Rapamycyna, znana pod nazwą leku syrolimus, to lek immunosupresyjny wyizolowany po raz pierwszy z bakterii glebowej. W Stanach Zjednoczonych jest zatwierdzona, pod nazwą Rapamune, w celu zapobiegania odrzuceniu przeszczepu nerki oraz w leczeniu limfangioleiomiomatozy (LAM), rzadkiej choroby płuc. Nowsze produkty są zatwierdzone w leczeniu rzadkiego nowotworu (Fyarro) oraz w postaci żelu na skórę (Hyftor). Działa poprzez blokowanie mTOR, kinazy (enzymu sygnalizacyjnego), która kontroluje wzrost komórek.
Rapamycyna cieszy się również dużym zainteresowaniem w środowiskach zajmujących się długowiecznością, ponieważ wydłużyła życie myszy. Najważniejszy fakt dla tej grupy odbiorców: żadne zatwierdzone wskazanie nie dotyczy starzenia się, a żadne badanie z udziałem ludzi nie wykazało, by wydłużała ona życie. Badania u ludzi dotyczące niskich lub przerywanych dawek były niewielkie i krótkie, a śledzono w nich markery takie jak odpowiedź na szczepienie, skład ciała i parametry laboratoryjne. Lek doustny jest opatrzony ostrzeżeniem w ramce (boxed warning) dotyczącym immunosupresji, w tym zakażeń i chłoniaka.
Ta strona podsumowuje informacje zawarte w etykietach FDA (amerykańskiej Agencji Żywności i Leków), badaniach klinicznych oraz badaniach na zwierzętach. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.
| Właściwość | Szczegóły |
|---|---|
| Klasa leku | Makrocykliczny lakton; lek immunosupresyjny będący inhibitorem mTOR |
| Marki / zatwierdzenie | Roztwór doustny Rapamune (zatwierdzenie w USA w 1999 r.) i tabletki; Fyarro dożylnie (2021); żel miejscowy Hyftor (2022); doustne leki generyczne |
| Zatwierdzone zastosowania | Profilaktyka odrzucenia przeszczepu nerki (wiek ≥13 lat); LAM; zaawansowany złośliwy guz PEComa (Fyarro); naczyniakowłókniak twarzy w stwardnieniu guzowatym (Hyftor) |
| Postacie doustne | Tabletki 0,5; 1 i 2 mg; roztwór doustny 1 mg/mL |
| Dawkowanie doustne wg etykiety | Dawka dostosowywana do stężeń minimalnych (trough) we krwi; w LAM początkowo 2 mg/dobę, docelowe stężenie minimalne 5–15 ng/mL |
| Okres półtrwania (etykieta) | Około 62 ± 16 h u stabilnych pacjentów po przeszczepieniu nerki |
| Biodostępność doustna | Około 14% (roztwór doustny) |
| Ostrzeżenie w ramce (boxed warning) | Immunosupresja (zakażenia, chłoniak i inne nowotwory złośliwe); niezalecany po przeszczepieniu wątroby lub płuc |
| Stosowanie w celu długowieczności | Wyłącznie poza wskazaniami rejestracyjnymi (off-label); niezatwierdzony w starzeniu się, a dane u ludzi ograniczają się do małych, krótkich badań nad markerami zastępczymi |
| Status WADA | Niewymieniony na Liście zabronionych substancji i metod 2026 |
Czym jest
Rapamycynę opisano w 1975 r. jako antybiotyk przeciwgrzybiczy wytwarzany przez Streptomyces hygroscopicus, bakterię wyizolowaną z próbki gleby z Wyspy Wielkanocnej (Vézina et al., J Antibiot 1975). Później rozwinięto ją ze względu na działanie na układ odpornościowy.
Charakterystyka produktu Rapamune opisuje syrolimus jako makrocykliczny lakton o wzorze C₅₁H₇₉NO₁₃ i masie cząsteczkowej 914,2 (etykieta Rapamune). Baza Drugs@FDA podaje pierwsze zatwierdzenie roztworu doustnego Rapamune we wrześniu 1999 r. oraz wskazanie w LAM w maju 2015 r. (Drugs@FDA).
Ewerolimus, temsyrolimus i inne „rapalogi” to odrębne leki będące pochodnymi rapamycyny. W niektórych opisanych poniżej badaniach nad starzeniem się u ludzi stosowano ewerolimus, a nie syrolimus, co zostało wyraźnie zaznaczone.
Jak działa
Zgodnie z charakterystyką produktu syrolimus wiąże się z wewnątrzkomórkowym białkiem zwanym FKBP-12. Kompleks syrolimus–FKBP-12 wiąże następnie i blokuje mTOR (mechanistic target of rapamycin), kluczową kinazę regulatorową (etykieta Rapamune). Etykieta wymienia następujące efekty:
- blokuje aktywację i proliferację limfocytów T stymulowaną przez IL-2, IL-4 i IL-15, zatrzymując cykl komórkowy między fazami G1 i S;
- hamuje wytwarzanie przeciwciał;
- w przeciwieństwie do takrolimusu i cyklosporyny nie hamuje kalcyneuryny;
- w LAM komórki płuc mają mutacje inaktywujące w genie kompleksu stwardnienia guzowatego (TSC), co pozostawia szlak mTOR stale włączony; syrolimus blokuje ten nadaktywny szlak.
mTOR działa w obrębie dwóch kompleksów białkowych: mTORC1 i mTORC2. Rapamycyna hamuje głównie mTORC1. U myszy długotrwałe podawanie rapamycyny zaburzało również mTORC2, co autorzy powiązali z upośledzoną tolerancją glukozy i działaniem insuliny. Myszy z genetycznie obniżoną aktywnością mTORC1 żyły dłużej bez takiej insulinooporności (Lamming et al., Science 2012). Stanowi to podstawę hipotezy, że dawkowanie przerywane mogłoby zachować korzyści przy ograniczeniu metabolicznych działań niepożądanych. Koncepcja ta pochodzi z badań na myszach i nie została potwierdzona u ludzi.
mTORC1 jest również szlakiem napędzającym syntezę białek mięśniowych po treningu i spożyciu białka, co ma bezpośrednie znaczenie dla osób trenujących siłowo (zobacz „Synteza białek mięśniowych” poniżej).
Farmakokinetyka
Dane z charakterystyki produktu Rapamune (FDA, 2022):
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego (roztwór doustny) | Około 1 h u zdrowych osób; około 2 h u pacjentów po przeszczepieniu nerki |
| Biodostępność doustna | Około 14% (roztwór); tabletki około 27% wyższa niż roztwór |
| Wpływ posiłku bogatotłuszczowego | Ekspozycja (AUC) wyższa o 23–35%; etykieta zaleca przyjmowanie konsekwentnie z posiłkiem lub bez posiłku |
| Dystrybucja | Głównie wewnątrz krwinek czerwonych (stosunek krew/osocze 36 ± 18); w osoczu wiązanie z białkami wynosi około 92% |
| Metabolizm | Substrat CYP3A4 i glikoproteiny P (P-gp); metabolizowany w ścianie jelita i wątrobie |
| Wydalanie | 91% z kałem, 2,2% z moczem |
| Końcowy okres półtrwania | Około 62 ± 16 h po dawkach wielokrotnych u stabilnych pacjentów po przeszczepieniu nerki |
Charakterystyka dożylnego produktu Fyarro podaje średni okres półtrwania wynoszący 59 godzin (etykieta Fyarro). Ze względu na długi okres półtrwania etykieta Rapamune ostrzega, że zmiany dawki oparte na stężeniach przed osiągnięciem stanu stacjonarnego mogą prowadzić do przedawkowania lub niedodawkowania. Ponieważ stężenia we krwi znacznie różnią się między poszczególnymi osobami, etykieta zaleca terapeutyczne monitorowanie stężeń minimalnych (trough) w pełnej krwi u wszystkich pacjentów.
Interakcje zmieniające stężenie we krwi
Silne inhibitory i induktory CYP3A4/P-gp wielokrotnie zmieniają ekspozycję na syrolimus (etykieta Rapamune):
| Jednocześnie stosowany lek | Wpływ na syrolimus |
|---|---|
| Ketokonazol (silny inhibitor) | Wzrost AUC 10,9-krotny, wzrost stężenia maksymalnego 4,3-krotny; łączenie niezalecane |
| Erytromycyna | Wzrost AUC 4,2-krotny, wzrost stężenia maksymalnego 4,4-krotny; łączenie niezalecane |
| Ryfampicyna (silny induktor) | Duży spadek AUC i stężenia maksymalnego; łączenie niezalecane |
| Sok grejpfrutowy | Hamuje metabolizm przez CYP3A4; nie wolno przyjmować z syrolimusem |
| Kannabidiol | Etykieta zaleca monitorowanie i ewentualne zmniejszenie dawki |
Zatwierdzone zastosowanie medyczne
Przeszczepienie nerki (Rapamune)
Rapamune jest zatwierdzony w profilaktyce odrzucenia narządu u pacjentów po przeszczepieniu nerki w wieku 13 lat i starszych (etykieta Rapamune). Schematy dawkowania wg etykiety:
| Grupa pacjentów | Schemat wg etykiety |
|---|---|
| Niskie do umiarkowanego ryzyko immunologiczne | Dawka nasycająca 6 mg w 1. dniu, następnie 2 mg/dobę, z cyklosporyną i kortykosteroidami; odstawienie cyklosporyny 2–4 miesiące po przeszczepieniu |
| Po odstawieniu cyklosporyny | Dawka dostosowana do stężenia minimalnego 16–24 ng/mL w 1. roku, następnie 12–20 ng/mL (oznaczenie chromatograficzne) |
| Wysokie ryzyko immunologiczne | Dawka nasycająca do 15 mg w 1. dniu, następnie 5 mg/dobę, z cyklosporyną i kortykosteroidami przez pierwsze 12 miesięcy |
W opisanym na etykiecie badaniu 2 kontrolowanym placebo potwierdzone biopsją ostre odrzucenie po 6 miesiącach wystąpiło u 24,7% (2 mg/dobę) i 19,2% (5 mg/dobę) wobec 41,5% w grupie placebo, we wszystkich grupach w skojarzeniu z cyklosporyną i kortykosteroidami. Dawka 5 mg nie wykazała wyraźnej przewagi skuteczności nad dawką 2 mg.
Limfangioleiomiomatoza (Rapamune)
LAM to postępująca torbielowata choroba płuc, która dotyka głównie kobiety. Zatwierdzenie opiera się na badaniu MILES – randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą z udziałem 89 pacjentek z umiarkowanym upośledzeniem czynności płuc (McCormack et al., NEJM 2011):
| Wynik w okresie 12 miesięcy | Placebo (n = 43) | Syrolimus (n = 46) |
|---|---|---|
| Nachylenie krzywej FEV1 (czynność płuc) | −12 ± 2 mL/miesiąc | +1 ± 2 mL/miesiąc |
| Różnica między grupami w zmianie FEV1 | — | 153 mL, około 11% wartości wyjściowej FEV1 |
Dawki dostosowywano do stężenia minimalnego 5–15 ng/mL. Po odstawieniu syrolimusu spadek czynności płuc powrócił w takim samym tempie jak w grupie placebo. Dystans sześciominutowego marszu nie różnił się między grupami.
Inne produkty zawierające syrolimus
- Fyarro (cząstki syrolimusu związane z albuminą) jest zatwierdzony u dorosłych z miejscowo zaawansowanym nieresekcyjnym lub przerzutowym złośliwym guzem PEComa (nowotworem z komórek epitelioidnych okołonaczyniowych). Dawka wg etykiety wynosi 100 mg/m² dożylnie w 1. i 8. dniu każdego 21-dniowego cyklu (etykieta Fyarro).
- Hyftor (żel miejscowy z syrolimusem 0,2%) jest zatwierdzony w leczeniu naczyniakowłókniaka twarzy związanego ze stwardnieniem guzowatym u pacjentów w wieku 6 lat i starszych, stosowany dwa razy na dobę (etykieta Hyftor).
Dla żadnego produktu zawierającego syrolimus nie zatwierdzono wskazania dotyczącego starzenia się ani długowieczności.
Co pokazują badania
Długość życia u myszy (ITP)
Najmocniejsze dowody stojące za zainteresowaniem w kontekście długowieczności pochodzą z programu NIA Interventions Testing Program (ITP). W badaniach tych wykorzystano genetycznie zróżnicowane myszy (UM-HET3) w trzech niezależnych ośrodkach. Wszystkie poniższe wyniki dotyczą myszy.
| Badanie (myszy) | Rozpoczęcie podawania rapamycyny | Główny wynik |
|---|---|---|
| Harrison et al., Nature 2009 | 600. dzień życia, w karmie | Średnia długość życia +9% u samców i +13% u samic (dane łączne); wiek przy 90% śmiertelności +9% (samce) i +14% (samice) |
| Harrison et al., druga kohorta | 270. dzień życia | Niższe ryzyko zgonu u obu płci w analizie okresowej |
| Miller et al., Aging Cell 2014 | 9 miesięcy, w dawce 4,7; 14 lub 42 ppm w karmie | Przy 42 ppm mediana długości życia +23% (samce) i +26% (samice); samice odnosiły większą korzyść przy każdej dawce |
Przy interpretacji tych wyników istotne są trzy kwestie:
- Późne rozpoczęcie nadal działało u myszy. Harrison i wsp. rozpoczęli podawanie w 600. dniu życia, co wzbudziło zainteresowanie zastosowaniem u osób starszych. Profil chorób u leczonych myszy nie różnił się od grupy kontrolnej, a autorzy nie byli w stanie określić, czy rapamycyna spowalniała starzenie się, czy głównie opóźniała zgony z powodu nowotworów.
- Ekspozycja przy najwyższej dawce była wysoka. W badaniu Millera i wsp. stężenia we krwi przy dawce 42 ppm wynosiły 80 ng/mL u samic i 23 ng/mL u samców. Dla porównania docelowe stężenie minimalne wg etykiety w LAM u ludzi wynosi 5–15 ng/mL.
- Zmienił się metabolizm myszy. Samce otrzymujące rapamycynę wykazywały paradoksalny wzrost stężenia glukozy po wstrzyknięciu insuliny przy dawkach 14 i 42 ppm (Miller i wsp.), a długotrwałe podawanie rapamycyny upośledzało tolerancję glukozy u myszy (Lamming et al., Science 2012).
Wyniki dotyczące długości życia myszy nie dowodzą, że rapamycyna wydłuża życie ludzkie. Żadne opublikowane badanie z udziałem ludzi nie wykazało wpływu na długość życia ani śmiertelność.
Czynność układu odpornościowego u osób starszych (ewerolimus i inne inhibitory mTOR)
Najbardziej znane badania nad „starzeniem się” u ludzi wykorzystywały ewerolimus (RAD001) lub nowszy inhibitor mTOR, a nie syrolimus:
| Badanie | Schemat i lek | Wynik |
|---|---|---|
| Mannick et al., Sci Transl Med 2014 | Randomizowane, kontrolowane placebo; ewerolimus u starszych ochotników przed szczepieniem przeciw grypie | Odpowiedź na szczepionkę przeciw grypie poprawiła się o około 20% przy dawkach, które były względnie dobrze tolerowane; mniej limfocytów T wykazujących ekspresję PD-1 |
| Mannick et al., Sci Transl Med 2018 | Faza 2a, 264 osoby starsze, 6 tygodni; niska dawka BEZ235 plus ewerolimus | Niższy odsetek zgłaszanych przez uczestników zakażeń w kolejnym roku (P = 0,001); lepsza odpowiedź na szczepionkę przeciw grypie |
| Mannick et al., Lancet Healthy Longev 2021 | Faza 2b (652 dorosłych) i faza 3 (1024 dorosłych w wieku ≥65 lat); RTB101 (BEZ235) przez 16 tygodni | Faza 2b: potwierdzone laboratoryjnie zakażenia dróg oddechowych 19% wobec 28% (OR 0,60; 90% CI 0,39–0,92) dla RTB101 10 mg na dobę, w drugiej z góry określonej analizie łączącej obie części. Faza 3: brak redukcji objawowych chorób układu oddechowego (26% wobec 25%; OR 1,07; 90% CI 0,80–1,42) |
W badaniu fazy 2b ramię łączące RTB101 z ewerolimusem w dawce 0,1 mg na dobę nie zmniejszyło istotnie częstości zakażeń w porównaniu z placebo. Większe badanie fazy 3 dało wynik negatywny w odniesieniu do pierwszorzędowego punktu końcowego. Wczesny sygnał dotyczący układu odpornościowego nie potwierdził się zatem jako korzyść kliniczna.
Badania syrolimusu u zdrowych osób starszych
Bezpośrednie badania syrolimusu w kontekście starzenia się są niewielkie:
| Badanie | Schemat | Dawka | Wyniki |
|---|---|---|---|
| Kraig et al., Exp Gerontol 2018 | Randomizowane badanie pilotażowe kontrolowane placebo; 25 osób w analizie (11 rapamycyna, 14 placebo), w wieku 70–95 lat | 1 mg/dobę przez co najmniej 8 tygodni | Brak zmian w funkcjach poznawczych, sile chwytu, prędkości chodu ani tolerancji glukozy; niewielkie, ale istotne spadki stężenia hemoglobiny, hematokrytu i liczby krwinek czerwonych |
| PEARL; Moel et al., Aging 2025 | Randomizowane, z podwójnie ślepą próbą, kontrolowane placebo, 48 tygodni; 114 osób, które ukończyły badanie, w wieku 50–85 lat | Rapamycyna recepturowa (compounded) 5 lub 10 mg raz w tygodniu | Pierwszorzędowy punkt końcowy (tłuszcz trzewny w badaniu DXA) bez zmian (p = 0,942); beztłuszczowa masa ciała i zgłaszany ból uległy poprawie u kobiet przyjmujących 10 mg; zdarzenia niepożądane podobne w grupach, z nieco częstszymi objawami żołądkowo-jelitowymi przy rapamycynie |
| Moody et al., Geroscience 2026 | Otwarte badanie pilotażowe bez grupy kontrolnej; 6 mężczyzn w wieku 70–76 lat | 1 mg/dobę przez 8 tygodni | Poprawa niektórych parametrów przepływu w MRI serca oraz czynności śródbłonka skóry |
Szczegóły ograniczające wnioski z badania PEARL:
- Spośród 114 analizowanych uczestników 40 przyjmowało 5 mg, 35 przyjmowało 10 mg, a 39 otrzymywało placebo. Pozytywne wyniki pochodziły z drugorzędowych punktów końcowych i analiz podgrup.
- W trakcie badania badacze odkryli, że lek recepturowy osiągał po 24 godzinach około jednej trzeciej stężenia we krwi komercyjnego syrolimusu. Oszacowali, że 10 mg leku recepturowego odpowiadało około 3,33 mg generycznego syrolimusu.
- U jednego uczestnika przyjmującego 5 mg rozwinęła się niedokrwistość wymagająca przetoczenia krwi.
- Zgodnie z oświadczeniem o konflikcie interesów w publikacji autorzy są pracownikami i udziałowcami firmy AgelessRx.
W przeglądzie systematycznym z 2024 r. zidentyfikowano 19 kwalifikujących się badań u ludzi dotyczących wpływu rapamycyny lub rapalogów na punkty końcowe związane ze starzeniem się (Lee et al., Lancet Healthy Longev 2024). Wykazano w nim:
- poprawę niektórych parametrów odpornościowych, sercowo-naczyniowych i skórnych;
- brak istotnego wpływu na parametry endokrynologiczne, mięśniowe lub neurologiczne;
- brak ciężkich zdarzeń niepożądanych przypisywanych tym lekom u osób zdrowych;
- więcej zakażeń oraz wyższe stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów u osób z chorobami związanymi z wiekiem.
Autorzy przeglądu wskazali na potrzebę badań nad długotrwałą ekspozycją.
Synteza białek mięśniowych
W badaniu z udziałem ludzi 15 niewytrenowanych młodych mężczyzn wykonało ciężkie ćwiczenia mięśni nóg. Siedmiu z nich przyjęło pojedynczą dawkę 12 mg rapamycyny (około 0,15 mg/kg) 2 godziny wcześniej. Rapamycyna zablokowała wynoszący około 40% wzrost syntezy białek mięśniowych obserwowany 1–2 godziny po wysiłku w grupie kontrolnej, a także markery sygnalizacji mTORC1 (Drummond et al., J Physiol 2009).
Była to pojedyncza duża dawka doraźna, a nie badanie treningowe, nie pokazuje więc, jak cotygodniowe niskie dawki wpływają na wzrost mięśni na przestrzeni miesięcy. Wynik badania PEARL dotyczący beztłuszczowej masy ciała u kobiet wskazuje w przeciwnym kierunku, ale był to drugorzędowy punkt końcowy. W przeglądzie z 2024 r. nie stwierdzono ogólnie istotnego wpływu na parametry mięśniowe. Nie ma kontrolowanych badań nad rapamycyną u osób trenujących siłowo ani stosujących steroidy anaboliczne.
Działania niepożądane i ryzyko
Ostrzeżenie w ramce
Charakterystyka produktu Rapamune zawiera ostrzeżenie w ramce (boxed warning) (etykieta Rapamune):
- Immunosupresja: zwiększone ryzyko zakażeń oraz możliwość wystąpienia chłoniaka i innych nowotworów złośliwych. U pacjentów po przeszczepieniu lek powinni stosować wyłącznie lekarze doświadczeni w terapii immunosupresyjnej.
- Przeszczepienie wątroby: nadmierna śmiertelność, utrata przeszczepu i zakrzepica tętnicy wątrobowej w badaniach; stosowanie niezalecane.
- Przeszczepienie płuc: rozejście się zespolenia oskrzelowego (uszkodzenie połączenia dróg oddechowych); stosowanie niezalecane.
W dwóch głównych badaniach dotyczących przeszczepienia nerki chłoniak lub choroba limfoproliferacyjna wystąpiły u 0,7–3,2% pacjentów przyjmujących Rapamune wobec 0,6–0,8% przyjmujących azatioprynę lub placebo. Ryzyko raka skóry jest podwyższone, a etykieta zaleca ograniczanie ekspozycji na słońce i promieniowanie UV.
Efekty metaboliczne
- Lipidy: hipercholesterolemia u 43–46% i hipertriglicerydemia u 45–57% pacjentów po przeszczepieniu przyjmujących Rapamune, wobec 23% dla każdego z tych zaburzeń w grupie placebo. W badaniach do 90% pacjentów wymagało leków obniżających stężenie lipidów. Stosowanie Rapamune ze statynami wiązało się ze wzrostem aktywności CPK (3%), bólem mięśni (6,7%) i rabdomiolizą (poniżej 1%).
- Glukoza: cukrzycę zgłaszano u od 3% do poniżej 20% pacjentów po przeszczepieniu, a hiperglikemia i cukrzyca pojawiają się w zgłoszeniach po wprowadzeniu leku do obrotu. Etykieta Fyarro wymienia hiperglikemię jako ostrzeżenie (etykieta Fyarro).
Inne ostrzeżenia zawarte na etykiecie
- Gojenie ran i płyny: upośledzone lub opóźnione gojenie ran, limfocele, obrzęki oraz wysięki opłucnowe i osierdziowe.
- Owrzodzenia jamy ustnej: zapalenie błony śluzowej jamy ustnej (stomatitis) należało do najczęstszych reakcji w LAM (20% lub więcej) i jest pierwszym ostrzeżeniem na etykiecie Fyarro.
- Płuca: śródmiąższowa choroba płuc i nieinfekcyjne zapalenie płuc, w niektórych przypadkach zakończone zgonem.
- Nerki: białkomocz i pogorszenie czynności nerek, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu z cyklosporyną.
- Nadwrażliwość i obrzęk naczynioruchowy.
- Utajone zakażenia wirusowe: zgłaszano nefropatię wywołaną wirusem BK oraz postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię (PML).
Płodność i ciąża
- Płodność u mężczyzn: może wystąpić azoospermia (brak plemników) lub oligospermia (niska liczba plemników). W większości zgłoszonych przypadków azoospermia ustępowała po odstawieniu leku.
- Płodność u kobiet: zgłaszano torbiele jajników i zaburzenia miesiączkowania.
- Ciąża: na podstawie badań na zwierzętach lek może działać szkodliwie na płód. Etykieta zaleca stosowanie wysoce skutecznej antykoncepcji w trakcie leczenia oraz przez 12 tygodni po przyjęciu ostatniej dawki.
Szczepionki
W trakcie leczenia należy unikać żywych szczepionek, takich jak szczepionki przeciw odrze, śwince, różyczce, żółtej gorączce i ospie wietrznej.
Stosowanie poza wskazaniami w celu długowieczności
Opisane powyżej badania z niskimi dawkami wykazały akceptowalny profil bezpieczeństwa przez 8–48 tygodni u wybranych, w większości zdrowych ochotników. Ich liczebność i czas trwania nie pozwalają wykluczyć rzadszych ani długoterminowych zagrożeń, takich jak nowotwory złośliwe czy ciężkie zakażenia, które udokumentowano przy dawkach transplantacyjnych. Stężenia syrolimusu różnią się ponadto wielokrotnie w zależności od diety, postaci leku i powszechnie stosowanych leków (zobacz tabelę interakcji), a produkty recepturowe mogą nie odpowiadać komercyjnym tabletkom.
Pokrewne związki
Metformina to inny zatwierdzony lek często omawiany w kontekście starzenia się; zobacz Metformina. Dowody naukowe, ryzyko oraz mechanizm jej działania są odrębne od tych dotyczących rapamycyny.
Najważniejsze informacje
- Zatwierdzony lek immunosupresyjny, a nie lek przeciwstarzeniowy. Zastosowania zatwierdzone przez FDA to przeszczepienie nerki, LAM, złośliwy guz PEComa oraz naczyniakowłókniak twarzy w stwardnieniu guzowatym. Żaden produkt nie jest zatwierdzony w leczeniu starzenia się.
- Ostrzeżenie w ramce dotyczące immunosupresji. Etykieta ostrzega przed zakażeniami, chłoniakiem i innymi nowotworami złośliwymi oraz przed wysokim stężeniem lipidów u około połowy pacjentów po przeszczepieniu.
- Dane o długości życia pochodzą z badań na myszach. W programie ITP rapamycyna wydłużyła medianę długości życia maksymalnie o 23–26% u genetycznie zróżnicowanych myszy, nawet gdy podawanie rozpoczęto w późnym wieku. Żadne badanie z udziałem ludzi nie wykazało korzyści w zakresie długości życia.
- Badania nad starzeniem się u ludzi są niewielkie i dają niejednoznaczne wyniki. Badanie PEARL nie osiągnęło pierwszorzędowego punktu końcowego. Wczesna korzyść dotycząca układu odpornościowego obserwowana przy ewerolimusie nie zmniejszyła częstości chorób układu oddechowego w badaniu fazy 3 z udziałem 1024 osób z użyciem pokrewnego inhibitora mTOR.
- Znaczenie dla mięśni. Pojedyncza dawka 12 mg zablokowała wzrost syntezy białek mięśniowych po ćwiczeniach oporowych u młodych mężczyzn. Długoterminowy wpływ niskich, przerywanych dawek na efekty treningowe jest nieznany.
- Stężenia są trudne do przewidzenia. Okres półtrwania wynosi około 62 godzin, biodostępność około 14%, a leki wpływające na CYP3A4 lub grejpfrut mogą kilkukrotnie zmienić ekspozycję.
Źródła
- Pfizer (PF Prism C.V.). Rapamune (sirolimus) oral solution and tablets prescribing information, NDA 021083/S-069, S-070 and 021110/S-087, S-088. Zaktualizowano w sierpniu 2022 r. FDA.
- Food and Drug Administration. Drugs@FDA: Rapamune, NDA 021083. Drugs@FDA.
- Aadi Bioscience. Fyarro (sirolimus protein-bound particles for injectable suspension) (albumin-bound) prescribing information, NDA 213312/S-014. 2026. FDA.
- Nobelpharma. Hyftor (sirolimus topical gel) 0.2% prescribing information, NDA 213478. 2022. FDA.
- Vézina C, Kudelski A, Sehgal SN. Rapamycin (AY-22,989), a new antifungal antibiotic. I. Taxonomy of the producing streptomycete and isolation of the active principle. J Antibiot (Tokyo). 1975;28(10):721–726. PubMed.
- McCormack FX, Inoue Y, Moss J, et al. Efficacy and safety of sirolimus in lymphangioleiomyomatosis. N Engl J Med. 2011;364(17):1595–1606. PubMed.
- Harrison DE, Strong R, Sharp ZD, et al. Rapamycin fed late in life extends lifespan in genetically heterogeneous mice. Nature. 2009;460(7253):392–395. PubMed.
- Miller RA, Harrison DE, Astle CM, et al. Rapamycin-mediated lifespan increase in mice is dose and sex dependent and metabolically distinct from dietary restriction. Aging Cell. 2014;13(3):468–477. PubMed.
- Lamming DW, Ye L, Katajisto P, et al. Rapamycin-induced insulin resistance is mediated by mTORC2 loss and uncoupled from longevity. Science. 2012;335(6076):1638–1643. PubMed.
- Mannick JB, Del Giudice G, Lattanzi M, et al. mTOR inhibition improves immune function in the elderly. Sci Transl Med. 2014;6(268):268ra179. PubMed.
- Mannick JB, Morris M, Hockey HP, et al. TORC1 inhibition enhances immune function and reduces infections in the elderly. Sci Transl Med. 2018;10(449):eaaq1564. PubMed.
- Mannick JB, Teo G, Bernardo P, et al. Targeting the biology of ageing with mTOR inhibitors to improve immune function in older adults: phase 2b and phase 3 randomised trials. Lancet Healthy Longev. 2021;2(5):e250–e262. PubMed.
- Kraig E, Linehan LA, Liang H, et al. A randomized control trial to establish the feasibility and safety of rapamycin treatment in an older human cohort: Immunological, physical performance, and cognitive effects. Exp Gerontol. 2018;105:53–69. PubMed.
- Moel M, Harinath G, Lee V, et al. Influence of rapamycin on safety and healthspan metrics after one year: PEARL trial results. Aging (Albany NY). 2025;17(4):908–936. PubMed.
- Moody AJ, Wu Y, Romo TQ, et al. Short-term mTOR inhibition by rapamycin improves cardiac and endothelial function in older men: a proof-of concept pilot study. Geroscience. 2026;48(3):4121–4137. PubMed.
- Lee DJW, Hodzic Kuerec A, Maier AB. Targeting ageing with rapamycin and its derivatives in humans: a systematic review. Lancet Healthy Longev. 2024;5(2):e152–e162. PubMed.
- Drummond MJ, Fry CS, Glynn EL, et al. Rapamycin administration in humans blocks the contraction-induced increase in skeletal muscle protein synthesis. J Physiol. 2009;587(Pt 7):1535–1546. PubMed.
- Światowa Organizacja Antydopingowa (World Anti-Doping Agency). The 2026 Prohibited List. Lista zabronionych substancji i metod WADA 2026.