Enklomifen (INN: enclomifene) to izomer trans klomifenu, leku stosowanego w leczeniu niepłodności, sprzedawanego jako Clomid. Jest selektywnym modulatorem receptora estrogenowego (SERM): blokuje „hamulec” estrogenów działający na mózg i przysadkę, więc organizm wytwarza więcej hormonu luteinizującego (LH) i hormonu folikulotropowego (FSH), a jądra z kolei produkują więcej testosteronu i plemników. Firma Repros Therapeutics opracowała go jako Androxal dla mężczyzn z niskim poziomem testosteronu pochodzenia przysadkowego lub podwzgórzowego (hipogonadyzm wtórny).

Najważniejszy fakt jest taki, że żaden organ regulacyjny go nie zatwierdził. FDA nigdy nie zatwierdziła wniosku w USA, a w styczniu 2018 roku komitet Europejskiej Agencji Leków zalecił odmowę dla wniosku w UE (jako EnCyzix). Stwierdził, że badania wykazały wzrost testosteronu, ale nie wykazały korzyści w zakresie objawów, i wskazał możliwe ryzyko zakrzepów krwi. W USA jest dostępny poza wskazaniami rejestracyjnymi (off-label) w aptekach recepturowych. Jest też sprzedawany w internecie jako „wzmacniacz testosteronu”, a żadne badanie nie oceniało go pod kątem regeneracji po stosowaniu steroidów anabolicznych.

Ta strona podsumowuje to, co podają badania kliniczne, ocena EMA i przegląd FDA dotyczący sporządzania leków recepturowych. Służy wyłącznie celom edukacyjnym i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa leku	Niesteroidowy selektywny modulator receptora estrogenowego (SERM); izomer trans klomifenu
Nazwy rozwojowe	Androxal (Repros Therapeutics, USA); EnCyzix (Renable Pharma, wniosek w UE)
Droga podania	Doustna, raz na dobę
Dawki w badaniach	6,25; 12,5 i 25 mg cytrynianu enklomifenu na dobę; wniosek w UE proponował kapsułki 8,5 i 17 mg zasady enklomifenu
Okres półtrwania (EMA)	8–10 h z osocza
Główne działanie	Zwiększa LH, FSH i własny testosteron organizmu; liczba plemników jest zazwyczaj zachowana
Status w USA	Niezatwierdzony przez FDA; doradcy FDA głosowali 8–4 w 2022 roku przeciw dodaniu go do wykazu 503A dla compoundingu; w ocenie FDA według stanu na maj 2026
Status w UE	Negatywna opinia CHMP, 25 stycznia 2018 r.
Antydoping	Objęty sekcją S4 Listy zabronionych substancji WADA jako składnik klomifenu, według Operation Supplement Safety Departamentu Obrony USA

Czym jest

Cytrynian klomifenu jest mieszaniną dwóch izomerów geometrycznych. W zatwierdzonej przez FDA charakterystyce Clomid podano, że zawiera 30–50% izomeru cis (zuklomifen), a resztę stanowi izomer trans (enklomifen) (charakterystyka Clomid). Enklomifen to ten izomer trans podawany osobno.

Pod względem chemicznym enklomifen to (E)-2-[4-(2-chloro-1,2-diphenylethenyl)phenoxy]-N,N-diethylethanamine: wzór C₂₆H₂₈ClNO, masa cząsteczkowa 406,0 g/mol (PubChem). W badaniach podawano go w postaci soli cytrynianowej o masie cząsteczkowej 598,1 g/mol (PubChem). Zasada stanowi więc około 68% masy soli. To wyjaśnia, dlaczego we wniosku w UE użyto kapsułek 8,5 mg i 17 mg: zawierają one tyle samo enklomifenu co dawki cytrynianu 12,5 mg i 25 mg stosowane w badaniach w USA (raport oceniający EMA).

Oba izomery zachowują się odmiennie:

Izomer	Główne działanie	Utrzymywanie się
Enklomifen (trans)	Antagonista receptora estrogenowego w podwzgórzu i przysadce; zwiększa LH i FSH	Okres półtrwania 8–10 h
Zuklomifen (cis)	Silniejsze działanie estrogenopodobne (agonistyczne)	Wykrywalny dłużej niż miesiąc po pojedynczej dawce, według charakterystyki Clomid

Ta rozbieżność ma realne skutki u mężczyzn przyjmujących klomifen. U 15 mężczyzn przyjmujących klomifen w dawce 25 mg na dobę przez co najmniej 6 tygodni mediana stężenia we krwi wynosiła 44,0 ng/mL dla zuklomifenu i 2,2 ng/mL dla enklomifenu, czyli stosunek 20:1 (Helo i wsp., BJU Int 2017). Idea stojąca za enklomifenem polegała na podaniu izomeru zwiększającego testosteron bez izomeru, który powoli się kumuluje.

Dane ze zwierząt potwierdzały tę ideę, ale nie dowodzą jej u ludzi. U samców myszy zuklomifen powodował wyraźne zmiany w komórkach Leydiga (komórkach wytwarzających testosteron), najądrzu, pęcherzykach nasiennych i nerkach, podczas gdy enklomifen nie zmieniał tkanki jądra (Fontenot i wsp., BJU Int 2016). To badanie przeprowadził twórca leku.

Jak działa w organizmie

U mężczyzn estradiol powstający z testosteronu sygnalizuje podwzgórzu i przysadce, by ograniczyły wydzielanie LH i FSH. Enklomifen blokuje ten sygnał. Wynik jest odwrotny niż w przypadku terapii testosteronem:

Terapia testosteronem zwiększa stężenie testosteronu we krwi, ale hamuje LH i FSH. Bez nich jądra wytwarzają mniej testosteronu i mniej plemników.
Enklomifen zwiększa LH i FSH, więc jądra same wytwarzają więcej testosteronu, a produkcja plemników jest podtrzymywana.

Ze względu na ten mechanizm enklomifen działa tylko wtedy, gdy jądra i przysadka mogą zareagować. Badano go wyłącznie w hipogonadyzmie wtórnym, a nie w niewydolności jąder (hipogonadyzm pierwotny).

Farmakokinetyka

Najpełniejsze dane farmakokinetyczne znajdują się w publicznym raporcie oceniającym EMA dotyczącym wniosku w UE (EMA, 2018):

Parametr	Wynik
Czas do szczytu (pojedyncza dawka)	Około 2 h na czczo, 2,5 h z jedzeniem (mediana)
Wpływ jedzenia	Nieco wyższy szczyt i ekspozycja; nie uznano za klinicznie istotne
Okres półtrwania w fazie eliminacji	8–10 h
Główny metabolizm	CYP2D6 (do 4-hydroksy-enklomifenu) i CYP3A4/5 (do dezetylo-enklomifenu)
Wydalanie	71% znakowanej radioaktywnie dawki odzyskano w ciągu 7 dni: 61,5% w kale, 8,2% w moczu
Osoby wolno metabolizujące CYP2D6	Szczyt około 5× wyższy, a całkowita ekspozycja około 7× wyższa (3 osoby)
Umiarkowane lub ciężkie zaburzenia czynności nerek	Ekspozycja około 2,1–2,5× wyższa

Badanie in vitro z ludzkimi mikrosomami wątrobowymi wykazało już wcześniej, że za rozkład enklomifenu odpowiada głównie CYP2D6 (Ghobadi i wsp., Drug Metab Pharmacokinet 2008). EMA zauważyła też, że enklomifen hamuje CYP2D6 in vitro, więc mógłby zwiększać stężenia innych leków usuwanych przez ten enzym.

Krótki okres półtrwania nie pasuje do działania leku. W 6-tygodniowym badaniu testosteron i LH pozostawały podwyższone przez co najmniej tydzień po ostatniej dawce, a stężenia leku nie wracały do wartości wyjściowych w ciągu 24 godzin od dawki (Wiehle i wsp., BJU Int 2013).

O okresie półtrwania. Okres półtrwania rzędu kilku dni nie pasuje do danych regulacyjnych, według których wynosi on dla enklomifenu 8–10 godzin. Utrzymywanie się przez wiele tygodni dotyczy zuklomifenu, drugiego izomeru w klomifenie.

Status regulacyjny

Stany Zjednoczone

Żaden produkt z enklomifenem nie jest zatwierdzony przez FDA. Przegląd programu opisuje tę historię w następujący sposób (Rodriguez i wsp., Expert Opin Pharmacother 2016):

W 2007 roku FDA nie uznała samego wzrostu testosteronu za wystarczający do zatwierdzenia leku niebędącego testosteronem w hipogonadyzmie.
Posiedzenie FDA w listopadzie 2015 roku, na którym miano ocenić nowy wniosek o rejestrację leku, odwołano z powodu wątpliwości co do sposobu walidacji oznaczeń stężenia leku.

Źródła rządowe i eksperckie w USA podają, że prace rozwojowe przerwano w 2021 roku (Operation Supplement Safety; Foster i wsp., World J Mens Health 2026).

Apteki recepturowe mogą sporządzać leki tylko z określonych substancji luzem. 8 czerwca 2022 r. FDA zaproponowała, by cytrynianu enklomifenu nie dodawać do wykazu substancji luzem dozwolonych na podstawie sekcji 503A. Pharmacy Compounding Advisory Committee (komitet doradczy FDA ds. leków recepturowych) głosował 8–4 przeciw jego dodaniu, a kilku członków wskazywało na brak dowodów klinicznej skuteczności (protokół PCAC FDA). W wykazie FDA zaktualizowanym 14 maja 2026 r. cytrynian enklomifenu pozostaje w kategorii 1, „w trakcie oceny” (under evaluation) (kategorie 503A FDA). FDA stosuje tę kategorię w swojej tymczasowej polityce dotyczącej sporządzania leków recepturowych, dopóki nie podejmie decyzji.

Nie może być legalnie sprzedawany jako składnik suplementów diety. Mimo to produkty są sprzedawane w internecie jako „wzmacniacze testosteronu” lub „odczynniki badawcze” (Operation Supplement Safety).

Unia Europejska i Wielka Brytania

25 stycznia 2018 r. Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) EMA zalecił odmowę dla EnCyzix u mężczyzn z nadwagą do 60. roku życia z hipogonadyzmem wtórnym (EMA). Główne powody były następujące:

badania wykazały wyższy testosteron, ale nie sprawdzały, czy poprawiają się objawy, takie jak libido, funkcje erekcji, wytrzymałość kości czy masa ciała;
u większości uczestników dominującym problemem była otyłość i nie było jasne, czy rzeczywiście mieli hipogonadyzm, ani czy wcześniej próbowali diety i ćwiczeń;
żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepy krwi w żyłach) wystąpiła wyłącznie u pacjentów leczonych enklomifenem.

W Wielkiej Brytanii lek nie ma pozwolenia. Stanowisko British Society for Sexual Medicine z 2026 roku odradza rutynowe stosowanie poza ośrodkami specjalistycznymi. Stwierdza ono, że tam, gdzie jest przepisywany, powinni prowadzić go doświadczeni lekarze, najlepiej w ramach programów badawczych (Foster i wsp., World J Mens Health 2026).

Co pokazują badania

Niemal wszystkie dane z badań kontrolowanych pochodzą z własnego programu badań twórcy leku u mężczyzn z hipogonadyzmem wtórnym, w wielu przypadkach z nadwagą. Badania trwały od 6 tygodni do 4 miesięcy. Żadne badanie nie mierzyło mięśni, siły ani składu ciała i żadne nie obejmowało mężczyzn odzyskujących równowagę po stosowaniu steroidów anabolicznych.

Poziomy testosteronu

W badaniu farmakokinetyczno-farmakodynamicznym fazy II 44 mężczyzn z testosteronem poniżej 350 ng/dL zrandomizowano do cytrynianu enklomifenu 6,25; 12,5 lub 25 mg na dobę albo do żelu z testosteronem na 6 tygodni (Wiehle i wsp., BJU Int 2013). Odsetek mężczyzn, u których 24-godzinna średnia testosteronu na koniec przekraczała 300 ng/dL, wynosił:

Grupa	n	Średni testosteron w 24 h powyżej 300 ng/dL
Enklomifen 6,25 mg	12	7 (58%)
Enklomifen 12,5 mg	7	5 (71%)
Enklomifen 25 mg	12	12 (100%)
Żel z testosteronem	13	11 (85%)

Poranny testosteron w dniu 42 wynosił 604 ± 160 ng/dL przy 25 mg i 500 ± 278 ng/dL przy żelu (p = 0,23). LH i FSH rosły przy enklomifenie i spadały przy żelu.

Dwa kontrolowane placebo badania fazy III (ZA-301 i ZA-302) obejmowały mężczyzn z nadwagą przez 12 tygodni, zaczynając od 12,5 mg i zwiększając do 25 mg w razie potrzeby (EMA, 2018):

Badanie	n przy enklomifenie / placebo	Średni testosteron w 24 h w normie (300–1040 ng/dL) przy enklomifenie
ZA-301	113 / 38	78,8% (95% CI 70,3–85,3%)
ZA-302	134 / 47	81,3% (95% CI 73,9–87,0%)

Metaanalizy zgodnie wskazują, że te leki zwiększają testosteron:

Wszystkie badania SERM. Metaanaliza randomizowanych badań z 2025 roku połączyła klomifen i enklomifen. W porównaniu z placebo zwiększały one całkowity testosteron o 274 ng/dL (95% CI 192–356), LH o 4,7 j.m./L i FSH o 4,6 j.m./L. Testosteron nie różnił się istotnie od żelu z testosteronem (Hohl i wsp., Arch Endocrinol Metab 2025).
Mężczyźni z otyłością. Metaanaliza z 2023 roku dotycząca niskiego testosteronu związanego z otyłością wykazała zbiorczy wzrost o 7,50 nmol/L (≈216 ng/dL; 95% CI 6,52–8,48 nmol/L) przy enklomifenie 12,5–25 mg na dobę w ciągu 1,5–4 miesięcy (Tienforti i wsp., Andrology 2023).

Produkcja plemników

Zachowanie płodności jest głównym argumentem za enklomifenem zamiast testosteronu. Dwa 16-tygodniowe badania fazy III (ZA-304 i ZA-305) porównywały enklomifen, żel z testosteronem 1,62% i placebo u mężczyzn z nadwagą z prawidłową początkową liczbą plemników (Kim i wsp., BJU Int 2016; liczby z raportu oceniającego EMA):

Wynik po 16 tygodniach	Enklomifen	Żel z testosteronem	Placebo
ZA-304: n	41	43	45
ZA-304: średnia zmiana stężenia plemników	+11,7%	−56,6%	+4,1%
ZA-304: testosteron w normie	63,4%	44,2%	4,4%
ZA-305: n	44	42	41
ZA-305: średnia zmiana stężenia plemników	+15,2%	−32,8%	−7,6%
ZA-305: testosteron w normie	68,2%	45,2%	7,3%

Liczba plemników nie zawsze była w pełni zachowana. W badaniu ZA-301 stężenie plemników spadło o 50% lub więcej u 14,2% mężczyzn przyjmujących enklomifen wobec 2,6% w grupie placebo. EMA uznała, że enklomifen „może nie zachowywać w sposób spójny czynności plemników”.

Mniejsze, wcześniejsze badanie jest najbliższe sytuacji mężczyzn odstawiających testosteron. Objęło 12 mężczyzn, którzy stosowali żel z testosteronem (Kaminetsky i wsp., J Sex Med 2013):

Przy enklomifenie stężenia plemników wynosiły 75–334 mln/mL u 7 z 7 mężczyzn po 3 miesiącach i u 6 z 6 po 6 miesiącach.
Przy żelu żaden z 5 mężczyzn nie przekroczył 20 mln/mL po 3 miesiącach.
Testosteron wrócił do wartości sprzed leczenia miesiąc po zakończeniu leczenia.

Objawy, skład ciała i kwestia terapii pocyklowej

Brak jest kontrolowanych dowodów, że enklomifen poprawia objawy. W kluczowych badaniach nie użyto zwalidowanych kwestionariuszy dotyczących libido, funkcji erekcji ani nastroju. W jednym badaniu pomocniczym (ZA-003) tylko żel z testosteronem poprawił domenę libido w Międzynarodowym Indeksie Funkcji Erekcji, a enklomifen nie był lepszy od placebo w pozostałych miarach zgłaszanych przez pacjentów (EMA, 2018). Nie badano wpływu na tkankę tłuszczową, mięśnie, siłę ani gęstość kości.

Żadne opublikowane badanie nie sprawdzało enklomifenu pod kątem odzyskiwania produkcji hormonów po stosowaniu steroidów anabolicznych (terapia pocyklowa). Wszelkie twierdzenia o takim zastosowaniu są ekstrapolowane z jego wpływu na LH i FSH u mężczyzn z zachowaną, ale niedoczynną sygnalizacją przysadkową.

Enklomifen a klomifen

Nie istnieje randomizowane badanie bezpośrednio porównujące te leki. W przeglądzie retrospektywnym 66 mężczyzn zmieniono z klomifenu na enklomifen (Saffati i wsp., Transl Androl Urol 2024):

mediana wzrostu testosteronu wynosiła 166 ng/dL przy enklomifenie wobec 98 ng/dL przy klomifenie, a różnica nie była istotna (p = 0,20);
estradiol zmienił się o −5,9 wobec +17,5 pg/mL;
udokumentowane działania niepożądane występowały rzadziej przy enklomifenie (OR 0,18; 95% CI 0,07–0,44).

Projekt (ci sami mężczyźni, kolejne leki, przegląd dokumentacji) oznacza, że różnice te mogą odzwierciedlać dobór pacjentów i czas, a nie sam lek.

Działania niepożądane i ryzyko

EMA przeanalizowała dane o bezpieczeństwie 1403 osób, które przyjmowały enklomifen w badaniach fazy II i III. Spośród nich 482 leczono dłużej niż 6 miesięcy, a 116 przez 12 miesięcy lub dłużej (EMA, 2018). W bazie danych tej wielkości nie można było wykryć rzadkich ani odległych szkód.

Częste działania

W zbiorczych danych z badań fazy II/III:

Miara	Enklomifen	Żel z testosteronem (AndroGel)	Placebo
Zdarzenia niepożądane występujące w trakcie leczenia	17,7%	19,7%	8,7%
Uderzenia gorąca (co najmniej prawdopodobnie związane z lekiem)	1,1%	0%	0,5%
Przerwanie z powodu zdarzenia niepożądanego	5,3%	5,4%	1,5%

Najczęstszymi zdarzeniami niepożądanymi były ból głowy, uderzenia gorąca, nudności i skurcze mięśni. Niewyraźne widzenie, skurcze mięśni, ból głowy i agresja były najczęstszymi powodami przerwania leczenia. Estradiol istotnie wzrósł zarówno przy enklomifenie, jak i przy żelu z testosteronem.

Zakrzepy krwi

W badaniach odnotowano cztery zdarzenia zakrzepowo-zatorowe, wszystkie u pacjentów przyjmujących enklomifen:

jedna zakrzepica żył głębokich (DVT) z zatorowością płucną;
dwie DVT;
jeden śmiertelny udar niedokrwienny mózgu u mężczyzny z nieleczonym migotaniem przedsionków.

Żadne nie wystąpiło przy testosteronie ani placebo. Wszyscy czterej pacjenci mieli inne czynniki ryzyka, a jeden miał hematokryt (odsetek objętości krwi stanowiony przez krwinki czerwone) 55,4% przed zdarzeniem. EMA zauważyła, że SERM jako klasa są powiązane z zakrzepami żylnymi i tętniczymi. Uznała, że zwiększonego ryzyka „nie można wykluczyć”, i wymieniła je jako jeden z głównych powodów odmowy.

Oczy

Charakterystyka klomifenu ostrzega przed niewyraźnym widzeniem i innymi objawami ze strony wzroku, które nasilają się wraz z całkowitą dawką i czasem stosowania (charakterystyka Clomid). W przypadku enklomifenu zaćma stała się tematem szczególnego zainteresowania po sygnale w badaniu toksykologicznym na psach. W badaniach:

zaburzenia oka ogółem nie występowały częściej niż przy placebo (1,6% wobec 2,4%);
„zaćmę” (0,3% wobec 0%) i „niewyraźne widzenie” (0,5% wobec 0%) zgłaszano nieco częściej jako co najmniej prawdopodobnie związane z lekiem (EMA, 2018).

Rytm serca i inne ustalenia

Odstęp QT. Szczegółowe badania QT nie wykazały istotnego wydłużenia QT przy 25 mg ani 100 mg. Przy 250 mg, czyli około 10 razy większej niż najwyższa dawka w badaniach, QTcF wzrósł nawet o 12,2 ms (EMA, 2018).
Zdarzenia sercowe. Zdarzenia sercowe zgłoszono u 1,0% pacjentów przyjmujących enklomifen wobec 0,4% przy placebo w puli kontrolowanej placebo.
Hematokryt i PSA. Oba mogą rosnąć wraz ze wzrostem testosteronu. Wzrosty PSA (antygenu swoistego dla prostaty) były podobne jak przy AndroGelu.
IGF-1. W 6-tygodniowym badaniu IGF-1 (marker aktywności hormonu wzrostu) spadł z około 94–101 do 50–62 µg/L przy enklomifenie, bardziej niż przy żelu z testosteronem (Wiehle i wsp., BJU Int 2013). Znaczenie kliniczne jest nieznane.

Interakcje i kogo wykluczono

CYP2D6. Silne inhibitory CYP2D6 oraz osoby genetycznie wolno metabolizujące zwiększają ekspozycję kilkukrotnie. Sam enklomifen hamuje CYP2D6 in vitro.
Choroby nerek i wątroby. Ekspozycja z grubsza się podwaja przy umiarkowanych lub ciężkich zaburzeniach czynności nerek. Dane dotyczące zaburzeń czynności wątroby są ograniczone, a EMA poprosiła o więcej.
Kryteria wykluczenia w badaniach. Z badania fazy III ZA-301 wykluczono mężczyzn z hematokrytem powyżej 54%, niekontrolowanym nadciśnieniem lub cukrzycą, objawową zaćmą lub zamknięciem żyły siatkówki.
Przeciwwskazania dla klomifenu. Charakterystyka Clomid wymienia chorobę wątroby lub zaburzenia czynności wątroby w wywiadzie, niekontrolowane zaburzenia czynności tarczycy lub nadnerczy oraz organiczną zmianę wewnątrzczaszkową, taką jak guz przysadki.

Najważniejsze informacje

Połowa klomifenu w postaci trans. Enklomifen to izomer klomifenu blokujący estrogeny, podawany osobno, aby uniknąć długo utrzymującego się izomeru zuklomifenu.
Zwiększa testosteron przez ponowne uruchomienie osi. W badaniach 12,5–25 mg na dobę doprowadzało większość mężczyzn z hipogonadyzmem wtórnym do normy, zwiększając LH i FSH.
Zwykle oszczędza plemniki, w odróżnieniu od testosteronu. Liczba plemników utrzymywała się średnio na stałym poziomie, podczas gdy żel z testosteronem zmniejszał ją o 33–57%. Jednak u około 1 na 7 mężczyzn przyjmujących enklomifen w jednym badaniu doszło do spadku o 50% lub więcej.
Krótki okres półtrwania. Okres półtrwania w osoczu wynosi 8–10 godzin, a nie dni. Jest usuwany głównie przez CYP2D6.
Korzyść w zakresie objawów jest nieudowodniona, a zakrzepy budzą obawy. Organy regulacyjne nie znalazły dowodów lepszego libido, energii ani składu ciała. Wszystkie cztery zdarzenia zakrzepowe w badaniach wystąpiły przy enklomifenie.
Nigdzie niezatwierdzony. FDA nigdy go nie zatwierdziła, komitet EMA zalecił odmowę w 2018 roku, a jego status w USA w zakresie sporządzania leków recepturowych nadal jest w ocenie FDA.

Źródła

European Medicines Agency. EnCyzix (enclomifene): assessment report, EMA/88321/2018. Committee for Medicinal Products for Human Use; 2018. EMA.
European Medicines Agency. EnCyzix: refusal of marketing authorisation (CHMP negative opinion, January 25, 2018). EMA.
Food and Drug Administration. Final summary minutes of the Pharmacy Compounding Advisory Committee meeting, June 8, 2022. FDA.
Food and Drug Administration. Bulk drug substances nominated for use in compounding under section 503A of the Federal Food, Drug, and Cosmetic Act (updated May 14, 2026). FDA.
Cosette Pharmaceuticals. Clomid (clomiphene citrate tablets, USP) prescribing information. DailyMed.
National Center for Biotechnology Information. Enclomiphene, PubChem CID 1548953; enclomiphene citrate, PubChem CID 6420009. PubChem; PubChem.
Operation Supplement Safety (Uniformed Services University, US Department of Defense). Clomiphene and enclomiphene: drugs, not dietary supplements. Content current as of January 12, 2026. OPSS.
Wiehle R, Cunningham GR, Pitteloud N, et al. Testosterone restoration by enclomiphene citrate in men with secondary hypogonadism: pharmacodynamics and pharmacokinetics. BJU Int. 2013;112(8):1188–1200. PubMed; PMC.
Kaminetsky J, Werner M, Fontenot G, Wiehle RD. Oral enclomiphene citrate stimulates the endogenous production of testosterone and sperm counts in men with low testosterone: comparison with testosterone gel. J Sex Med. 2013;10(6):1628–1635. PubMed.
Kim ED, McCullough A, Kaminetsky J. Oral enclomiphene citrate raises testosterone and preserves sperm counts in obese hypogonadal men, unlike topical testosterone: restoration instead of replacement. BJU Int. 2016;117(4):677–685. PubMed.
Rodriguez KM, Pastuszak AW, Lipshultz LI. Enclomiphene citrate for the treatment of secondary male hypogonadism. Expert Opin Pharmacother. 2016;17(11):1561–1567. PubMed; PMC.
Hohl A, Chavez MP, Pasqualotto E, et al. Clomiphene or enclomiphene citrate for the treatment of male hypogonadism: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Arch Endocrinol Metab. 2025;69(5):e250093. PubMed.
Tienforti D, Castellini C, Di Giulio F, et al. Selective modulation of estrogen receptor in obese men with androgen deficiency: a systematic review and meta-analysis. Andrology. 2023;11(6):1067–1076. PubMed.
Saffati G, Kassab J, Orozco Rendon D, et al. Safety and efficacy of enclomiphene and clomiphene for hypogonadal men. Transl Androl Urol. 2024;13(9):1984–1990. PubMed; PMC.
Helo S, Mahon J, Ellen J, et al. Serum levels of enclomiphene and zuclomiphene in men with hypogonadism on long-term clomiphene citrate treatment. BJU Int. 2017;119(1):171–176. PubMed.
Ghobadi C, Gregory A, Crewe HK, Rostami-Hodjegan A, Lennard MS. CYP2D6 is primarily responsible for the metabolism of clomiphene. Drug Metab Pharmacokinet. 2008;23(2):101–105. PubMed.
Fontenot GK, Wiehle RD, Podolski JS. Differential effects of isomers of clomiphene citrate on reproductive tissues in male mice. BJU Int. 2016;117(2):344–350. PubMed.
Foster J, Choo L, Patel A, Kirby M, Hackett G. British Society of Sexual Medicine: position statement for the potential use of enclomiphene in the treatment of male hypogonadism. World J Mens Health. 2026;44(3):480–483. PubMed; PMC.

Enklomifen