„Żeń-szeń” („ginseng”) to nazwa używana w odniesieniu do kilku różnych korzeni roślinnych. Prawdziwy żeń-szeń pochodzi z roślin z rodzaju Panax. Dwa najlepiej przebadane gatunki to żeń-szeń azjatycki (Panax ginseng, sprzedawany również jako żeń-szeń koreański, chiński, czerwony lub biały) oraz żeń-szeń amerykański (Panax quinquefolius). „Żeń-szeń syberyjski” to inna roślina — Eleutherococcus senticosus (eleuterokok kolczasty), zawierająca inne związki czynne. W USA zgodnie z prawem wyłącznie produkty z rodzaju Panax mogą być oznaczane nazwą „ginseng” („żeń-szeń”).

Żeń-szeń jest sprzedawany jako suplement diety na energię, zmęczenie, wytrzymałość, funkcje seksualne, stężenie cukru we krwi oraz odporność. Najważniejszym faktem jest to, że dowody naukowe są skromne i zależą od gatunku. Niektóre efekty dotyczące zmęczenia, przeziębień i stężenia glukozy we krwi są niewielkie, ale mierzalne. W badaniach kontrolowanych nie wykazano w spójny sposób, aby którakolwiek z tych roślin poprawiała siłę, wytrzymałość czy stężenie hormonów anabolicznych.

Ta strona podsumowuje informacje zawarte w badaniach klinicznych, przeglądach systematycznych i źródłach amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia (NIH). Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Rodzaj	Ziołowy suplement diety (ekstrakt z korzenia); nie jest lekiem zatwierdzonym przez FDA (amerykańską Agencję Żywności i Leków)
Gatunki nazywane „żeń-szeniem”	Żeń-szeń azjatycki (Panax ginseng), żeń-szeń amerykański (Panax quinquefolius); „żeń-szeń syberyjski” to Eleutherococcus senticosus
Główne związki czynne	Ginsenozydy u gatunków z rodzaju Panax; eleuterozydy u Eleutherococcus
Droga podania	Doustna (kapsułki, ekstrakty, napary)
Dawki stosowane w cytowanych badaniach	400–800 mg/dobę standaryzowanych ekstraktów Panax; 2000–3000 mg żeń-szenia amerykańskiego; 120–1200 mg/dobę ekstraktu z eleuterokoka
Okres półtrwania	Brak pojedynczej wartości. Ginsenozyd Rb1 ≈ 35–58 h; jego metabolit jelitowy związek K (compound K) ≈ 7,6–10 h (badania PK ekstraktu z czerwonego żeń-szenia u ludzi)
Zasada oznakowania w USA	Nazwa „ginseng” może być używana wyłącznie w odniesieniu do roślin z rodzaju Panax (21 U.S.C. 343(u))
Status WADA	Niewymieniony na Liście zabronionych substancji i metod z 2026 r.

Czym jest

Suplementy z żeń-szeniem wytwarza się głównie z korzenia. Żeń-szeń azjatycki pochodzi z Korei, północno-wschodnich Chin i dalekowschodniej Syberii; był stosowany w tradycyjnej medycynie chińskiej oraz jako „adaptogen”, czyli zioło uważane za pomagające organizmowi radzić sobie ze stresem (NCCIH). „Czerwony” i „biały” żeń-szeń to ten sam gatunek, Panax ginseng, przygotowany na dwa różne sposoby.

Trzy rośliny sprzedawane jako żeń-szeń różnią się pod względami, które mają znaczenie dla oceny dowodów naukowych:

W analizie 25 produktów dostępnych w USA z 2001 r. mierzono ginsenozydy jako znaczniki dla gatunków z rodzaju Panax oraz eleuterozydy jako znaczniki dla rodzaju Eleutherococcus (Harkey et al., Am J Clin Nutr 2001). Ponieważ eleuterokok nie zawiera ginsenozydów, wyników badań nad Panax nie można przenosić na tę roślinę i odwrotnie.

Prawo amerykańskie traktuje środek spożywczy lub suplement jako fałszywie oznakowany, „jeśli jest podawany za żeń-szeń lub przedstawiany jako żeń-szeń (ginseng)”, chyba że pochodzi z rośliny należącej do rodzaju Panax (21 U.S.C. 343(u)). Oznacza to, że eleuterokok nie może być w USA legalnie przedstawiany jako żeń-szeń.

Inne zioła reklamowane jako adaptogeny mają własne strony, w tym Ashwagandha i Różeniec górski (Rhodiola Rosea). Wiele przytoczonych poniżej przeglądów łączy dane dla kilku gatunków żeń-szenia, dlatego tam, gdzie badania podają wyniki dla konkretnego gatunku, zostało to wyraźnie wskazane.

Jak działa w organizmie

Większość ginsenozydów to duże cząsteczki połączone z cukrami, które słabo się wchłaniają. Bakterie jelitowe odszczepiają od nich reszty cukrowe, przekształcając ginsenozydy, takie jak Rb1, w mniejsze metabolity, takie jak związek K (compound K). Etap ten wykazuje dużą zmienność międzyosobniczą, co jest jednym z powodów, dla których stężenia we krwi różnią się znacznie pomiędzy osobami przyjmującymi ten sam produkt (Choi et al., J Ginseng Res 2020).

W dwóch badaniach z udziałem ludzi przyjmujących ekstrakt z koreańskiego czerwonego żeń-szenia (Panax ginseng) zmierzono te związki:

Badanie	Schemat	Związek	Czas do stężenia szczytowego	Okres półtrwania
Kim, J Ginseng Res 2013	10 zdrowych mężczyzn, pojedyncza dawka 9 g ekstraktu	Ginsenozyd Rb1	8,7 h	58,5 h
Kim 2013	Ten sam	Związek K	12,2 h	7,8 h
Choi et al., J Ginseng Res 2020	15 zdrowych dorosłych, pojedyncza dawka oraz 15 dni dawkowania	Ginsenozyd Rb1	3,5 h (pojedyncza dawka)	35,1 h pojedyncza dawka; 51,0 h po 15 dniach
Choi 2020	Ten sam	Związek K	7,9 h (pojedyncza dawka)	9,95 h pojedyncza dawka; 7,6 h po 15 dniach

Przy codziennym dawkowaniu ekspozycja (AUC) na Rb1, Rb2 i Rc wzrosła 4,5- do 6,7-krotnie w ciągu 15 dni, podczas gdy związek K nie ulegał kumulacji. Wielokrotne przyjmowanie czerwonego żeń-szenia w wysokich dawkach było dobrze tolerowane i nie zmieniało ciśnienia tętniczego ani temperatury ciała (Choi et al., J Ginseng Res 2020). Na potrzeby tej strony nie znaleziono porównywalnych danych farmakokinetycznych u ludzi dla żeń-szenia amerykańskiego i eleuterokoka.

Status regulacyjny

Stany Zjednoczone: żeń-szeń i eleuterokok są sprzedawane jako suplementy diety. Suplementy nie są zatwierdzane przez FDA przed wprowadzeniem do sprzedaży, a za ich bezpieczeństwo i oznakowanie odpowiadają producenci (NCCIH).
Oznakowanie: słowo „ginseng” („żeń-szeń”) jest prawnie zastrzeżone dla produktów z rodzaju Panax (21 U.S.C. 343(u)).
Sport: żeń-szeń i eleuterokok nie są wymienione z nazwy na Liście zabronionych substancji i metod Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) z 2026 r.. Jak każdy suplement, produkt może być jednak zanieczyszczony substancjami zabronionymi.

Co pokazują badania

Krajowe Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego (NCCIH) zauważa, że większość badań nad żeń-szeniem azjatyckim była niewielka (poniżej 200 uczestników) i trwała krócej niż 3 miesiące (NCCIH). Pomiędzy badaniami różnią się również produkty, dawki i gatunki, co utrudnia łączenie wyników.

Wydolność fizyczna, siła i hormony

Jest to punkt końcowy najbardziej istotny dla sportowców, a dowody dla wszystkich trzech roślin są w przeważającej mierze negatywne.

Źródło	Roślina	Schemat	Wynik
Bach et al., J Korean Med Sci 2016	Żeń-szeń (mieszany)	Metaanaliza, 8 badań RCT dotyczących wydolności fizycznej	SMD −0,01 (95% CI od −0,29 do 0,27), brak efektu
Khan et al., J Sports Sci 2022	Żeń-szeń (mieszany)	Metaanaliza, 14 badań u sportowców i osób aktywnych	Brak wpływu na VO2 max, moc szczytową, tętno, subiektywne odczucie wysiłku ani kinazę kreatynową; poprawił się jedynie wyskok dosiężny, krótkoterminowo, przy dawce powyżej 300 mg/dobę
Youl Kang et al., J Strength Cond Res 2002	Ekstrakt z korzenia żeń-szenia, 20 g	Badanie randomizowane, 8 mężczyzn, po ćwiczeniach siłowych	Brak różnicy w stężeniu hormonu wzrostu, testosteronu, kortyzolu ani IGF-1 w ciągu 2 h
Dowling et al., Med Sci Sports Exerc 1996	Eleuterokok, 6 tygodni	Podwójnie zaślepione, 20 wytrenowanych biegaczy długodystansowych	Brak wpływu na pobór tlenu, tętno, stężenie mleczanu ani czas do wyczerpania
Eschbach et al., Int J Sport Nutr Exerc Metab 2000	Eleuterokok, 1200 mg/dobę przez 7 dni	Podwójnie zaślepione krzyżowe, 9 wytrenowanych kolarzy	Brak zmiany w wykorzystaniu tłuszczów; jazda indywidualna na czas na 10 km: 18,10 wobec 17,83 min (różnica nieistotna)
Kuo et al., Chin J Physiol 2010	Eleuterokok, 800 mg/dobę przez 8 tygodni	Podwójnie zaślepione krzyżowe, 9 mężczyzn trenujących rekreacyjnie	Autorzy zgłosili wydłużenie czasu wytrzymałości o +23% i wzrost VO2 peak o +12% po 8 tygodniach stosowania eleuterokoka

Przegląd literatury dotyczącej wpływu eleuterokoka na wytrzymałość wykazał, że 3 pozytywne badania dostępne w tamtym czasie były obarczone poważnymi błędami metodologicznymi, podczas gdy 5 rygorystycznych badań (w dawkach do 1000–1200 mg/dobę przez 1–6 tygodni) nie wykazało żadnych korzyści (Goulet and Dionne, Int J Sport Nutr Exerc Metab 2005). Późniejsze pozytywne badanie Kuo obejmowało zaledwie 9 uczestników. NCCIH podsumowuje, że większość badań wskazuje, iż żeń-szeń azjatycki nie poprawia wydolności sportowej (NCCIH).

Zmęczenie

Zbiorcze wyniki są niejednoznaczne, a efekty niewielkie:

Metaanaliza z 2016 r. wykazała niewielkie zmniejszenie zmęczenia w 4 badaniach RCT (SMD 0,34; 95% CI 0,16–0,52), ale uznała dowody za niewystarczające, ponieważ badań było mało i obejmowały niewielkie grupy (Bach et al., J Korean Med Sci 2016).
Metaanaliza 19 badań RCT z 2023 r. nie wykazała istotnego efektu ogólnego (SMD −0,36; 95% CI od −0,82 do 0,11). Żeń-szeń zmniejszał natomiast ogólne zmęczenie niezwiązane z konkretną chorobą (SMD −0,48; 95% CI od −0,71 do −0,25), bez wzrostu częstości zdarzeń niepożądanych (Li et al., J Integr Complement Med 2023).

Dwa duże badania dotyczące zmęczenia związanego z chorobą nowotworową przyniosły odmienne wyniki w zależności od gatunku i populacji:

Badanie	Roślina i dawka	n	Wynik
Barton et al., JNCI 2013	Żeń-szeń amerykański, 2000 mg/dobę przez 8 tygodni	364	Punktacja zmęczenia poprawiła się o 20 wobec 10,3 punktu po 8 tygodniach (p = 0,003); różnica nieistotna w pierwszorzędowym punkcie czasowym po 4 tygodniach (p = 0,07)
Yennurajalingam et al., JNCCN 2017	Ekstrakt z żeń-szenia azjatyckiego, 400 mg dwa razy na dobę przez 28 dni	127 (112 ocenianych)	Poprawa w obu grupach; 7,5 wobec 6,5 punktu, brak różnicy (p = 0,67)

Eleuterokok badano również pod kątem zmęczenia związanego ze stresem. U 144 dorosłych dodanie 120 mg/dobę ekstraktu z eleuterokoka do treningu radzenia sobie ze stresem przez 8 tygodni dało znikomą dodatkową korzyść (Schaffler et al., Pharmacopsychiatry 2013).

Zaburzenia erekcji

Przegląd Cochrane z 2021 r. objął 9 badań kontrolowanych placebo z udziałem 587 mężczyzn z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami erekcji, przy czym we wszystkich czas obserwacji wynosił 12 tygodni lub mniej (Lee et al., Cochrane 2021):

Punkt końcowy	Efekt wobec placebo	Pewność dowodów
Funkcja erekcyjna (domena IIEF-15, skala 1–30)	+3,52 punktu (95% CI 1,79–5,25); poniżej minimalnej istotnej różnicy wynoszącej 4 punkty	Niska
Funkcja erekcyjna (IIEF-5, skala 1–25)	+2,39 punktu (95% CI 0,89–3,88); poniżej minimalnej istotnej różnicy wynoszącej 5 punktów	Umiarkowana
Zgłaszana przez pacjenta zdolność do odbycia stosunku	RR 2,55 (95% CI 1,76–3,69)	Niska
Zdarzenia niepożądane	RR 1,45 (95% CI 0,69–3,03), brak wyraźnej różnicy	Niska

Autorzy przeglądu doszli do wniosku, że żeń-szeń może wywierać jedynie znikomy wpływ na wyniki w zwalidowanych skalach funkcji erekcyjnej. W żadnym badaniu nie porównywano go z inhibitorami PDE5, takimi jak sildenafil.

Przeziębienia i zakażenia dróg oddechowych

Dane dotyczące przeziębień pochodzą niemal wyłącznie z badań nad żeń-szeniem amerykańskim. W przeglądzie systematycznym 5 badań (747 uczestników), we wszystkich z użyciem żeń-szenia północnoamerykańskiego, stwierdzono (Seida et al., Evid Based Complement Alternat Med 2011):

nieistotny statystycznie trend w kierunku mniejszej liczby osób zapadających na co najmniej jedno przeziębienie (RR 0,70; 95% CI 0,48–1,02);
krótszy czas trwania przeziębień o 6,2 dnia (95% CI 3,4–9,0; 2 badania);
ogólnie niewystarczające dowody na to, że żeń-szeń zmniejsza częstość występowania lub nasilenie przeziębień.

W największym pojedynczym badaniu 323 dorosłym podawano dwie kapsułki po 200 mg na dobę bogatego w polisacharydy ekstraktu z żeń-szenia amerykańskiego albo placebo przez 4 miesiące. Wśród 279 osób, które rozpoczęły przyjmowanie preparatu, w grupie żeń-szenia odnotowano mniejszą liczbę przeziębień na osobę (0,68 wobec 0,93), a u mniejszego odsetka wystąpiły 2 lub więcej przeziębień (10,0% wobec 22,8%) (Predy et al., CMAJ 2005).

Stężenie cukru we krwi

Metaanaliza 16 badań RCT trwających co najmniej 30 dni wykazała, że żeń-szeń (rodzaj Panax) obniżał stężenie glukozy we krwi na czczo o 0,31 mmol/L (≈5,6 mg/dL; 95% CI 0,03–0,59 mmol/L). Nie zmieniał w istotny sposób wartości HbA1c, stężenia insuliny na czczo ani insulinooporności (Shishtar et al., PLoS One 2014).

W krótkim badaniu krzyżowym dawka 3 g żeń-szenia amerykańskiego zmniejszała wzrost stężenia glukozy we krwi po wypiciu roztworu glukozy o 18–22% u 10 osób bez cukrzycy i u 9 osób z cukrzycą typu 2. U osób bez cukrzycy efekt ten pojawiał się tylko wtedy, gdy żeń-szeń przyjmowano na 40 minut przed podaniem glukozy (Vuksan et al., Arch Intern Med 2000). NCCIH określa ogólne dowody dotyczące cukrzycy jako niejednoznaczne i sprzeczne (NCCIH).

Funkcje poznawcze

W przeglądzie Cochrane znaleziono 9 badań randomizowanych, z których tylko 5 zawierało dane nadające się do analizy i zbyt zróżnicowane, aby je połączyć. Stwierdzono w nim brak przekonujących dowodów na to, że Panax ginseng poprawia funkcje poznawcze u osób zdrowych, oraz brak dowodów wysokiej jakości u osób z otępieniem (Geng et al., Cochrane 2010).

Działania niepożądane i ryzyko

Ogólna tolerancja

Badania kliniczne sugerują, że zdarzenia niepożądane przy jednoskładnikowych produktach z Panax ginseng występują z częstością zbliżoną do placebo. Najczęstsze to ból głowy, problemy ze snem i dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Poważne zdarzenia pojawiają się głównie w pojedynczych opisach przypadków oraz przy produktach wieloskładnikowych, gdzie trudno przypisać związek przyczynowy (Coon and Ernst, Drug Saf 2002).

NCCIH wymienia bezsenność jako najczęstsze działanie niepożądane żeń-szenia azjatyckiego. Uznaje krótkotrwałe stosowanie (do 6 miesięcy) za prawdopodobnie bezpieczne dla większości osób, ale odnotowuje rzadkie zgłoszenia ciężkiej wysypki, uszkodzenia wątroby i ciężkich reakcji alergicznych, a także wskazuje, że może on nasilać choroby autoimmunologiczne i wpływać na krzepnięcie krwi (NCCIH). Baza LiverTox podaje, że żeń-szeń nie był wskazywany jako przyczyna uszkodzenia wątroby, ale może wchodzić w interakcje zioło–lek mogące prowadzić do uszkodzenia wątroby (LiverTox).

Ciśnienie tętnicze

Pomimo dawniejszych obaw metaanaliza 17 badań (n = 1381) trwających co najmniej 4 tygodnie nie wykazała istotnego wpływu żeń-szenia (rodzaj Panax) na skurczowe, rozkurczowe ani średnie ciśnienie tętnicze (Komishon et al., J Hum Hypertens 2016).

Interakcje

Warfaryna (żeń-szeń amerykański): w randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z udziałem 20 zdrowych ochotników 2 tygodnie przyjmowania żeń-szenia amerykańskiego obniżyły szczytowe wartości INR (miarę czasu krzepnięcia) w porównaniu z placebo (różnica −0,19; 95% CI od −0,36 do −0,07) oraz zmniejszyły stężenie warfaryny we krwi (Yuan et al., Ann Intern Med 2004). Słabsze działanie przeciwzakrzepowe zwiększa ryzyko zakrzepów u osób wymagających leczenia warfaryną.
Warfaryna (żeń-szeń azjatycki): u 12 zdrowych mężczyzn 7 dni wstępnego podawania Panax ginseng nie zmieniło stężenia warfaryny ani wartości INR (Jiang et al., Br J Clin Pharmacol 2004). Oba gatunki mogą zatem zachowywać się odmiennie.
Leki przeciwcukrzycowe: żeń-szeń może obniżać stężenie cukru we krwi, dlatego NCCIH zaleca osobom z cukrzycą skonsultowanie się z lekarzem przed jego zastosowaniem (NCCIH).
Testy oznaczania digoksyny: u 74-letniego mężczyzny przyjmującego stałą dawkę digoksyny wielokrotnie stwierdzano wysokie stężenia digoksyny w okresie stosowania żeń-szenia syberyjskiego, które powróciły do normy po odstawieniu preparatu (McRae, CMAJ 1996). Badania laboratoryjne wykazały, że niektóre produkty z żeń-szeniem azjatyckim i syberyjskim powodują fałszywie zawyżone lub zaniżone odczyty w niektórych testach immunologicznych oznaczających digoksynę (Dasgupta et al., Am J Clin Pathol 2003).
Zgłaszano również możliwe interakcje z fenelzyną (lekiem przeciwdepresyjnym z grupy inhibitorów MAO) oraz z alkoholem (Coon and Ernst, Drug Saf 2002).

Kto powinien zachować ostrożność

Ciąża: niektóre badania sugerują, że żeń-szeń azjatycki może być niebezpieczny w okresie ciąży, a jeden z jego związków powodował wady wrodzone u zwierząt. Bezpieczeństwo podczas karmienia piersią jest nieznane (NCCIH).
Dzieci i niemowlęta: niektórzy eksperci odradzają stosowanie (NCCIH).
Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, leki przeciwcukrzycowe lub digoksynę — z powodów opisanych powyżej.

Jakość i zanieczyszczenia

Produkty z żeń-szeniem znacznie różnią się pod względem mocy. W przeprowadzonej w 2001 r. analizie 25 produktów z rynku amerykańskiego każdy produkt zawierał deklarowany na etykiecie rodzaj rośliny, ale stężenia związków znacznikowych często odbiegały od deklaracji z etykiety. Zawartość ginsenozydów różniła się 15-krotnie wśród kapsułek i 36-krotnie wśród płynów; zawartość eleuterozydów różniła się odpowiednio 43-krotnie i 200-krotnie (Harkey et al., Am J Clin Nutr 2001). Różnice między seriami o takiej skali mogą częściowo tłumaczyć niespójne wyniki badań klinicznych.

Najważniejsze informacje

„Żeń-szeń” oznacza różne rośliny. Żeń-szeń azjatycki i amerykański to gatunki z rodzaju Panax zawierające ginsenozydy; „żeń-szeń syberyjski” (eleuterokok) to inna roślina, a prawo amerykańskie zabrania nazywania go żeń-szeniem („ginseng”).
Nie wykazano działania anabolicznego ani poprawiającego wydolność. Metaanalizy nie wykazały wpływu na wydolność fizyczną ani VO2 max, a badanie kliniczne nie wykazało zmian stężenia testosteronu ani hormonu wzrostu po wysiłku; rygorystyczne badania nad eleuterokokiem również dały wyniki negatywne.
Niewielkie korzyści w niektórych obszarach. Efekty obejmują niewielkie zmniejszenie ogólnego zmęczenia, krótszy czas trwania przeziębień przy stosowaniu żeń-szenia amerykańskiego oraz spadek stężenia glukozy na czczo o około 0,31 mmol/L.
Znikomy wpływ na funkcje erekcyjne. Przegląd Cochrane wykazał zmiany punktacji poniżej minimalnej istotnej różnicy, przy niskiej pewności dowodów.
Na ogół dobrze tolerowany, ale wchodzi w interakcje. Bezsenność i ból głowy to główne działania niepożądane; żeń-szeń amerykański osłabiał działanie warfaryny, a preparaty z żeń-szeniem mogą zafałszowywać niektóre testy na obecność digoksyny.
Produkty są niejednorodne. Zawartość aktywnych związków znacznikowych różniła się nawet 200-krotnie pomiędzy produktami w jednej z amerykańskich analiz.

Źródła

National Center for Complementary and Integrative Health. Asian Ginseng. Last updated February 2025. NCCIH.
Harkey MR, Henderson GL, Gershwin ME, et al. Variability in commercial ginseng products: an analysis of 25 preparations. Am J Clin Nutr. 2001;73(6):1101–1106. PubMed.
21 U.S.C. § 343(u). Misbranded food: ginseng. Cornell LII.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.
Kim HK. Pharmacokinetics of ginsenoside Rb1 and its metabolite compound K after oral administration of Korean Red Ginseng extract. J Ginseng Res. 2013;37(4):451–456. PubMed.
Choi MK, Jin S, Jeon JH, et al. Tolerability and pharmacokinetics of ginsenosides Rb1, Rb2, Rc, Rd, and compound K after single or multiple administration of red ginseng extract in human beings. J Ginseng Res. 2020;44(2):229–237. PubMed.
Bach HV, Kim J, Myung SK, et al. Efficacy of ginseng supplements on fatigue and physical performance: a meta-analysis. J Korean Med Sci. 2016;31(12):1879–1886. PubMed.
Khan N, Sharma S, Dahiya I, et al. Dose-response and temporal ergogenic effects of ginseng supplementation in athletes and active participants: a systematic review and meta-analysis. J Sports Sci. 2022;40(21):2444–2460. PubMed.
Youl Kang H, Hwan Kim S, Jun Lee W, et al. Effects of ginseng ingestion on growth hormone, testosterone, cortisol, and insulin-like growth factor 1 responses to acute resistance exercise. J Strength Cond Res. 2002;16(2):179–183. PubMed.
Dowling EA, Redondo DR, Branch JD, et al. Effect of Eleutherococcus senticosus on submaximal and maximal exercise performance. Med Sci Sports Exerc. 1996;28(4):482–489. PubMed.
Eschbach LF, Webster MJ, Boyd JC, et al. The effect of siberian ginseng (Eleutherococcus senticosus) on substrate utilization and performance. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2000;10(4):444–451. PubMed.
Goulet ED, Dionne IJ. Assessment of the effects of eleutherococcus senticosus on endurance performance. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2005;15(1):75–83. PubMed.
Kuo J, Chen KW, Cheng IS, et al. The effect of eight weeks of supplementation with Eleutherococcus senticosus on endurance capacity and metabolism in human. Chin J Physiol. 2010;53(2):105–111. PubMed.
Li X, Yang M, Zhang YL, et al. Ginseng and ginseng herbal formulas for symptomatic management of fatigue: a systematic review and meta-analysis. J Integr Complement Med. 2023;29(8):468–482. PubMed.
Barton DL, Liu H, Dakhil SR, et al. Wisconsin Ginseng (Panax quinquefolius) to improve cancer-related fatigue: a randomized, double-blind trial, N07C2. J Natl Cancer Inst. 2013;105(16):1230–1238. PubMed.
Yennurajalingam S, Tannir NM, Williams JL, et al. A double-blind, randomized, placebo-controlled trial of Panax ginseng for cancer-related fatigue in patients with advanced cancer. J Natl Compr Canc Netw. 2017;15(9):1111–1120. PubMed.
Schaffler K, Wolf OT, Burkart M. No benefit adding eleutherococcus senticosus to stress management training in stress-related fatigue/weakness, impaired work or concentration, a randomized controlled study. Pharmacopsychiatry. 2013;46(5):181–190. PubMed.
Lee HW, Lee MS, Kim TH, et al. Ginseng for erectile dysfunction. Cochrane Database Syst Rev. 2021;4(4):CD012654. PubMed.
Seida JK, Durec T, Kuhle S. North American (Panax quinquefolius) and Asian ginseng (Panax ginseng) preparations for prevention of the common cold in healthy adults: a systematic review. Evid Based Complement Alternat Med. 2011;2011:282151. PubMed.
Predy GN, Goel V, Lovlin R, et al. Efficacy of an extract of North American ginseng containing poly-furanosyl-pyranosyl-saccharides for preventing upper respiratory tract infections: a randomized controlled trial. CMAJ. 2005;173(9):1043–1048. PubMed.
Shishtar E, Sievenpiper JL, Djedovic V, et al. The effect of ginseng (the genus panax) on glycemic control: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials. PLoS One. 2014;9(9):e107391. PubMed.
Vuksan V, Sievenpiper JL, Koo VY, et al. American ginseng (Panax quinquefolius L) reduces postprandial glycemia in nondiabetic subjects and subjects with type 2 diabetes mellitus. Arch Intern Med. 2000;160(7):1009–1013. PubMed.
Geng J, Dong J, Ni H, et al. Ginseng for cognition. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(12):CD007769. PubMed.
Coon JT, Ernst E. Panax ginseng: a systematic review of adverse effects and drug interactions. Drug Saf. 2002;25(5):323–344. PubMed.
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. LiverTox: Ginseng. Zaktualizowano 14 marca 2018. PubMed; NCBI Bookshelf.
Komishon AM, Shishtar E, Ha V, et al. The effect of ginseng (genus Panax) on blood pressure: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials. J Hum Hypertens. 2016;30(10):619–626. PubMed.
Yuan CS, Wei G, Dey L, et al. Brief communication: American ginseng reduces warfarin’s effect in healthy patients: a randomized, controlled trial. Ann Intern Med. 2004;141(1):23–27. PubMed.
Jiang X, Williams KM, Liauw WS, et al. Effect of St John’s wort and ginseng on the pharmacokinetics and pharmacodynamics of warfarin in healthy subjects. Br J Clin Pharmacol. 2004;57(5):592–599. PubMed.
McRae S. Elevated serum digoxin levels in a patient taking digoxin and Siberian ginseng. CMAJ. 1996;155(3):293–295. PubMed.
Dasgupta A, Wu S, Actor J, et al. Effect of Asian and Siberian ginseng on serum digoxin measurement by five digoxin immunoassays. Significant variation in digoxin-like immunoreactivity among commercial ginsengs. Am J Clin Pathol. 2003;119(2):298–303. PubMed.

Żeń-szeń