Suplementy diety

Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny)

Zaktualizowano · 24 źródła

Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny) to roślina zielna o kolczastych owocach, której części nadziemne i owoce od dawna stosowano w medycynie tradycyjnej jako środek moczopędny, tonizujący i afrodyzjak. Obecnie jej ekstrakt należy do najczęściej sprzedawanych „boosterów testosteronu”, reklamowanych sportowcom i osobom trenującym siłowo z obietnicą podnoszenia stężenia testosteronu (Qureshi et al., J Diet Suppl 2014).

Najważniejszy wniosek dla tej bazy wiedzy: badania kontrolowane z udziałem mężczyzn z prawidłowym stężeniem testosteronu nie wykazały, aby buzdyganek podnosił stężenie testosteronu, masę mięśniową ani siłę. Przeglądy systematyczne określają twierdzenia dotyczące testosteronu jako niepoparte dowodami. Bardziej spójne, choć nadal niskiej jakości dowody dotyczą funkcji seksualnych, zwłaszcza erekcji, a działanie to nie wydaje się przebiegać za pośrednictwem testosteronu (Vilar Neto et al., Nutrients 2025; Suharyani et al., Int J Impot Res 2026).

Ta strona podsumowuje wyniki badań klinicznych, przeglądów systematycznych i opisów przypadków. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość Szczegóły
Rodzaj Ekstrakt roślinny z części nadziemnych lub owoców Tribulus terrestris (rodzina Zygophyllaceae)
Główne składniki Saponiny steroidowe (zwłaszcza protodioscyna i inne saponiny furostanolowe), alkaloidy i flawonoidy; zawartość zależy od klimatu i regionu
Droga podania Doustna
Dawki w badaniach u ludzi Najczęściej 450–1500 mg/dobę ekstraktu przez 1–4 miesiące; preparaty w badaniach były standaryzowane na około 40–60% saponin
Okres półtrwania Nieustalony; nie znaleziono badań farmakokinetycznych u ludzi
Wpływ na testosteron Brak stałego wzrostu u mężczyzn z prawidłowym stężeniem; dwa badania niskiej jakości u mężczyzn z niskim testosteronem wykazały wzrost o ≈60–70 ng/dL
Najlepiej udokumentowane działanie Funkcje erekcyjne: wynik IIEF-5 +3,23 punktu względem placebo (95% CI 1,89–4,58) w metaanalizie z 2026 r.
Status w USA Suplement diety; niezatwierdzony przez FDA (amerykańską Agencję Żywności i Leków) w żadnym wskazaniu
W innych krajach Sprzedawany w Bułgarii jako lek roślinny Tribestan (Sopharma) od lat 1970.
Status WADA Niewymieniony na Liście zabronionych substancji i metod 2026; w niektórych produktach wykryto niezadeklarowane steroidy anaboliczne

Czym jest

Tribulus terrestris rośnie głównie w Afryce, Azji, Australii i Europie. Ma żółte kwiaty i owoce z trzema kolcami. Był stosowany w tradycyjnej medycynie greckiej, chińskiej i indyjskiej (ajurwedyjskiej) w niepłodności, impotencji i obniżonym libido, a od początku lat 1980. jest sprzedawany w krajach zachodnich jako środek podnoszący stężenie testosteronu i wspomagający libido (Pokrywka et al., J Hum Kinet 2014).

Roślina zawiera wiele związków, a nie jedną główną substancję czynną (Pokrywka et al., J Hum Kinet 2014; Vilar Neto et al., Nutrients 2025):

Grupa składników Przykłady Dlaczego się o nich wspomina
Saponiny steroidowe (glikozydy) Protodioscyna, inne saponiny furostanolowe Wskazywane jako substancje czynne; większość ekstraktów jest na nie standaryzowana
Alkaloidy Kilka związków, niektóre nazwane od nazwy rośliny Działanie u ludzi niewyjaśnione
Flawonoidy Różne Działanie u ludzi niewyjaśnione

Zawartość poszczególnych związków nie jest stała i zależy od klimatu oraz pochodzenia geograficznego (Pokrywka et al., J Hum Kinet 2014). Produkty dostępne na rynku są standaryzowane w różny sposób. Na przykład bułgarski preparat Tribestan zawiera 250 mg suchego ekstraktu roślinnego w tabletce, standaryzowanego na co najmniej 112,5 mg saponin furostanolowych (Kamenov et al., Maturitas 2017). W badaniach z udziałem mężczyzn objętych przeglądem z 2025 r. zawartość saponin wynosiła od około 40% do 60% ekstraktu, a w jednym badaniu nie została podana (Vilar Neto et al., Nutrients 2025).

O historii „bułgarskich ciężarowców”. Marketing buzdyganka często przypisuje mu sukcesy bułgarskich ciężarowców w latach 1970. i 1980. W przeglądzie z 2014 r. odnotowano, że dokładniejsze kontrole antydopingowe ujawniły później stosowanie steroidów anabolicznych przez tych zawodników, a bułgarska reprezentacja w podnoszeniu ciężarów została wykluczona z Igrzysk Olimpijskich w Pekinie w 2008 r. po 11 przypadkach dopingu. Nie ma przekonujących dowodów, że buzdyganek przyczynił się do ich wyników (Pokrywka et al., J Hum Kinet 2014).

Jak działa w organizmie

Nie znaleziono danych farmakokinetycznych u ludzi (wchłanianie, stężenie maksymalne, okres półtrwania) dla ekstraktu z buzdyganka ani protodioscyny. Każdy okres półtrwania podawany dla „tribulusa” należy traktować jako niepoparty danymi.

Przekonanie, że buzdyganek podnosi stężenie testosteronu, pochodzi głównie z badań na zwierzętach:

  • Naczelne, króliki i szczury. U naczelnych, którym podano pojedynczą dawkę dożylną ekstraktu (7,5 mg/kg), stężenie testosteronu wzrosło o 52%, DHT o 31%, a DHEAS o 29%. U królików otrzymujących ekstrakt doustnie przez 8 tygodni istotny był jedynie wzrost DHT (≈30%). U wykastrowanych szczurów doustny ekstrakt zwiększył stężenie testosteronu o 25%. Autorzy przypisali ten efekt protodioscynie (Gauthaman and Ganesan, Phytomedicine 2008). Podanie dożylne u zwierząt nie pokazuje jednak, jak działa doustny suplement u ludzi.
  • Sprzeczne wyniki u zwierząt. W innym badaniu na wykastrowanych szczurach nie stwierdzono zmian stężenia testosteronu po 28 dniach stosowania wysokich dawek doustnych (Pokrywka et al., J Hum Kinet 2014).
  • Ludzie. W badaniu kontrolowanym placebo z udziałem 21 zdrowych mężczyzn w wieku 20–36 lat podawanie 10 lub 20 mg/kg/dobę ekstraktu przez 4 tygodnie nie zmieniło stężenia testosteronu w surowicy, androstendionu ani hormonu luteinizującego (LH, sygnału przysadkowego pobudzającego wytwarzanie testosteronu) (Neychev and Mitev, J Ethnopharmacol 2005).

W odniesieniu do wpływu na funkcje seksualne autorzy przeglądów zaproponowali zwiększone uwalnianie tlenku azotu (który rozkurcza naczynia krwionośne, w tym w prąciu) jako mechanizm działający niezależnie od testosteronu. Nie wykazano tego jednak bezpośrednio w badaniach u ludzi (Qureshi et al., J Diet Suppl 2014; Vilar Neto et al., Nutrients 2025).

Status regulacyjny

  • Stany Zjednoczone. Buzdyganek jest sprzedawany jako suplement diety. Zgodnie z ustawą Dietary Supplement Health and Education Act z 1994 r. producenci odpowiadają za bezpieczeństwo i oznakowanie swoich produktów przed wprowadzeniem ich do obrotu, a FDA może podejmować działania wobec produktów zafałszowanych lub nieprawidłowo oznakowanych po ich trafieniu na rynek (FDA). Nie jest to środek zatwierdzony przez FDA w leczeniu jakiegokolwiek schorzenia (Campanelli et al., Int J Impot Res 2016).
  • Bułgaria. Tribestan, wytwarzany przez firmę Sopharma, jest tam stosowany od lat 1970. i był badany jako lek roślinny w badaniu fazy IV (prowadzonym po wprowadzeniu produktu na rynek) (Pokrywka et al., J Hum Kinet 2014; Kamenov et al., Maturitas 2017).
  • Sport. Buzdyganek nie jest wymieniony na Liście zabronionych substancji i metod Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) na rok 2026 (WADA 2026 Prohibited List). Ryzykiem dla sportowców poddawanych kontrolom antydopingowym jest zanieczyszczenie produktów, omówione poniżej.

Co pokazują badania

Testosteron u mężczyzn

Kilka przeglądów systematycznych prowadzi do tego samego wniosku:

  • Przegląd 11 badań z 2014 r. wykazał, że buzdyganek podnosił stężenie testosteronu w niektórych badaniach na zwierzętach, natomiast u ludzi tylko wtedy, gdy wchodził w skład preparatu wieloskładnikowego. Autorzy podsumowali, że buzdyganek jest nieskuteczny w podnoszeniu testosteronu u ludzi, a twierdzenia marketingowe są nieuzasadnione (Qureshi et al., J Diet Suppl 2014).
  • Przegląd 52 badań obejmujących 27 proponowanych „boosterów testosteronu” z 2024 r., w tym 4 badania z użyciem buzdyganka, wykazał, że większość z nich nie podnosi stężenia testosteronu całkowitego. Buzdyganek nie znalazł się wśród produktów ocenionych jako skuteczne lub prawdopodobnie skuteczne (Morgado et al., Int J Impot Res 2024).
  • Przegląd 10 badań (483 mężczyzn) z 2025 r. nie wykazał istotnych zmian stężenia androgenów w 8 z nich. Połowę badań oceniono jako niskiej jakości metodologicznej (Vilar Neto et al., Nutrients 2025).
  • Metaanaliza badań dotyczących zaburzeń erekcji z 2026 r. nie wykazała różnicy w stężeniu testosteronu całkowitego między buzdygankiem a placebo (Suharyani et al., Int J Impot Res 2026).

Poszczególne badania u mężczyzn:

Badanie Projekt i liczebność (n) Dawka i czas trwania Wynik dotyczący testosteronu
Neychev and Mitev 2005 Kontrolowane placebo, 21 zdrowych mężczyzn w wieku 20–36 lat 10 lub 20 mg/kg/dobę, 4 tygodnie Brak zmian stężenia testosteronu, androstendionu i LH
Santos et al. 2014 Podwójnie zaślepione RCT, 30 mężczyzn z zaburzeniami erekcji w wieku 40 lat lub starszych 800 mg/dobę, 30 dni Średni testosteron całkowity z 417 do 409 ng/dL w grupie buzdyganka vs z 443 do 466 ng/dL w grupie placebo; brak korzyści
Kamenov et al. 2017 Podwójnie zaślepione RCT, 180 mężczyzn z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami erekcji 1500 mg/dobę (Tribestan), 12 tygodni Testosteron całkowity i wolny, DHEA-S oraz SHBG nie różniły się od placebo (Vilar Neto et al. 2025)
Roaiah et al. 2017 30 mężczyzn z niepłodnością o niewyjaśnionej przyczynie 750 mg/dobę, 3 miesiące Brak zmian stężenia testosteronu całkowitego, wolnego i LH
GamalEl Din et al. 2019 Kontrolowane placebo, 70 starszych mężczyzn z zaburzeniami erekcji i częściowym niedoborem androgenów 750 mg/dobę, 3 miesiące Testosteron całkowity wzrósł w grupie buzdyganka z ≈215 do ≈273 ng/dL (Vilar Neto et al. 2025)

Jedyne dodatnie wyniki pochodzą z dwóch badań ograniczonych do mężczyzn z wyjściowo niskim stężeniem testosteronu: badania GamalEl Din oraz wcześniejszego badania niekontrolowanego przeprowadzonego przez ten sam zespół z Kairu. W obu opisano wzrost o około 60–70 ng/dL, oba uzyskały niską ocenę jakości metodologicznej i w obu zastosowano ten sam preparat w dawce 750 mg/dobę. Autorzy przeglądu z 2025 r. określili wielkość tych wzrostów jako niewielką klinicznie i podsumowali, że nie ma „solidnych dowodów” na to, iż buzdyganek podnosi stężenie testosteronu (Vilar Neto et al., Nutrients 2025).

Funkcje erekcyjne

Jest to najlepiej przebadane zastosowanie. W metaanalizie 8 badań z 2026 r. wykorzystano kwestionariusz International Index of Erectile Function (IIEF) – standardowe narzędzie, w którym wyższy wynik oznacza lepszą funkcję (Suharyani et al., Int J Impot Res 2026):

Punkt końcowy Buzdyganek vs placebo, średnia różnica (95% CI)
IIEF-5 (wersja skrócona) +3,23 punktu (1,89–4,58)
IIEF-15 (wersja pełna) +14,44 punktu (5,75–23,14)
Testosteron całkowity Brak istotnej różnicy
Zdarzenia niepożądane Brak różnicy w częstości występowania

W największym badaniu 180 mężczyzn w wieku 18–65 lat z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami erekcji, w tym z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą i zespołem metabolicznym, przydzielono losowo do grupy przyjmującej Tribestan w dawce 1500 mg/dobę lub placebo przez 12 tygodni. Wynik IIEF poprawił się bardziej w grupie buzdyganka – różnica wyniosła 2,70 punktu (95% CI 1,40–4,01) w analizie zgodnej z zaplanowanym leczeniem (intention-to-treat) – przy jednoczesnej poprawie wyników dotyczących satysfakcji ze współżycia, funkcji orgazmu i pożądania seksualnego. Jeden z autorów był pracownikiem producenta (Kamenov et al., Maturitas 2017).

Nie wszystkie badania są zgodne. W mniejszym badaniu z udziałem 30 mężczyzn z zaburzeniami erekcji dawka 800 mg/dobę przez 30 dni nie była skuteczniejsza niż placebo; wyniki IIEF-5 wzrosły w obu grupach (Santos et al., Actas Urol Esp 2014). W przeglądzie z 2025 r. odnotowano poprawę funkcji erekcyjnych w 3 z 5 badań, które ją oceniały, a ogólny poziom dowodów określono jako niski (Vilar Neto et al., Nutrients 2025).

Funkcje seksualne u kobiet

W przeglądzie systematycznym z 2020 r. zidentyfikowano 5 badań randomizowanych (279 kobiet) oceniających buzdyganek w zaburzeniach funkcji seksualnych u kobiet. Po 1–3 miesiącach zarówno kobiety przed menopauzą, jak i po menopauzie przyjmujące buzdyganek uzyskiwały wyższe wyniki w skalach funkcji seksualnych, a u kobiet przed menopauzą po 3 miesiącach odnotowano wyższe stężenie testosteronu w surowicy. Nie zgłoszono ciężkich zdarzeń niepożądanych, jednak pewność dowodów oceniono jako bardzo niską, a dane były zbyt ograniczone i niejednorodne, by je połączyć (Martimbianco et al., Rev Bras Ginecol Obstet 2020).

W jednym z tych badań 45 kobiet po menopauzie z obniżonym pożądaniem seksualnym przyjmowało 750 mg/dobę buzdyganka lub placebo przez 120 dni. W jednym kwestionariuszu wyniki dotyczące pożądania, podniecenia/nawilżenia, bólu i orgazmu poprawiły się w grupie buzdyganka, ale nie w grupie placebo; w drugim większość wyników uległa poprawie w obu grupach. Stężenie testosteronu wolnego i biodostępnego wzrosło w grupie buzdyganka. Badanie ukończyło trzydzieści sześć kobiet; po trzy w każdej grupie zrezygnowały z powodu działań niepożądanych, a kolejne trzy z przyczyn osobistych (de Souza et al., Menopause 2016).

Mięśnie, siła i wydolność

Badania z udziałem wytrenowanych mężczyzn nie wykazały istotnych korzyści:

Badanie Projekt i liczebność (n) Dawka i czas trwania Główne wyniki
Antonio et al. 2000 Randomizowane, kontrolowane placebo, 15 mężczyzn trenujących siłowo 3,21 mg/kg/dobę, 8 tygodni wraz z treningiem Brak zmian masy ciała, zawartości tkanki tłuszczowej i nastroju; brak korzyści w zakresie siły lub wytrzymałości mięśniowej względem placebo
Rogerson et al. 2007 Podwójnie zaślepione RCT, 22 elitarnych zawodników rugby league 450 mg/dobę, 5 tygodni treningu przedsezonowego Siła i beztłuszczowa masa ciała wzrosły w równym stopniu w obu grupach; brak zmian stosunku T/E w moczu
Fernández-Lázaro et al. 2021 Pojedynczo zaślepione RCT, 30 mężczyzn trenujących CrossFit 770 mg/dobę, 6 tygodni Brak wpływu na skład ciała i ogólną wydolność; istotne interakcje grupa × czas wyłącznie dla testosteronu i wyciskania sztangi leżąc

W przeglądzie z 2025 r. wpływ buzdyganka na wyniki sportowe i skład ciała podsumowano jako neutralny (Vilar Neto et al., Nutrients 2025).

Płodność u mężczyzn

U 30 mężczyzn z niepłodnością o niewyjaśnionej przyczynie dawka 750 mg/dobę przez 3 miesiące nie zmieniła koncentracji plemników, ich ruchliwości ani odsetka form nieprawidłowych (Roaiah et al., J Diet Suppl 2017). W innych badaniach nad płodnością opisywano korzyści, ale obejmowały one małe grupy i charakteryzowały się niską jakością metodologiczną (Vilar Neto et al., Nutrients 2025).

Działania niepożądane i ryzyko

W badaniach klinicznych

W krótkich badaniach, trwających głównie do 3 miesięcy, nie zgłaszano większej liczby zdarzeń niepożądanych po zastosowaniu buzdyganka niż po placebo (Suharyani et al., Int J Impot Res 2026; Kamenov et al., Maturitas 2017). W badaniu GamalEl Din średnia aktywność AST (enzymu wątrobowego) wzrosła nieznacznie z 26,5 do 27,8, a średnie stężenie całkowitego PSA (swoistego antygenu sterczowego) z 1,4 do 1,7 w grupie buzdyganka; obie zmiany były istotne statystycznie (GamalEl Din et al., Urologia 2019). Bezpieczeństwo długoterminowe nie zostało zbadane.

Uszkodzenie wątroby i nerek (opisy przypadków)

W kilku opisach przypadków przedstawiono ciężkie uszkodzenie wątroby i nerek po stosowaniu buzdyganka. Są to pojedyncze przypadki, a nie częstość występowania z badań klinicznych, przy czym w przypadku suplementów trudno udowodnić związek przyczynowo-skutkowy:

  • U mężczyzny z Iranu, który przez 2 dni pił „wodę ziołową” z buzdyganka w celu zapobiegania kamicy nerkowej, wystąpił napad drgawek oraz bardzo wysoka aktywność enzymów wątrobowych i wysokie stężenie kreatyniny; po odstawieniu preparatu objawy ustąpiły, a parametry wątrobowe wróciły do normy (Talasaz et al., Nephrol Dial Transplant 2010).
  • U 46-letniego mężczyzny przyjmującego buzdyganek codziennie przez 2 miesiące rozwinęła się ciężka żółtaczka (stężenie bilirubiny osiągnęło maksymalnie 48 mg/dL) oraz zaburzenia czynności nerek (kreatynina 7,1). Obraz biopsji wątroby odpowiadał polekowemu uszkodzeniu wątroby. Pacjenta leczono plazmaferezą i uzyskał powrót do zdrowia (Mohy-Ud-Din and Jonassaint, ACG Case Rep J 2024).

U zwierząt buzdyganek wiązano z ciężką żółtaczką i padnięciami wypasanego bydła oraz z uszkodzeniem mięśnia sercowego, wątroby i nerek u kóz i owiec, których dieta składała się w 80% ze świeżej rośliny (Mohy-Ud-Din and Jonassaint, ACG Case Rep J 2024; Pokrywka et al., J Hum Kinet 2014).

Inne zgłaszane reakcje

  • Priapizm. U 36-letniego mężczyzny po przyjęciu suplementu z buzdygankiem wystąpił priapizm (bolesny, nieustępujący wzwód) trwający 72 godziny. Stan ten wymagał leczenia operacyjnego i pozostawił trwałe pogorszenie funkcji seksualnych (Campanelli et al., Int J Impot Res 2016).
  • Ginekomastia. U młodego mężczyzny trenującego siłowo doszło do powiększenia gruczołów piersiowych po przyjmowaniu ziołowych tabletek na bazie buzdyganka jako alternatywy dla steroidów (Jameel et al., Breast 2004).

Interakcje

  • Statyny. U 71-letniego mężczyzny długotrwale przyjmującego atorwastatynę po włączeniu buzdyganka rozwinęła się rabdomioliza (rozpad mięśni szkieletowych) oraz łagodne podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych. Autorzy opisu przypadku przytoczyli badania sugerujące, że buzdyganek jest umiarkowanym inhibitorem CYP3A4 – enzymu wątrobowego odpowiadającego za metabolizm atorwastatyny i wielu innych leków. Nie znaleziono formalnych badań interakcji u ludzi (Huff et al., Am J Case Rep 2024).
  • Inne leki. Nie znaleziono formalnych badań interakcji lekowych u ludzi.

Jakość, zanieczyszczenia i kontrole antydopingowe

  • Niezadeklarowane steroidy. W badaniach produktów z buzdygankiem wykrywano steroidy anaboliczne i prohormony (w tym 4-androstendion i 19-norandrostendion), które nie były wymienione na etykiecie. Australian Institute of Sport zaklasyfikował buzdyganek i inne boostery testosteronu do grupy suplementów zakazanych lub obarczonych wysokim ryzykiem zanieczyszczenia (Pokrywka et al., J Hum Kinet 2014).
  • Niezanieczyszczony buzdyganek a testy antydopingowe. W badaniu z udziałem zawodników rugby dawka 450 mg/dobę przez 5 tygodni nie zmieniła stosunku testosteronu do epitestosteronu (T/E) w moczu (Rogerson et al., J Strength Cond Res 2007). Po tym, jak dwie sportsmenki powołały się na stosowanie buzdyganka, kwestionując niekorzystny wynik kontroli antydopingowej, dwie ochotniczki przyjmowały 500 mg trzy razy na dobę przez 2 dni; stosunek T/E, stężenie DHEA, LH oraz wyniki analizy izotopów węgla nie uległy zmianie (Saudan et al., Forensic Sci Int 2008).
  • Zmienność produktów. Zawartość saponin zależy od miejsca uprawy rośliny i sposobu ekstrakcji, dlatego wyniki uzyskane dla jednego preparatu mogą nie odnosić się do innego (Pokrywka et al., J Hum Kinet 2014; Vilar Neto et al., Nutrients 2025).

Inne surowce roślinne reklamowane w kontekście męskich hormonów opisano na stronach: Tongkat Ali, Kozieradka oraz Ashwagandha.

Najważniejsze informacje

  • W praktyce nie działa jak booster testosteronu. Badania z udziałem mężczyzn z prawidłowym stężeniem testosteronu nie wykazują jego wzrostu, a przeglądy systematyczne uznają twierdzenia marketingowe za nieuzasadnione.
  • Brak korzyści dla mięśni i siły. W badaniach z udziałem mężczyzn trenujących siłowo, zawodników rugby i zawodników CrossFit nie stwierdzono istotnych efektów w porównaniu z placebo.
  • Pewne dowody dotyczące funkcji seksualnych. Metaanaliza z 2026 r. wykazała lepsze wyniki w skali funkcji erekcyjnych niż po placebo, a niewielkie badania u kobiet wskazują na poprawę punktacji funkcji seksualnych, jednak jakość tych dowodów jest niska lub bardzo niska.
  • Na ogół dobrze tolerowany w krótkich badaniach. Częstość zdarzeń niepożądanych była zbliżona do placebo, ale w opisach przypadków przedstawiono ciężkie uszkodzenie wątroby i nerek, priapizm oraz możliwą interakcję ze statynami.
  • Głównym ryzykiem dopingowym są zanieczyszczenia. Czysty buzdyganek nie zmieniał wskaźników w testach antydopingowych, jednak niektóre produkty zawierały niezadeklarowane steroidy anaboliczne.

Źródła

  1. US Food and Drug Administration. Dietary supplements. FDA.
  2. World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. Obowiązuje od 1 stycznia 2026 r. WADA 2026 Prohibited List.
  3. Qureshi A, Naughton DP, Petroczi A. A systematic review on the herbal extract Tribulus terrestris and the roots of its putative aphrodisiac and performance enhancing effect. J Diet Suppl. 2014;11(1):64–79. PubMed.
  4. Pokrywka A, Obmiński Z, Malczewska-Lenczowska J, et al. Insights into supplements with Tribulus terrestris used by athletes. J Hum Kinet. 2014;41:99–105. PubMed.
  5. Vilar Neto JO, de Moraes WMAM, Pinto DV, et al. Effects of Tribulus (Tribulus terrestris L.) supplementation on erectile dysfunction and testosterone levels in men: a systematic review of clinical trials. Nutrients. 2025;17(7):1275. PubMed.
  6. Morgado A, Tsampoukas G, Sokolakis I, et al. Do “testosterone boosters” really increase serum total testosterone? A systematic review. Int J Impot Res. 2024;36(4):348–364. PubMed.
  7. Suharyani S, Amanda B, Angellee J, et al. Tribulus terrestris for management of patients with erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized trials. Int J Impot Res. 2026;38(1):11–18. PubMed.
  8. Neychev VK, Mitev VI. The aphrodisiac herb Tribulus terrestris does not influence the androgen production in young men. J Ethnopharmacol. 2005;101(1-3):319–323. PubMed.
  9. Gauthaman K, Ganesan AP. The hormonal effects of Tribulus terrestris and its role in the management of male erectile dysfunction: an evaluation using primates, rabbit and rat. Phytomedicine. 2008;15(1-2):44–54. PubMed.
  10. Kamenov Z, Fileva S, Kalinov K, Jannini EA. Evaluation of the efficacy and safety of Tribulus terrestris in male sexual dysfunction: a prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Maturitas. 2017;99:20–26. PubMed.
  11. Santos CA Jr, Reis LO, Destro-Saade R, et al. Tribulus terrestris versus placebo in the treatment of erectile dysfunction: a prospective, randomized, double blind study. Actas Urol Esp. 2014;38(4):244–248. PubMed.
  12. GamalEl Din SF, Abdel Salam MA, Mohamed MS, et al. Tribulus terrestris versus placebo in the treatment of erectile dysfunction and lower urinary tract symptoms in patients with late-onset hypogonadism: a placebo-controlled study. Urologia. 2019;86(2):74–78. PubMed.
  13. Roaiah MF, Elkhayat YI, Abd El Salam MA, GamalEl Din SF. Prospective analysis on the effect of botanical medicine (Tribulus terrestris) on serum testosterone level and semen parameters in males with unexplained infertility. J Diet Suppl. 2017;14(1):25–31. PubMed.
  14. Martimbianco ALC, Pacheco RL, Vilarino FL, et al. Tribulus terrestris for female sexual dysfunction: a systematic review. Rev Bras Ginecol Obstet. 2020;42(7):427–435. PubMed.
  15. de Souza KZ, Vale FB, Geber S. Efficacy of Tribulus terrestris for the treatment of hypoactive sexual desire disorder in postmenopausal women: a randomized, double-blinded, placebo-controlled trial. Menopause. 2016;23(11):1252–1256. PubMed.
  16. Antonio J, Uelmen J, Rodriguez R, Earnest C. The effects of Tribulus terrestris on body composition and exercise performance in resistance-trained males. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2000;10(2):208–215. PubMed.
  17. Rogerson S, Riches CJ, Jennings C, et al. The effect of five weeks of Tribulus terrestris supplementation on muscle strength and body composition during preseason training in elite rugby league players. J Strength Cond Res. 2007;21(2):348–353. PubMed.
  18. Fernández-Lázaro D, Mielgo-Ayuso J, Del Valle Soto M, et al. The effects of 6 weeks of Tribulus terrestris L. supplementation on body composition, hormonal response, perceived exertion, and CrossFit performance: a randomized, single-blind, placebo-controlled study. Nutrients. 2021;13(11):3969. PubMed.
  19. Saudan C, Baume N, Emery C, Strahm E, Saugy M. Short term impact of Tribulus terrestris intake on doping control analysis of endogenous steroids. Forensic Sci Int. 2008;178(1):e7–e10. PubMed.
  20. Talasaz AH, Abbasi MR, Abkhiz S, Dashti-Khavidaki S. Tribulus terrestris-induced severe nephrotoxicity in a young healthy male. Nephrol Dial Transplant. 2010;25(11):3792–3793. PubMed.
  21. Mohy-Ud-Din N, Jonassaint N. Severe liver and renal injury from Tribulus terrestris. ACG Case Rep J. 2024;11(2):e01267. PubMed.
  22. Campanelli M, De Thomasis R, Tenaglia RL. Priapism caused by ‘Tribulus terrestris’. Int J Impot Res. 2016;28(1):39–40. PubMed.
  23. Jameel JK, Kneeshaw PJ, Rao VS, Drew PJ. Gynaecomastia and the plant product “Tribulis terrestris”. Breast. 2004;13(5):428–430. PubMed.
  24. Huff R, Karpinska-Leydier K, Maddineni G, Begosh-Mayne D. Rhabdomyolysis risk: the dangers of Tribulus terrestris, an over-the-counter supplement. Am J Case Rep. 2024;25:e943492. PubMed.