Ostropest plamisty (Silybum marianum) to roślina zielna z rodziny astrowatych, której podobne do nasion owoce zawierają sylimarynę – mieszaninę flawonolignanów. Jej głównym składnikiem jest sylibina (zapisywana również jako sylibinina). Sylimarynę opisuje się jako najczęściej stosowany produkt ziołowy w przewlekłych chorobach wątroby (Freedman et al., Aliment Pharmacol Ther 2011), a osobom przyjmującym doustne sterydy anaboliczne często reklamuje się ją jako środek „wspomagający wątrobę”.

Dowody kliniczne są znacznie słabsze niż jej reputacja. W przeglądzie Cochrane obejmującym 18 badań randomizowanych nie stwierdzono istotnego wpływu na ryzyko zgonu, powikłania wątrobowe ani histologię wątroby w alkoholowej lub wirusowej chorobie wątroby. Dwa finansowane przez NIH badania amerykańskie – w wirusowym zapaleniu wątroby typu C oraz w stłuszczeniowej chorobie wątroby – nie wykazały korzyści w odniesieniu do pierwszorzędowych punktów końcowych. Najlepiej udokumentowanym zastosowaniem medycznym jest dożylna sylibinina w zatruciach muchomorem sromotnikowym (Amanita phalloides), co opiera się na niekontrolowanych seriach przypadków. W żadnym badaniu z udziałem ludzi nie testowano ostropestu plamistego u osób stosujących sterydy anaboliczne.

Ta strona podsumowuje informacje z badań klinicznych, przeglądów systematycznych oraz dokumentów organów regulacyjnych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Źródło	Owoce („nasiona”) Silybum marianum z rodziny astrowatych (Asteraceae)
Frakcja czynna	Sylimaryna: sylibina A i B, izosylibina A i B, sylikrystyna, sylidianina
Postacie	Doustne wyciągi standaryzowane; kompleksy sylibiny z fosfatydylocholiną; dożylna sylibinina (Legalon SIL) w Europie
Dawki doustne stosowane w badaniach	Od 140 mg trzy razy na dobę do 700 mg trzy razy na dobę (2,1 g/dobę) sylimaryny
Dawka dożylnej sylibininy (zatrucie amatoksynami)	Dawka nasycająca 5 mg/kg, następnie 20 mg/kg/dobę we wlewie ciągłym
Okres półtrwania	Około 1–3 h dla wolnych flawonolignanów i 3–8 h dla ich koniugatów po doustnej dawce 600 mg
Główna luka w dowodach	Brak korzyści dla przeżycia lub pierwszorzędowych punktów końcowych w dużych lub wysokiej jakości badaniach dotyczących chorób wątroby
Status w USA	Sprzedawany jako suplement diety; niezatwierdzony przez FDA jako lek; dożylna sylibinina wyłącznie w ramach protokołów badawczych FDA
Status WADA	Niewymieniony na Liście zabronionych substancji i metod z 2026 r.

Powiązane strony w bibliotece: TUDCA, UDCA, ursodiol (UDCA) oraz NAC (N-acetylocysteina). Są to inne związki często promowane jako środki chroniące wątrobę, z których każdy ma własną bazę dowodową.

Czym jest

Ostropest plamisty to wysoka roślina o fioletowych kwiatach, rodzima dla Europy i sprowadzona do Ameryki Północnej przez wczesnych kolonistów (NCCIH). Wyciąg z jej owoców nosi nazwę sylimaryny. Nie jest to pojedynczy związek chemiczny, lecz mieszanina flawonolignanów (polifenoli roślinnych zbudowanych z cząsteczki flawonoidu połączonej z jednostką lignanopodobną), której głównym składnikiem jest sylibina (Abenavoli et al., Phytother Res 2018).

Nazwa	Do czego się odnosi
Ostropest plamisty	Roślina, Silybum marianum
Sylimaryna	Standaryzowany wyciąg flawonolignanowy z owoców
Sylibina / sylibinina	Główny składnik sylimaryny, będący parą izomerów: sylibiny A i sylibiny B
Legalon	Nazwa handlowa standaryzowanej doustnej sylimaryny (Legalon 140) stosowanej w amerykańskich badaniach SyNCH
Legalon SIL	Rozpuszczalna w wodzie postać sylibininy do wstrzykiwań (sól disodowa diwodorobursztynianu sylibininy)

Sześć głównych flawonolignanów oznaczanych w badaniach osocza u ludzi to sylikrystyna, sylidianina, sylibina A, sylibina B, izosylibina A i izosylibina B (Wen et al., Drug Metab Dispos 2008). Przeglądy naukowe opisują działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne i przeciwwłóknieniowe, głównie na podstawie badań laboratoryjnych i na zwierzętach (Abenavoli et al., Phytother Res 2018). Te efekty przedkliniczne nie przełożyły się jednak na wyraźne korzyści kliniczne w większości badań z udziałem ludzi, co przedstawiono poniżej.

Farmakokinetyka i biodostępność

Sylimaryna słabo się wchłania i ulega w organizmie szybkiej przemianie do koniugatów (glukuronidów i siarczanów). Najważniejsze ustalenia z badań u ludzi:

Badanie	Projekt	Wynik
Wen et al., Drug Metab Dispos 2008	Pojedyncza dawka 600 mg standaryzowanego wyciągu, 3 zdrowych ochotników	Okresy półtrwania: 1–3 h (postać wolna) i 3–8 h (koniugaty). Ekspozycja (AUC) na koniugaty była 4–30 razy wyższa niż na związek wolny. W pobliżu stężenia maksymalnego (1–3 h) sylimaryna w osoczu występowała w ≈17% w postaci wolnej, w 28% w postaci siarczanów i w 55% w postaci glukuronidów.
Hawke et al., J Clin Pharmacol 2010	140, 280, 560 lub 700 mg co 8 h przez 7 dni, 32 pacjentów z wirusowym zapaleniem wątroby typu C	5-krotne zwiększenie dawki podniosło ekspozycję w stanie stacjonarnym (steady state) dla sylibiny A 11-krotnie, a dla sylibiny B 38-krotnie, co wskazuje na kinetykę nieliniową. Dawki do 2,1 g/dobę były dobrze tolerowane.
Barzaghi et al., Eur J Drug Metab Pharmacokinet 1990	Kompleks sylibiny z fosfatydylocholiną (IdB 1016) vs sylimaryna, w dawce odpowiadającej 360 mg sylibiny, 9 zdrowych ochotników	Stężenia sylibiny w osoczu były wyższe we wszystkich punktach czasowych po podaniu kompleksu. Końcowy okres półtrwania wynosił z reguły poniżej 4 h. W moczu odzyskano poniżej 3% dawki; znaczna część jest prawdopodobnie wydalana z żółcią.

Wynikają z tego dwa praktyczne wnioski. Po pierwsze, ponieważ stężenia w osoczu rosną bardziej niż proporcjonalnie wraz z dawką, badacze z grupy SyNCH przetestowali w późniejszych badaniach dawki „wyższe niż zwyczajowe” (420 mg i 700 mg trzy razy na dobę) (Hawke et al., J Clin Pharmacol 2010). Po drugie, kompleksy z fosfatydylocholiną (często sprzedawane jako produkty typu „fitosom”) opracowano w celu zwiększenia wchłaniania, a jeden z takich preparatów zastosowano we włoskim badaniu dotyczącym stłuszczeniowej choroby wątroby (Loguercio et al., Free Radic Biol Med 2012).

Status regulacyjny

Stany Zjednoczone. Ostropest plamisty jest sprzedawany jako suplement diety. Suplementy nie są zatwierdzane przez FDA (amerykańską Agencję Żywności i Leków) przed wprowadzeniem do sprzedaży (NCCIH). Badanie SyNCH dotyczące wirusowego zapalenia wątroby typu C przeprowadzono na podstawie wniosku FDA o badanie nowego leku eksperymentalnego (IND) (Fried et al., JAMA 2012).
Europa i Azja (podanie doustne). Badacze prowadzący badanie SyNCH opisują preparat Legalon 140 – zastosowaną przez nich standaryzowaną sylimarynę – jako lek wydawany na receptę, zatwierdzony w schorzeniach wątroby w kilku krajach Europy i Azji (Fried et al., JAMA 2012).
Europa (podanie dożylne). W przeglądzie z 2012 r. napisanym przez pracowników naukowych producenta podano, że preparat Legalon SIL był zarejestrowany lub dopuszczony do obrotu w kilkunastu krajach europejskich ze szczególnym wskazaniem w zatruciach muchomorem sromotnikowym (Amanita phalloides) (Mengs et al., Curr Pharm Biotechnol 2012).
Stany Zjednoczone (podanie dożylne). Dożylna sylibinina nie jest zatwierdzona przez FDA. Udostępniano ją w trybie ratunkowych wniosków IND (Mengs et al., Curr Pharm Biotechnol 2012) oraz w opisanym poniżej otwartym amerykańskim badaniu fazy 2 (NCT00915681) (ClinicalTrials.gov).
Sport. Ostropest plamisty, sylimaryna i sylibinina nie są wymienione na Liście zabronionych substancji i metod WADA z 2026 r..

Co pokazują badania

Amerykańskie Narodowe Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego (NCCIH) podsumowuje, że badania nad ostropestem plamistym w alkoholowej chorobie wątroby, wirusowym zapaleniu wątroby typu B i C, stłuszczeniowej chorobie wątroby oraz polekowych lub toksycznych uszkodzeniach wątroby „dawały sprzeczne wyniki lub były zbyt ograniczone”, aby wyciągnąć jednoznaczne wnioski (NCCIH). Poniżej przedstawiono badania będące podstawą tej oceny.

Alkoholowa i wirusowa choroba wątroby: przegląd Cochrane

W przeglądzie Cochrane z 2007 r. połączono wyniki 18 badań randomizowanych obejmujących 1088 pacjentów z alkoholową chorobą wątroby i/lub wirusowym zapaleniem wątroby typu B lub C (Rambaldi et al., Cochrane 2007). Jakość metodologiczna była niska: tylko 28,6% badań cechowało się wysoką jakością.

Punkt końcowy (ostropest plamisty vs placebo lub brak leczenia)	Ryzyko względne (95% CI)
Śmiertelność z dowolnej przyczyny	0,78 (0,53–1,15), nieistotne
Powikłania choroby wątroby	0,95 (0,83–1,09), nieistotne
Śmiertelność związana z chorobą wątroby, wszystkie badania	0,50 (0,29–0,88), istotne
Śmiertelność związana z chorobą wątroby, wyłącznie badania wysokiej jakości	0,57 (0,28–1,19), nieistotne
Zdarzenia niepożądane	0,83 (0,46–1,50), nieistotne

Nie wykazano również istotnego wpływu na obraz histologiczny wątroby. Autorzy doszli do wniosku, że wyniki „podają w wątpliwość korzystne działanie” ostropestu plamistego oraz że brakuje dowodów wysokiej jakości.

Dwa spośród większych poszczególnych badań w marskości wątroby wskazują na przeciwne wnioski:

Badanie	Pacjenci	Dawka i czas trwania	Wynik
Ferenci et al., J Hepatol 1989	170 osób z marskością wątroby (91 o etiologii alkoholowej)	140 mg sylimaryny trzy razy na dobę; średni czas obserwacji 41 miesięcy	4-letnie przeżycie 58% vs 39% w grupie placebo (p = 0,036); w analizach podgrup korzyść obserwowano w marskości alkoholowej oraz u pacjentów w klasie A wg Childa
Parés et al., J Hepatol 1998	200 osób uzależnionych od alkoholu z marskością wątroby	150 mg sylimaryny trzy razy na dobę; 2 lata	15 zgonów w grupie sylimaryny vs 14 w grupie placebo; brak wpływu na przeżycie i przebieg choroby

Wirusowe zapalenie wątroby typu C: badania SyNCH i HALT-C

Badanie SyNCH (Silymarin in NASH and C Hepatitis) było finansowanym przez NIH badaniem z podwójnie ślepą próbą i grupą kontrolną placebo prowadzonym w 4 ośrodkach w USA (Fried et al., JAMA 2012). Włączono do niego 154 osoby z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu C po niepowodzeniu leczenia opartego na interferonie, u których aktywność ALT (aminotransferazy alaninowej, enzymu wątrobowego) wynosiła 65 j./L lub więcej. Uczestnicy przyjmowali 420 mg lub 700 mg sylimaryny albo placebo trzy razy na dobę przez 24 tygodnie.

Punkt końcowy po 24 tygodniach	Placebo	Sylimaryna 420 mg TID	Sylimaryna 700 mg TID
Osiągnięcie pierwszorzędowego punktu końcowego dla ALT	3,8% (2 pacjentów)	4,0% (2 pacjentów)	3,8% (2 pacjentów)
Średnia zmiana ALT, j./L (95% CI)	−4,3 (od −17,3 do 8,7)	−14,4 (od −41,6 do 12,7)	−11,3 (od −27,9 do 5,4)
Średnia zmiana HCV RNA, log10 j.m./mL	0,07	−0,03	0,04

Żadna z różnic nie była istotna statystycznie (pierwszorzędowy punkt końcowy p ≥ 0,99; ALT p = 0,75; HCV RNA p = 0,54), a jakość życia nie różniła się między grupami. Autorzy podsumowali, że dawki wyższe niż zwyczajowe nie obniżyły aktywności ALT bardziej niż placebo.

Wynik z badania HALT-C pochodzi z innego rodzaju analizy. HALT-C było badaniem nad długotrwałym stosowaniem peginterferonu, a nie sylimaryny. Badacze przeanalizowali później dane 1049 uczestników z zaawansowanym włóknieniem lub marskością wątroby, spośród których 34% zgłosiło przyjmowanie sylimaryny na początku badania (Freedman et al., Aliment Pharmacol Ther 2011). U osób stosujących sylimarynę odnotowano mniejszą progresję zmian w biopsji wątroby (HR 0,57; 95% CI 0,33–1,00), ale nie stwierdzono wpływu na kliniczne punkty końcowe w okresie obserwacji sięgającym 8,65 roku. Ponieważ uczestnicy sami decydowali o przyjmowaniu sylimaryny, są to dane obserwacyjne, które nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego. Użytkownicy sylimaryny różnili się również wyjściowo od osób jej niestosujących (na przykład większy odsetek stanowili mężczyźni i mieli oni wyższe wartości ALT oraz albuminy).

Stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD/NASH)

Wyniki w niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby (NAFLD) i jej postaci zapalnej – niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniu wątroby (NASH) – są niejednoznaczne. Oba oparte na biopsji badania nad zwykłą sylimaryną nie osiągnęły pierwszorzędowych punktów końcowych:

Badanie	Pacjenci	Dawka i czas trwania	Pierwszorzędowy punkt końcowy	Inne ustalenia
Wah Kheong et al., Clin Gastroenterol Hepatol 2017	99 osób z potwierdzonym biopsyjnie NASH, Malezja	700 mg trzy razy na dobę, 48 tygodni	Spadek punktacji aktywności NAFLD o ≥30%: 32,7% vs 26,0% placebo (p = 0,467)	Poprawa włóknienia o ≥1 stopień u 22,4% vs 6,0% (p = 0,023); spadek sztywności wątroby o ≥30% u 24,2% vs 2,3% (p = 0,002)
Navarro et al., PLoS One 2019 (SyNCH NASH)	78 osób z NASH bez marskości, USA	420 mg lub 700 mg trzy razy na dobę vs placebo, 48 tygodni	Poprawa punktacji aktywności NAFLD o ≥2 punkty: 15% (700 mg), 19% (420 mg), 12% (placebo); p = 0,79	W centralnej ocenie preparatów stwierdzono, że 63% uczestników nie spełniało histologicznych kryteriów włączenia; włóknienie poprawiło się najbardziej w grupie placebo (różnica nieistotna)

Autorzy badania z Malezji napisali, że korzystny wpływ na włóknienie „wymaga potwierdzenia w większym badaniu”.

We włoskim badaniu fazy 3 testowano preparat Realsil – kompleks sylibiny z fosfatydylocholiną połączony z witaminą E – podawany dwa razy na dobę przez 12 miesięcy u 179 pacjentów z udokumentowaną biopsyjnie NAFLD (Loguercio et al., Free Radic Biol Med 2012). Czterdziestu jeden pacjentów wycofało się z badania, a analizą zgodną z protokołem objęto 138 osób (po 69 na grupę). W grupie leczonej, w przeciwieństwie do grupy placebo, uzyskano poprawę aktywności enzymów wątrobowych, insulinooporności (wskaźnika HOMA) oraz obrazu histologicznego wątroby. Ponieważ w skład produktu wchodziła witamina E, nie można oddzielić działania samej sylibiny.

W metaanalizie z 2024 r. połączono wyniki 26 badań randomizowanych z udziałem 2375 pacjentów (Li et al., Ann Hepatol 2024). Odnotowano w niej niższe wartości ALT, AST i lipidów we krwi oraz mniejsze stłuszczenie w badaniu histologicznym podczas stosowania sylimaryny (OR 3,25; 95% CI 1,80–5,87). Autorzy zaznaczyli jednak, że efekty te nadal wymagają potwierdzenia, a większość włączonych badań była mniejsza niż dwa opisane wyżej badania z biopsją.

Polekowe uszkodzenie wątroby

Dane u ludzi istnieją dla dwóch sytuacji klinicznych, z których żadna nie dotyczy sterydów anabolicznych:

Leki przeciwgruźlicze. Metaanaliza 5 badań randomizowanych (1198 pacjentów) wykazała, że sylimaryna podawana równolegle z lekami przeciwgruźliczymi zmniejszała częstość polekowego uszkodzenia wątroby w 4. tygodniu leczenia (RR 0,33; 95% CI 0,15–0,75), przy częstości zdarzeń niepożądanych zbliżonej do placebo (OR 1,09; 95% CI 0,86–1,39) (Tao et al., Can J Gastroenterol Hepatol 2019).
Chemioterapia białaczki u dzieci. W pilotażowym badaniu z podwójnie ślepą próbą 50 dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną i toksycznością wątrobową otrzymywało ostropest plamisty lub placebo przez 28 dni (Ladas et al., Cancer 2010). W 28. dniu nie stwierdzono istotnych zmian w poziomie ALT, AST ani bilirubiny. W 56. dniu aktywność AST była niższa w grupie ostropestu plamistego (p = 0,05), z tendencją do spadku dla ALT (p = 0,07).

Sterydy anaboliczne: brak dowodów u ludzi

Twierdzenia a dowody. Ostropest plamisty jest szeroko promowany jako środek chroniący wątrobę u osób przyjmujących doustne sterydy. W żadnym kontrolowanym badaniu z udziałem ludzi nie sprawdzono tej hipotezy. Stosowanie go w tym celu opiera się na ekstrapolacji, a nie na danych klinicznych.

Jedyne bezpośrednie dane pochodzą z badań na zwierzętach:

W badaniu na szczurach zwierzęta otrzymujące doustnie metandienon (2 mg/kg/dobę) i poddawane wymuszonemu pływaniu przez 8 tygodni porównano ze szczurami otrzymującymi ten sam schemat wraz z sylimaryną (20 mg/kg/dobę). W grupie sylimaryny zaobserwowano różnice w barwieniu tkanki wątrobowej, które autorzy zinterpretowali jako działanie ochronne (Radovanović et al., Med Pregl 2003). Nie mierzono aktywności enzymów wątrobowych ani punktów końcowych u ludzi.
W badaniu na szczurach z 2023 r. dotyczącym dekanianu nandrolonu oceniano mięsień sercowy i mięśnie szkieletowe, a nie wątrobę (Hassan et al., BMC Pharmacol Toxicol 2023).

Takie wyniki u zwierząt nie dowodzą, że ostropest plamisty zapobiega u ludzi uszkodzeniu wątroby wywołanemu przez sterydy takie jak oksandrolon (Anavar). Kwasy żółciowe TUDCA i ursodiol (UDCA), również reklamowane w tym celu, zostały opisane na osobnych stronach wraz z dotyczącymi ich (również ograniczonymi) dowodami.

Dożylna sylibinina w zatruciach muchomorem sromotnikowym (Amanita)

Amatoksyny, występujące w muchomorze sromotnikowym (Amanita phalloides) i pokrewnych grzybach, uszkadzają wątrobę i nerki poprzez nieodwracalne wiązanie polimerazy RNA II – enzymu niezbędnego komórkom do wytwarzania białek (Enjalbert et al., J Toxicol Clin Toxicol 2002). Zakłada się, że dożylna sylibinina blokuje wychwyt amatoksyn przez komórki wątrobowe za pośrednictwem wątrobowych białek transportowych, przerywając krążenie toksyny (Mengs et al., Curr Pharm Biotechnol 2012).

Produkt i dawkowanie

Legalon SIL to liofilizowany proszek do sporządzania roztworu do infuzji. Każda fiolka zawiera 528,5 mg soli disodowej C-2’,3-diwodorobursztynianu sylibininy, co odpowiada 350 mg sylibininy według jednej metody oznaczania lub 315 mg metodą HPLC. Dawka podawana w przeglądzie przygotowanym przez producenta oraz w protokole badania amerykańskiego to dawka nasycająca 5 mg/kg, a następnie 20 mg/kg/dobę we wlewie ciągłym (Mengs et al., Curr Pharm Biotechnol 2012; ClinicalTrials.gov).

Co pokazują dowody

Brak badań randomizowanych z grupą kontrolną. Dostępne dowody pochodzą z opisów serii przypadków i przeglądów retrospektywnych:

Źródło	Dane	Wynik
Enjalbert et al., J Toxicol Clin Toxicol 2002	2108 hospitalizowanych przypadków z Ameryki Północnej i Europy z okresu 20 lat	Sylibina (sama lub w skojarzeniu) oraz sama NAC wiązały się z najlepszą przeżywalnością; penicylina wykazywała niewielką skuteczność; brak korzyści dla kwasu tioktynowego i sterydów
Mengs et al., Curr Pharm Biotechnol 2012 (autorzy związani z producentem)	Blisko 1500 udokumentowanych przypadków	Śmiertelność poniżej 10% przy zastosowaniu Legalon SIL wobec ponad 20% przy samej penicylinie lub penicylinie z sylibininą
Tan et al., Clin Toxicol 2022	877 opublikowanych przypadków z okresu 40 lat	Przeżywalność 59% przy samym leczeniu podtrzymującym wobec 90% z sylibininą (OR 6,40; 95% CI 3,14–13,04); brak istotnej statystycznie różnicy w przypadkach z laboratoryjnie potwierdzoną obecnością amanityny
De Olano et al., Clin Toxicol 2021	148 podejrzewanych przypadków w amerykańskim systemie National Poison Data System, 2008–2018	Całkowita śmiertelność 8,8%; 9,5% (4/42) u osób leczonych sylibininą/sylimaryną wobec 8,5% (9/106) u osób nieleczonych tymi preparatami

Dane z USA stanowią ważny punkt odniesienia. Często przytaczana w celach porównawczych śmiertelność u osób nieleczonych wynosząca „ponad 20%” pochodzi ze starszych serii przypadków. De Olano i współpracownicy stwierdzili współczesną śmiertelność w USA na poziomie 8,8% i zasugerowali, że odzwierciedla ona lepszą intensywną opiekę podtrzymującą. Zaproponowali tę wartość jako punkt odniesienia dla przyszłych porównań.

Otwarte amerykańskie badanie fazy 2 nad preparatem Legalon SIL (NCT00915681) rozpoczęło się w 2009 r., objęło badaniem przesiewowym 148 osób i leczeniem 102 pacjentów. Zostało zakończone przed czasem w 2020 r. decyzją sponsora, a w opublikowanych wynikach podano, że nie przeprowadzono analizy pierwszorzędowej, ponieważ dla większości pacjentów dane były niedostępne (ClinicalTrials.gov). W zatruciach amatoksynami stosuje się również NAC; zobacz stronę poświęconą NAC.

Działania niepożądane i ryzyko

Tolerancja

Doustny ostropest plamisty jest z reguły dobrze tolerowany. W przeglądzie Cochrane zdarzenia niepożądane nie występowały częściej niż po placebo (RR 0,83; 95% CI 0,46–1,50) (Rambaldi et al., Cochrane 2007). W badaniu SyNCH dotyczącym wirusowego zapalenia wątroby typu C przy dawkach sięgających 2,1 g/dobę profil zdarzeń niepożądanych był zbliżony do placebo. Najczęstsze były objawy żołądkowo-jelitowe, zgłaszane przez 12% osób przyjmujących sylimarynę wobec 5% w grupie placebo (Fried et al., JAMA 2012). NCCIH wymienia wzdęcia, nudności i gazy jako najczęstsze działania niepożądane (NCCIH).

Alergia

Ostropest plamisty może wywoływać reakcje alergiczne, zwłaszcza u osób uczulonych na spokrewnione rośliny, takie jak ambrozja, chryzantema, nagietek czy stokrotka (NCCIH).

Ciąża i karmienie piersią

Niewiele wiadomo na temat bezpieczeństwa stosowania w okresie ciąży lub karmienia piersią (NCCIH). W przeglądzie bezpieczeństwa odnotowano, że w jednym badaniu klinicznym nie stwierdzono wad rozwojowych podczas stosowania w ciąży, ale zalecono zachowanie ostrożności i przeprowadzenie dalszych badań u ludzi (Soleimani et al., Phytother Res 2019).

Interakcje lekowe

Badania laboratoryjne sugerowały, że składniki ostropestu plamistego mogą hamować enzymy metabolizujące leki, ale badania u ludzi w większości tego nie potwierdziły:

Badanie	Projekt	Wynik
Kawaguchi-Suzuki et al., Drug Metab Dispos 2014	9 zdrowych ochotników, standaryzowany wyciąg trzy razy na dobę przez 14 dni, cztery leki wskaźnikowe	Brak istotnego wpływu na CYP1A2, CYP2C9, CYP2D6 i CYP3A4/5
Han et al., Eur J Clin Pharmacol 2009	12 zdrowych mężczyzn, 140 mg sylimaryny trzy razy na dobę przez 14 dni, następnie losartan	Ekspozycja na losartan wzrosła u osób z częstym genotypem CYP2C91/1, a stężenie jego aktywnego metabolitu spadło w obu badanych genotypach

W przeglądzie bezpieczeństwa z 2019 r. podsumowano, że sylimaryna wchodzi w nieliczne interakcje lekowe i nie wywiera istotnego wpływu na enzymy cytochromu P450, zalecono jednak ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu leków o wąskim indeksie terapeutycznym (niewielkiej różnicy między dawką skuteczną a toksyczną) (Soleimani et al., Phytother Res 2019). NCCIH zaleca osobom przyjmującym jakiekolwiek leki skonsultowanie się z lekarzem lub innym pracownikiem ochrony zdrowia przed zastosowaniem ostropestu plamistego (NCCIH).

Jakość i zanieczyszczenia

Produkty sprzedawane jako suplementy diety znacznie się między sobą różnią. W badaniu 26 suplementów ostropestu plamistego zakupionych w USA i Czechach w latach 2016–2017 stwierdzono duże rozbieżności w zawartości sylimaryny, często niezgodnej z deklaracją na etykiecie, a także istotne różnice między poszczególnymi seriami tego samego produktu (Fenclova et al., Sci Rep 2019). Wszystkie przebadane produkty zawierały mykotoksyny (toksyny wytwarzane przez pleśnie), a autorzy wykryli również pozostałości pestycydów oraz zanieczyszczenia mikrobiologiczne. Zasugerowali oni, że ta zmienność może częściowo tłumaczyć niespójne wyniki badań klinicznych, a także sama w sobie przyczyniać się do uszkodzeń wątroby związanych ze stosowaniem suplementów. NCCIH również zwraca uwagę na doniesienia o produktach zawierających inne ilości sylimaryny niż na etykiecie oraz zanieczyszczonych pestycydami, drobnoustrojami lub mykotoksynami (NCCIH).

Najważniejsze informacje

Wyciąg roślinny, a nie pojedynczy lek. Sylimaryna to mieszanina flawonolignanów z dominującą sylibiną; słabo się wchłania, szybko ulega sprzęganiu, a jej okres półtrwania wynosi zaledwie kilka godzin.
Badania w chorobach wątroby są w większości negatywne. Przegląd Cochrane nie wykazał wpływu na śmiertelność ani powikłania, a amerykańskie badania SyNCH w wirusowym zapaleniu wątroby typu C i NASH nie osiągnęły pierwszorzędowych punktów końcowych nawet przy dawce 2,1 g/dobę.
Pojedyncze sygnały, ale brak dowodu. W jednym malezyjskim badaniu dotyczącym NASH odnotowano poprawę włóknienia, a w metaanalizie stwierdzono mniej polekowych uszkodzeń wątroby przy leczeniu przeciwgruźliczym, ale ustalenia te wymagają potwierdzenia.
Brak dowodów u osób stosujących sterydy. W żadnym badaniu u ludzi nie sprawdzono, czy ostropest plamisty chroni wątrobę podczas przyjmowania sterydów anabolicznych; jedyne dane pochodzą od szczurów.
Dożylna sylibinina to niszowa odtrutka. W przeglądzie producenta z 2012 r. podano, że jest dopuszczona w kilkunastu krajach europejskich w zatruciach muchomorem sromotnikowym, ale dowody pochodzą z badań bez grupy kontrolnej, a nowsze dane z USA wskazują na zbliżoną śmiertelność z jej udziałem i bez niej.
Z reguły dobrze tolerowany, ale jakość produktów bywa różna. Najczęstsze są łagodne objawy żołądkowo-jelitowe; u osób uczulonych na rośliny z rodziny astrowatych możliwe są reakcje alergiczne, a przebadane suplementy często odbiegały składem od etykiety lub zawierały mykotoksyny.

Źródła

National Center for Complementary and Integrative Health. Milk Thistle. Zaktualizowano: luty 2025. NCCIH.
Abenavoli L, Izzo AA, Milić N, et al. Milk thistle (Silybum marianum): A concise overview on its chemistry, pharmacological, and nutraceutical uses in liver diseases. Phytother Res. 2018;32(11):2202–2213. PubMed.
Wen Z, Dumas TE, Schrieber SJ, et al. Pharmacokinetics and metabolic profile of free, conjugated, and total silymarin flavonolignans in human plasma after oral administration of milk thistle extract. Drug Metab Dispos. 2008;36(1):65–72. PubMed.
Hawke RL, Schrieber SJ, Soule TA, et al. Silymarin ascending multiple oral dosing phase I study in noncirrhotic patients with chronic hepatitis C. J Clin Pharmacol. 2010;50(4):434–449. PubMed.
Barzaghi N, Crema F, Gatti G, et al. Pharmacokinetic studies on IdB 1016, a silybin- phosphatidylcholine complex, in healthy human subjects. Eur J Drug Metab Pharmacokinet. 1990;15(4):333–338. PubMed.
Rambaldi A, Jacobs BP, Gluud C. Milk thistle for alcoholic and/or hepatitis B or C virus liver diseases. Cochrane Database Syst Rev. 2007;(4):CD003620. PubMed.
Ferenci P, Dragosics B, Dittrich H, et al. Randomized controlled trial of silymarin treatment in patients with cirrhosis of the liver. J Hepatol. 1989;9(1):105–113. PubMed.
Parés A, Planas R, Torres M, et al. Effects of silymarin in alcoholic patients with cirrhosis of the liver: results of a controlled, double-blind, randomized and multicenter trial. J Hepatol. 1998;28(4):615–621. PubMed.
Fried MW, Navarro VJ, Afdhal N, et al. Effect of silymarin (milk thistle) on liver disease in patients with chronic hepatitis C unsuccessfully treated with interferon therapy: a randomized controlled trial. JAMA. 2012;308(3):274–282. PubMed.
Freedman ND, Curto TM, Morishima C, et al. Silymarin use and liver disease progression in the Hepatitis C Antiviral Long-Term Treatment against Cirrhosis trial. Aliment Pharmacol Ther. 2011;33(1):127–137. PubMed.
Wah Kheong C, Nik Mustapha NR, Mahadeva S. A Randomized Trial of Silymarin for the Treatment of Nonalcoholic Steatohepatitis. Clin Gastroenterol Hepatol. 2017;15(12):1940–1949.e8. PubMed.
Navarro VJ, Belle SH, D’Amato M, et al. Silymarin in non-cirrhotics with non-alcoholic steatohepatitis: A randomized, double-blind, placebo controlled trial. PLoS One. 2019;14(9):e0221683. PubMed.
Loguercio C, Andreone P, Brisc C, et al. Silybin combined with phosphatidylcholine and vitamin E in patients with nonalcoholic fatty liver disease: a randomized controlled trial. Free Radic Biol Med. 2012;52(9):1658–1665. PubMed.
Li S, Duan F, Li S, Lu B. Administration of silymarin in NAFLD/NASH: A systematic review and meta-analysis. Ann Hepatol. 2024;29(2):101174. PubMed.
Tao L, Qu X, Zhang Y, et al. Prophylactic Therapy of Silymarin (Milk Thistle) on Antituberculosis Drug-Induced Liver Injury: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Can J Gastroenterol Hepatol. 2019;2019:3192351. PubMed.
Ladas EJ, Kroll DJ, Oberlies NH, et al. A randomized, controlled, double-blind, pilot study of milk thistle for the treatment of hepatotoxicity in childhood acute lymphoblastic leukemia (ALL). Cancer. 2010;116(2):506–513. PubMed.
Radovanović D, Jovanović D, Mihailović D, et al. Hepatoprotective effects of silymarin in androgenic-anabolic steroid-induced liver damage [in Serbian]. Med Pregl. 2003;56 Suppl 1:79–83. PubMed.
Hassan DAE, Ghaleb SS, Zaki AR, et al. The toxic effects of anabolic steroids “nandrolone decanoate” on cardiac and skeletal muscles with the potential ameliorative effects of silymarin and fenugreek seeds extract in adult male albino rats. BMC Pharmacol Toxicol. 2023;24(1):17. PubMed.
Enjalbert F, Rapior S, Nouguier-Soulé J, et al. Treatment of amatoxin poisoning: 20-year retrospective analysis. J Toxicol Clin Toxicol. 2002;40(6):715–757. PubMed.
Mengs U, Pohl RT, Mitchell T. Legalon® SIL: the antidote of choice in patients with acute hepatotoxicity from amatoxin poisoning. Curr Pharm Biotechnol. 2012;13(10):1964–1970. PubMed.
Tan JL, Stam J, van den Berg AP, et al. Amanitin intoxication: effects of therapies on clinical outcomes - a review of 40 years of reported cases. Clin Toxicol (Phila). 2022;60(11):1251–1265. PubMed.
De Olano J, Wang JJ, Villeneuve E, et al. Current fatality rate of suspected cyclopeptide mushroom poisoning in the United States. Clin Toxicol (Phila). 2021;59(1):24–27. PubMed.
Mylan Specialty, LP. Intravenous Milk Thistle (Silibinin-Legalon) for Hepatic Failure Induced by Amatoxin/Amanita Mushroom Poisoning (NCT00915681). ClinicalTrials.gov.
Kawaguchi-Suzuki M, Frye RF, Zhu HJ, et al. The effects of milk thistle (Silybum marianum) on human cytochrome P450 activity. Drug Metab Dispos. 2014;42(10):1611–1616. PubMed.
Han Y, Guo D, Chen Y, et al. Effect of silymarin on the pharmacokinetics of losartan and its active metabolite E-3174 in healthy Chinese volunteers. Eur J Clin Pharmacol. 2009;65(6):585–591. PubMed.
Soleimani V, Delghandi PS, Moallem SA, Karimi G. Safety and toxicity of silymarin, the major constituent of milk thistle extract: An updated review. Phytother Res. 2019;33(6):1627–1638. PubMed.
Fenclova M, Novakova A, Viktorova J, et al. Poor chemical and microbiological quality of the commercial milk thistle-based dietary supplements may account for their reported unsatisfactory and non-reproducible clinical outcomes. Sci Rep. 2019;9(1):11118. PubMed.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.

Ostropest plamisty