Ludzki hormon wzrostu (HGH, GH) to hormon białkowy wytwarzany przez przysadkę mózgową. Jego postać stosowana jako lek — somatropina — powstaje metodą rekombinacji DNA i ma taką samą sekwencję aminokwasów jak naturalny hormon. W USA jest zatwierdzona do stosowania u dzieci z kilkoma zaburzeniami wzrastania, u dorosłych z rozpoznanym niedoborem hormonu wzrostu oraz (pod nazwą Serostim) w wyniszczeniu związanym z zakażeniem HIV.

Poza medycyną HGH bywa stosowany w celach przeciwstarzeniowych oraz w kulturystyce. W amerykańskim prawie federalnym ma on szczególny status: nie jest substancją kontrolowaną, ale jego dystrybucja w jakimkolwiek celu innym niż wskazanie zatwierdzone przez FDA (amerykańską Agencję Żywności i Leków) i przepisane przez lekarza stanowi przestępstwo kryminalne (felony). W badaniach kontrolowanych u zdrowych osób konsekwentnie zwiększa beztłuszczową masę ciała, jednak znaczna część tego przyrostu to woda, a w badaniach nie wykazano, by zwiększał siłę mięśni.

Ta strona podsumowuje informacje zawarte w charakterystykach produktów zatwierdzonych przez FDA, badaniach klinicznych oraz dokumentach organów regulacyjnych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Grupa farmakoterapeutyczna	Rekombinowany hormon peptydowy (somatropina): 191 aminokwasów, 22 124 daltony
Marki w USA	Genotropin, Humatrope, Norditropin (każdy po raz pierwszy zatwierdzony w 1987 r.), Serostim i inne; analogi podawane raz w tygodniu, takie jak Sogroya
Droga podania	Wstrzyknięcie podskórne
Dawka u dorosłych z GHD według charakterystyki produktu	Około 0,2 mg/dobę na początku (zakres 0,15–0,30 mg/dobę), dostosowywana na podstawie stężenia IGF-1
Dawka w wyniszczeniu związanym z HIV według charakterystyki produktu	0,1 mg/kg raz na dobę, maksymalnie do 6 mg (Serostim)
Okres półtrwania (charakterystyki produktów)	Około 0,4 h po podaniu dożylnym; 3,0–3,8 h po podaniu podskórnym (do 7–10 h w jednej charakterystyce produktu)
Biodostępność	Około 80% po wstrzyknięciu podskórnym
Status prawny w USA	Nie jest substancją kontrolowaną; dystrybucja do niezatwierdzonych zastosowań jest przestępstwem federalnym
Status WADA	Zabroniony w każdym czasie (klasa S2.2.3)

Czym jest

Somatropina to jednołańcuchowe białko zbudowane ze 191 aminokwasów o masie cząsteczkowej 22 124 daltonów. Charakterystyka produktu podaje, że jego sekwencja jest identyczna z hormonem wzrostu pochodzenia przysadkowego (charakterystyka produktu Genotropin). Ponieważ jest białkiem, ulega zniszczeniu w przewodzie pokarmowym i musi być podawana we wstrzyknięciach.

Organizm uwalnia GH z przysadki mózgowej. Dobowe wydzielanie rośnie w dzieciństwie, osiąga szczyt w okresie dojrzewania, a następnie systematycznie spada. Sen, wysiłek fizyczny oraz stres zwiększają jego uwalnianie (arkusz informacyjny DEA (amerykańskiej agencji ds. zwalczania narkotyków)).

GH wiąże się z receptorami hormonu wzrostu na komórkach w całym organizmie. Jego działanie, opisane w charakterystykach produktów, obejmuje:

Wzrost: u dzieci działa na chrząstki wzrostowe kości długich i podnosi stężenie IGF-1 (insulinopodobnego czynnika wzrostu 1) we krwi.
Białka: zwiększa syntezę białek i retencję azotu.
Tłuszcze: uruchamia zmagazynowaną tkankę tłuszczową i podnosi stężenie wolnych kwasów tłuszczowych we krwi.
Glukoza: obniża wrażliwość na insulinę, przez co duże dawki mogą upośledzać tolerancję glukozy.
Woda i elektrolity: powoduje zatrzymywanie sodu, potasu i fosforu.

Od preparatów ze zwłok do rekombinowanego DNA

Przed opracowaniem rekombinowanego GH hormon ten pozyskiwano z przysadek mózgowych ze zwłok ludzkich. Zanieczyszczone serie przenosiły chorobę Creutzfeldta-Jakoba (CJD) — śmiertelną prionową chorobę mózgu. W amerykańskim narodowym programie leczenia hormonami przysadki (US National Hormone and Pituitary Program) wszystkie 22 przypadki CJD wśród 5570 pacjentów wystąpiły u osób, które rozpoczęły leczenie przed 1977 r., kiedy wprowadzono nowy etap oczyszczania (Abrams et al., JCEM 2011). FDA zatwierdziła syntetyczny GH w 1985 r. (arkusz informacyjny DEA).

Analogi długodziałające

Nowsze preparaty zmodyfikowano tak, aby można je było wstrzykiwać raz w tygodniu zamiast codziennie. Na przykład somapacytan (Sogroya) wiąże się odwracalnie z albuminą we krwi, co spowalnia jego eliminację. Został po raz pierwszy zatwierdzony w 2020 r. i ma wskazania rejestracyjne obejmujące niedobór GH u dorosłych oraz kilka zaburzeń wzrastania u dzieci (charakterystyka produktu Sogroya). Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) wymienia lonapegsomatropinę, somapacytan i somatrogon jako zabronione analogi GH (WADA 2026).

Farmakokinetyka

GH jest szybko usuwany z krwi. Po wstrzyknięciu podskórnym wchłania się jednak powoli z miejsca wstrzyknięcia, dlatego pozorny okres półtrwania jest kilkakrotnie dłuższy niż po podaniu dożylnym. Ulega rozkładowi podobnie jak inne białka — w wątrobie i nerkach.

Parametr	Wartość	Źródło
Biodostępność (podskórnie vs IV)	Około 80% (95% CI 70,5–92,1%)	Charakterystyka produktu Genotropin
Czas do osiągnięcia szczytu po dawce podskórnej	Około 6 h	Charakterystyka produktu Genotropin
Okres półtrwania, IV	0,4 h (Genotropin); około 21 min (Norditropin)	Charakterystyki produktów Genotropin i Norditropin
Okres półtrwania, podskórnie	3,0 h (Genotropin); 3,8 h (Humatrope); około 7–10 h (Norditropin)	Charakterystyki produktów Genotropin, Humatrope i Norditropin
Okres półtrwania we krwi vs „biologiczny”	20–30 min we krwi; biologiczny okres półtrwania 9–17 h, odzwierciedlający działanie pośrednie	Arkusz informacyjny DEA

Ponieważ stężenia GH zmieniają się gwałtownie, charakterystyki produktów zalecają dostosowywanie dawki na podstawie stężenia IGF-1, a nie samego GH.

Zatwierdzone zastosowanie medyczne

Wskazania różnią się nieznacznie w zależności od marki. W charakterystykach produktów Genotropin, Norditropin i Humatrope obejmują one:

Dzieci: zaburzenia wzrastania spowodowane niedoborem GH, zespołem Turnera, zespołem Pradera-Williego, zespołem Noonana, deficytem genu SHOX, urodzeniem się zbyt małym w stosunku do wieku ciążowego (SGA) bez wyrównawczego przyspieszenia wzrastania oraz idiopatyczną niskorosłością;
Dorośli: leczenie substytucyjne w niedoborze GH, który rozpoczął się w wieku dorosłym (wskutek choroby przysadki lub podwzgórza, operacji, radioterapii lub urazu) albo w dzieciństwie;
Wyniszczenie lub kacheksja związana z HIV u dorosłych przyjmujących jednocześnie terapię antyretrowirusową (wyłącznie Serostim) (charakterystyka produktu Serostim).

Charakterystyka produktu Genotropin wskazuje, że niedobór GH u dorosłych wymaga zazwyczaj potwierdzenia testem stymulacji wydzielania GH. Dawkowanie według charakterystyk produktów Genotropin i Serostim:

Populacja	Dawka z charakterystyki produktu
Niedobór GH u dorosłych, dawkowanie niezależne od masy ciała	Około 0,2 mg/dobę (0,15–0,30 mg/dobę), zwiększane o 0,1–0,2 mg/dobę co 1–2 miesiące w zależności od odpowiedzi klinicznej i stężenia IGF-1
Niedobór GH u dorosłych, dawkowanie zależne od masy ciała	Początkowo nie więcej niż 0,04 mg/kg/tydzień; maksymalnie nie więcej niż 0,08 mg/kg/tydzień
Niedobór GH u dzieci	0,16–0,24 mg/kg/tydzień, podzielone na 6–7 codziennych wstrzyknięć
Zespół Turnera	0,33 mg/kg/tydzień
Wyniszczenie związane z HIV (Serostim)	0,1 mg/kg raz na dobę przed snem, maksymalnie do 6 mg

Charakterystyka produktu dla dorosłych zaleca niższe dawki początkowe u starszych pacjentów i zwraca uwagę, że osoby z otyłością są bardziej narażone na działania niepożądane przy dawkowaniu przeliczanym na masę ciała. Kobiety przyjmujące doustne estrogeny mogą wymagać wyższych dawek. Wytyczne Towarzystwa Endokrynologicznego (Endocrine Society) podsumowują, że substytucja GH poprawia skład ciała, wydolność wysiłkową, stan kości oraz jakość życia u dorosłych z niedoborem GH, a największe korzyści obserwuje się w ciężkim niedoborze (Molitch et al., JCEM 2011).

Co pokazują badania

Dorośli z niedoborem GH

W sześciu randomizowanych badaniach 172 dorosłych z niedoborem GH otrzymywało Genotropin lub placebo przez 6 miesięcy, a następnie leczenie otwarte przez okres do 24 miesięcy. GH zwiększył beztłuszczową masę ciała i całkowitą zawartość wody w organizmie oraz zmniejszył masę tkanki tłuszczowej i obwód talii. Gęstość mineralna kości spadła po 6 miesiącach, po czym powróciła do wartości wyjściowej do 12. miesiąca (charakterystyka produktu Genotropin).

Metaanaliza 37 zaślepionych, randomizowanych badań kontrolowanych placebo u dorosłych z niedoborem GH połączyła te efekty (Maison et al., JCEM 2004):

Punkt końcowy	Zmiana podczas stosowania GH względem placebo
Beztłuszczowa masa ciała	+2,7 kg
Masa tkanki tłuszczowej	−3,1 kg
Cholesterol LDL	−0,5 mmol/L (≈ −19 mg/dL)
Cholesterol całkowity	−0,3 mmol/L (≈ −12 mg/dL)
Rozkurczowe ciśnienie tętnicze	−1,8 mm Hg
Glukoza na czczo	+0,2 mmol/L (≈ +4 mg/dL)
Insulina na czczo	+8,7 pmol/L

Autorzy doszli do wniosku, że GH poprawia skład ciała i profil cholesterolowy, ale obniża wrażliwość na insulinę. Nie wykazano natomiast, czy zmniejsza częstość zawałów serca lub zgonów.

Wyniszczenie związane z HIV

W większym badaniu nad preparatem Serostim zrandomizowano 757 dorosłych z wyniszczeniem związanym z HIV do grupy otrzymującej placebo albo około 0,1 mg/kg co drugi dzień lub codziennie przez 12 tygodni (charakterystyka produktu Serostim):

Punkt końcowy po 12 tygodniach	Placebo	0,1 mg/kg co drugi dzień	0,1 mg/kg codziennie
Beztłuszczowa masa ciała	+0,97 kg	+3,89 kg	+5,84 kg
Masa tkanki tłuszczowej	+0,03 kg	−1,25 kg	−1,72 kg
Masa ciała	+0,69 kg	+2,18 kg	+2,79 kg
Praca wykonana na cykloergometrze	+0,2%	+8,9%	+9,1%

Beztłuszczowa masa ciała rosła wraz z dawką, ale wydolność pracy poprawiła się w niemal takim samym stopniu przy połowie dawki. Charakterystyka produktu sugeruje rozważenie dawkowania co drugi dzień u osób obciążonych wyższym ryzykiem działań niepożądanych.

Zdrowi starsi dorośli („działanie przeciwstarzeniowe”)

Zainteresowanie GH jako lekiem przeciwstarzeniowym sięga badania z 1990 r. Dwunastu zdrowych mężczyzn w wieku 61–81 lat z niskim stężeniem IGF-1 otrzymywało około 0,03 mg/kg trzy razy w tygodniu przez 6 miesięcy, w porównaniu z 9 nieleczonymi mężczyznami. U leczonych mężczyzn odnotowano wzrost beztłuszczowej masy ciała o 8,8% oraz spadek masy tkanki tłuszczowej o 14,4% (Rudman et al., NEJM 1990). Badanie to było niewielkie i nie miało grupy placebo.

W większym, 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo w układzie czynnikowym zrandomizowano 131 zdrowych dorosłych w wieku 65–88 lat do grup otrzymujących GH, hormony płciowe, oba te leczenia lub placebo (Blackman et al., JAMA 2002). Podawanie GH rozpoczynano od dawki 30 µg/kg trzy razy w tygodniu, zmniejszonej później do 20 µg/kg.

Mężczyźni	Zmiana beztłuszczowej masy ciała
Placebo	+0,1 kg
Testosteron	+1,4 kg
GH	+3,1 kg
GH + testosteron	+4,3 kg

GH zmniejszył również masę tkanki tłuszczowej. Siła mięśniowa nie wzrosła jednak istotnie, z wyjątkiem granicznego przyrostu o 13,5 kg w grupie mężczyzn otrzymujących GH łącznie z testosteronem (p = 0,05). Działania niepożądane występowały często, a u 18 mężczyzn leczonych GH rozwinęła się cukrzyca lub nietolerancja glukozy, w porównaniu z 7 mężczyznami nieprzyjmującymi GH.

Przegląd systematyczny połączył dane z 18 randomizowanych populacji badawczych obejmujących zdrowych starszych dorosłych (220 osób otrzymujących GH, średni wiek 69 lat, średnia dawka 14 µg/kg/dobę przez średnio 27 tygodni) (Liu et al., Ann Intern Med 2007):

Punkt końcowy	GH vs brak GH
Masa tkanki tłuszczowej	−2,1 kg (95% CI −2,8 do −1,35)
Beztłuszczowa masa ciała	+2,1 kg (95% CI 1,3 do 2,9)
Masa ciała	+0,1 kg (wynik nieistotny statystycznie)
Gęstość mineralna kości	Brak zmiany
Działania niepożądane	Częstsze obrzęki, bóle stawów, zespół cieśni nadgarstka i ginekomastia; nieco więcej nowych przypadków cukrzycy i nieprawidłowej glikemii na czczo

Autorzy podsumowali, że nie można zalecać stosowania GH jako terapii przeciwstarzeniowej.

Zdrowi młodzi dorośli i sportowcy

Przegląd systematyczny z 2008 r. połączył dane z 27 randomizowanych prób obejmujących zdrowe, sprawne fizycznie osoby w wieku 13–45 lat (303 osoby otrzymujące GH, średnia dawka 36 µg/kg/dobę, średni czas leczenia około 20 dni) (Liu et al., Ann Intern Med 2008). Wykazał on:

Beztłuszczowa masa ciała: +2,1 kg (95% CI 1,3–2,9) względem braku GH;
Siła i wydolność wysiłkowa: brak zauważalnej poprawy;
Stężenie mleczanu podczas wysiłku: istotnie wyższe w 2 z 3 badań, w których je mierzono;
Działania niepożądane: częstsze obrzęki tkanek miękkich i zmęczenie.

Badania łączące podawanie hormonu z treningiem pomagają wyjaśnić, dlaczego dodatkowa beztłuszczowa masa ciała nie przekłada się na siłę. U 16 młodych mężczyzn wykonujących przez 12 tygodni ciężki trening oporowy dodanie GH w dawce 40 µg/kg/dobę zwiększyło beztłuszczową masę ciała bardziej niż placebo. Synteza białek mięśniowych, obwody kończyn ani siła nie wzrosły jednak bardziej niż w grupie kontrolnej (Yarasheski et al., Am J Physiol 1992). W 16-tygodniowym badaniu u 23 starszych mężczyzn zaobserwowano ten sam wzorzec (Yarasheski et al., Am J Physiol 1995). W obu pracach autorzy przypisali dodatkową beztłuszczową masę ciała głównie zatrzymaniu płynów oraz przyrostowi tkanek niemięśniowych.

Jedyne badanie, w którym wykazano wpływ na wydolność sportową, objęło 96 rekreacyjnych sportowców (63 mężczyzn i 33 kobiety) zrandomizowanych na okres 8 tygodni (Meinhardt et al., Ann Intern Med 2010). Mężczyźni otrzymywali placebo, GH w dawce 2 mg/dobę, testosteron w dawce 250 mg/tydzień albo oba hormony; kobiety otrzymywały GH lub placebo. Wyniki:

GH zmniejszył masę tkanki tłuszczowej i zwiększył beztłuszczową masę ciała, głównie poprzez przyrost wody pozakomórkowej.
Wydolność sprinterska wzrosła o 0,71 kJ (95% CI 0,1–1,3 kJ), czyli o 3,9%, podczas stosowania GH u mężczyzn i kobiet łącznie. W grupie mężczyzn otrzymujących GH łącznie z testosteronem wzrosła ona o 1,7 kJ (8,3%).
Siła (martwy ciąg), wysokość wyskoku ani wydolność tlenowa nie zmieniły się istotnie.
Poprawa wydolności sprinterskiej ustąpiła w ciągu 6 tygodni po odstawieniu.

„GH buduje mięśnie”. U zdrowych osób GH regularnie zwiększa mierzoną beztłuszczową masę ciała o około 2 kg. Dokładniejsze badania wykazały jednak, że w dużej mierze jest to woda i tkanki niekurczliwe, bez dodatkowego wzrostu syntezy białek mięśniowych czy siły w połączeniu z treningiem. Jedyną korzyścią wydolnościową wykazaną w badaniu kontrolowanym był niewielki, krótkotrwały wzrost wydolności sprinterskiej.

Działania niepożądane i ryzyko

Charakterystyki produktów zawierających somatropinę nie mają ostrzeżenia w ramce (boxed warning), ale wymieniają szereg poważnych ostrzeżeń i przeciwwskazań.

Zwiększona śmiertelność w ostrych stanach krytycznych

W dwóch równoległych badaniach randomizowanych podawano wysokie dawki GH (około 0,10 mg/kg/dobę) lub placebo 532 dorosłym przebywającym na oddziale intensywnej terapii po operacjach kardiochirurgicznych lub brzusznych, urazach wielonarządowych albo w ostrej niewydolności oddechowej (Takala et al., NEJM 1999):

Badanie	Śmiertelność w grupie GH	Śmiertelność w grupie placebo	Ryzyko względne (95% CI)
Fińskie (n = 247)	39%	20%	1,9 (1,3–2,9)
Wielonarodowe (n = 285)	44%	18%	2,4 (1,6–3,5)

Wśród osób, które przeżyły, GH wydłużył również czas pobytu na oddziale intensywnej terapii oraz czas wentylacji mechanicznej. Ostry stan krytyczny stanowi obecnie przeciwwskazanie w charakterystykach produktów.

Zatrzymywanie płynów, bóle stawów i ucisk nerwów

Są to najczęstsze działania niepożądane u dorosłych. Zazwyczaj pojawiają się wcześnie, zależą od dawki i często ustępują po jej zmniejszeniu. W badaniach preparatu Genotropin u dorosłych w pierwszych 6 miesiącach podwójnie zaślepionego leczenia odnotowano następujące częstości (charakterystyka produktu Genotropin):

Zdarzenie niepożądane	Placebo (n = 572)	GH (n = 573)
Obrzmienie obwodowe	5,1%	17,5%
Ból stawów (artralgia)	4,2%	17,3%
Ból kończyn	5,9%	14,7%
Obrzęki obwodowe	2,6%	10,8%
Mrowienie (parestezje)	1,9%	9,6%
Sztywność kończyn	1,6%	7,9%

Przy wyższych dawkach stosowanych w wyniszczeniu związanym z HIV częstości te były jeszcze wyższe. Podczas stosowania preparatu Serostim w dawce 0,1 mg/kg na dobę 36,4% pacjentów zgłaszało ból stawów (wobec 11,3% w grupie placebo), 30,4% ból mięśni (wobec 11,7%), a 26,1% obrzęki obwodowe (wobec 2,8%). Ginekomastia wystąpiła u 5,5% badanych (wobec 0,4%). Około 23% pacjentów przyjmujących dawkę codzienną wymagało zmniejszenia dawki (charakterystyka produktu Serostim).

Nietolerancja glukozy i cukrzyca

GH działa antagonistycznie wobec insuliny. Charakterystyki produktów ostrzegają, że lek może ujawnić upośledzoną tolerancję glukozy lub cukrzycę oraz że zgłaszano nowe zachorowania na cukrzycę typu 2. Stężenie glukozy należy okresowo monitorować, zwłaszcza u osób z otyłością lub obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku cukrzycy. W opisanych wyżej badaniach GH podnosił stężenie glukozy i insuliny na czczo u dorosłych z niedoborem GH. U zdrowych starszych mężczyzn cukrzyca lub nietolerancja glukozy rozwinęła się u 18 mężczyzn przyjmujących GH wobec 7 mężczyzn nieprzyjmujących GH (p = 0,006).

Nowotwory i śmiertelność długoterminowa

Charakterystyki produktów wymieniają czynną chorobę nowotworową jako przeciwwskazanie do stosowania GH. Odnotowują zwiększone ryzyko wystąpienia drugiego nowotworu — głównie oponiaków — u osób wyleczonych z nowotworu w dzieciństwie, które przeszły napromienianie głowy. Zalecają również obserwację istniejących znamion barwnikowych pod kątem ich powiększania się.

Dane długoterminowe dotyczące pacjentów leczonych w dzieciństwie są niejednoznaczne:

Francja: wśród 6928 dorosłych leczonych w dzieciństwie rekombinowanym GH w latach 1985–1996 śmiertelność całkowita była wyższa niż w populacji ogólnej (standaryzowany wskaźnik śmiertelności 1,33; 95% CI 1,08–1,64). Była ona jeszcze wyższa przy dawkach przekraczających 50 µg/kg/dobę. Ogólna liczba zgonów z powodu nowotworów nie wzrosła, zwiększyła się natomiast liczba zgonów z powodu nowotworów kości, chorób układu krążenia oraz krwotoków mózgowych (Carel et al., JCEM 2012).
Belgia, Holandia i Szwecja: wśród 2543 podobnych pacjentów odnotowano 21 zgonów, z czego 76% w wyniku wypadków lub samobójstw. Żaden zgon nie był spowodowany nowotworem ani chorobą sercowo-naczyniową (Sävendahl et al., JCEM 2012).

Są to badania obserwacyjne, dlatego nie mogą dowieść, że przyczyną zgonów był sam GH.

Inne ostrzeżenia zawarte w charakterystykach produktów

Nadciśnienie wewnątrzczaszkowe: podwyższone ciśnienie wewnątrz czaszki, objawiające się bólem głowy, zaburzeniami widzenia i nudnościami, występujące zazwyczaj w pierwszych 8 tygodniach leczenia; ustępuje po odstawieniu leku lub zmniejszeniu dawki.
Niedoczynność tarczycy i niskie stężenie kortyzolu: GH może ujawnić niedoczynność tarczycy lub nadnerczy u osób z chorobą przysadki.
Zapalenie trzustki: rzadkie zgłoszenia, częściej u dzieci.
Dzieci: młodzieńcze złuszczenie głowy kości udowej (uszkodzenie chrząstki wzrostowej stawu biodrowego) oraz nasilenie istniejącej skoliozy.
Zespół Pradera-Williego: zgłaszano przypadki zgonów u dzieci ze znaczną otyłością albo z bezdechem sennym lub niedrożnością dróg oddechowych.
Miejsce wstrzyknięcia: lipoatrofia (zanik podskórnej tkanki tłuszczowej) w przypadku wielokrotnego wykonywania wstrzyknięć w to samo miejsce.
Reakcje alergiczne: po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano ciężkie reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję.

Interakcje

Charakterystyka produktu Genotropin wymienia następujące interakcje:

Lek	Interakcja
Glikokortykosteroidy (octan kortyzonu, prednizon, steroidy stosowane substytucyjnie)	GH hamuje 11β-HSD1 — enzym aktywujący kortyzon — przez co stężenie kortyzolu spada; dawki substytucyjne mogą wymagać zwiększenia
Leki metabolizowane przez enzymy CYP450 (hormony płciowe, kortykosteroidy, leki przeciwdrgawkowe, cyklosporyna)	GH może zwiększać ich klirens; zaleca się uważne monitorowanie
Doustne estrogeny	Kobiety mogą wymagać wyższych dawek GH
Insulina i inne leki przeciwcukrzycowe	Dawki mogą wymagać dostosowania

Przeciwwskazania

Charakterystyki produktów wymieniają jako przeciwwskazania do stosowania somatropiny:

ostry stan krytyczny po operacji na otwartym sercu lub operacji brzusznej, urazie wielonarządowym albo w ostrej niewydolności oddechowej;
czynną chorobę nowotworową;
czynną proliferacyjną lub ciężką nieproliferacyjną retinopatię cukrzycową;
zespół Pradera-Williego ze znaczną otyłością, bezdechem sennym, niedrożnością dróg oddechowych lub ciężkimi zaburzeniami oddychania;
zarośnięte chrząstki wzrostowe, gdy GH ma być stosowany w celu pobudzenia wzrastania;
rozpoznaną nadwrażliwość na somatropinę lub substancje pomocnicze.

Monitorowanie

Charakterystyki produktów zalecają następujące badania kontrolne w trakcie leczenia:

Badany parametr	Cel
IGF-1	Dostosowywanie dawki u dorosłych; obniżenie dawki, jeśli stężenie IGF-1 przekracza normę dla wieku i płci
Glukoza we krwi	GH może ujawnić lub nasilić cukrzycę
Czynność tarczycy	Może pojawić się lub nasilić wtórna niedoczynność tarczycy
Badanie dna oka (fundoskopia)	Wykrycie obrzęku tarczy nerwu wzrokowego spowodowanego nadciśnieniem wewnątrzczaszkowym — przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia
Objawy progresji guza	U osób z guzami przysadki lub mózgu w wywiadzie

Status prawny i stosowanie poza medycyną

Zgodnie z przepisem 21 U.S.C. 333(e) świadoma dystrybucja lub posiadanie HGH z zamiarem dystrybucji do jakiegokolwiek zastosowania u ludzi innego niż wskazanie zatwierdzone przez FDA i zlecone przez lekarza podlega karze do 5 lat pozbawienia wolności. Jeśli przestępstwo dotyczy osoby poniżej 18. roku życia, maksymalny wymiar kary wynosi 10 lat. Ustawa definiuje HGH jako somatropinę, somatrem lub analog któregokolwiek z nich (21 U.S.C. 333). W przeglądzie systematycznym odnotowano, że dystrybucja GH jako środka przeciwstarzeniowego jest w związku z tym w USA nielegalna (Liu et al., 2007).

DEA potwierdza, że HGH nie podlega kontroli na mocy ustawy Controlled Substances Act (arkusz informacyjny DEA). Agencja opisuje kilka źródeł nielegalnej podaży:

lekarzy przepisujących lek w niezatwierdzonych wskazaniach lub bez zbadania pacjenta;
apteki internetowe oraz kliniki medycyny przeciwstarzeniowej lub „wellness”;
kradzieże, przemyt i produkty podrabiane.

W sporcie GH, jego analogi oraz fragmenty są zabronione w każdym czasie — podczas zawodów i poza nimi — w klasie S2.2.3 Listy zabronionych substancji i metod WADA (WADA 2026). Związki pobudzające wydzielanie GH, takie jak sermorelina, tesamorelina i ibutamoren, oraz fragmenty, takie jak fragment HGH 176-191, są zabronione w sekcji S2.2.

Najważniejsze informacje

Zatwierdzony lek o wąskich wskazaniach. Somatropina jest zatwierdzona w zaburzeniach wzrastania u dzieci, niedoborze GH u dorosłych i wyniszczeniu w przebiegu HIV — nie jest natomiast zatwierdzona do hamowania starzenia, redukcji tkanki tłuszczowej ani poprawy wyników sportowych.
Krótki okres półtrwania, powolne wchłanianie. Okres półtrwania GH wynosi około 0,4 h po podaniu dożylnym oraz około 3–10 h po wstrzyknięciu podskórnym. Charakterystyki produktów opierają dobór dawki na stężeniu IGF-1, a nie GH.
Beztłuszczowa masa ciała to nie to samo co mięśnie. U zdrowych dorosłych GH zwiększa beztłuszczową masę ciała o około 2 kg, głównie za sprawą wody. Badania nie wykazują spójnego przyrostu siły, a jedynie niewielką, przemijającą poprawę wydolności sprinterskiej.
Działania niepożądane są częste i zależą od dawki. Często występują obrzęki, bóle stawów, mrowienie i zespół cieśni nadgarstka. Głównym zagrożeniem metabolicznym jest nietolerancja glukozy i nowe przypadki cukrzycy.
Poważne ryzyko w określonych sytuacjach klinicznych. Wysokie dawki niemal podwoiły śmiertelność u pacjentów w ostrym stanie krytycznym. GH jest przeciwwskazany w czynnej chorobie nowotworowej.
Odrębny status prawny. HGH nie jest substancją kontrolowaną w USA, ale jego dystrybucja do niezatwierdzonych zastosowań stanowi przestępstwo federalne, a WADA zakazuje jego stosowania w każdym czasie.

Źródła

Pfizer. Genotropin (somatropin) for injection, prescribing information. DailyMed.
Eli Lilly and Company. Humatrope (somatropin) for injection, prescribing information. DailyMed.
Novo Nordisk. Norditropin (somatropin) injection, prescribing information. DailyMed.
EMD Serono. Serostim (somatropin) for injection, prescribing information. DailyMed.
Novo Nordisk. Sogroya (somapacitan-beco) injection, prescribing information. DailyMed.
Drug Enforcement Administration, Diversion Control Division. Human Growth Hormone. Drug and Chemical Evaluation Section fact sheet, July 2026. DEA.
21 U.S.C. 333(e), Prohibited distribution of human growth hormone. United States Code, 2023 edition. govinfo.
World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List 2026. WADA.
Molitch ME, Clemmons DR, Malozowski S, et al. Evaluation and treatment of adult growth hormone deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(6):1587–1609. PubMed.
Maison P, Griffin S, Nicoue-Beglah M, et al. Impact of growth hormone (GH) treatment on cardiovascular risk factors in GH-deficient adults: a metaanalysis of blinded, randomized, placebo-controlled trials. J Clin Endocrinol Metab. 2004;89(5):2192–2199. PubMed.
Abrams JY, Schonberger LB, Belay ED, et al. Lower risk of Creutzfeldt-Jakob disease in pituitary growth hormone recipients initiating treatment after 1977. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(10):E1666–E1669. PubMed.
Rudman D, Feller AG, Nagraj HS, et al. Effects of human growth hormone in men over 60 years old. N Engl J Med. 1990;323(1):1–6. PubMed.
Blackman MR, Sorkin JD, Münzer T, et al. Growth hormone and sex steroid administration in healthy aged women and men: a randomized controlled trial. JAMA. 2002;288(18):2282–2292. PubMed.
Liu H, Bravata DM, Olkin I, et al. Systematic review: the safety and efficacy of growth hormone in the healthy elderly. Ann Intern Med. 2007;146(2):104–115. PubMed.
Liu H, Bravata DM, Olkin I, et al. Systematic review: the effects of growth hormone on athletic performance. Ann Intern Med. 2008;148(10):747–758. PubMed.
Yarasheski KE, Campbell JA, Smith K, et al. Effect of growth hormone and resistance exercise on muscle growth in young men. Am J Physiol. 1992;262(3 Pt 1):E261–E267. PubMed.
Yarasheski KE, Zachwieja JJ, Campbell JA, Bier DM. Effect of growth hormone and resistance exercise on muscle growth and strength in older men. Am J Physiol. 1995;268(2 Pt 1):E268–E276. PubMed.
Meinhardt U, Nelson AE, Hansen JL, et al. The effects of growth hormone on body composition and physical performance in recreational athletes: a randomized trial. Ann Intern Med. 2010;152(9):568–577. PubMed.
Takala J, Ruokonen E, Webster NR, et al. Increased mortality associated with growth hormone treatment in critically ill adults. N Engl J Med. 1999;341(11):785–792. PubMed.
Carel JC, Ecosse E, Landier F, et al. Long-term mortality after recombinant growth hormone treatment for isolated growth hormone deficiency or childhood short stature: preliminary report of the French SAGhE study. J Clin Endocrinol Metab. 2012;97(2):416–425. PubMed.
Sävendahl L, Maes M, Albertsson-Wikland K, et al. Long-term mortality and causes of death in isolated GHD, ISS, and SGA patients treated with recombinant growth hormone during childhood in Belgium, The Netherlands, and Sweden: preliminary report of 3 countries participating in the EU SAGhE study. J Clin Endocrinol Metab. 2012;97(2):E213–E217. PubMed.

HGH (ludzki hormon wzrostu)