Preparaty do wstrzykiwań

Cypionian estradiolu

Cypionian estradiolu to estradiol – główny ludzki estrogen – połączony z estrem cyklopentylopropionianowym. Ester ten sprawia, że po wstrzyknięciu domięśniowym lek tworzy w tkance depozyt olejowy i uwalnia się powoli przez okres od jednego do kilku tygodni. W Stanach Zjednoczonych jest sprzedawany przez firmę Pfizer pod nazwą Depo-Estradiol jako roztwór do wstrzykiwań o stężeniu 5 mg/mL, zatwierdzony w leczeniu uderzeń gorąca związanych z menopauzą oraz niedoboru estrogenów spowodowanego hipogonadyzmem.

Stanowił również jeden z dwóch składników comiesięcznego środka antykoncepcyjnego we wstrzyknięciach (Lunelle w USA, Cyclofem w innych krajach) i jest jednym z dwóch estrów estradiolu do wstrzykiwań stosowanych poza wskazaniami rejestracyjnymi (off-label) w feminizującej terapii hormonalnej. Najważniejszy fakt: podobnie jak każdy estrogen o działaniu ogólnoustrojowym w USA, ma ostrzeżenie w ramce (boxed warning) dotyczące raka endometrium, chorób sercowo-naczyniowych, raka piersi oraz otępienia, oparte głównie na badaniach innych estrogenów.

Ta strona podsumowuje informacje zawarte w charakterystyce produktu (etykiecie FDA), badaniach farmakokinetycznych i badaniach klinicznych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość Szczegóły
Klasa leku Estrogen; ester 17β-estradiolu
Nazwa handlowa / rejestracja Depo-Estradiol (Pharmacia & Upjohn, spółka należąca do Pfizer), ANDA 085470
Droga podania Wyłącznie domięśniowa (według charakterystyki produktu)
Moc 5 mg/mL w oleju z nasion bawełny, fiolka 5 mL
Dawkowanie według etykiety 1–5 mg co 3–4 tygodnie (menopauza); 1,5–2 mg raz w miesiącu (hipogonadyzm)
Okres półtrwania Niepodany w charakterystyce produktu; końcowy okres półtrwania estradiolu ≈8 dni po dawce 5 mg (badanie Lunelle)
Zawartość estradiolu Około 69% masy estru (5 mg estru ≈ 3,4 mg estradiolu)
Status w USA Wydawany wyłącznie na receptę; nie jest substancją kontrolowaną
Status WADA Nie figuruje na Liście zabronionych substancji i metod z 2026 r. (zabronione są antyestrogeny w kategorii S4.2)

Czym jest

Pod względem chemicznym cypionian estradiolu to 17-cyklopentanopropionian estradiolu o wzorze sumarycznym C₂₆H₃₆O₃ i masie cząsteczkowej 396,6 g/mol (etykieta FDA; PubChem). Sam estradiol ma masę cząsteczkową 272,4 g/mol (PubChem). Ester stanowi zatem około 31% masy cząsteczki, więc wstrzyknięcie 5 mg dostarcza około 3,4 mg estradiolu.

Sam ester nie wykazuje własnej aktywności hormonalnej. Esterazy odszczepiają go i uwalniają zwykły estradiol, który następnie działa na dwa receptory estrogenowe w macicy, gruczole piersiowym, kościach, mózgu i innych tkankach. Estradiol wywiera również ujemne sprzężenie zwrotne na przysadkę mózgową i obniża stężenie LH oraz FSH – hormonów pobudzających jajniki i jądra (etykieta FDA). Jest to ten sam ester cyklopentylopropionianowy, który występuje w cypionianie testosteronu.

Zarejestrowany preparat zawiera w przeliczeniu na mL:

Składnik Ilość
Cypionian estradiolu 5 mg
Chlorobutanol bezwodny (środek konserwujący, pochodna chloralu) 5,4 mg
Olej z nasion bawełny (nośnik) 913 mg

Charakterystyka produktu ostrzega, że chlorobutanol „może powodować uzależnienie”. W przypadku przechowywania fiolki w niskiej temperaturze mogą wytrącać się kryształy; według etykiety ogrzanie i wstrząśnięcie fiolki powinno spowodować ich ponowne rozpuszczenie.

Porównanie z innymi estrami estradiolu

W jedynym bezpośrednim porównaniu farmakokinetycznym kobietom podano pojedynczą domięśniową dawkę 5 mg jednego z trzech estrów rozpuszczonych w oleju arachidowym (Oriowo et al., Contraception 1980). Wszystkie 29 kobiet przyjmowało złożony doustny środek antykoncepcyjny w celu zahamowania własnego wydzielania estrogenów.

Ester n Czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego estradiolu Czas utrzymywania się podwyższonego stężenia estrogenów
Benzoesan 10 ≈2 dni 4–5 dni
Walerianian 9 ≈2 dni 7–8 dni
Cypionian 10 ≈4 dni ≈11 dni

Cypionian dawał istotnie niższe stężenia maksymalne niż dwa pozostałe estry oraz najdłuższy czas działania. U żadnej kobiety w żadnej z grup podwyższone stężenie nie utrzymywało się dwa tygodnie po wstrzyknięciu. Autorzy uznali walerianian za najbardziej przewidywalny z całej trójki. Zobacz osobne opracowania dotyczące walerianianu estradiolu oraz estradiolu stosowanego miejscowo.

Farmakokinetyka

W charakterystyce produktu nie podano okresu półtrwania. Stwierdzono w niej jedynie, że olejowe wstrzyknięcia estrów estradiolu „wchłaniają się przez kilka tygodni”, a uwolniony estradiol podlega takim samym przemianom jak endogenny estradiol wytwarzany przez organizm (etykieta FDA):

  • krąży we krwi głównie w postaci związanej z SHBG i albuminą;
  • w wątrobie ulega odwracalnej przemianie do estronu, a oba te hormony przekształcane są do estriolu – głównego metabolitu wydalanego z moczem;
  • jest częściowo metabolizowany przez enzym wątrobowy CYP3A4;
  • podlega krążeniu jelitowo-wątrobowemu w postaci koniugatów siarczanowych i glukuronidowych.

Najlepsze dane liczbowe pochodzą z badań comiesięcznego środka antykoncepcyjnego zawierającego 5 mg cypionianu estradiolu oraz 25 mg octanu medroksyprogesteronu (MPA):

Badanie Projekt Stężenie maksymalne estradiolu Czas do stężenia maksymalnego Inne obserwacje
Rahimy et al. 1999 14 kobiet po sterylizacji chirurgicznej, 3 comiesięczne wstrzyknięcia 247 pg/mL (średnia) ≈2 dni Końcowy okres półtrwania ≈8 dni; powrót do wartości wyjściowych po ≈14 dniach; stężenie minimalne w 28. dniu 40–55 pg/mL; brak kumulacji
Thurman et al. 2013 15 kobiet po sterylizacji chirurgicznej, 3 comiesięczne wstrzyknięcia 254 pg/mL (średnia) 3,3 dnia Brak kumulacji w stanie stacjonarnym (steady state)
Sierra-Ramírez et al. 2011 30 kobiet losowo przydzielonych do wstrzyknięć podskórnych lub domięśniowych Podobne dla obu dróg podania Podobny dla obu dróg podania Stężenie maksymalne, AUC i okresy półtrwania nie różniły się między drogami podania

Około 8-dniowy „okres półtrwania” w tych badaniach odzwierciedla powolne uwalnianie leku z miejsca wstrzyknięcia, a nie szybkość usuwania samego estradiolu z organizmu. Dane dotyczące podania podskórnego pochodzą z badań złożonego preparatu antykoncepcyjnego. Charakterystyka produktu Depo-Estradiol nadal wskazuje wyłącznie na podanie domięśniowe.

Dane kliniczne z etykiety leku wpisują się w te same ramy czasowe. U kobiet w okresie menopauzy pojedyncza dawka 5 mg wywoływała działanie estrogenowe w rozmazach z pochwy utrzymujące się przez około 3–4 tygodnie. Uderzenia gorąca ustępowały w ciągu 1–5 dni, a poprawa utrzymywała się przez 1–8 tygodni, średnio przez około 5 tygodni (etykieta FDA).

Zatwierdzone zastosowanie medyczne

Charakterystyka produktu Depo-Estradiol obejmuje dwa wskazania (etykieta FDA):

Wskazanie Dawkowanie według etykiety
Umiarkowane do ciężkich objawy naczynioruchowe (uderzenia gorąca) związane z menopauzą 1–5 mg domięśniowo co 3–4 tygodnie, najmniejsza dawka kontrolująca objawy
Hipoestrogenizm spowodowany hipogonadyzmem (u kobiet) 1,5–2 mg domięśniowo raz w miesiącu

Charakterystyka produktu określa również kilka dodatkowych warunków:

  • Kobieta z zachowaną macicą powinna dodatkowo przyjmować progestagen w celu zmniejszenia ryzyka raka endometrium. U kobiety po usunięciu macicy nie jest to konieczne.
  • Leczenie należy prowadzić najmniejszą skuteczną dawką przez możliwie najkrótszy czas. Co 3–6 miesięcy należy podejmować próby stopniowego zmniejszenia dawki lub odstawienia leku.
  • Dawkowanie powinno opierać się na odpowiedzi klinicznej, a nie na stężeniach estradiolu czy FSH w surowicy.

W bazie Drugs@FDA preparat Depo-Estradiol widnieje pod numerem ANDA 085470 jako jedyny nadal znajdujący się w obrocie produkt o stężeniu 5 mg/mL (Drugs@FDA). Jest to jedyny gotowy produkt zawierający cypionian estradiolu w USA; dla porównania walerianian estradiolu jest dostępny również w postaci leków generycznych (Misakian et al., JCEM 2025).

Co pokazują badania

Objawy menopauzy

Nie przeprowadzono współczesnych randomizowanych badań cypionianu estradiolu w leczeniu uderzeń gorąca. Dowody dotyczące konkretnie tego preparatu opierają się na starszych danych porównawczych z etykiety leku, według których jego działanie jest jakościowo takie samo jak innych estrów estradiolu, a złagodzenie objawów po dawce 5 mg utrzymuje się przez około 5 tygodni. Większość wiedzy na temat korzyści i ryzyka stosowania estrogenów w okresie menopauzy pochodzi z badań innych preparatów, głównie doustnych skoniugowanych estrogenów (zobacz sekcję Działania niepożądane i ryzyko).

Comiesięczna antykoncepcja we wstrzyknięciach

W połączeniu z 25 mg MPA cypionian estradiolu w dawce 5 mg był badany w dużych próbach klinicznych jako środek antykoncepcyjny podawany raz w miesiącu. Głównym zadaniem estrogenu w tym skojarzeniu jest zapewnienie regularnych, przewidywalnych krwawień.

Badanie Projekt i liczebność Odsetek ciąż w pierwszym roku Uwagi
WHO Task Force, HRP112 (Contraception 1989) Randomizowane, 12 krajów, 2320 kobiet w każdym ramieniu vs preparat do wstrzykiwań zawierający noretysteron i walerianian estradiolu Nie podano w tej pracy poświęconej profilowi krwawień Około 70% stosujących kobiet miało regularny profil krwawień zbliżony do naturalnych cykli
Lunelle Study Group (Kaunitz et al., Contraception 1999) Otwarte, nierandomizowane; 782 kobiety stosujące wstrzyknięcia vs 321 stosujących tabletki; 60 tygodni 0 ciąż w 8008 cyklach 2,5% przerwało stosowanie z powodu nieregularnych krwawień; 55,5% ukończyło badanie
Sang et al. (Contraception 1995) Badanie fazy III u kobiet w Chinach; 990 przyjmujących Cyclofem 0% Po roku 19,1% przerwało stosowanie z dowolnej przyczyny

FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) zatwierdziła preparat Lunelle (NDA 020874) 5 października 2000 r. (Drugs@FDA). W 2002 r. został wycofany z obrotu (Cockey, AWHONN Lifelines 2002) i obecnie ma status produktu wycofanego (discontinued).

Terapia hormonalna afirmująca płeć (poza wskazaniami rejestracyjnymi)

Estry estradiolu we wstrzyknięciach są szeroko stosowane w feminizującej terapii hormonalnej, a wytyczne Endocrine Society wymieniają je wśród dostępnych opcji terapeutycznych (Hembree et al., JCEM 2017). Zastosowanie to nie jest ujęte w charakterystyce produktu Depo-Estradiol. Przegląd zakresowy (scoping review) z 2024 r. podsumował dawki początkowe z wytycznych jako 2–10 mg raz w tygodniu lub 5–30 mg co 2 tygodnie dla cypionianu lub walerianianu. Autorzy doszli do wniosku, że dawki te są prawdopodobnie zbyt wysokie, i zasugerowali rozpoczynanie leczenia od 5 mg tygodniowo lub mniej (Rothman et al., Endocr Pract 2024).

Największy zbiór danych pochodzi z badania retrospektywnego obejmującego 562 osoby dorosłe w sześciu ośrodkach w USA (Misakian et al., JCEM 2025):

Parametr Wynik
Stosowany ester 92% walerianian, 8% cypionian (45 pacjentek)
Osoby wykonujące wstrzyknięcia co tydzień ze stężeniem w przedziale zalecanym przez wytyczne (100–200 pg/mL) 27,5% (131 pacjentek)
Mediana dawki tygodniowej w tej grupie 4,0 mg (IQR 3,0–5,0 mg)
Osoby ze stężeniem powyżej 200 pg/mL Większość
Cypionian vs walerianian, podanie domięśniowe vs podskórne Brak istotnych różnic w stężeniach estradiolu

Ponieważ cypionian stosowało jedynie 45 osób, badanie miało ograniczoną moc statystyczną do wykrycia różnic między estrami. Towarzysząca analiza obejmująca 357 osób wykonujących wstrzyknięcia co tydzień wykazała, że sam estradiol we wstrzyknięciach obniżał stężenie testosteronu poniżej 50 ng/dL u 82,6% badanych – podobnie jak estradiol stosowany łącznie z antyandrogenem (Misakian et al., Endocr Pract 2025).

Działania niepożądane i ryzyko

Ostrzeżenie w ramce (boxed warning)

Ostrzeżenie w ramce w charakterystyce produktu obejmuje trzy główne punkty (etykieta FDA):

  • Estrogeny zwiększają ryzyko raka endometrium. Utrzymujące się lub nawracające nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych wymagają diagnostyki.
  • Estrogenów (samych lub w skojarzeniu z progestagenami) nie należy stosować w profilaktyce chorób układu sercowo-naczyniowego.
  • Stosowanie estrogenu łącznie z progestagenem zwiększało ryzyko zawału serca, udaru mózgu, inwazyjnego raka piersi, żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej oraz – u kobiet w wieku 65 lat i starszych – prawdopodobnego otępienia.

Dane liczbowe pochodzą z badania Women’s Health Initiative (WHI), w którym oceniano doustne skoniugowane estrogeny w dawce 0,625 mg łącznie z MPA w dawce 2,5 mg na dobę, a nie cypionian estradiolu. W charakterystyce produktu zaznaczono, że wobec braku porównywalnych danych ryzyko związane z innymi estrogenami „należy uznać za zbliżone”. Wybrane wyniki z ramienia estrogen plus progestagen w badaniu WHI (16 608 kobiet w wieku 50–79 lat, okres obserwacji 5,2 roku):

Zdarzenie Ryzyko względne (95% CI) Na 10 000 kobietolat, placebo vs terapia hormonalna
Zdarzenia związane z chorobą wieńcową 1,29 (1,02–1,63) 30 vs 37
Udar mózgu 1,41 (1,07–1,85) 21 vs 29
Zatorowość płucna 2,13 (1,39–3,25) 8 vs 16
Zakrzepica żył głębokich 2,07 (1,49–2,87) 13 vs 26
Inwazyjny rak piersi 1,26 (1,00–1,59) 30 vs 38
Złamanie bliższego końca kości udowej 0,66 (0,45–0,98) 15 vs 10
Rak jelita grubego 0,63 (0,43–0,92) 16 vs 10

W podbadaniu WHI dotyczącym pamięci prawdopodobne otępienie wystąpiło u 45 vs 22 na 10 000 kobietolat (ryzyko względne 2,05; 95% CI 1,21–3,48) u kobiet w wieku 65 lat i starszych.

Nowotwory złośliwe

  • Rak endometrium: u kobiet z zachowaną macicą stosowanie samych estrogenów (bez progestagenu) zwiększało ryzyko od 2- do 12-krotnie, a przy stosowaniu przez 5–10 lat lub dłużej – od 15- do 24-krotnie. Podwyższone ryzyko utrzymywało się przez co najmniej 8–15 lat po odstawieniu leku. Dodanie progestagenu zmniejsza częstość rozrostu endometrium.
  • Rak piersi: w badaniu WHI skojarzenie estrogenu z progestagenem zwiększało ryzyko inwazyjnego raka piersi (30 vs 38 na 10 000 kobietolat), natomiast same skoniugowane estrogeny nie powodowały takiego wzrostu (RR 0,80). W badaniach obserwacyjnych stwierdzano mniejszy, lecz nadal podwyższony wzrost ryzyka przy stosowaniu samego estrogenu przez kilka lat.
  • Rak jajnika: wynik w ramieniu estrogen plus progestagen w badaniu WHI nie był istotny statystycznie (RR 1,58; 95% CI 0,77–3,24).

Zakrzepica i ryzyko sercowo-naczyniowe

Charakterystyka produktu zaleca natychmiastowe przerwanie podawania estrogenu w przypadku wystąpienia lub podejrzenia zawału serca, udaru mózgu bądź zakrzepicy. Jeśli to możliwe, lek należy odstawić na 4–6 tygodni przed zabiegiem chirurgicznym wiążącym się ze zwiększonym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych lub na czas długotrwałego unieruchomienia.

W odniesieniu do mężczyzn w etykiecie odnotowano, że duże dawki estrogenów (5 mg skoniugowanych estrogenów na dobę, stosowane niegdyś w leczeniu raka gruczołu krokowego) w dużym badaniu prospektywnym zwiększały częstość zawałów serca niezakończonych zgonem, zatorowości płucnej oraz zakrzepowego zapalenia żył.

Inne zagrożenia wymienione w charakterystyce produktu

  • Choroba pęcherzyka żółciowego wymagająca leczenia operacyjnego – ryzyko zwiększone od 2- do 4-krotnie u kobiet po menopauzie.
  • Zapalenie trzustki u osób z istniejącą wcześniej hipertriglicerydemią.
  • Podwyższenie ciśnienia tętniczego (rzadkie, o charakterze idiosynkrazji) oraz zatrzymywanie płynów.
  • Zwiększenie stężenia globuliny wiążącej hormony tarczycy (TBG), przez co osoby przyjmujące hormony tarczycy mogą wymagać większej dawki.
  • Zakrzepica naczyń siatkówki; zaostrzenie dziedzicznego obrzęku naczynioruchowego, astmy, padaczki, migreny, tocznia oraz porfirii.
  • Częste działania niepożądane: ból głowy, bolesność piersi, nieregularne krwawienia lub plamienia, skurcze brzucha i wzdęcia, nudności.

Interakcje lekowe

Ponieważ estradiol jest częściowo metabolizowany przez izoenzym CYP3A4 (etykieta FDA):

  • Induktory, takie jak dziurawiec zwyczajny, fenobarbital, karbamazepina i ryfampicyna, mogą obniżać stężenie estrogenów i osłabiać ich działanie.
  • Inhibitory, takie jak erytromycyna, klarytromycyna, ketokonazol, itrakonazol, rytonawir oraz sok grejpfrutowy, mogą zwiększać stężenie estrogenów i nasilać działania niepożądane.

Przeciwwskazania

W charakterystyce produktu wymieniono następujące przeciwwskazania:

  • niezdiagnozowane nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych;
  • rozpoznany lub podejrzewany rak piersi albo inny nowotwór estrogenozależny;
  • czynna lub przebyta zakrzepica żył głębokich bądź zatorowość płucna;
  • czynny lub przebyty w ciągu ostatniego roku udar mózgu albo zawał serca;
  • zaburzenia czynności lub choroba wątroby;
  • rozpoznana lub podejrzewana ciąża;
  • nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu.

Monitorowanie

Parametr Źródło i częstość
Konieczność dalszego leczenia Ponowna ocena co 3–6 miesięcy (etykieta leku)
Badanie piersi i mammografia Badanie lekarskie raz w roku; mammografia zależnie od wieku i czynników ryzyka (etykieta leku)
Ciśnienie tętnicze W regularnych odstępach czasu (etykieta leku)
Pobranie wycinka endometrium W przypadku utrzymujących się lub nawracających nieprawidłowych krwawień (etykieta leku)
Stężenie estradiolu i testosteronu w terapii afirmującej płeć Przedziały z wytycznych: estradiol 100–200 pg/mL oraz testosteron poniżej 50 ng/dL; wynik należy interpretować z uwzględnieniem liczby dni od ostatniego wstrzyknięcia (Misakian et al., JCEM 2025)

Status regulacyjny

  • USA: estrogen wydawany wyłącznie na receptę. Cypionian estradiolu nie znajduje się na liście steroidów anabolicznych z wykazu III (Schedule III) (21 CFR 1308.13).
  • Sport: estradiol nie figuruje na Liście zabronionych substancji i metod WADA z 2026 r.. Lista ta zabrania natomiast stosowania substancji antyestrogenowych, w tym inhibitorów aromatazy oraz modulatorów SERM, w kategorii S4.2.

Najważniejsze informacje

  • Estradiol z estrem o powolnym uwalnianiu. Około 69% masy deklarowanej w miligramach stanowi sam estradiol. Ester decyduje jedynie o tym, jak szybko hormon opuszcza depozyt olejowy.
  • Najwolniej działający z popularnych estrów. Po dawce 5 mg stężenie maksymalne pojawia się po około 2–4 dniach, a podwyższone stężenie utrzymuje się przez około 11 dni – dłużej i z niższym szczytem niż w przypadku walerianianu czy benzoesanu.
  • Wąskie wskazania rejestracyjne. Etykieta leku obejmuje uderzenia gorąca w okresie menopauzy (1–5 mg co 3–4 tygodnie) oraz hipogonadyzm u kobiet (1,5–2 mg raz w miesiącu). Stosowanie w terapii afirmującej płeć odbywa się poza wskazaniami rejestracyjnymi (off-label).
  • Ostrzeżenie w ramce wspólne dla całej grupy leków. Ryzyko raka endometrium, zakrzepicy, udaru mózgu, raka piersi oraz otępienia ekstrapolowano z badań innych estrogenów. Kobiety z zachowaną macicą wymagają jednoczesnego podawania progestagenu.
  • Dawki stosowane w praktyce są często zbyt wysokie. W największym amerykańskim badaniu dotyczącym estradiolu we wstrzyknięciach w terapii afirmującej płeć u większości pacjentek stężenia przekraczały 200 pg/mL.

Źródła

  1. Pharmacia & Upjohn Company LLC (Pfizer). Depo-Estradiol (estradiol cypionate injection, USP), prescribing information, revised February 2024. DailyMed; Drugs@FDA, ANDA 085470.
  2. National Center for Biotechnology Information. Estradiol cypionate, PubChem CID 9403; Estradiol, PubChem CID 5757. PubChem; PubChem.
  3. Oriowo MA, Landgren BM, Stenström B, Diczfalusy E. A comparison of the pharmacokinetic properties of three estradiol esters. Contraception. 1980;21(4):415–424. PubMed.
  4. Rahimy MH, Ryan KK, Hopkins NK. Lunelle monthly contraceptive injection (medroxyprogesterone acetate and estradiol cypionate injectable suspension): steady-state pharmacokinetics of MPA and E2 in surgically sterile women. Contraception. 1999;60(4):209–214. PubMed.
  5. Thurman A, Kimble T, Hall P, et al. Medroxyprogesterone acetate and estradiol cypionate injectable suspension (Cyclofem) monthly contraceptive injection: steady-state pharmacokinetics. Contraception. 2013;87(6):738–743. PubMed.
  6. Sierra-Ramírez JA, Lara-Ricalde R, Lujan M, et al. Comparative pharmacokinetics and pharmacodynamics after subcutaneous and intramuscular administration of medroxyprogesterone acetate (25 mg) and estradiol cypionate (5 mg). Contraception. 2011;84(6):565–570. PubMed.
  7. World Health Organization Task Force on Long-Acting Systemic Agents for Fertility Regulation. A multicentred phase III comparative study of two hormonal contraceptive preparations given once-a-month by intramuscular injection. II. The comparison of bleeding patterns. Contraception. 1989;40(5):531–551. PubMed.
  8. Kaunitz AM, Garceau RJ, Cromie MA. Comparative safety, efficacy, and cycle control of Lunelle monthly contraceptive injection (medroxyprogesterone acetate and estradiol cypionate injectable suspension) and Ortho-Novum 7/7/7 oral contraceptive (norethindrone/ethinyl estradiol triphasic). Lunelle Study Group. Contraception. 1999;60(4):179–187. PubMed.
  9. Sang GW, Shao QX, Ge RS, et al. A multicentred phase III comparative clinical trial of Mesigyna, Cyclofem and Injectable No. 1 given monthly by intramuscular injection to Chinese women. I. Contraceptive efficacy and side effects. Contraception. 1995;51(3):167–183. PubMed.
  10. US Food and Drug Administration. Lunelle (medroxyprogesterone acetate and estradiol cypionate), NDA 020874. Drugs@FDA.
  11. Cockey CD. Injectable Lunelle contraceptive being recalled. AWHONN Lifelines. 2002;6(6):499. PubMed.
  12. Hembree WC, Cohen-Kettenis PT, Gooren L, et al. Endocrine treatment of gender-dysphoric/gender-incongruent persons: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2017;102(11):3869–3903. PubMed.
  13. Rothman MS, Ariel D, Kelley C, et al. The use of injectable estradiol in transgender and gender diverse adults: a scoping review of dose and serum estradiol levels. Endocr Pract. 2024;30(9):870–878. PubMed.
  14. Misakian AL, Kelley CE, Sullivan EA, et al. Injectable estradiol use in transgender and gender-diverse individuals throughout the United States. J Clin Endocrinol Metab. 2025;110(9):e2898–e2907. PubMed.
  15. Misakian AL, Ariel D, Sullivan EA, et al. Injectable estradiol monotherapy effectively suppresses testosterone in gender-affirming hormone therapy. Endocr Pract. 2025;31(11):1462–1469. PubMed.
  16. Electronic Code of Federal Regulations. 21 CFR 1308.13, Schedule III. eCFR.
  17. World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.