Prostanozol to projektowany steroid anaboliczno-androgenny (designer steroid). Pod względem chemicznym jest to stanozolol (steroid sprzedawany jako Winstrol) pozbawiony grupy 17α-metylowej. Po raz pierwszy został zsyntetyzowany i przebadany na szczurach w 1961 r., ale nigdy nie został rozwinięty ani zatwierdzony jako lek.

W połowie dekady od 2000 r. pojawił się ponownie w „suplementach diety” sprzedawanych w internecie w celu budowy masy mięśniowej – w postaci eteru tetrahydropyranylowego (THP) opisanego na etykiecie nazwą, która ukrywała jego pokrewieństwo ze znanymi steroidami. Najważniejszy fakt: nigdy nie opublikowano żadnego kontrolowanego badania prostanozolu z udziałem ludzi. To, co wiadomo o jego losach u ludzi, pochodzi zaledwie z kilku niewielkich badań moczu przeprowadzonych na potrzeby testów antydopingowych. DEA (amerykańska agencja ds. zwalczania narkotyków) umieściła go w wykazie III (Schedule III) w 2012 r.

Ta strona podsumowuje informacje podawane przez organy regulacyjne, badania na szczurach oraz laboratoria antydopingowe. Służy wyłącznie celom edukacyjnym i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa leku	Projektowany steroid anaboliczno-androgenny (szkielet typu DHT ze skondensowanym pierścieniem pirazolowym)
Inne nazwy	Prostanazol; 17β-hydroxy-5α-androstano[3,2-c]pyrazole; 17-dezmetylostanozolol; sprzedawany jako eter 17-THP
Zatwierdzenie	Nigdy niezatwierdzony jako lek; DEA nie zna żadnego uzasadnionego zastosowania medycznego
Droga podania	Doustna (w postaci sprzedawanej w suplementach)
Badane dawki u ludzi	Brak badań klinicznych; w jednym opublikowanym badaniu wydalania pojedynczą dawkę 100 mg podano jednemu mężczyźnie
Okres półtrwania	Brak opublikowanych danych farmakokinetycznych u ludzi
Kluczowa cecha budowy	Taki sam jak stanozolol, z tą różnicą, że nie ma grupy 17α-metylowej
Status w USA	Steroid anaboliczny z wykazu III od 29 sierpnia 2012 r., włącznie z solami, estrami i eterami
Status WADA	Zabroniony w każdym czasie (S1.1 steroidy anaboliczno-androgenne), wymieniony z nazwy na liście

Czym jest

DEA opisuje prostanozol (17β-hydroxy-5α-androstano[3,2-c]pyrazole) jako testosteron z dwiema zmianami: pierścieniem pirazolowym skondensowanym przy atomach węgla 2 i 3 szkieletu steroidowego w miejsce grupy 3-ketonowej oraz brakiem wiązania podwójnego między atomami węgla 4 i 5 (ostateczne rozporządzenie DEA, 2012). DEA odnotowała również, że jego budowa różni się od stanozololu wyłącznie brakiem grupy 17α-metylowej.

Cecha	Prostanozol	Stanozolol
Pierścień pirazolowy skondensowany z pierścieniem A	Tak	Tak
5α-zredukowany szkielet (typu DHT)	Tak	Tak
Grupa 17α-metylowa	Nie	Tak

Strona poświęcona stanozololowi wyjaśnia, jaką rolę odgrywa grupa 17α-metylowa w aktywności po podaniu doustnym oraz w ryzyku wątrobowym. To, czy pozbawiony tej grupy prostanozol wykazuje istotną aktywność po połknięciu, nigdy nie zostało zmierzone u ludzi.

Eter THP w suplementach

Produkty sprzedawane pod nazwą „Prostanozol” około 2005 r. miały na etykiecie deklarację zawartości 25 mg „[3,2-c]pyrazole-5α-etioallocholane-17β-tetrahydropyranol”. Australijskie laboratorium antydopingowe zasugerowało, że takie nazewnictwo zastosowano „przypuszczalnie w celu ukrycia jego pokrewieństwa z androstanem” (Kazlauskas, Recent Advances in Doping Analysis 2006). Gdy laboratorium wyizolowało zawartość jednego z produktów, wykryło zarówno eter THP, jak i wolny 17-hydroksysteroid. Eter THP łatwo rozkładał się do wolnego steroidu, nawet w metanolu.

Wyjaśnia to różnicę w nazewnictwie stosowanym przez organy regulacyjne:

WADA (Światowa Agencja Antydopingowa) wymienia prostanozol pod nazwą chemiczną eteru THP: 17β-[(tetrahydropyran-2-yl)oxy]-1’H-pyrazolo[3,4:2,3]-5α-androstane (Lista zabronionych substancji i metod WADA 2026). Baza PubChem również przypisuje nazwę „prostanozol” do eteru THP o wzorze C₂₅H₃₈N₂O₂ i masie cząsteczkowej 398,6 g/mol (PubChem).
DEA definiuje prostanozol jako wolny 17β-hydroksysteroid, a wydane przez nią przepisy obejmują również sole, estry i etery tego steroidu, dzięki czemu eter THP także podlega kontroli (ostateczne rozporządzenie DEA, 2012).

Dane z badań na zwierzętach i receptorach

Wszystkie dane dotyczące siły działania pochodzą z badań na szczurach oraz testów laboratoryjnych podsumowanych przez DEA (ostateczne rozporządzenie DEA, 2012):

Praca opisująca syntezę z 1961 r. (Clinton et al.). U szczurów otrzymujących związek we wstrzyknięciach podskórnych stosunek aktywności anabolicznej (bilans azotowy) do aktywności androgennej (masa brzusznego płata gruczołu krokowego) w porównaniu z propionianem testosteronu określono jako osiem.
Badanie na szczurach zlecone przez DEA. U wykastrowanych samców szczurów wstrzykiwany prostanozol zapobiegał obkurczaniu się brzusznego płata gruczołu krokowego, pęcherzyków nasiennych oraz mięśnia dźwigacza odbytu. Przyrosty masy tkanek były porównywalne z obserwowanymi po podaniu testosteronu.
Testy receptorowe. Prostanozol wiązał się z receptorem androgenowym mniej więcej tak samo silnie jak testosteron, a w teście transaktywacji aktywował go nieco silniej. Wykazywał natomiast słabe wiązanie oraz niewielką lub zerową aktywację wobec receptorów estrogenowych, progesteronowych i glikokortykosteroidowych.
Białko wiążące. W jednym z badań odnotowano mniej więcej takie samo względne powinowactwo wiązania z ludzkim białkiem wiążącym hormony płciowe jak w przypadku testosteronu.

O stosunku działania anabolicznego do androgennego. Prostanozol bywa opisywany w internecie jako steroid o działaniu głównie anabolicznym. Jedyny odnotowany w literaturze stosunek to wartość osiem z 1961 r., zmierzona u szczurów otrzymujących zastrzyki, a nie u ludzi przyjmujących kapsułki. W późniejszym badaniu na szczurach zleconym przez DEA stwierdzono wpływ na gruczoł krokowy i pęcherzyki nasienne porównywalny z testosteronem. Innymi słowy, w jedynych istniejących danych z badań kontrolowanych prostanozol wykazuje wyraźne działanie zarówno androgenne, jak i anaboliczne.

Jak zachowuje się w organizmie

W żadnym badaniu nie zmierzono stężeń prostanozolu we krwi, jego biodostępności ani okresu półtrwania u ludzi, dlatego wszelkie podawane w internecie okresy półtrwania są bezpodstawne. To, co wiadomo, pochodzi z opisanych poniżej prac nad metabolizmem prowadzonych na potrzeby kontroli antydopingowej.

Badanie	Model	Główne wyniki
Kazlauskas, 2006	1 ochotnik płci męskiej, pojedyncza dawka 100 mg, zbiórka moczu przez 48 h	Cztery metabolity w moczu, wszystkie z grupą 17-ketonową; zaproponowano hydroksylację w pozycjach 3’, 4 i 16, przy czym metabolit 16β-hydroksy-17-ketonowy potwierdzono względem substancji wzorcowej
Rodchenkov et al., 2006	Zdrowi ochotnicy płci męskiej (produkt suplementacyjny)	Utlenianie grupy 17-hydroksylowej oraz hydroksylacja; trzy główne metabolity, których budowę zaproponowano wyłącznie na podstawie widm masowych
Yum et al., Anal Sci Technol 2011	Mocz od kobiet, które przyjęły prostanozol	Osiem metabolitów, w tym 17-keto-prostanozol i kilka form hydroksylowanych; trzy opisano jako nowe; większość wydalana w postaci sprzężonej z kwasem glukuronowym, część w postaci niesprzężonej, dwa jako siarczany
Geldof et al., Steroids 2016	Mikrosomy ludzkiej wątroby oraz myszy chimeryczne z ludzkimi komórkami wątroby	24 metabolity w dwóch grupach (17-hydroksy i 17-keto); główne miejsca przemian to C-3’, C-4 i C-16; dwa nowo opisane metabolity potwierdzono w rzeczywistej pozytywnej próbce antydopingowej

Belgijscy autorzy zaznaczyli, że zastrzeżenia etyczne ograniczają podawanie projektowanych steroidów ludzkim ochotnikom, dlatego zamiast tego wykorzystali modele laboratoryjne (Geldof et al., 2016). W obu badaniach z 2006 r. metabolity zidentyfikowano częściowo przez analogię ze znanymi hydroksylowanymi metabolitami stanozololu, a australijskie laboratorium wyekstrahowało je za pomocą swojej rutynowej metody potwierdzającej obecność stanozololu.

Badania te pokazują, że po przyjęciu dawki prostanozol ulega wchłonięciu i rozległemu metabolizmowi. Nie pokazują natomiast, jaka jego ilość dociera do receptora androgenowego, jak długo się utrzymuje ani jakie wywołuje działanie.

Status regulacyjny

Prostanozol nigdy nie został zgłoszony do zatwierdzenia jako lek. W swoim rozporządzeniu klasyfikacyjnym DEA stwierdziła, że nie ma wiedzy o żadnym uzasadnionym zastosowaniu medycznym ani wniosku o rejestrację nowego leku (NDA), a także nie zidentyfikowała żadnego producenta chemicznego wykorzystującego ten związek jako półprodukt (ostateczne rozporządzenie DEA, 2012).

Data	Wydarzenie
1961 r.	Publikacja syntezy oraz danych dotyczących działania anabolicznego i androgennego u szczurów (Clinton et al.)
2004–2005 r.	Produkty suplementacyjne oznakowane jako eter THP „pyrazole-etioallocholane” sprzedawane w internecie i analizowane przez laboratoria antydopingowe
Lipiec 2009 r.	Ostrzeżenie FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) dotyczące produktów dla kulturystów zawierających steroidy lub substancje steroidopodobne wymieniło produkt zawierający eter THP prostanozolu
Marzec 2010 r.	DEA zidentyfikowała 13 sprzedawanych w internecie suplementów diety deklarujących zawartość prostanozolu
23 listopada 2011 r.	DEA zaproponowała sklasyfikowanie prostanozolu i metasteronu jako steroidów anabolicznych z wykazu III
29 sierpnia 2012 r.	Wejście w życie ostatecznego rozporządzenia; prostanozol oraz jego sole, estry i etery trafiły do wykazu III

Źródła: projekt rozporządzenia DEA, 2011; ostateczne rozporządzenie DEA, 2012; Kazlauskas, 2006. Prostanozol jest wymieniony z nazwy na liście steroidów anabolicznych z wykazu III (21 CFR 1308.13). Został objęty tym samym rozporządzeniem co metasteron, czyli steroid obecny w preparacie Superdrol.

W sporcie prostanozol jest wymieniony w sekcji S1.1 steroidów anaboliczno-androgennych, zabronionych zarówno podczas zawodów, jak i poza nimi (Lista zabronionych substancji i metod WADA 2026).

Co pokazują badania

Brak danych o skuteczności u ludzi

Nie istnieją żadne randomizowane ani kontrolowane badania prostanozolu z udziałem ludzi oceniające jego wpływ na masę mięśniową, siłę, tkankę tłuszczową czy jakiekolwiek schorzenie. Twierdzenia o tym, ile mięśni lub siły pozwala zbudować, pochodzą z materiałów marketingowych i relacji użytkowników, a nie z badań naukowych. Jedyne kontrolowane dane dotyczące jego działania anabolicznego to opisane wyżej testy na szczurach.

Przegląd projektowanych steroidów sprzedawanych jako suplementy z 2015 r., wymieniający wśród nich prostanozol, zwraca uwagę na ogólną prawidłowość: o farmakologii tych niezatwierdzonych steroidów wiadomo niewiele „ze względu na brak badań klinicznych” (Joseph and Parr, Curr Neuropharmacol 2015).

Brak opublikowanych opisów przypadków

Wyszukiwanie hasła „prostanozol” w bazie PubMed (październik 2026 r.) zwraca wyłącznie badanie metabolizmu, rozporządzenie DEA oraz jeden przegląd dotyczący zanieczyszczenia suplementów. Nie znaleźliśmy żadnych opublikowanych opisów przypadków uszkodzenia wątroby, nerek ani innych narządów przypisywanych konkretnie prostanozolowi. Nie jest to jednak dowód na jego bezpieczeństwo. Odzwierciedla to raczej fakt, jak mało ktokolwiek go badał oraz jak często produkty z projektowanymi steroidami zawierają inne lub dodatkowe steroidy niż te zadeklarowane na etykiecie.

Działania niepożądane i ryzyko

Co można, a czego nie można stwierdzić

W żadnym badaniu nie zmierzono wpływu prostanozolu na stężenie testosteronu, LH, FSH, liczbę plemników, stężenie cholesterolu, ciśnienie tętnicze ani próby wątrobowe u ludzi. Wszelkie stwierdzenia dotyczące jego działań niepożądanych u ludzi są zatem wnioskami wyciągniętymi z jego właściwości farmakologicznych, a nie wynikami pomiarów.

Efekt klasy steroidów anabolicznych

W badaniach receptorowych i na szczurach prostanozol działa jako androgen porównywalny z testosteronem. DEA wymienia typowe dla tej klasy skutki nadużywania steroidów anabolicznych (ostateczne rozporządzenie DEA, 2012):

u mężczyzn: zanik jąder, zmniejszenie liczby plemników i bezpłodność;
u kobiet i dziewcząt: obniżenie głosu, nasilone owłosienie twarzy i ciała, zaburzenia miesiączkowania oraz powiększenie łechtaczki, które mogą być nieodwracalne;
u obu płci: uszkodzenie wątroby i podwyższone stężenie cholesterolu, co może zwiększać ryzyko udaru mózgu i zawału serca;
u młodzieży: zahamowanie wzrostu wskutek przedwczesnego zarośnięcia chrząstek wzrostowych;
skutki psychiczne, takie jak agresja, uzależnienie oraz depresja po odstawieniu po długotrwałym stosowaniu.

Są to oczekiwane efekty dla całej klasy związków, a nie pomiary specyficzne dla prostanozolu.

Wątroba

Ponieważ prostanozol nie ma grupy 17α-metylowej, niekiedy zakłada się, że jest łagodniejszy dla wątroby niż stanozolol. W żadnym badaniu nie sprawdzono tego u ludzi i nie istnieją żadne dane dotyczące wpływu prostanozolu na wątrobę. DEA wymienia uszkodzenie wątroby wśród ogólnych zagrożeń związanych z nadużywaniem steroidów anabolicznych.

Jakość produktów

Prostanozol należy do fali projektowanych steroidów sprzedawanych za pośrednictwem rynku suplementów:

Ukryte oznakowanie. W produktach stosowano nazwy chemiczne, takie jak „pyrazole-etioallocholane-tetrahydropyranol”, zamiast rozpoznawalnej nazwy steroidu (Kazlauskas, 2006).
Rynek suplementów. Badacze zajmujący się kontrolą antydopingową donosili, że projektowane steroidy, takie jak prostanozol i metasteron, były oferowane na rynku suplementów żywieniowych od 2002 r. Ostrzegali oni, że należy spodziewać się zanieczyszczenia krzyżowego innych suplementów tymi steroidami, co stwarza ryzyko niezamierzonych pozytywnych wyników testów antydopingowych (Geyer et al., J Mass Spectrom 2008).
Wykrywanie w sporcie. Obecność metabolitów prostanozolu potwierdzono w rzeczywistej pozytywnej próbce pobranej podczas kontroli antydopingowej (Geldof et al., 2016).

Najważniejsze informacje

Stanozolol bez jednej grupy metylowej. Prostanozol to 17-dezmetylostanozolol, projektowany steroid po raz pierwszy otrzymany w 1961 r. i nigdy niezatwierdzony jako lek.
Brak badań z udziałem ludzi. Jego wpływ na mięśnie, hormony i narządy nigdy nie został zmierzony w kontrolowanym badaniu u ludzi, a jego okres półtrwania u człowieka jest nieznany.
Stosunek aktywności pochodzi z badań na szczurach. Jedyna wartość stosunku działania anabolicznego do androgennego – osiem – pochodzi z badań ze wstrzyknięciami u szczurów z 1961 r. Późniejsze badania na szczurach wykazały działanie androgenne porównywalne z testosteronem.
Sprzedawany jako zamaskowany eter THP. W produktach suplementacyjnych oznaczano go mało znanymi nazwami chemicznymi; eter THP łatwo rozkłada się do wolnego steroidu.
Substancja kontrolowana i zabroniona. Od 2012 r. znajduje się w amerykańskim wykazie III steroidów anabolicznych (włącznie z eterami), a WADA zakazuje jego stosowania w każdym czasie.
Wykrywalny w testach antydopingowych. Laboratoria antydopingowe zmapowały jego metabolity w moczu i wykryto je w rzeczywistych próbkach pobranych od sportowców.

Źródła

Drug Enforcement Administration. Classification of two steroids, prostanozol and methasterone, as Schedule III anabolic steroids under the Controlled Substances Act. Final rule. Federal Register. July 30, 2012;77(146):44456–44462 (FR Doc 2012-18495). govinfo.
Drug Enforcement Administration. Classification of two steroids, prostanozol and methasterone, as Schedule III anabolic steroids under the Controlled Substances Act. Notice of proposed rulemaking. Federal Register. November 23, 2011;76:72355 (FR Doc 2011-30081). govinfo.
21 CFR 1308.13. Schedule III. eCFR.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. In effect January 1, 2026. WADA 2026 Prohibited List.
National Center for Biotechnology Information. PubChem Compound Summary for CID 56842253, Prostanozol. PubChem.
Kazlauskas R. Miscellaneous projects in sports drug testing at the National Measurement Institute, Australia, 2005. In: Schänzer W, Geyer H, Gotzmann A, Mareck U, eds. Recent Advances in Doping Analysis (14). Cologne: Sport und Buch Strauss; 2006:129–140. PDF.
Rodchenkov G, Sobolevsky T, Sizoi V. New designer anabolic steroids from Internet. In: Schänzer W, Geyer H, Gotzmann A, Mareck U, eds. Recent Advances in Doping Analysis (14). Cologne: Sport und Buch Strauss; 2006:141–150. PDF.
Yum TW, Paeng KJ, Kim YJ. Determination of metabolites of prostanozol in human urine by LC/ESI/MS and GC/TOF-MS. Anal Sci Technol. 2011;24(3):173–182. DOI.
Geldof L, Lootens L, Decroix L, et al. Metabolic studies of prostanozol with the uPA-SCID chimeric mouse model and human liver microsomes. Steroids. 2016;107:139–148. PubMed.
Geyer H, Parr MK, Koehler K, et al. Nutritional supplements cross-contaminated and faked with doping substances. J Mass Spectrom. 2008;43(7):892–902. PubMed.
Joseph JF, Parr MK. Synthetic androgens as designer supplements. Curr Neuropharmacol. 2015;13(1):89–100. PubMed.

Prostanozol