie	Drobne zmarszczki, jasna karnacja: umiarkowana poprawa u 10% vs 3%, łagodna u 15% vs 9%, brak zmian u 40% vs 58%. Tylko 2 z 5 badań wystarczająco wykazały korzyść
Renova 0,02% (etykieta)	107 pacjentów z ciemniejszą karnacją (fototypy IV–VI)	Minimalna lub łagodna poprawa u 29% stosujących tretynoinę vs 43% stosujących podłoże
Kang et al., Am J Clin Dermatol 2005	204 pacjentów, krem emolientowy 0,05% vs podłoże, do 2 lat	Większa poprawa w zakresie drobnych i głębszych zmarszczek, plamistych przebarwień, plam soczewicowatych i ziemistości cery (p poniżej 0,05); brak wzrostu atypii komórek skóry w biopsji

Etykieta preparatu Renova jest wyjątkowo bezpośrednia. Stwierdza, że Renova 0,02% nie usuwa zmarszczek, nie naprawia skóry uszkodzonej przez słońce ani nie cofa fotostarzenia. Nie wykazała korzyści w przypadku głębokich zmarszczek, szorstkości skóry, plamistych przebarwień, wiotkości ani innych głównych oznak uszkodzeń słonecznych, a u wielu pacjentów z grupy podłoża poprawa nastąpiła dzięki samej ochronie przeciwsłonecznej i kremom nawilżającym (etykieta leku Renova). W 2-letnim badaniu z kremem 0,05% odnotowano szersze efekty, ale zastosowano w nim wyższe stężenie i dłuższy czas leczenia.

Działania niepożądane i ryzyko

Podrażnienie skóry (poretynoidowe zapalenie skóry)

Głównym problemem podczas stosowania tretynoiny jest podrażnienie skóry. Zazwyczaj osiąga ono największe nasilenie w pierwszych 2 tygodniach, a następnie słabnie (etykieta leku Retin-A Micro).

Produkt i badanie	Wynik
Renova 0,02%, 339 pacjentów	Niemal u wszystkich wystąpiło złuszczanie, suchość, pieczenie, szczypanie, zaczerwienienie lub świąd. U 32% podrażnienie było ciężkie, wymagało przerwy w leczeniu lub zastosowania łagodnego kremu steroidowego; 7% wymagało kremu steroidowego (wobec poniżej 1% dla podłoża); około 4% przerwało leczenie
Retin-A Micro 0,1%	Nie więcej niż 3% miało wysokie wskaźniki ciężkiego podrażnienia; 6% (14 z 224) przerwało leczenie z powodu podrażnienia, w tym 4 osoby po 3–5 dniach, a jedna z powodu powstawania pęcherzy
Altreno 0,05% (n = 760 vs 782 dla podłoża)	Złuszczanie 49% vs 30%; pieczenie 30% vs 14%; szczypanie 21% vs 8%; rumień 51% vs 44%

Źródła: etykieta leku Renova, etykieta leku Retin-A Micro, etykieta leku Altreno.

Inne opisane w etykietach działania skórne i środki ostrożności:

Wczesne zaostrzenie trądziku: pozorne pogorszenie zmian zapalnych w pierwszych tygodniach jest opisane w etykietach i samo w sobie nie stanowi powodu do przerwania leczenia.
Zmiany pigmentacji: zgłaszano przemijające rozjaśnienie lub ściemnienie leczonej skóry.
Wyprysk (egzema): tretynoina może wywoływać silne podrażnienie skóry objętej wypryskiem.
Produkty drażniące: lecznicze lub ścierające środki myjące, preparaty silnie wysuszające, produkty o wysokiej zawartości alkoholu oraz preparaty przeciwtrądzikowe zawierające nadtlenek benzoilu, siarkę, rezorcynol lub kwas salicylowy mogą nasilać podrażnienie. Podobnie mogą działać wiatr i mróz.
Alergia na ryby: preparat Altreno zawiera rozpuszczalne białka ryb.
Łatwopalne żele: żel Retin-A jest oparty na alkoholu i łatwopalny.

Nadwrażliwość na słońce

Wszystkie etykiety miejscowej tretynoiny ostrzegają przed zwiększonym ryzykiem oparzeń słonecznych. Pacjenci z oparzeniem słonecznym nie powinni stosować leku do czasu wygojenia skóry, a w razie braku możliwości uniknięcia ekspozycji na słońce zaleca się stosowanie filtrów przeciwsłonecznych i odzieży ochronnej. Preparatu Renova nie należy stosować jednocześnie z lekami wywołującymi nadwrażliwość na światło, takimi jak diuretyki tiazydowe, tetracykliny, fluorochinolony, fenotiazyny i sulfonamidy (etykieta leku Renova).

U myszy tretynoina nasilała powstawanie guzów skóry wywołanych wysokimi dawkami promieniowania UV z symulatora słonecznego. Etykiety wskazują, że znaczenie tej obserwacji dla ludzi nie jest jasne (etykieta leku Retin-A). Etykieta leku Renova odnotowuje również atypowe zmiany w komórkach skóry i nasiloną elastozę u części pacjentów stosujących starszy krem 0,05% dłużej niż 48 tygodni, o nieznanym znaczeniu klinicznym; bezpieczeństwo i skuteczność codziennego stosowania powyżej 52 tygodni nie zostały ustalone.

Ciąża i karmienie piersią

Doustna izotretynoina powoduje ciężkie wady wrodzone u ludzi (etykieta leku Accutane), a doustna tretynoina działa teratogennie u szczurów, myszy, chomików i małp (etykieta leku Retin-A). W przypadku tretynoiny stosowanej miejscowo dostępne dane są uspokajające, lecz ograniczone:

Badanie	Projekt badania	Wynik
Jick et al., Lancet 1993	215 ekspozycji w pierwszym trymestrze vs 430 bez ekspozycji	Duże wady wrodzone 1,9% vs 2,6%; ryzyko względne 0,7 (95% CI 0,2–2,3)
Loureiro et al., Am J Med Genet A 2005	106 kobiet z ekspozycją vs 389 bez ekspozycji, badanie prospektywne	Poronienia 6,6% vs 8,5%; duże wady wrodzone 2,2% vs 1,2%; drobne wady rozwojowe typu retinoidowego 12,9% vs 9,9% (żadna różnica nieistotna)
Kaplan et al., Br J Dermatol 2015	Metaanaliza, 654 ekspozycje vs 1375 bez ekspozycji (miejscowe retinoidy)	Duże wady rozwojowe OR 1,22 (95% CI 0,65–2,29); poronienia OR 1,02 (95% CI 0,64–1,63)

Autorzy metaanalizy podkreślają, że wyniki te mogą uspokoić kobiety, u których doszło do przypadkowej ekspozycji, jednak badania mają zbyt małą moc statystyczną, aby uzasadniać celowe stosowanie leku w czasie ciąży. Etykiety poszczególnych preparatów różnią się też stopniem stanowczości zaleceń:

Etykieta leku Retin-A przytacza 30 spontanicznych zgłoszeń wad wrodzonych z okresu dwóch dekad, w tym 5 przypadków holoprozencefalii (rzadkiej wady przodomózgowia), bez ustalonego związku przyczynowego. Zaleca stosowanie w ciąży wyłącznie wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko (etykieta leku Retin-A).
Etykieta leku Renova podaje, że preparatu nie należy stosować w okresie ciąży ani u kobiet starających się zajść w ciążę (etykieta leku Renova).
Nowsze etykiety preparatów Altreno i Retin-A Micro podają, że opublikowane badania obserwacyjne nie wykazały ryzyka związanego z lekiem, zaznaczając jednocześnie, że wchłanianie przez skórę może prowadzić do ekspozycji płodu.

Nie wiadomo, czy miejscowo stosowana tretynoina przenika do mleka kobiecego.

Doustna tretynoina w białaczce (inny produkt)

Doustne kapsułki z tretynoiną (dawniej Vesanoid) stosuje się w leczeniu ostrej białaczki promielocytowej w dawce 22,5 mg/m² dwa razy na dobę, podawanej do czasu uzyskania remisji. Jest to dawka ogólnoustrojowa wielokrotnie wyższa niż dostarczana przez jakikolwiek preparat skórny. Etykieta kapsułek zawiera ostrzeżenie w ramce (boxed warning) dotyczące dwóch zagrożeń (etykieta kapsułek z tretynoiną):

Toksyczność dla zarodka i płodu: przed rozpoczęciem leczenia wymagany jest ujemny wynik testu ciążowego, a w trakcie leczenia i przez 1 miesiąc po jego zakończeniu należy stosować dwie skuteczne metody antykoncepcji.
Zespół różnicowania (differentiation syndrome): potencjalnie śmiertelna reakcja, która występowała u około 26% pacjentów z APL.

Żadnych z tych danych dotyczących kapsułek doustnych nie należy odnosić do stosowania miejscowego, a preparatów przeznaczonych na skórę nigdy nie wolno przyjmować doustnie. Etykiety preparatów miejscowych zaznaczają, że ich połknięcie może wywołać takie same objawy jak nadmierne spożycie witaminy A.

Kto nie powinien jej stosować

Osoby z nadwrażliwością na którykolwiek składnik preparatu (a w przypadku Altreno – ostrożność u osób z alergią na ryby).
Na skórę z oparzeniem słonecznym, objętą wypryskiem lub z przerwaną ciągłością naskórka.
W okresie ciąży lub podczas starań o ciążę – w przypadku leku Renova zgodnie z jego etykietą; w przypadku preparatów przeciwtrądzikowych decyzję o stosowaniu w ciąży podejmuje lekarz.
Jednocześnie z lekami fotouczulającymi – w przypadku leku Renova zgodnie z jego etykietą.

Najważniejsze informacje

Tretynoina to nie izotretynoina. Miejscowa tretynoina (kwas całkowicie trans-retinowy) to preparat skórny stosowany w trądziku i drobnych zmarszczkach; izotretynoina (kwas 13-cis-retinowy, Accutane) to lek doustny na ciężki trądzik, obarczony znacznie większym ryzykiem ogólnoustrojowym.
Lek pierwszego wyboru w trądziku o umiarkowanej wielkości efektu. W największych badaniach około 17–20% pacjentów uzyskało czystą lub prawie czystą skórę po 12 tygodniach, wobec 7–13% w grupie podłoża; wytyczne AAD silnie zalecają miejscowe retinoidy.
Korzyści w redukcji zmarszczek są rzeczywiste, lecz ograniczone. Renova 0,02% zmniejsza drobne zmarszczki u części pacjentów; jej etykieta podkreśla jednak, że nie cofa fotostarzenia ani nie leczy głębokich zmarszczek.
Głównym działaniem niepożądanym jest podrażnienie skóry. Złuszczanie, suchość i pieczenie występują na początku niemal u każdego i osiągają szczyt w pierwszych 2 tygodniach; około 4–6% uczestników badań przerwało z tego powodu leczenie.
Ochrona przed słońcem ma kluczowe znaczenie. Tretynoina zwiększa ryzyko oparzeń słonecznych, a u myszy nasilała powstawanie guzów skóry wywołanych promieniowaniem UV.
Dane dotyczące ciąży są uspokajające, ale nie rozstrzygające. Badania kohortowe i metaanaliza nie wykazały wyraźnego wzrostu częstości wad wrodzonych po stosowaniu miejscowym, jednak etykiety zalecają ostrożność, a etykieta leku Renova wyklucza stosowanie w ciąży.

Źródła

Bausch Health US. Retin-A (tretinoin) cream and gel prescribing information. Revised 03/2024. DailyMed.
Bausch Health US. Renova (tretinoin cream) 0.02% prescribing information. DailyMed.
Bausch Health US. Retin-A Micro (tretinoin) gel microsphere prescribing information. Revised 09/2025. DailyMed.
Bausch Health US. Altreno (tretinoin) lotion 0.05% prescribing information. DailyMed.
Par Health USA. Tretinoin capsules prescribing information. Revised 03/2026. DailyMed.
JG Pharma. Accutane (isotretinoin) capsules prescribing information. Revised 09/2022. DailyMed.
US Food and Drug Administration. Drugs@FDA: Retin-A, NDA 016921 (and NDA 017340, 020475, 021108, 209353, 020438 for Retin-A cream, Retin-A Micro, Renova 0.02%, Altreno and Vesanoid). FDA.
National Library of Medicine. DailyMed search results: tretinoin. DailyMed.
National Center for Biotechnology Information. Tretinoin, PubChem CID 444795. PubChem.
Reynolds RV, Yeung H, Cheng CE, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol. 2024;90(5):1006.e1–1006.e30. PubMed.
Kakpovbia EE, Young T, Milam EC, et al. Efficacy of topical treatments for mild-to-moderate acne: a systematic review and meta-analysis of randomized control trials. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2025;39(4):775–784. PubMed.
Cunliffe WJ, Poncet M, Loesche C, et al. A comparison of the efficacy and tolerability of adapalene 0.1% gel versus tretinoin 0.025% gel in patients with acne vulgaris: a meta-analysis of five randomized trials. Br J Dermatol. 1998;139(Suppl 52):48–56. PubMed.
Trifu V, Tiplica GS, Naumescu E, et al. Cortexolone 17α-propionate 1% cream, a new potent antiandrogen for topical treatment of acne vulgaris. A pilot randomized, double-blind comparative study vs. placebo and tretinoin 0·05% cream. Br J Dermatol. 2011;165(1):177–183. PubMed.
Weiss JS, Ellis CN, Headington JT, et al. Topical tretinoin improves photoaged skin. A double-blind vehicle-controlled study. JAMA. 1988;259(4):527–532. PubMed.
Olsen EA, Katz HI, Levine N, et al. Tretinoin emollient cream: a new therapy for photodamaged skin. J Am Acad Dermatol. 1992;26(2 Pt 1):215–224. PubMed.
Kang S, Bergfeld W, Gottlieb AB, et al. Long-term efficacy and safety of tretinoin emollient cream 0.05% in the treatment of photodamaged facial skin: a two-year, randomized, placebo-controlled trial. Am J Clin Dermatol. 2005;6(4):245–253. PubMed.
Griffiths CE, Russman AN, Majmudar G, et al. Restoration of collagen formation in photodamaged human skin by tretinoin (retinoic acid). N Engl J Med. 1993;329(8):530–535. PubMed.
Fisher GJ, Datta SC, Talwar HS, et al. Molecular basis of sun-induced premature skin ageing and retinoid antagonism. Nature. 1996;379(6563):335–339. PubMed.
Jick SS, Terris BZ, Jick H. First trimester topical tretinoin and congenital disorders. Lancet. 1993;341(8854):1181–1182. PubMed.
Loureiro KD, Kao KK, Jones KL, et al. Minor malformations characteristic of the retinoic acid embryopathy and other birth outcomes in children of women exposed to topical tretinoin during early pregnancy. Am J Med Genet A. 2005;136(2):117–121. PubMed.
Kaplan YC, Ozsarfati J, Etwel F, et al. Pregnancy outcomes following first-trimester exposure to topical retinoids: a systematic review and meta-analysis. Br J Dermatol. 2015;173(5):1132–1141. PubMed.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. In effect from January 1, 2026. WADA 2026 Prohibited List.

Tretynoina