Shilajit to lepka, jasnobrązowa do czarnobrązowej substancja sącząca się z warstw skalnych, głównie w Himalajach. Ma wiele nazw, w tym mumie, mumijo, moomiyo i momiai. Medycyna ajurwedyjska od dawna stosuje ją jako rasayana (środek odmładzający), a obecnie jest sprzedawana na całym świecie jako suplement diety reklamowany jako poprawiający energię, wytrzymałość, poziom testosteronu i libido (Pandit et al., Andrologia 2016; Wilson et al., J Ethnopharmacol 2011).

Dowody u ludzi są skąpe. Istnieje kilka małych badań randomizowanych, a większość z nich testowała jeden standaryzowany wyciąg handlowy (PrimaVie) i była finansowana przez jego producenta. Jedyne badanie kontrolowane placebo dotyczące testosteronu wykazało wzrost o około 1 ng/mL, ale jego grupy były na początku niezrównoważone. Ponieważ shilajit jest naturalnym materiałem bogatym w minerały, w badaniach produktów stwierdzano też ołów, rtęć, arsen i tal w niektórych próbkach.

Ta strona podsumowuje to, co podają badania kliniczne, badania produktów i organy regulacyjne. Służy wyłącznie celom edukacyjnym i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Rodzaj	Tradycyjny materiał ajurwedyjski sprzedawany jako suplement diety
Inne nazwy	Mumie, mumijo, moomiyo, momiai, smoła mineralna
Skład	Ponad 80% substancji humusowych (głównie kwasów fulwowych) i około 20% wapnia, potasu i magnezu wagowo; różni się w zależności od regionu
Droga podania	Doustna (żywica, proszek, kapsułki)
Dawki stosowane w badaniach	200–1000 mg/dobę, przez 28 dni do 48 tygodni
Okres półtrwania	Nieznany: brak danych farmakokinetycznych u ludzi
Dowody dotyczące testosteronu	Jedno badanie kontrolowane placebo (75 osób, które ukończyły badanie) ze wzrostem po 90 dniach; grupy różniły się na początku
Status w USA	Sprzedawany jako suplement diety; FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) nie zatwierdza suplementów przed ich sprzedażą
Status WADA	Niewymieniony na Liście zabronionych substancji i metod na 2026 r.

Czym jest

Shilajit opisuje się jako wysięk sączący się ze skał osadowych, głównie w Himalajach (Pandit et al., 2016). Jego pochodzenie wciąż jest przedmiotem sporu. Przegląd jego chemii z 2025 r. odnotował, że niektórzy badacze uważają, iż powstaje z rozłożonego materiału roślinnego lub odchodów zwierzęcych, a inni uznają go za minerał sączący się ze skały. Ten sam przegląd stwierdził, że nigdy nie przeprowadzono pełnej analizy chemicznej (Kamgar et al., Crit Rev Anal Chem 2025).

Co wiadomo o jego składzie, według tego przeglądu:

Substancje humusowe stanowią ponad 80% jego masy. Głównym z nich jest kwas fulwowy.
Minerały stanowią około 20%, głównie wapń, potas i magnez.
Mniejsze frakcje obejmują aminokwasy (głównie glicynę), kwasy tłuszczowe i związki roślinne, takie jak kwas kawowy i galusowy.
Pierwiastki śladowe i metale ciężkie również występują, w tym chrom, selen i kobalt.

Skład znacznie różni się między regionami i produktami. W tekstach ajurwedyjskich shilajit występuje w 20 klasycznych preparatach i w 24 lekach własnych (Wilson et al., 2011).

Standaryzowane wyciągi

Większość współczesnych badań nie stosowała surowej żywicy. Stosowano PrimaVie, oczyszczony wyciąg wytwarzany przez firmę Natreon. W badaniu dotyczącym testosteronu był on standaryzowany tak, aby zawierał (Pandit et al., 2016):

Składnik	Specyfikacja
Wszystkie związki bioaktywne	Nie mniej niż 60% m/m
Kwasy fulwowe	Nie mniej niż 50% m/m
Dibenzo-α-pirony (DBP)	Nie mniej niż 0,3% m/m
Chromoproteiny dibenzo-α-pironowe	Nie mniej niż 10% m/m

Wyniki uzyskane z tym wyciągiem mogą nie dotyczyć surowego shilajitu ani innych marek, których zawartość nie jest standaryzowana w taki sam sposób.

Proponowany mechanizm

Sposób, w jaki shilajit mógłby działać w organizmie, nie został ustalony. Przegląd z 2014 r. przypisał jego zgłaszane działania dibenzo-α-pironom, kwasowi fulwowemu i ich pochodnym, w dużej mierze na podstawie badań na zwierzętach i komórkach (Stohs, Phytother Res 2014). Bardziej krytyczny przegląd z 2011 r. stwierdził, że jego bioaktywność „nie ma istotnego poparcia w dowodach”. Wykazał, że w badaniach przeciwutleniających stosowano nieistotną dawkę bez kontroli pozytywnej, a twierdzenia o działaniu immunomodulującym nie wytrzymały krytycznej oceny (Wilson et al., 2011).

Jak zachowuje się w organizmie

Żadne badanie nie mierzyło, jak składniki shilajitu są wchłaniane, rozmieszczane lub usuwane u ludzi, więc nie ma on znanego okresu półtrwania. Jedyna wskazówka dotycząca wchłaniania u ludzi pochodzi z badania u mężczyzn z niską liczbą plemników: analiza HPLC wykryła składniki wyciągu w nasieniu po 90 dniach stosowania (Biswas et al., Andrologia 2010).

Status regulacyjny

Stany Zjednoczone. Shilajit jest sprzedawany jako suplement diety. Zgodnie z ustawą Dietary Supplement Health and Education Act FDA nie ma uprawnień do zatwierdzania suplementów przed wprowadzeniem ich na rynek, a firmy zasadniczo nie muszą przedstawiać FDA dowodów bezpieczeństwa. FDA nie analizuje rutynowo składu suplementów (FDA).
Sport. Shilajit i kwas fulwowy nie są wymienione na Liście zabronionych substancji i metod WADA na 2026 r.. Lista obejmuje środki anaboliczne i inne klasy, więc każdy produkt zanieczyszczony lub celowo wzbogacony zabronioną substancją nadal by się liczył.

Co pokazują badania

Testosteron

Jedyne badanie kontrolowane placebo dotyczące shilajitu i testosteronu objęło 96 zdrowych mężczyzn w wieku 45–55 lat w Kolkacie w Indiach (Pandit et al., 2016). Wszyscy uzyskali wynik dodatni w kwestionariuszu objawów niskiego poziomu testosteronu (kwestionariusz ADAM, St Louis University). Przyjmowali PrimaVie 250 mg lub placebo dwa razy na dobę przez 90 dni. Badanie sfinansowała firma produkująca PrimaVie.

Miara	Shilajit, początek	Shilajit, dzień 90	Placebo, początek	Placebo, dzień 90
Testosteron całkowity (ng/mL)	4,84	5,83	5,82	4,45
Testosteron wolny (pg/mL)	15,36	18,30	19,30	12,21
DHEA-S (µg/dL)	145,09	190,57	139,60	138,77
LH (mIU/mL)	6,33	6,79	6,49	7,45
FSH (mIU/mL)	6,94	8,41	6,91	10,23

Testosteron całkowity wzrósł o 20,45% w grupie shilajitu, z około 484 do 583 ng/dL, i w dniu 90 był istotnie wyższy niż przy placebo. Kilka cech ogranicza wagę tego wyniku:

Grupy nie były zrównoważone na początku. Wyjściowy poziom testosteronu był istotnie wyższy w grupie placebo (5,82 vs 4,84 ng/mL), a następnie w grupie placebo istotnie spadł. Część różnicy w dniu 90 wynika z tego spadku.
Analizowano tylko osoby, które ukończyły badanie. 21 z 96 mężczyzn wycofało się, a ich dane wykluczono.
Brak wyników klinicznych. W badaniu podano wyłącznie poziomy hormonów, a nie objawy, funkcję seksualną, mięśnie ani siłę.

Przegląd systematyczny „boosterów testosteronu” z 2024 r. ocenił oczyszczony wyciąg z shilajitu (PrimaVie) jako „być może skuteczny” u mężczyzn z hipogonadyzmem o późnym początku, na podstawie tych ograniczonych dowodów (Morgado et al., Int J Impot Res 2024).

Liczba plemników u mężczyzn z oligospermią

W badaniu bez grupy kontrolnej podawano przetworzony shilajit 100 mg dwa razy na dobę przez 90 dni 35 mężczyznom z liczbą plemników poniżej 20 milionów/mL; badanie ukończyło 28 (Biswas et al., 2010). W porównaniu z ich własnymi wartościami wyjściowymi:

Miara	Zmiana po 90 dniach
Całkowita liczba plemników	+61,4%
Liczba prawidłowych plemników	+18,9%
Ruchliwość	+12,4% do +17,4%
Dialdehyd malonowy w nasieniu (marker stresu oksydacyjnego)	−18,7%
Testosteron w surowicy	+23,5%
FSH	+9,4%

Nie było grupy placebo, więc tych zmian nie można oddzielić od naturalnej zmienności ani od regresji do średniej.

Zmęczenie mięśni i kolagen

Dwa badania kontrolowane placebo u młodych, rekreacyjnie aktywnych mężczyzn na University of Nebraska testowały PrimaVie przez 8 tygodni:

Siła po zmęczeniu. 63 mężczyzn przyjmowało 250 mg/dobę, 500 mg/dobę lub placebo (Keller et al., J Int Soc Sports Nutr 2019). Badanie sfinansowała firma Natreon. Shilajit nie miał istotnego wpływu na szczytowy moment obrotowy w skurczu koncentrycznym. W analizie podgrupy silniejszej połowy mężczyzn ci przyjmujący 500 mg/dobę tracili mniej maksymalnej siły izometrycznej po wyczerpującym teście wysiłkowym (8,9% vs 16,0% przy placebo). Dawka 250 mg/dobę nie dała lepszych wyników niż placebo. Nie zgłoszono zdarzeń niepożądanych.
Marker syntezy kolagenu. 35 mężczyzn przyjmowało 500 mg/dobę, 1000 mg/dobę lub placebo (Neltner et al., J Diet Suppl 2024). Pro-c1α1 w surowicy, krwiopochodny marker produkcji kolagenu typu 1, wzrósł w obu grupach shilajitu, ale nie przy placebo.

Grupa (Neltner et al.)	Pro-c1α1 przed (ng/mL)	Pro-c1α1 po 8 tygodniach (ng/mL)
Shilajit 500 mg/dobę	42,5	82,3
Shilajit 1000 mg/dobę	42,7	113,1
Placebo	—	Brak istotnej zmiany

Wzrost biomarkera nie dowodzi żadnej zmiany w wynikach dotyczących ścięgien, mięśni ani wydolności.

We wcześniejszym badaniu otwartym podawano PrimaVie 250 mg dwa razy na dobę dorosłym z nadwagą i łagodną otyłością przez 8 tygodni, a następnie przez kolejne 4 tygodnie z ćwiczeniami (Das et al., J Med Food 2016). Biopsje mięśni wykazały wyższą aktywność 17 genów związanych z macierzą zewnątrzkomórkową (strukturalnym rusztowaniem wokół włókien mięśniowych). Badanie nie miało grupy kontrolnej i mierzyło ekspresję genów, a nie wielkość ani siłę mięśni.

Kości

Gęstość kości po menopauzie. 60 kobiet po menopauzie z osteopenią (niską gęstością kości) przyjmowało placebo lub standaryzowany wyciąg z shilajitu w dawce 250 lub 500 mg/dobę przez 48 tygodni (Pingali & Nutalapati, Phytomedicine 2022). Gęstość kości w kręgosłupie i biodrze spadała przy placebo, a ta utrata była mniejsza przy shilajicie w sposób zależny od dawki. Poprawiły się też markery obrotu kostnego, stresu oksydacyjnego i stanu zapalnego. Nie zgłoszono wyników dotyczących złamań.
Gojenie złamań. W irańskim badaniu randomizowanym 160 dorosłych z nowym złamaniem kości piszczelowej przyjmowało dwie kapsułki po 500 mg momiai lub placebo przez 28 dni po operacji (Sadeghi et al., J Altern Complement Med 2020). Średni czas do zrostu kości wynosił 129 dni vs 153 dni przy placebo (p poniżej 0,049). Działania niepożądane nie różniły się między grupami.

Są to pojedyncze badania, których nie powtórzono niezależnie.

O twierdzeniach o „boosterze testosteronu” i „wytrzymałości”. Shilajit jest często reklamowany jako sprawdzony booster testosteronu i wytrzymałości. Podstawą tego jest jedno badanie sfinansowane przez producenta z niezrównoważonymi grupami, jedno badanie bez grupy kontrolnej i jedno badanie zmęczenia, w którym korzyść pojawiła się tylko w podgrupie przy jednej dawce. Żadne z nich nie mierzyło wzrostu mięśni ani wyników sportowych w porównaniu z placebo.

Działania niepożądane i ryzyko

Tolerancja w badaniach

W powyższych badaniach zgłoszono niewiele problemów, ale były one małe i krótkie:

90 dni przy 200 mg/dobę: testy wątroby i nerek bez zmian (Biswas et al., 2010).
8 tygodni przy 500 mg/dobę, następnie 4 tygodnie z ćwiczeniami: bez zmian w glukozie we krwi, lipidach, kinazie kreatynowej i mioglobinie (Das et al., 2016).
8 tygodni przy 250–500 mg/dobę: nie zgłoszono zdarzeń niepożądanych (Keller et al., 2019).
28 dni stosowania momiai po złamaniu kości piszczelowej: działania niepożądane podobne jak przy placebo (Sadeghi et al., 2020).

Te wyniki dotyczą badanych wyciągów w badanych dawkach. Nie dowodzą, że nietestowane żywice lub proszki są bezpieczne.

Wysokie ciśnienie tętnicze i niskie stężenie potasu (opis przypadku)

U 37-letniej kobiety w ciąży wystąpiło utrzymujące się wysokie ciśnienie tętnicze i niskie stężenie potasu we krwi po przyjmowaniu suplementu „mumijo” przez 6 miesięcy (Stavropoulos et al., Gynecol Endocrinol 2018). Lekarze rozpoznali „zespół przypominający działanie lukrecji”, stan naśladujący nadmiar hormonu aldosteronu. Leczono go potasem i odstawieniem suplementu. Autorzy opisali to jako pierwsze takie doniesienie; pozostaje to pojedynczym przypadkiem.

Kto powinien zachować ostrożność

Ciąża i karmienie piersią. Nie ma danych dotyczących bezpieczeństwa, a opisany wyżej przypadek wystąpił w ciąży.
Dzieci. Narażenie na metale ciężkie ma największe znaczenie u dzieci (zob. niżej), a danych pediatrycznych nie ma.
Osoby przyjmujące leki. Nie znaleźliśmy opublikowanych badań interakcji lekowych u ludzi.

Jakość i zanieczyszczenia

Ponieważ shilajit jest naturalnym materiałem mineralnym, zanieczyszczenie metalami toksycznymi jest najlepiej udokumentowanym ryzykiem.

Produkty ajurwedyjskie ogólnie

Dwa badania w JAMA autorstwa Sapera i współpracowników wykazały metale toksyczne w około co piątym produkcie ajurwedyjskim sprzedawanym w USA:

Badanie	Badane produkty	Z ołowiem, rtęcią lub arsenem	Uwagi
Saper et al., JAMA 2004	70 produktów wytworzonych w Azji Południowej ze sklepów w rejonie Bostonu	14 (20%; 95% CI 11%–31%)	Przyjmowany zgodnie z etykietą każdy z 14 mógł dostarczać ilości metali przekraczające normy regulacyjne
Saper et al., JAMA 2008	193 produkty kupione przez internet	20,7% (95% CI 15,2%–27,1%)	Wytworzone w USA 21,7% vs wytworzone w Indiach 19,5%; wszystkie produkty zawierające metale przekraczały co najmniej jedną normę dziennego pobrania

W badaniu z 2008 r.:

Produkty wytwarzane przez łączenie ziół z metalami i minerałami (leki rasa shastra) częściej zawierały metale: 40,6% vs 17,1%.
95% produktów zawierających metale sprzedawały strony internetowe z USA, a 75% deklarowało przestrzeganie Dobrej Praktyki Wytwarzania (Good Manufacturing Practices).
Jeden produkt wytworzony w USA, sprzedawany jako „Shilajit”, zawierał ołów w ilości 10,5 µg/g, bez wykrywalnej rtęci i arsenu. Badanie zaklasyfikowało go jako lek rasa shastra.

Badania samego shilajitu

Testy próbek shilajitu dały mieszane wyniki:

Powyżej limitów. Próbki shilajitu z Indii i Pakistanu analizowane trzema metodami zawierały ołów, arsen, rtęć, nikiel, chrom i inne metale powyżej standardowych dopuszczalnych limitów. Rtęć stwierdzono tylko w próbce z Indii (Aldakheel et al., Biol Trace Elem Res 2022).
Tal. Naturalny shilajit zawierał do 0,226 µg/g talu, a komercyjne suplementy do 0,5 µg/g. Niektóre suplementy zawierały więcej niż surowy shilajit (Kamgar et al., BMC Chem 2025).
Poniżej limitów. W 12 próbkach z różnych regionów metale toksyczne, w tym ołów, kadm i rtęć, były poniżej ustalonych progów toksyczności (Kamgar et al., J Trace Elem Med Biol 2026).
Przegląd. Przegląd z 2024 r. wykazał, że większość zgłaszanych poziomów metali w shilajicie była poniżej limitów WHO i FDA, a kilka badań podawało poziomy powyżej nich (Hussain & Saeed, Biol Trace Elem Res 2024).

Zawartość metali zależy więc od źródła i przetwarzania każdej partii, a same etykiety jej nie ujawniają. FDA nie testuje suplementów przed sprzedażą (FDA).

Najważniejsze informacje

Naturalny wysięk bogaty w minerały. Shilajit składa się głównie z substancji humusowych, takich jak kwas fulwowy, oraz minerałów, a jego dokładny skład chemiczny i pochodzenie nadal nie są w pełni znane.
Małe badania, w większości finansowane przez sponsorów. Większość badań u ludzi testowała jeden standaryzowany wyciąg (PrimaVie) i była finansowana przez jego producenta.
Słabe dowody dotyczące testosteronu. Jedno 90-dniowe badanie wykazało wzrost testosteronu całkowitego o około 20%, ale grupa placebo zaczynała z wyższego poziomu, a następnie spadła.
Brak dowodów na przyrost mięśni lub wydolności. Wyniki dotyczące zmęczenia i kolagenu pochodzą z podgrup lub markerów we krwi, a nie z wielkości mięśni ani wyników sportowych.
Metale ciężkie to udokumentowane ryzyko. Około 20% produktów ajurwedyjskich badanych w dwóch badaniach w JAMA zawierało ołów, rtęć lub arsen, w tym jeden produkt shilajit z ołowiem.
Niezatwierdzony przez FDA i bez znanego okresu półtrwania. Jest sprzedawany jako niezatwierdzony suplement i nie ma danych farmakokinetycznych u ludzi.

Źródła

Pandit S, Biswas S, Jana U, et al. Clinical evaluation of purified Shilajit on testosterone levels in healthy volunteers. Andrologia. 2016;48(5):570–575. PubMed.
Biswas TK, Pandit S, Mondal S, et al. Clinical evaluation of spermatogenic activity of processed Shilajit in oligospermia. Andrologia. 2010;42(1):48–56. PubMed.
Keller JL, Housh TJ, Hill EC, et al. The effects of Shilajit supplementation on fatigue-induced decreases in muscular strength and serum hydroxyproline levels. J Int Soc Sports Nutr. 2019;16(1):3. PubMed.
Neltner TJ, Sahoo PK, Smith RW, et al. Effects of 8 weeks of Shilajit supplementation on serum pro-c1α1, a biomarker of type 1 collagen synthesis: a randomized control trial. J Diet Suppl. 2024;21(1):1–12. PubMed.
Das A, Datta S, Rhea B, et al. The human skeletal muscle transcriptome in response to oral Shilajit supplementation. J Med Food. 2016;19(7):701–709. PubMed.
Pingali U, Nutalapati C. Shilajit extract reduces oxidative stress, inflammation, and bone loss to dose-dependently preserve bone mineral density in postmenopausal women with osteopenia: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Phytomedicine. 2022;105:154334. PubMed.
Sadeghi SMH, Hosseini Khameneh SM, Khodadoost M, et al. Efficacy of momiai in tibia fracture repair: a randomized double-blinded placebo-controlled clinical trial. J Altern Complement Med. 2020;26(6):521–528. PubMed.
Morgado A, Tsampoukas G, Sokolakis I, et al. Do “testosterone boosters” really increase serum total testosterone? A systematic review. Int J Impot Res. 2024;36(4):348–364. PubMed.
Stohs SJ. Safety and efficacy of shilajit (mumie, moomiyo). Phytother Res. 2014;28(4):475–479. PubMed.
Wilson E, Rajamanickam GV, Dubey GP, et al. Review on shilajit used in traditional Indian medicine. J Ethnopharmacol. 2011;136(1):1–9. PubMed.
Kamgar E, Kaykhaii M, Zembrzuska J. A comprehensive review on Shilajit: what we know about its chemical composition. Crit Rev Anal Chem. 2025;55(3):461–473. PubMed.
Stavropoulos K, Sotiriadis A, Patoulias D, et al. Pseudohyperaldosteronism due to mumijo consumption during pregnancy: a licorice-like syndrome. Gynecol Endocrinol. 2018;34(12):1019–1021. PubMed.
Saper RB, Kales SN, Paquin J, et al. Heavy metal content of ayurvedic herbal medicine products. JAMA. 2004;292(23):2868–2873. PubMed.
Saper RB, Phillips RS, Sehgal A, et al. Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured Ayurvedic medicines sold via the Internet. JAMA. 2008;300(8):915–923. PubMed; PMC.
Aldakheel RK, Gondal MA, Alsayed HN, et al. Rapid determination and quantification of nutritional and poisonous metals in vastly consumed Ayurvedic herbal medicine (rejuvenator Shilajit) by humans using three advanced analytical techniques. Biol Trace Elem Res. 2022;200(9):4199–4216. PubMed.
Kamgar E, Zembrzuska J, Zembrzuski W, et al. Quantifying of thallium in Shilajit and its supplements to unveil the potential risk of consumption of this popular traditional medicine. BMC Chem. 2025;19(1):20. PubMed.
Kamgar E, Angaïts A, Zembrzuska J, et al. Characterization of metal composition and molecular weight distribution in Shilajit. J Trace Elem Med Biol. 2026;96:127913. PubMed.
Hussain A, Saeed A. Hazardous or advantageous: uncovering the roles of heavy metals and humic substances in Shilajit (phyto-mineral) with emphasis on heavy metals toxicity and their detoxification mechanisms. Biol Trace Elem Res. 2024;202(12):5794–5814. PubMed.
US Food and Drug Administration. Questions and answers on dietary supplements. FDA.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.

Shilajit