Hydrochlorotiazyd (HCTZ) to diuretyk tiazydowy — lek moczopędny („tabletka odwadniająca”), który pobudza nerki do wydalania większych ilości sodu, chlorków i wody. Preparat HydroDIURIL firmy Merck został zatwierdzony w Stanach Zjednoczonych w 1959 r., a obecnie HCTZ jest sprzedawany w postaci wielu leków generycznych oraz w preparatach złożonych o stałych dawkach z innymi lekami obniżającymi ciśnienie tętnicze. Jego zatwierdzone wskazania obejmują nadciśnienie tętnicze oraz obrzęki (zatrzymywanie płynów) wywołane chorobami serca, wątroby lub nerek albo terapią kortykosteroidami bądź estrogenami.

W sportach sylwetkowych HCTZ należy do leków moczopędnych, po które część zawodników sięga przed zawodami, aby pozbyć się wody z organizmu. Nie jest to środek anaboliczny, a żadne badanie kontrolowane nie sprawdzało, czy poprawia wygląd sylwetki na scenie. Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) zabrania jego stosowania w każdym czasie — zarówno jako diuretyku, jak i środka maskującego. Od 2020 r. amerykańskie ulotki leku ostrzegają ponadto przed wyższym ryzykiem rozwoju nieczerniakowego raka skóry przy długotrwałym stosowaniu.

Ta strona podsumowuje informacje z charakterystyk produktu leczniczego FDA (amerykańskiej Agencji Żywności i Leków), badań klinicznych oraz komunikatów instytucji regulacyjnych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa leku	Diuretyk tiazydowy (pochodna benzotiadiazyny zawierająca grupę sulfonamidową)
Marki / zatwierdzenie	HydroDIURIL (Merck), NDA 011835, zatwierdzony w 1959 r., obecnie wycofany z obrotu; kapsułki Microzide, NDA 020504 (1996 r.); liczne leki generyczne i preparaty złożone
Droga podania	Tabletki lub kapsułki doustne
Dostępne moce	Kapsułki 12,5 mg; tabletki 12,5, 25 i 50 mg
Dawkowanie u dorosłych (wg ChPL)	Nadciśnienie tętnicze: 25 mg/dobę, do 50 mg/dobę; obrzęki: 25–100 mg/dobę
Okres półtrwania (wg ChPL)	5,6–14,8 h (ulotka tabletek); 6–15 h (ulotka kapsułek)
Czas działania	Działanie moczopędne zaczyna się w ciągu 2 h, osiąga szczyt po około 4 h i utrzymuje się przez około 6–12 h
Metabolizm	Nie ulega metabolizmowi; wydalany w postaci niezmienionej z moczem
Status w USA	Wyłącznie na receptę; nie jest substancją kontrolowaną
Status WADA	Zabroniony w każdym czasie (klasa S5, diuretyki i środki maskujące)

Czym jest

Hydrochlorotiazyd to 1,1-ditlenek 6-chloro-3,4-dihydro-2H-1,2,4-benzotiadiazyno-7-sulfonamidu o wzorze sumarycznym C₇H₈ClN₃O₄S₂ i masie cząsteczkowej 297,7 g/mol (charakterystyka FDA; PubChem). Jest pochodną 3,4-dihydro starszego diuretyku tiazydowego — chlorotiazydu. Ponieważ zawiera grupę sulfonamidową, ulotki leku wymieniają uczulenie na inne leki będące pochodnymi sulfonamidów jako przeciwwskazanie do jego stosowania.

Tabletki HydroDIURIL firmy Merck uzyskały zatwierdzenie FDA 24 lutego 1959 r. (Drugs@FDA, NDA 011835). Kapsułki o niskiej dawce 12,5 mg (Microzide) zatwierdzono w grudniu 1996 r. (Drugs@FDA, NDA 020504). Obecnie HCTZ wchodzi również w skład wielu preparatów złożonych o stałych dawkach, w tym połączeń:

z inhibitorami konwertazy angiotensyny (lizynoprylem, enalaprylem) oraz antagonistami receptora angiotensyny II (losartanem, walsartanem, olmesartanem, irbesartanem, telmisartanem);
z beta-blokerami (bisoprololem, metoprololem);
z diuretykami oszczędzającymi potas (triamterenem, spironolaktonem).

Mechanizm działania

Tiazydy działają głównie poprzez blokowanie kotransportera sodowo-chlorkowego (NCC) w kanaliku krętym dalszym nefronu (Ellison and Loffing, Hypertension 2009). Wykazują dużą swoistość wobec tego białka i nie hamują transportera będącego punktem uchwytu diuretyków pętlowych, na który działa furosemid. Gdy zwrotne wchłanianie sodu maleje, więcej sodu, chlorków i wody opuszcza organizm wraz z moczem.

Dodatkowy ładunek sodu docierający do dalszych odcinków kanalika nerkowego jest częściowo wymieniany na jony potasu i wodoru. Właśnie dlatego HCTZ sprzyja obniżeniu stężenia potasu we krwi i może wywołać zasadowicę metaboliczną (ulotka kapsułek). HCTZ zmniejsza ponadto wydalanie wapnia i kwasu moczowego z moczem, a zwiększa utratę magnezu.

Dokładny mechanizm obniżania ciśnienia tętniczego przez HCTZ nie został w pełni poznany. Charakterystyka leku opisuje początkowy spadek objętości krwi krążącej i pojemności minutowej serca. Podczas dalszego stosowania objętość osocza powraca stopniowo w okolice wartości wyjściowych, natomiast spada opór obwodowy naczyń krwionośnych. Ulotki zaznaczają, że tiazydy zazwyczaj nie obniżają prawidłowego ciśnienia tętniczego.

W bibliotece opisano dwa inne leki moczopędne często porównywane z HCTZ (Ellison and Loffing, Hypertension 2009; Escalante et al., BMC Sports Sci Med Rehabil 2021):

Diuretyk	Typ	Wpływ na stężenie potasu
Hydrochlorotiazyd	Diuretyk tiazydowy; blokuje kotransporter Na-Cl	Obniża
Furosemid (Lasix)	Diuretyk pętlowy; blokuje kotransporter Na-K-2Cl	Obniża
Spironolakton	Diuretyk oszczędzający potas	Oszczędza (może podnosić)

Farmakokinetyka

Na podstawie charakterystyki kapsułek hydrochlorotiazydu (DailyMed):

Parametr	Wartość
Wchłanianie po podaniu doustnym	65–75%
Czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego	1–5 h
Stężenie maksymalne w osoczu	70–490 ng/mL po dawce 12,5–100 mg; rośnie proporcjonalnie do dawki
Wiązanie z białkami osocza	≈40–68%
Okres półtrwania eliminacji	6–15 h (ulotka tabletek: 5,6–14,8 h)
Wydalanie	55–77% dawki pojawia się w moczu; ponad 95% wchłoniętego leku jest wydalane w postaci niezmienionej
Wpływ pokarmu	Biodostępność −10%, stężenie maksymalne −20%, czas do szczytu wydłużony z 1,6 → 2,9 h

Działanie moczopędne rozpoczyna się w ciągu 2 godzin, osiąga szczyt po około 4 godzinach i utrzymuje się przez około 6–12 godzin (ulotka tabletek). Działanie hipotensyjne utrzymuje się do 24 godzin. W chorobach nerek stężenie leku we krwi jest wyższe, a okres półtrwania dłuższy. W niewydolności serca wchłanianie leku ulega zmniejszeniu.

Zatwierdzone zastosowanie medyczne

Charakterystyka tabletek wymienia następujące wskazania (charakterystyka FDA):

leczenie wspomagające obrzęków w przebiegu zastoinowej niewydolności serca, marskości wątroby oraz terapii kortykosteroidami lub estrogenami;
obrzęki spowodowane chorobami nerek, takimi jak zespół nerczycowy, ostre kłębuszkowe zapalenie nerek i przewlekła niewydolność nerek;
nadciśnienie tętnicze — w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami hipotensyjnymi.

Kapsułki 12,5 mg są zarejestrowane wyłącznie w leczeniu nadciśnienia tętniczego.

Wskazanie	Dawkowanie u dorosłych (wg ChPL)
Nadciśnienie tętnicze	Początkowo 25 mg raz na dobę; dawkę można zwiększyć do 50 mg/dobę w jednej lub dwóch dawkach podzielonych
Obrzęki	25–100 mg/dobę w dawce pojedynczej lub podzielonej; wielu pacjentów reaguje na dawkowanie przerywane (co drugi dzień lub przez 3–5 dni w tygodniu)
Dzieci (działanie moczopędne lub nadciśnienie)	1–2 mg/kg/dobę; maksymalnie 37,5 mg/dobę do 2. roku życia oraz 100 mg/dobę w wieku 2–12 lat

Ulotka ostrzega, że dawki przekraczające 50 mg/dobę „często wiążą się ze znacznym obniżeniem stężenia potasu w surowicy”. Podkreśla również, że rutynowe stosowanie leków moczopędnych u zdrowych kobiet w ciąży jest niewskazane.

Co pokazują badania

Obniżenie ciśnienia tętniczego w zależności od dawki

W przeglądzie Cochrane z 2014 r. połączono wyniki 60 randomizowanych badań z podwójnie ślepą próbą porównujących monoterapię diuretykiem tiazydowym z placebo (11 282 uczestników, średni czas trwania 8 tygodni). W przypadku HCTZ 33 badania wykazały wyraźną zależność efektu od dawki (Musini et al., Cochrane 2014):

Dawka HCTZ	Spadek ciśnienia skurczowego vs placebo (95% CI)	Spadek ciśnienia rozkurczowego vs placebo (95% CI)	Jakość dowodów
6,25 mg/dobę	4 mmHg (2–6)	2 mmHg (1–4)	Umiarkowana
12,5 mg/dobę	6 mmHg (5–7)	3 mmHg (3–4)	Wysoka
25 mg/dobę	8 mmHg (7–9)	3 mmHg (3–4)	Wysoka
50 mg/dobę	11 mmHg (6–15)	5 mmHg (3–7)	Niska

W tym samym przeglądzie stwierdzono, że tiazydy obniżały stężenie potasu, a podnosiły stężenie kwasu moczowego, cholesterolu całkowitego i trójglicerydów. Zmiany te nasilały się wraz ze wzrostem dawki i były najmniejsze w przypadku HCTZ.

Porównanie z innymi lekami

W metaanalizie z 2011 r. przeanalizowano badania, w których ciśnienie tętnicze mierzono przez 24 godziny za pomocą automatycznego monitorowania (ABPM, holter ciśnieniowy) (Messerli et al., JACC 2011). Uwzględniono w niej 14 badań z zastosowaniem HCTZ w dawce 12,5–25 mg (1234 pacjentów) oraz 5 badań z dawką 50 mg (229 pacjentów):

Leczenie	Średni 24-godzinny spadek ciśnienia (skurczowe/rozkurczowe)
HCTZ 12,5–25 mg	6,5/4,5 mmHg
HCTZ 50 mg	12,0/5,4 mmHg
Inhibitory ACE	12,9/7,7 mmHg
Antagoniści receptora angiotensyny	13,3/7,8 mmHg
Beta-blokery	11,2/8,5 mmHg
Antagoniści wapnia	11,0/8,1 mmHg

W powszechnie przepisywanych dawkach 12,5–25 mg HCTZ obniżał 24-godzinne ciśnienie tętnicze słabiej niż jakakolwiek inna grupa leków. Osobna metaanaliza 14 badań porównujących leki bezpośrednio (head-to-head, 883 pacjentów) wykazała, że indapamid i chlortalidon obniżały ciśnienie skurczowe silniej niż HCTZ — odpowiednio o 5,1 i 3,6 mmHg; w przypadku chlortalidonu różnica była na granicy istotności statystycznej (p = 0,052) (Roush et al., Hypertension 2015).

Zdarzenia sercowo-naczyniowe: HCTZ vs chlortalidon

Badanie Diuretic Comparison Project było pragmatycznym badaniem klinicznym obejmującym 13 523 amerykańskich weteranów w wieku co najmniej 65 lat, którzy przyjmowali już HCTZ w dawce 25 lub 50 mg/dobę (Ishani et al., NEJM 2022). Uczestnicy pozostawali przy HCTZ albo przechodzili na chlortalidon i byli obserwowani przez medianę 2,4 roku.

Punkt końcowy	Chlortalidon	HCTZ
Złożony pierwszorzędowy punkt końcowy (zawał serca, udar mózgu, hospitalizacja z powodu niewydolności serca, pilna rewaskularyzacja, zgon z przyczyn nienowotworowych)	10,4%	10,0%
Hipokaliemia	6,0%	4,4%

Hazard względny (HR) dla pierwszorzędowego punktu końcowego wyniósł 1,04 (95% CI 0,94–1,16), co oznacza, że zmiana leku nie przyniosła mierzalnej różnicy w częstości powikłań sercowo-naczyniowych. Hipokaliemia występowała częściej u osób przyjmujących chlortalidon (p poniżej 0,001).

Stosowanie w celu „odwodnienia” przed zawodami

Kulturyści sięgają po diuretyki, aby zwiększyć wydalanie moczu i pozbyć się wody z organizmu, dążąc do uzyskania bardziej wyrazistej definicji mięśni na scenie lub zmieszczenia się w limicie wagowym. W przeglądzie praktyk stosowanych w tygodniu startowym (peak week) z 2021 r. stwierdzono „dotkliwy brak dowodów naukowych” potwierdzających skuteczność powszechnych metod przygotowawczych oraz zwrócono uwagę, że przyjmowanie diuretyków na własną rękę wiązało się z groźnymi powikłaniami (Escalante et al., BMC Sports Sci Med Rehabil 2021). Nie znaleźliśmy żadnego badania kontrolowanego oceniającego wpływ HCTZ na definicję mięśni lub wygląd sylwetki na scenie.

„Diuretyki usuwają wyłącznie wodę spod skóry”. To powszechne przekonanie, ale HCTZ nie działa wybiórczo na żaden pojedynczy przedział płynowy organizmu. Pobudza nerki do wydalania sodu i wody, co w pierwszej kolejności zmniejsza objętość krwi krążącej, a równocześnie powoduje utratę potasu i magnezu (ulotka kapsułek). Żadne badanie nie wykazało, by usuwał on wybiórczo wodę podskórną.

Działania niepożądane i ryzyko

HCTZ nie posiada ostrzeżenia w ramce (boxed warning). Główne zagrożenia wynikają z powodowanej przez niego utraty płynów i elektrolitów.

Zaburzenia wodno-elektrolitowe

Charakterystyki leku ostrzegają przed następującymi zaburzeniami:

hipokaliemią (niskim stężeniem potasu), szczególnie przy gwałtownej diurezie, marskości wątroby, długotrwałym stosowaniu lub jednoczesnym przyjmowaniu kortykosteroidów bądź ACTH;
hiponatremią (niskim stężeniem sodu) i zasadowicą hipochloremiczną;
hipomagnezemią (niskim stężeniem magnezu);
łagodnym wzrostem stężenia wapnia we krwi.

Niskie stężenie potasu i magnezu może wyzwalać komorowe zaburzenia rytmu serca i zwiększa wrażliwość mięśnia sercowego na toksyczne działanie glikozydów naparstnicy. Objawy ostrzegawcze wymienione w ulotce obejmują suchość w ustach, wzmożone pragnienie, osłabienie, kurcze mięśni, niskie ciśnienie tętnicze, skąpomocz oraz przyspieszoną akcję serca. Istotna klinicznie hipokaliemia występuje rzadziej przy dawce 12,5 mg niż przy wyższych dawkach.

Niskie stężenie sodu jest częstym problemem w codziennej praktyce lekarskiej. W bostońskiej kohorcie 2613 dorosłych rozpoczynających leczenie nadciśnienia tętniczego u 30% pacjentów kontynuujących przyjmowanie diuretyku tiazydowego stężenie sodu spadło do 130 mmol/L lub niżej (Leung et al., Am J Med 2011). Skorygowana częstość wyniosła 140 wobec 87 przypadków na 1000 osobolat u osób nieprzyjmujących tiazydów (wskaźnik częstości 1,61; 95% CI 1,15–2,25).

Nadużywanie diuretyków w połączeniu z ograniczaniem płynów

Opisy przypadków pokazują, do czego może dojść, gdy diuretyki łączy się z restrykcją płynów poza nadzorem lekarskim. U 22-letniego kulturysty, który przyjmował preparat złożony triamterenu z HCTZ przy jednoczesnym ograniczaniu picia wody, wystąpiły następujące objawy (Pfisterer et al., Clin J Sport Med 2020):

stężenie potasu wynoszące 1,8 mmol/L (zakres normy 3,4–4,5);
niedowład wszystkich czterech kończyn, zaburzenia czucia oraz zatrzymanie moczu;
skorygowany odstęp QT wynoszący 625 ms w zapisie EKG — wartość wiążąca się z groźnymi dla życia zaburzeniami rytmu serca.

Powrót do zdrowia nastąpił w ciągu 2 dni po dożylnym podaniu płynów i potasu. W innej pracy z Wiednia opisano porażenie hipokaliemiczne u zawodowego kulturysty, zwracając uwagę, że skala nadużywania diuretyków w zawodowej kulturystyce pozostaje nieznana (Mayr et al., Am J Emerg Med 2012).

Nieczerniakowy rak skóry

HCTZ zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie słoneczne. Ogólnokrajowe duńskie badanie kliniczno-kontrolne powiązało wysokie skumulowane dawki leku z rozwojem raka skóry (Pedersen et al., JAAD 2018):

Skumulowana dawka HCTZ	Rak podstawnokomórkowy, OR (95% CI)	Rak płaskonabłonkowy, OR (95% CI)
≥50 000 mg	1,29 (1,23–1,35)	3,98 (3,68–4,31)
≥200 000 mg	1,54 (1,38–1,71)	7,38 (6,32–8,60)

Dla zobrazowania skali: 50 000 mg odpowiada przyjmowaniu 25 mg/dobę przez około 5,5 roku. W badaniu nie dysponowano danymi na temat ekspozycji na słońce. Inne diuretyki i leki hipotensyjne nie wykazywały związku z tymi nowotworami.

W badaniu przeprowadzonym w ramach systemu FDA Sentinel porównano 5,2 miliona dobranych osób stosujących HCTZ lub inhibitory ACE w Stanach Zjednoczonych (Eworuke et al., JNCI Cancer Spectr 2021). Stwierdzono w nim niewielki ogólny wzrost ryzyka raka płaskonabłonkowego skóry (HR 1,04; 95% CI 1,02–1,06). Ryzyko było wyraźniejsze u pacjentów rasy białej: HR 1,15 dla raka płaskonabłonkowego i 1,09 dla raka podstawnokomórkowego.

20 sierpnia 2020 r. FDA wydała komunikat bezpieczeństwa i zaktualizowała ulotki leku (Chen et al., Pharmacoepidemiol Drug Saf 2024). Obecna charakterystyka leku szacuje ryzyko na około 1 dodatkowy przypadek raka płaskonabłonkowego skóry na 16 000 pacjentów rocznie w całej populacji. Wśród pacjentów rasy białej, którzy przyjęli dawkę skumulowaną wynoszącą co najmniej 50 000 mg, szacunek ten wynosi około 1 dodatkowy przypadek na 6700 pacjentów rocznie.

Działania metaboliczne

Charakterystyki leku wymieniają następujące zaburzenia metaboliczne:

podwyższenie stężenia glukozy we krwi, które może ujawnić utajoną cukrzycę;
podwyższenie stężenia kwasu moczowego, mogące wyzwolić napad dny moczanowej;
wzrost stężenia cholesterolu i trójglicerydów.

W przeglądzie Cochrane nasilenie tych zmian rosło wraz z dawką (Musini et al., Cochrane 2014).

Nagłe stany okulistyczne i inne reakcje

Jako sulfonamid HCTZ może wywołać nagłą krótkowzroczność (ostrą krótkowzroczność) oraz ostrą jaskrę z zamkniętym kątem przesączania. Objawami są niewyraźne widzenie lub ból oka, pojawiające się zazwyczaj w ciągu kilku godzin do kilku tygodni od rozpoczęcia przyjmowania leku. Nieleczona jaskra z zamkniętym kątem przesączania może prowadzić do trwałej utraty wzroku.

Inne wymienione w dokumentacji działania niepożądane obejmują:

nadwrażliwość na światło i wysypkę;
zapalenie trzustki;
zaburzenia hematologiczne, takie jak niedokrwistość aplastyczna i agranulocytoza;
ciężkie reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona;
zaburzenia erekcji (impotencję);
zaostrzenie tocznia rumieniowatego układowego.

Interakcje

Na podstawie charakterystyki tabletek (charakterystyka FDA):

Lek	Efekt w połączeniu z HCTZ
Lit	Zmniejszony klirens litu i wysokie ryzyko toksyczności litu; z reguły nie należy łączyć
Kortykosteroidy, ACTH	Nasilona utrata elektrolitów, zwłaszcza potasu
Glikozydy naparstnicy (digoksyna)	Niskie stężenie potasu zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)	Mogą osłabiać działanie moczopędne i hipotensyjne
Cholestyramina, kolestypol	Zmniejszają wchłanianie HCTZ odpowiednio nawet o 85% i 43%
Insulina, doustne leki przeciwcukrzycowe	Może być konieczne dostosowanie dawki
Alkohol, barbiturany, opioidowe leki przeciwbólowe	Nasilenie niedociśnienia ortostatycznego (zawrotów głowy przy wstawaniu)
Inne leki obniżające ciśnienie	Działanie sumujące się

Kto nie powinien go stosować

Charakterystyki leku wymieniają jako bezwzględne przeciwwskazania:

bezmocz (anurię — brak wytwarzania moczu);
uczulenie na HCTZ lub inne leki będące pochodnymi sulfonamidów.

Ulotka zaleca ostrożność w ciężkich chorobach nerek (gdzie HCTZ może podnosić stężenie mocznika we krwi) oraz w chorobach wątroby, w których nawet niewielkie wahania bilansu wodno-elektrolitowego mogą wywołać śpiączkę wątrobową. HCTZ przenika przez łożysko i przedostaje się do mleka kobiecego.

Monitorowanie

Charakterystyki leku zalecają okresowe oznaczanie stężenia elektrolitów w surowicy, szczególnie u pacjentów narażonych na spadek stężenia potasu. Pozostałe zalecenia z dokumentacji obejmują:

kontrolę glikemii u osób z cukrzycą, u których konieczna może być korekta dawek leków przeciwcukrzycowych;
pomiar stężenia kwasu moczowego w razie wystąpienia objawów dny moczanowej;
odstawienie HCTZ przed wykonaniem badań czynności przytarczyc;
ochronę przeciwsłoneczną i regularną kontrolę skóry pod kątem zmian nowotworowych.

Status prawny i przepisy antydopingowe

W Stanach Zjednoczonych i w Polsce HCTZ jest lekiem wydawanym wyłącznie na receptę i nie należy do substancji kontrolowanych. Lista zabronionych substancji i metod WADA 2026 wymienia hydrochlorotiazyd w klasie S5 (diuretyki i środki maskujące). Substancje z tej grupy są:

zabronione w każdym czasie — zarówno podczas zawodów, jak i poza nimi;
sklasyfikowane jako substancje określone (Specified Substances).

Diuretyki są objęte zakazem, ponieważ sportowcy wykorzystują je do szybkiego zbijania masy ciała oraz do maskowania obecności innych zabronionych środków w moczu (Cadwallader et al., Br J Pharmacol 2010). Zgodnie z przepisami WADA wykrycie diuretyku łącznie z niektórymi substancjami progowymi (takimi jak efedryna czy salbutamol) stanowi naruszenie przepisów antydopingowych, chyba że zawodnik posiada zatwierdzone wyłączenie dla celów terapeutycznych (TUE) na obie substancje.

Najważniejsze informacje

Lek na nadciśnienie i obrzęki, a nie środek anaboliczny. HCTZ hamuje zwrotne wchłanianie chlorku sodu w nerkach. Jest zatwierdzony przez FDA od 1959 r. i należy do najczęściej stosowanych leków moczopędnych.
Umiarkowane działanie w typowych dawkach. Dawka 12,5–25 mg/dobę obniża ciśnienie tętnicze o około 6–8/3 mmHg względem placebo — słabiej niż pozostałe główne klasy leków hipotensyjnych w standardowych dawkach.
Głównym zagrożeniem krótkoterminowym są zaburzenia elektrolitowe. Niedobór potasu, sodu i magnezu może wywołać kurcze mięśni, osłabienie i zaburzenia rytmu serca, a ryzyko rośnie wraz z dawką, dołączeniem innych diuretyków lub kortykosteroidów oraz ograniczaniem płynów.
Sygnał dotyczący raka skóry przy długotrwałym stosowaniu. Wysokie dawki skumulowane wiążą się z częstszym występowaniem raka płaskonabłonkowego skóry, dlatego od 2020 r. amerykańskie ulotki zalecają ochronę przed słońcem i regularną kontrolę skóry.
Brak dowodów na skuteczność „odwadniania” przed zawodami. Żadne badanie kontrolowane nie potwierdza, by HCTZ poprawiał wygląd sylwetki na scenie, natomiast opisy przypadków dokumentują ciężką hipokaliemię u kulturystów sięgających po diuretyki.
Całkowity zakaz w sporcie. WADA wymienia go w klasie S5 jako diuretyk i środek maskujący zabroniony w każdym czasie.

Źródła

Teva Pharmaceuticals. Hydrochlorothiazide tablets, USP, prescribing information (Rev. 9/2025). DailyMed.
Actavis Pharma. Hydrochlorothiazide capsules, USP, 12.5 mg, prescribing information. DailyMed.
Food and Drug Administration. HydroDIURIL (hydrochlorothiazide), NDA 011835, Merck; Microzide (hydrochlorothiazide) capsules, NDA 020504. Drugs@FDA, NDA 011835; Drugs@FDA, NDA 020504.
National Center for Biotechnology Information. Hydrochlorothiazide, PubChem CID 3639. PubChem.
Ellison DH, Loffing J. Thiazide effects and adverse effects: insights from molecular genetics. Hypertension. 2009;54(2):196–202. PubMed.
Musini VM, Nazer M, Bassett K, Wright JM. Blood pressure-lowering efficacy of monotherapy with thiazide diuretics for primary hypertension. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(5):CD003824. PubMed.
Messerli FH, Makani H, Benjo A, et al. Antihypertensive efficacy of hydrochlorothiazide as evaluated by ambulatory blood pressure monitoring: a meta-analysis of randomized trials. J Am Coll Cardiol. 2011;57(5):590–600. PubMed.
Roush GC, Ernst ME, Kostis JB, et al. Head-to-head comparisons of hydrochlorothiazide with indapamide and chlorthalidone: antihypertensive and metabolic effects. Hypertension. 2015;65(5):1041–1046. PubMed.
Ishani A, Cushman WC, Leatherman SM, et al. Chlorthalidone vs. hydrochlorothiazide for hypertension-cardiovascular events. N Engl J Med. 2022;387(26):2401–2410. PubMed.
Escalante G, Stevenson SW, Barakat C, et al. Peak week recommendations for bodybuilders: an evidence based approach. BMC Sports Sci Med Rehabil. 2021;13(1):68. PubMed.
Leung AA, Wright A, Pazo V, et al. Risk of thiazide-induced hyponatremia in patients with hypertension. Am J Med. 2011;124(11):1064–1072. PubMed.
Pfisterer N, Stöllberger C, Finsterer J. Severe acquired hypokalemic paralysis in a bodybuilder after self-medication with triamterene/hydrochlorothiazide. Clin J Sport Med. 2020;30(5):e172–e174. PubMed.
Mayr FB, Domanovits H, Laggner AN. Hypokalemic paralysis in a professional bodybuilder. Am J Emerg Med. 2012;30(7):1324.e5–1324.e8. PubMed.
Pedersen SA, Gaist D, Schmidt SAJ, et al. Hydrochlorothiazide use and risk of nonmelanoma skin cancer: a nationwide case-control study from Denmark. J Am Acad Dermatol. 2018;78(4):673–681.e9. PubMed.
Eworuke E, Haug N, Bradley M, et al. Risk of nonmelanoma skin cancer in association with use of hydrochlorothiazide-containing products in the United States. JNCI Cancer Spectr. 2021;5(2):pkab009. PubMed.
Chen C, Eworuke E, Rai A, et al. Use of hydrochlorothiazide in the United States following label update about skin cancer risk. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2024;33(10):e70040. PubMed.
Cadwallader AB, de la Torre X, Tieri A, Botrè F. The abuse of diuretics as performance-enhancing drugs and masking agents in sport doping: pharmacology, toxicology and analysis. Br J Pharmacol. 2010;161(1):1–16. PubMed.
World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List 2026. WADA 2026 Prohibited List.

Hydrochlorotiazyd (HCTZ)