Fenibut (kwas β-fenylo-γ-aminomasłowy, czyli β-fenylo-GABA) to syntetyczna pochodna GABA – głównego hamującego neuroprzekaźnika w mózgu – wzbogacona o pierścień fenylowy. Został opracowany w Związku Radzieckim w latach 1960. i nadal jest przepisywany w Rosji oraz niektórych innych krajach byłego ZSRR w stanach lękowych, bezsenności i pokrewnych dolegliwościach pod nazwami handlowymi takimi jak Anvifen, Fenibut i Noofen (Lapin, CNS Drug Rev 2001; Gurley & Koturbash, Basic Clin Pharmacol Toxicol 2024).

Poza tymi krajami nigdy nie został zatwierdzony jako lek. Jest sprzedawany w internecie jako „nootrop” lub suplement. Najważniejszą informacją na jego temat jest to, że regularne stosowanie może prowadzić do rozwoju tolerancji, uzależnienia oraz zespołu odstawiennego, który był przyczyną przyjęć na oddziały intensywnej terapii, intubacji i napadów drgawkowych. Amerykańskie ośrodki zatruć odnotowały w latach 2009–2019 łącznie 1320 przypadków narażenia na fenibut (Graves et al., MMWR 2020). Zgodnie ze stanowiskiem FDA (amerykańskiej Agencji Żywności i Leków) fenibut nie jest legalnym składnikiem suplementów diety.

Ta strona podsumowuje to, co podają badania kliniczne, dane ośrodków zatruć, serie przypadków i organy regulacyjne. Służy wyłącznie celom edukacyjnym i nie jest poradą medyczną.

Właściwość	Szczegóły
Klasa leku	Analog GABA; agonista receptora GABA-B, który wiąże się również z podjednostką α2-δ stanowiącą cel działania gabapentyny i pregabaliny
Marki	Anvifen, Fenibut, Noofen (kraje byłego Związku Radzieckiego); niezatwierdzony jako lek w innych krajach
Droga podania	Doustna (tabletki, kapsułki, proszek)
Dawki w zastosowaniu medycznym	250–2000 mg/dobę, według przeglądów praktyki klinicznej w Rosji
Okres półtrwania	≈5,3 h po pojedynczej dawce doustnej 250 mg (radzieckie dane u ludzi); 5–6 h w przeglądzie z 2024 r.
Wydalanie	W znacznej części wydalany w postaci niezmienionej z moczem, choć źródła rosyjskie różnią się co do tego, jaka część ulega metabolizmowi
Status w USA	Nigdy niezatwierdzony przez FDA; według FDA nie spełnia definicji składnika suplementu diety
Australia	Wykaz 9 (substancja zabroniona) w Poisons Standard
Status WADA	Niewymieniony na Liście zabronionych substancji i metod 2026

Czym jest

Nazwa chemiczna fenibutu to kwas 4-amino-3-fenylobutanowy: wzór sumaryczny C₁₀H₁₃NO₂, masa cząsteczkowa 179,22 g/mol (PubChem). Jest to cząsteczka GABA z pierścieniem fenylowym przy węglu β. Baklofen, wydawany na receptę lek zwiotczający mięśnie, to ta sama cząsteczka z dodanym do tego pierścienia atomem chloru (Lapin, CNS Drug Rev 2001).

Według Gurleya i Koturbasha fenibut został pierwotnie opracowany w latach 1960. na potrzeby radzieckiego wojska w celu zmniejszania lęku, a później trafił do medycyny cywilnej. Znaczna część wczesnych badań ukazała się wyłącznie w języku rosyjskim, a niektóre mogły nigdy nie zostać opublikowane (Gurley & Koturbash, 2024).

Mechanizm działania

Fenibut jest mieszaniną racemiczną (mieszaniną 50:50 dwóch form będących swoimi lustrzanymi odbiciami). Badania laboratoryjne wskazują na dwa główne punkty uchwytu:

Punkt uchwytu	Ustalenia z badań
Receptor GABA-B	Wiąże się wyłącznie R-fenibut. W błonach komórkowych mózgu szczura stałe wiązania wynosiły 92 µM dla R-fenibutu, 177 µM dla racemicznego fenibutu oraz 6,0 µM dla baklofenu, co oznacza, że fenibut jest znacznie słabszym agonistą GABA-B niż baklofen. S-fenibut był nieaktywny w testach behawioralnych na zwierzętach w dawkach do 500 mg/kg (Dambrova et al., Eur J Pharmacol 2008).
Podjednostka α2-δ bramkowanych napięciem kanałów wapniowych (miejsce wiązania gabapentyny/pregabaliny)	Wiążą się obie formy: Ki wynosi 23 µM dla R-fenibutu i 39 µM dla S-fenibutu, wobec 0,05 µM dla gabapentyny. Działanie przeciwbólowe R-fenibutu u szczurów nie było blokowane przez antagonistę GABA-B, co wskazuje na udział tego miejsca w kanale wapniowym (Zvejniece et al., Pharmacol Biochem Behav 2015).

Na podstawie wiązania z podjednostką α2-δ autorzy niemieckiego przeglądu z 2024 r. zaliczają fenibut do gabapentynoidów. Zwracają oni uwagę, że fenibut wiąże się z tym miejscem znacznie słabiej niż gabapentyna – najsłabszy ze stosowanych klinicznie gabapentynoidów (Bonnet et al., Dtsch Arztebl Int 2024). Starsze prace rosyjskie opisują również wpływ na dopaminę oraz antagonizm wobec β-fenyloetyloaminy, należącej do amin śladowych (Lapin, 2001). Te dane dotyczące wiązania i zachowania pochodzą z badań na tkankach zwierzęcych i modelach zwierzęcych, a nie z badań u ludzi.

Jak działa w organizmie

Dane farmakokinetyczne u ludzi są skąpe i pochodzą głównie ze starszych badań radzieckich cytowanych w późniejszych pracach przeglądowych.

Parametr	Podawana wartość	Źródło
Okres półtrwania po pojedynczej dawce doustnej 250 mg (zdrowi ochotnicy)	5,3 h	Dane radzieckie cytowane przez Gurley & Koturbash, 2024
Odsetek wydalany w postaci niezmienionej z moczem (to samo badanie)	65%	To samo źródło
Czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego	3–4 h	Bonnet et al., 2024
Okres półtrwania w fazie eliminacji	5–6 h	To samo źródło

Źródła różnią się w kwestii sposobu eliminacji fenibutu. Bonnet i wsp. opisują go jako związek niemal nieulegający metabolizmowi wątrobowemu. Gurley i Koturbash wskazują natomiast, że dwie aktualne rosyjskie ulotki informacyjne produktu podają, iż do 95% leku ulega w wątrobie przemianie do nieaktywnych metabolitów. Autorzy ci dochodzą do wniosku, że farmakologia i toksykologia tego związku pozostają słabo scharakteryzowane.

Fenibut nie jest wykrywany w rutynowych testach przesiewowych moczu na obecność narkotyków i nie istnieje komercyjny szybki test przyłóżkowy. Jego obecność można potwierdzić wyłącznie specjalistycznymi metodami laboratoryjnymi, takimi jak chromatografia cieczowa połączona ze spektrometrią mas (Graves et al., 2020; Bonnet et al., 2024).

Zastosowanie medyczne w Rosji i Europie Wschodniej

W przeglądzie z 2001 r. Lapin opisuje fenibut jako lek powszechnie stosowany w Rosji w przypadku:

napięcia, lęku i niepokoju oraz zaburzeń snu u pacjentów „psychosomatycznych lub nerwicowych”;
premedykacji przed zabiegami chirurgicznymi oraz w okresie pooperacyjnym;
astenii (przewlekłego osłabienia i zmęczenia) oraz depresji;
zespołu stresu pourazowego, jąkania oraz zaburzeń przedsionkowych (równowagi).

Według prac przeglądowych dawki stosowane w praktyce medycznej wynoszą od 250 mg do 2 g na dobę (Bonnet et al., 2024; Kupats et al., Pharmacopsychiatry 2020). Dwie rosyjskie ulotki informacyjne produktu podają 2500 mg jako maksymalną dawkę dobową i zalecają monitorowanie czynności wątroby podczas długotrwałego stosowania (Gurley & Koturbash, 2024). Na Łotwie fenibut jest sprzedawany na receptę jako lek Noofen (Upmanis et al., Medicina 2024).

Zjawisko tolerancji dostrzeżono już wcześnie. W oryginalnych badaniach radzieckich dawki początkowe często trzeba było zwiększać o 25–33% już po dwóch tygodniach leczenia (Gurley & Koturbash, 2024).

Co pokazują badania

Badania kliniczne są niewielkie i w większości bez grupy kontrolnej

W żadnym czasopiśmie międzynarodowym nie opublikowano dużego badania kontrolowanego placebo dotyczącego fenibutu. W przeglądzie systematycznym łotewskich badaczy z 2020 r. odnaleziono 11 badań klinicznych obejmujących łącznie 583 pacjentów (Kupats et al., 2020). Nowsze badania indeksowane w bazie PubMed to głównie prace rosyjskojęzyczne porównujące fenibut z innym lekiem, ze standardowym leczeniem lub z innym schematem dawkowania fenibutu, a nie z placebo:

Badanie	Schemat i liczebność (n)	Schemat podawania fenibutu	Podany wynik
Vorob’eva & Rusaya 2016	Randomizowane wobec leku przeciwlękowego adaptolu; n = 62 z lękiem i przewlekłym niedokrwieniem mózgu	Noofen (dawki nie podano w streszczeniu)	Podobne działanie przeciwlękowe w obu grupach; adaptol skuteczniejszy w nieswoistych objawach somatycznych (p = 0,037)
Vorob’eva & Rusaya 2017	Randomizowane, terapia dodana wobec samego leczenia standardowego; n = 53 ze zmęczeniem i chorobą naczyniowo-mózgową	Noofen (dawki nie podano w streszczeniu)	Zmęczenie zmniejszyło się o 30–50% u około trzech czwartych osób z grupy fenibutu
Esin et al. 2022	Kuracja 21-dniowa wobec 60-dniowej, randomizowane; n = 120 z lękiem; bez placebo	500 mg trzy razy na dobę	Poprawa w obu grupach; tylko grupa 60-dniowa nadal różniła się od stanu wyjściowego po 30 dniach od zakończenia leczenia
Esin et al. 2024	Kapsułka wobec proszku, randomizowane; n = 67 w wieku 60–70 lat z bezsennością; bez placebo	250 mg rano i po południu, 500 mg na noc	Wyniki oceny snu poprawiły się w obu grupach
Tērauds et al. 2025	Jednoramienne badanie obserwacyjne w łotewskiej podstawowej opiece zdrowotnej; n = 90 z zaburzeniami adaptacyjnymi	250 mg trzy razy na dobę przez co najmniej 3 tygodnie	Średni spadek o 14,8 punktu w skali objawów ADNM-20 (p poniżej 0,001)

We wszystkich tych badaniach brakuje grupy placebo, dlatego nie pozwalają one oddzielić działania leku od naturalnego powrotu do zdrowia czy efektu oczekiwań. Dwóch autorów badania z 2025 r. pracuje dla firmy wytwarzającej Noofen. Nie istnieją kontrolowane badania oceniające fenibut jako środek poprawiający funkcje poznawcze u osób zdrowych, a właśnie w taki sposób jest on zazwyczaj reklamowany w internecie.

Bezpieczeństwo w badaniach a stosowanie w warunkach rzeczywistych

W 11 badaniach klinicznych zdarzenia niepożądane zgłoszono u 5,66% pacjentów, najczęściej senność (1,89%). W tym samym przeglądzie zauważono, że osoby opisane w opublikowanych opisach przypadków uzależnienia i zatrucia przyjmowały 0,5–100 g na dobę, co znacznie przekracza zakres dawek medycznych wynoszący 0,25–2 g na dobę (Kupats et al., 2020). Autorzy nazywają tę różnicę między danymi z badań a opisami przypadków rozbieżnością. Pozostawiają otwartą kwestię, w jakim stopniu szkody te wynikają z wysokich dawek, jakości produktów kupowanych w internecie oraz jednoczesnego używania alkoholu lub innych substancji.

Działania niepożądane i ryzyko

Dane z ośrodków zatruć

Stany Zjednoczone, dane ogólnokrajowe. W latach 2009–2019 amerykańskie ośrodki zatruć zarejestrowały 1320 przypadków narażenia na fenibut ze wszystkich 50 stanów oraz Dystryktu Kolumbii (Graves et al., MMWR 2020). Liczba przypadków gwałtownie wzrosła od 2015 r., kiedy hasło „phenibut” stało się osobnym terminem wyszukiwania w bazie danych.

Ustalenie	Wartość
Zgłoszenia z placówek ochrony zdrowia	85,0%
Mężczyźni	75,5%
Wiek 18–34 lata	58,4%
Pobudzenie	30,4%
Senność lub letarg	29,0%
Tachykardia (szybka czynność serca)	21,9%
Splątanie	21,3%
Śpiączka	80 przypadków (6,2%)
Poważne skutki (zagrażające życiu lub powodujące niepełnosprawność)	12,6%
Poważne skutki, gdy fenibut był jedyną substancją	10,2%
Zgony	3 (1, w którym fenibut był jedyną zgłoszoną substancją)
Jednoczesne przyjęcie innych substancji (dorośli)	40,2%

Wśród dzieci poniżej 10 lat 93,3% przypadków narażenia miało charakter niezamierzony. Przypadki narażenia nie były potwierdzane badaniami laboratoryjnymi.

Minnesota, dane regionalne. Ośrodek Kontroli Zatruć w Minnesocie (Minnesota Poison Control System) otrzymał w latach 2000–2018 łącznie 56 zgłoszeń dotyczących narażenia na fenibut, z czego 48 (85,7%) w ostatnich pięciu latach (McCabe et al., Am J Emerg Med 2019). U ponad połowy pacjentów wystąpiły objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego, u 10,7% istniało podejrzenie zespołu odstawiennego, a 11 pacjentów (19,6%) wymagało intubacji. Nikt nie zmarł.

Niemcy. Regionalny ośrodek zatruć w północnych Niemczech (GIZ-Nord) odnotował w latach 2018–2022 łącznie 17 przypadków związanych z fenibutem, wszystkie o nasileniu łagodnym lub umiarkowanym. Zgłoszone przedawkowania rzędu 2–100 g wywołały senność u 8 osób, a u nikogo nie wystąpiła depresja oddechowa ani śpiączka (Bonnet et al., 2024).

Zatrucie ostre

Opublikowane opisy przypadków przedstawiają mieszany obraz kliniczny: sedację i zaburzenia świadomości albo pobudzenie, majaczenie i psychozę, często z rozszerzeniem źrenic, obniżeniem temperatury ciała, drgawkami, nadciśnieniem tętniczym oraz przyspieszoną lub zwolnioną czynnością serca (Gurley & Koturbash, 2024). Nie istnieje swoista odtrutka, a leczenie ma charakter podtrzymujący.

Przegląd systematyczny 62 opublikowanych przypadków zatrucia i zespołu odstawiennego wykazał, że 80,7% pacjentów stanowili mężczyźni, 86,8% kupiło fenibut w internecie, a 63,2% stosowało również inne substancje uzależniające, najczęściej benzodiazepiny i alkohol (Weleff et al., J Addict Med 2023). W 48,7% przypadków zatrucia konieczna była intubacja. Średni czas hospitalizacji wyniósł 5,0 dni w przypadku zatrucia oraz 7,7 dnia w przypadku zespołu odstawiennego.

Ciężkie zatrucia opisywano również u nastolatków. W Australii pięcioro 15-latków wymagało intubacji po przyjęciu szacunkowo po 1250–1750 mg w ciągu około 3 godzin, po tym jak zażyli kolejne kapsułki, ponieważ pierwsza dawka wydawała się nie działać (Isoardi et al., J Paediatr Child Health 2020, podsumowane przez Gurley & Koturbash, 2024).

Uzależnienie i zespół odstawienny

Zespół odstawienny to najlepiej udokumentowane zagrożenie. Opisują go trzy przeglądy systematyczne opisów przypadków:

Przegląd	Przypadki	Najważniejsze ustalenia
Feldman et al., Clin Toxicol 2023	25 artykułów	Wyłącznie mężczyźni; mediana wcześniejszej dawki 10 g/dobę (zakres 1–200 g). Zespół odstawienny obserwowano już po tygodniu stosowania, z początkiem nawet 2 h po ostatniej dawce. Objawy nasiliły się w pierwszych 24 h opieki medycznej u 64% osób. Drgawki 8%, intubacja 24%, przyjęcie na OIT 44%
Weleff et al., J Addict Med 2023	62 przypadki (zatrucie i odstawienie)	95,7% przypadków odstawienia dotyczyło codziennego stosowania; 69,6% wymagało podania więcej niż jednego leku
Stewart et al., Cureus 2024	15 artykułów	Średnia dawka 13,6 g/dobę (zakres 1,5–28,5 g); 87% mężczyzn; 73% miało w wywiadzie nadużywanie alkoholu lub substancji psychoaktywnych; 60% cierpiało na lęk lub depresję

Opisywane objawy odstawienne obejmują lęk, bezsenność, drażliwość i pobudzenie, drżenie, bóle mięśni, kołatanie serca, psychozę, omamy wzrokowe, majaczenie i drgawki (Weleff et al., 2023; Gurley & Koturbash, 2024). W jednym z opisanych przypadków pobudzenie nie ustępowało po kilku benzodiazepinach, haloperydolu ani baklofenie i wycofało się dopiero po około 4 tygodniach (Gurley & Koturbash, 2024). Noworodek, którego matka stosowała fenibut przez całą ciążę, wymagał po urodzeniu leczenia z powodu zespołu odstawiennego (Pena et al., Pediatr Neonatol 2022).

Nie istnieje standardowy schemat leczenia. W opublikowanych przypadkach pacjentów leczono w warunkach szpitalnych za pomocą benzodiazepin (68% u Feldmana i wsp.), baklofenu (60%), fenobarbitalu, leków przeciwpsychotycznych i innych preparatów, zazwyczaj w skojarzeniu (Penzak & Bulloch, J Clin Pharmacol 2024). W przeglądzie Feldmana i wsp. u jednego pacjenta przyjmującego po wypisie wyłącznie baklofen wystąpił napad drgawkowy. Każdy opublikowany przypadek nagłego odstawienia był leczony w szpitalu, a autorzy przeglądów zalecają włączenie do opieki toksykologa lub specjalisty leczenia uzależnień.

Interakcje z alkoholem, opioidami i innymi lekami uspokajającymi

Nie przeprowadzono formalnych badań interakcji. Jednoczesne przyjmowanie z innymi substancjami jest częste: 40,2% przypadków u dorosłych zgłoszonych do amerykańskich ośrodków zatruć obejmowało co najmniej jedną inną substancję. Autorzy przeglądów ostrzegają, że fenibut prawdopodobnie nasila działanie innych substancji hamujących ośrodkowy układ nerwowy (Gurley & Koturbash, 2024). Bonnet i wsp. szczególnie wskazują na opioidy jako połączenie mogące zwiększać ryzyko śpiączki i depresji oddechowej.

Zgony

W opublikowanym piśmiennictwie zgony są rzadkie i zazwyczaj wiążą się z obecnością innych substancji. U 26-letniego mężczyzny znalezionego martwego w domu wraz z opakowaniami po fenibucie potwierdzono obecność fenibutu we krwi i w moczu; wyniki rutynowej sekcji zwłok i badań toksykologicznych nie wykazały poza tym istotnych odchyleń (Arndt & Gray, J Anal Toxicol 2021). Bonnet i wsp. nie znaleźli żadnej analizy pośmiertnej, w której sam fenibut zostałby uznany za jedyną przyczynę zgonu. W odnalezionych przez nich przypadkach śmiertelnych stwierdzano również obecność alkoholu, opiatów lub innych leków.

Wątroba

Rosyjskie ulotki informacyjne ostrzegają o konieczności kontrolowania czynności wątroby podczas długotrwałego stosowania. W dwóch opisach przypadków, w których oznaczano aktywność enzymów wątrobowych po przedawkowaniu, nie stwierdzono wyraźnego uszkodzenia wątroby, jednak dowody są ograniczone (Gurley & Koturbash, 2024).

Jakość produktów sprzedawanych w internecie

Produkty sprzedawane jako suplementy często nie zawierają tego, co deklaruje etykieta.

Suplementy w USA. Badacze przebadali cztery amerykańskie marki suplementów, których etykiety deklarowały obecność fenibutu, przed ostrzeżeniami FDA z 2019 r. oraz po nich. Przed wydaniem ostrzeżeń fenibut zawierały dwa produkty (484 i 487 mg na porcję). Później zawierano go już we wszystkich czterech, w ilości od 21 do 1164 mg na porcję, przy czym w trzech z czterech produktów ilość ta wzrosła (Cohen et al., Clin Toxicol 2022).
Internetowe „nootropy”. W łotewskiej analizie sześciu produktów z fenibutem od trzech sprzedawców internetowych w trzech preparatach wykryto mniej fenibutu niż deklarowano, w jednym znacznie więcej, a we wszystkich badanych kapsułkach stwierdzono niezadeklarowane składniki (Upmanis et al., 2024).

Status regulacyjny i prawny

Stany Zjednoczone

Fenibut nigdy nie został zatwierdzony przez FDA jako lek (Cohen et al., 2022). Dotychczasowe działania FDA:

Data	Działanie
10 kwietnia 2019 r.	Trzy listy ostrzegawcze (warning letters) do firm sprzedających produkty oznakowane jako suplementy diety zawierające fenibut (Atomixx, Evol Nutrition Associates, NeuroScience). FDA wskazała, że fenibut nie jest witaminą, składnikiem mineralnym, surowcem roślinnym, aminokwasem ani inną substancją dietetyczną, wobec czego nie jest składnikiem suplementu diety, a produkty wymieniające go w takim charakterze są nieprawidłowo oznakowane (komunikat FDA; list ostrzegawczy FDA do Atomixx)
20 lipca 2021 r.	List ostrzegawczy do sprzedawcy Chill6, napoju w proszku reklamowanego na stany lękowe. FDA stwierdziła, że chlorowodorek fenibutu nie jest ani składnikiem suplementu diety, ani substancją ogólnie uznawaną za bezpieczną (GRAS), i stanowi niebezpieczny dodatek do żywności (list ostrzegawczy FDA do Chill6)
2 czerwca 2023 r.	Sąd federalny w Massachusetts wydał stały nakaz sądowy (permanent injunction) wobec sprzedawcy Chill6 za dystrybucję niezatwierdzonych i nieprawidłowo oznakowanych leków oraz zafałszowanej żywności (strona FDA poświęcona składnikowi)

Według stanu na czas publikacji raportu MMWR z 2020 r. fenibut nie podlegał federalnej kontroli na mocy amerykańskich przepisów antynarkotykowych (Graves et al., 2020). Badacze podają, że po listach ostrzegawczych z 2019 r. część produktów przestała używać określenia „suplement diety”, a liczba zgłoszeń do ośrodków zatruć nie spadła (Gurley & Koturbash, 2024).

Inne kraje

Australia: wpisany do wykazu 9 (substancja zabroniona) w Poisons Standard, łącznie z solami w postaci chlorowodorku i bromowodorku (Poisons Standard, czerwiec 2025 r.).
Niemcy: niezatwierdzony jako lek i objęty ustawą o nowych substancjach psychoaktywnych (NpSG), która zakazuje jego wytwarzania, posiadania, obrotu i podawania (Bonnet et al., 2024).
Rosja i Łotwa: zarejestrowany jako lek wydawany na receptę (Bonnet et al., 2024; Upmanis et al., 2024).
Inne państwa: Bonnet i wsp. wymieniają również fenibut jako nielegalny we Francji, Wielkiej Brytanii, Włoszech, na Węgrzech i na Litwie. Nie weryfikowaliśmy tych informacji w przepisach krajowych poszczególnych państw.

Sport

Fenibut nie jest wymieniony z nazwy na Liście zabronionych substancji i metod WADA 2026.

Pokrewne związki

Fenibut bywa często zestawiany z innymi „nootropami” opracowanymi lub sprzedawanymi jako środki poprawiające funkcje poznawcze, mimo że jego działanie i ryzyko są bliższe lekom uspokajającym. Zobacz strony poświęcone piracetamowi i fenylopiracetamowi, które mają inną budowę i mechanizm działania.

Najważniejsze informacje

Lek uspokajający na receptę w Rosji, niezatwierdzony w innych krajach. Fenibut jest stosowany w krajach byłego ZSRR od lat 1960. w stanach lękowych i zaburzeniach snu w dawkach od 250 mg do 2 g na dobę, ale nigdy nie został zatwierdzony przez FDA ani w Australii.
Działanie na receptory GABA-B oraz zbliżone do gabapentyny. Jego forma R działa na receptory GABA-B, a obie formy wiążą się z miejscem α2-δ będącym celem działania gabapentyny i pregabaliny, jednak słabiej niż baklofen czy gabapentyna.
Słabe dowody na skuteczność. Badania u ludzi są niewielkie, w większości rosyjskojęzyczne i pozbawione grup placebo; nie ma kontrolowanych dowodów na poprawę funkcji poznawczych u osób zdrowych.
Głównym zagrożeniem jest uzależnienie i zespół odstawienny. Serie przypadków opisują zespół odstawienny już po tygodniu codziennego stosowania, przy czym w opublikowanych przypadkach odnotowano przyjęcie na OIT u 44% osób, intubację u 24% i drgawki u 8%.
Rośnie liczba zgłoszeń do ośrodków zatruć. Amerykańskie ośrodki odnotowały w latach 2009–2019 łącznie 1320 przypadków narażenia, z poważnymi skutkami u 12,6% osób oraz 80 przypadkami śpiączki. Często uczestniczyły w tym również inne substancje.
Etykiety są niewiarygodne. FDA wskazuje, że fenibut nie jest legalnym składnikiem suplementów diety, a przebadane produkty zawierały od 21 do 1164 mg na porcję lub niezadeklarowane składniki.

Źródła

Lapin I. Phenibut (beta-phenyl-GABA): a tranquilizer and nootropic drug. CNS Drug Rev. 2001;7(4):471–481. PubMed.
Gurley BJ, Koturbash I. Phenibut: a drug with one too many “buts”. Basic Clin Pharmacol Toxicol. 2024;135(4):409–416. PubMed; PMC.
Bonnet U, Scherbaum N, Schaper A, Soyka M. Phenibut—an illegal food supplement with psychotropic effects and health risks. Dtsch Arztebl Int. 2024;121(7):222–227. PubMed; PMC.
National Center for Biotechnology Information. PubChem Compound Summary for CID 14113, phenibut. PubChem.
Dambrova M, Zvejniece L, Liepinsh E, et al. Comparative pharmacological activity of optical isomers of phenibut. Eur J Pharmacol. 2008;583(1):128–134. PubMed.
Zvejniece L, Vavers E, Svalbe B, et al. R-phenibut binds to the α2-δ subunit of voltage-dependent calcium channels and exerts gabapentin-like anti-nociceptive effects. Pharmacol Biochem Behav. 2015;137:23–29. PubMed.
Kupats E, Vrublevska J, Zvejniece B, et al. Safety and tolerability of the anxiolytic and nootropic drug phenibut: a systematic review of clinical trials and case reports. Pharmacopsychiatry. 2020;53(5):201–208. PubMed.
Vorob’eva OV, Rusaya VV. Pharmacotherapy of anxiety disorders in patients with chronic cerebral ischemia [w języku rosyjskim]. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 2016;116(12 Vyp 2):49–55. PubMed.
Vorob’eva OV, Rusaya VV. Efficacy and safety of noophen in the treatment of chronic fatigue syndrome in patients with cerebrovascular insufficiency [w języku rosyjskim]. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 2017;117(11):31–36. PubMed.
Esin OR, Khayrullin IK, Esin RG, et al. The effectiveness of short and prolonged course treatment of anxiety with Anvifen [w języku rosyjskim]. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 2022;122(12):68–73. PubMed.
Esin RG, Esin OR, Khayrullin IK, et al. Effectiveness of Anvifen in the treatment of insomnia in elderly patients [w języku rosyjskim]. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 2024;124(2):91–96. PubMed.
Tērauds E, Dansone G, Troshina Y. Efficacy of Noofen 250 mg capsules for the management of anxious-neurotic symptoms in patients with adjustment disorder. J Clin Med. 2025;14(15):5570. PubMed.
Graves JM, Dilley J, Kubsad S, Liebelt E. Notes from the field: phenibut exposures reported to poison centers — United States, 2009–2019. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2020;69(35):1227–1228. PubMed; PMC.
McCabe DJ, Bangh SA, Arens AM, Cole JB. Phenibut exposures and clinical effects reported to a regional poison center. Am J Emerg Med. 2019;37(11):2066–2071. PubMed.
Weleff J, Kovacevich A, Burson J, et al. Clinical presentations and treatment of phenibut toxicity and withdrawal: a systematic literature review. J Addict Med. 2023;17(4):407–417. PubMed.
Feldman R, Autry B, Dukes J, et al. A systematic review of phenibut withdrawal focusing on complications, therapeutic approaches, and single substance versus polysubstance withdrawal. Clin Toxicol (Phila). 2023;61(11):941–951. PubMed.
Stewart C, Simonsen H, Satyasi SK, et al. A systematic review of phenibut withdrawals. Cureus. 2024;16(9):e68775. PubMed.
Penzak SR, Bulloch M. Phenibut: review and pharmacologic approaches to treating withdrawal. J Clin Pharmacol. 2024;64(6):652–671. PubMed.
Isoardi KZ, Kulawickrama S, Isbister GK. Severe phenibut poisoning: an adolescent case cluster. J Paediatr Child Health. 2020;56(2):330–331. PubMed.
Pena F, Manzar S, Dominguez MG. Phenibut withdrawal management in a neonate. Pediatr Neonatol. 2022;63(6):661–662. PubMed.
Arndt C, Gray TR. Phenibut, a GABAB agonist, detected in a fatality. J Anal Toxicol. 2021 (online przed drukiem). PubMed.
Cohen PA, Ellison RR, Travis JC, Gaufberg SV, Gerona R. Quantity of phenibut in dietary supplements before and after FDA warnings. Clin Toxicol (Phila). 2022;60(4):486–488. PubMed.
Upmanis T, Sevostjanovs E, Zvejniece L, et al. Purchasing “nootropics” online: identification and quantification of ingredients in phenibut-containing products. Medicina (Kaunas). 2024;60(10):1561. PubMed.
Food and Drug Administration. FDA acts on dietary supplements containing DMHA and phenibut. Aktualizacja dla konsumentów, 16 kwietnia 2019 r. FDA.
Food and Drug Administration. Warning letter to Atomixx, MARCS-CMS 576505, 10 kwietnia 2019 r. FDA.
Food and Drug Administration. Warning letter to Chill6, MARCS-CMS 611422, 20 lipca 2021 r. FDA.
Food and Drug Administration. Phenibut in dietary supplements. Katalog składników suplementów diety; treść aktualna na dzień 12 lipca 2023 r. FDA.
Therapeutic Goods (Poisons Standard—June 2025) Instrument 2025 (F2025L00599). Federal Register of Legislation, Australia. legislation.gov.au.
World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List 2026. WADA 2026 Prohibited List.

Fenibut