Roksadustat (nazwa kodowa FG-4592, także ASP1517; w Europie nazwa handlowa Evrenzo) to doustny lek stosowany w leczeniu niedokrwistości (anemii) wywołanej przewlekłą chorobą nerek (PChN). Zamiast wstrzykiwania erytropoetyny (EPO) – hormonu pobudzającego szpik kostny do wytwarzania krwinek czerwonych – lek sprawia, że organizm produkuje więcej własnej EPO poprzez uruchomienie szlaku wyczuwającego stężenie tlenu, który normalnie reaguje na niedotlenienie.
Lek jest zatwierdzony w Unii Europejskiej, Chinach, Japonii oraz kilku innych krajach, ale nie w Stanach Zjednoczonych: w sierpniu 2021 r. FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) wydała pismo odmowne (complete response letter) i zażądała przeprowadzenia dodatkowego badania klinicznego przed ponownym złożeniem wniosku. Ponieważ roksadustat zwiększa masę krwinek czerwonych, jest zabroniony w sporcie w każdym czasie zgodnie z Listą zabronionych substancji i metod Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) i pojawiał się już w sprawach dopingowych.
Na tej stronie podsumowano informacje z europejskiej charakterystyki produktu leczniczego, badań klinicznych oraz komunikatów organów regulacyjnych. Materiał ma wyłącznie charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.
| Właściwość | Szczegóły |
|---|---|
| Klasa leku | Inhibitor hydroksylazy prolinowej czynnika indukowanego hipoksją (HIF-PHI); doustny związek drobnocząsteczkowy |
| Marki / rejestracja | Evrenzo (Astellas) w UE od 18 sierpnia 2021 r.; po raz pierwszy zatwierdzony w Chinach, a następnie w Japonii |
| Droga podania | Tabletka doustna, przyjmowana trzy razy w tygodniu (nie w kolejnych dniach) |
| Dostępne dawki w UE | Tabletki 20, 50, 70, 100 i 150 mg |
| Dawka początkowa w UE (u pacjentów nieleczonych wcześniej ESA) | 70 mg trzy razy w tygodniu przy masie ciała poniżej 100 kg; 100 mg trzy razy w tygodniu przy masie ciała 100 kg lub większej |
| Okres półtrwania | ≈15 godz. efektywnego okresu półtrwania u pacjentów z PChN (ChPL w UE); ≈12 godz. u zdrowych ochotników |
| Główny mechanizm | Blokuje enzymy HIF-PH, zwiększając stężenie własnej EPO organizmu i obniżając stężenie hepcydyny |
| Status w USA | Niezatwierdzony przez FDA; pismo odmowne (complete response letter) wydane w sierpniu 2021 r. |
| Status WADA | Zabroniony w każdym czasie (S2.1.2, czynniki aktywujące HIF) |
Czym jest
Roksadustat to niewielka, niepeptydowa cząsteczka: kwas 2-[(4-hydroksy-1-metylo-7-fenoksyizochinolino-3-karbonylo)amino]octowy, o wzorze sumarycznym C₁₉H₁₆N₂O₅ i masie cząsteczkowej 352,3 g/mol (PubChem). Został opracowany przez firmę FibroGen we współpracy z Astellas i AstraZeneca (Dhillon, Drugs 2019).
Lek działa na komórkowy czujnik tlenu w organizmie. Komórki zawierają czynnik transkrypcyjny nazywany czynnikiem indukowanym hipoksją (HIF). Gdy stężenie tlenu jest prawidłowe, enzymy zwane hydroksylazami prolinowymi HIF (HIF-PH) oznaczają białko HIF do degradacji. Gdy tlenu brakuje, aktywność tych enzymów spada, HIF gromadzi się w komórce i włącza geny pomagające organizmowi przystosować się do niedotlenienia, w tym gen kodujący EPO.
Roksadustat odwracalnie blokuje enzymy HIF-PH, dzięki czemu HIF gromadzi się nawet przy prawidłowym stężeniu tlenu. Zgodnie z europejską charakterystyką produktu (ChPL) wywołuje to skoordynowaną odpowiedź organizmu (ChPL Evrenzo):
- wyższe stężenie własnej (endogennej) EPO;
- zmiany w białkach transportujących żelazo;
- spadek stężenia hepcydyny – hormonu blokującego wchłanianie żelaza, którego stężenie rośnie w przebiegu stanu zapalnego częstego w PChN;
- lepszą dostępność żelaza, większe stężenie hemoglobiny i większą masę krwinek czerwonych.
Na tym polega zasadnicza różnica względem wstrzykiwanych leków EPO (czynników stymulujących erytropoezę, ESA): roksadustat przyjmuje się doustnie, a jego działanie zachodzi na etapie poprzedzającym wytwarzanie EPO. W badaniach fazy 2 u pacjentów z PChN podnosił stężenie endogennej EPO „do wartości mieszczących się w zakresie fizjologicznym lub do niego zbliżonych” (Chen et al., NEJM 2019). W badaniach z udziałem zdrowych ochotników, podsumowanych przez Czocka i Kellera, stężenie EPO osiągało szczyt po około 8–12 godz. od przyjęcia dawki, a wyższe dawki rzędu 3–4 mg/kg mogły prowadzić do ponadfizjologicznych stężeń EPO (Czock & Keller, Clin Pharmacokinet 2022).
Farmakokinetyka
Na podstawie europejskiej charakterystyki produktu (ChPL Evrenzo) oraz przeglądu opublikowanych badań (Czock & Keller, Clin Pharmacokinet 2022):
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego (na czczo) | Zazwyczaj 2 godz. |
| Wpływ pokarmu | Stężenie maksymalne niższe o 25%; całkowita ekspozycja (AUC) bez zmian |
| Wiązanie z białkami osocza | ≈99%, głównie z albuminą |
| Pozorna objętość dystrybucji | 24 L w stanie stacjonarnym (ChPL) |
| Efektywny okres półtrwania u pacjentów z PChN | ≈15 godz. (ChPL) |
| Okres półtrwania u zdrowych ochotników | Średnio 11,8 godz. (zakres średnich z badań 9,6–16 godz.) u osób rasy białej; 12 godz. u Japończyków (przegląd) |
| Metabolizm | CYP2C8 i UGT1A9; główne metabolity to hydroksyroksadustat i O-glukuronid roksadustatu |
| Wydalanie (znakowanie izotopowe, osoby zdrowe) | Odzyskano 96% dawki: 50% w kale, 46% w moczu; poniżej 2% w postaci niezmienionej w moczu |
| Usuwanie podczas hemodializy | Nieistotne |
Przy dawkowaniu trzy razy w tygodniu stan stacjonarny (steady state) osiągany jest w ciągu około jednego tygodnia (3 dawki) przy minimalnej kumulacji leku. Wiek, płeć, rasa, masa ciała, czynność nerek ani status dializoterapii nie miały klinicznie istotnego wpływu na ekspozycję u pacjentów z PChN. W umiarkowanym upośledzeniu czynności wątroby (klasa B w skali Childa-Pugha) całkowita ekspozycja była wyższa o 23%, a ekspozycja na frakcję niezwiązaną o 70%, dlatego ChPL zaleca w tej grupie zmniejszenie dawki początkowej o połowę.
Mimo krótkiego okresu półtrwania w osoczu, śladowe ilości leku można wykryć w moczu przez wiele miesięcy. W badaniu przeprowadzonym przez laboratoria antydopingowe roksadustat był nadal wykrywalny 8 miesięcy po przyjęciu pojedynczej dawki (w stężeniu poniżej 10 pg/mL) oraz 9–18 miesięcy po zakończeniu przez pacjentów z niedokrwistością leczenia dawkami 70–100 mg trzy razy w tygodniu (Sobolevsky et al., Drug Test Anal 2025).
Zatwierdzone zastosowanie medyczne
W UE lek Evrenzo jest wskazany u osób dorosłych w leczeniu objawowej niedokrwistości związanej z PChN, zarówno u pacjentów dializowanych, jak i niedializowanych. Leczenie rozpoczyna lekarz mający doświadczenie w leczeniu niedokrwistości, po uprzednim wykluczeniu innych przyczyn anemii i upewnieniu się, że zapasy żelaza są wystarczające (ChPL Evrenzo).
| Element dawkowania według ChPL (UE) | Szczegóły |
|---|---|
| Schemat podawania | Trzy razy w tygodniu, nie w kolejnych dniach |
| Docelowe stężenie hemoglobiny | 10–12 g/dL |
| Dawka początkowa u osób nieleczonych wcześniej ESA | 70 mg (poniżej 100 kg) lub 100 mg (100 kg lub więcej) |
| Dawka początkowa przy zmianie leczenia z ESA | 70–200 mg, w zależności od średniej dawki ESA z ostatnich 4 tygodni |
| Stopnie dawkowania | 20–40–50–70–100–150–200–250–300–400 mg (400 mg wyłącznie u pacjentów dializowanych) |
| Dawka maksymalna bez dializoterapii | 3 mg/kg lub 300 mg na dawkę (w zależności od tego, która wartość jest mniejsza) |
| Dawka maksymalna podczas dializoterapii | 3 mg/kg lub 400 mg na dawkę (w zależności od tego, która wartość jest mniejsza) |
| Kontrola stężenia hemoglobiny | Co 2 tygodnie do uzyskania stabilizacji, następnie co 4 tygodnie |
| Zasada przy szybkim wzroście | Natychmiast obniżyć dawkę o jeden stopień, jeśli stężenie hemoglobiny wzrośnie o ponad 2 g/dL w ciągu 4 tygodni |
| Zasada zakończenia leczenia | Nie kontynuować powyżej 24 tygodni w przypadku braku istotnej odpowiedzi ze strony hemoglobiny |
Zgodnie z ChPL zmiana leczenia na roksadustat u pacjentów dializowanych w stabilnym stanie leczonych ESA powinna być rozważana wyłącznie wtedy, gdy istnieje uzasadniona przyczyna kliniczna, ponieważ w tej grupie zaobserwowano niepokojące sygnały dotyczące ryzyka sercowo-naczyniowego i śmiertelności (zob. niżej). Nie zaleca się łączenia roksadustatu z lekami z grupy ESA, ponieważ takiego skojarzenia nie badano.
Status regulacyjny
- Unia Europejska: dopuszczony do obrotu 18 sierpnia 2021 r. (Astellas Pharma Europe); ostatnie przedłużenie pozwolenia 30 marca 2026 r. (ChPL Evrenzo).
- Chiny i Japonia: Chiny jako pierwsze państwo zatwierdziły lek do leczenia niedokrwistości w PChN u pacjentów wymagających dializ (Dhillon, Drugs 2019). Do sierpnia 2021 r. firma FibroGen informowała o rejestracjach w Chinach, Japonii, Chile i Korei Południowej zarówno u pacjentów dializowanych, jak i niedializowanych (FibroGen 8-K, 2021).
- Stany Zjednoczone: Komitet Doradczy ds. Leków Sercowo-Naczyniowych i Nerkowych przy FDA zebrał się 15 lipca 2021 r., aby omówić wniosek rejestracyjny dla roksadustatu (NDA 213805) (Federal Register, 2021). Dnia 11 sierpnia 2021 r. firma FibroGen poinformowała o otrzymaniu pisma odmownego (complete response letter): FDA odmówiła zatwierdzenia wniosku w obecnej formie i zażądała przeprowadzenia dodatkowego badania klinicznego przed ponownym złożeniem dokumentacji (FibroGen 8-K, 2021).
Co pokazują badania
Niedokrwistość w PChN bez dializoterapii
W badaniu fazy 3 przeprowadzonym w 29 ośrodkach w Chinach 154 pacjentów ze stężeniem hemoglobiny 7,0–10,0 g/dL zrandomizowano w stosunku 2:1 do grupy otrzymującej roksadustat lub placebo trzy razy w tygodniu przez 8 tygodni, po czym następowała 18-tygodniowa faza otwarta, w której wszyscy przyjmowali roksadustat (Chen et al., NEJM 2019):
| Punkt końcowy (tygodnie 7–9) | Roksadustat | Placebo |
|---|---|---|
| Zmiana stężenia hemoglobiny | +1,9 g/dL | −0,4 g/dL (P poniżej 0,001) |
| Zmiana stężenia hepcydyny | −56,1 ng/mL | −15,1 ng/mL |
| Zmiana stężenia cholesterolu całkowitego | −40,6 mg/dL | −7,7 mg/dL |
W grupie roksadustatu częściej występowały hiperkaliemia (wysokie stężenie potasu) oraz kwasica metaboliczna.
Globalny program badań klinicznych połączył trzy badania kontrolowane placebo (ALPS, ANDES, OLYMPUS; 2386 pacjentów przyjmujących roksadustat, 1884 przyjmujących placebo) oraz jedno otwarte badanie porównawcze z darbepoetyną alfa (DOLOMITES) (ChPL Evrenzo):
| Punkt końcowy | Roksadustat | Grupa porównawcza |
|---|---|---|
| Odpowiedź hemoglobiny w pierwszych 24 tygodniach, vs placebo | 80,2% | 8,7% |
| Zmiana stężenia hemoglobiny do tygodni 28–36, vs placebo | +1,91 g/dL | +0,14 g/dL |
| Leczenie ratunkowe (transfuzja, żelazo dożylne lub ESA), vs placebo | 8,9% | 31,1% (HR 0,19; 95% CI 0,16–0,23) |
| Odpowiedź hemoglobiny, vs darbepoetyna (DOLOMITES) | 89,5% | 78,0% (równoważność – non-inferiority) |
Niedokrwistość u pacjentów dializowanych
W chińskim badaniu fazy 3 obejmującym 305 pacjentów już dializowanych i leczonych epoetyną alfa uczestników zrandomizowano w stosunku 2:1 do zmiany leczenia na roksadustat lub kontynuacji epoetyny alfa przez 26 tygodni (Chen et al., NEJM 2019). Stężenie hemoglobiny wzrosło o 0,7 g/dL w grupie roksadustatu wobec 0,5 g/dL w grupie epoetyny alfa (różnica 0,2 g/dL; 95% CI −0,02 do 0,5), co spełniło kryterium równoważności (non-inferiority). Roksadustat obniżył stężenie hepcydyny i cholesterolu LDL (różnica −18 mg/dL; 95% CI −23 do −13). W grupie roksadustatu częstsze były hiperkaliemia i zakażenia górnych dróg oddechowych, natomiast w grupie epoetyny alfa częściej występowało nadciśnienie tętnicze.
Cztery globalne badania porównujące roksadustat z lekami z grupy ESA (PYRENEES, SIERRAS, HIMALAYAS, ROCKIES; 2354 pacjentów przyjmujących roksadustat, 2360 przyjmujących ESA) przyniosły następujące łączne wyniki (ChPL Evrenzo):
| Sytuacja kliniczna | Zmiana hemoglobiny, roksadustat | Zmiana hemoglobiny, ESA | Różnica (95% CI) |
|---|---|---|---|
| Niedawno rozpoczęta dializoterapia, wyrównywanie niedokrwistości | +2,17 g/dL | +1,89 g/dL | 0,28 (0,11–0,45) |
| Stabilna dializoterapia, zmiana leczenia z ESA | +0,58 g/dL | +0,28 g/dL | 0,30 (0,23–0,37) |
W obu populacjach pacjentów z chorobą nerek roksadustat obniżał stężenie cholesterolu LDL i HDL, zmniejszał stężenie hepcydyny i ferrytyny oraz podnosił stężenie żelaza w surowicy.
Bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe i śmiertelność
Kluczowym zagadnieniem w przypadku każdego leku na niedokrwistość w PChN jest ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych i zgonu. W europejskiej ChPL przedstawiono łączną metaanalizę niezależnie zweryfikowanych poważnych niepożądanych zdarzeń sercowo-naczyniowych (MACE: zgon, zawał serca lub udar mózgu) u 8984 pacjentów (ChPL Evrenzo):
| Zbiór danych (analiza w trakcie leczenia – on-treatment) | HR dla MACE (95% CI) | HR dla zgonu z jakiejkolwiek przyczyny (95% CI) |
|---|---|---|
| Pacjenci niedializowani, vs placebo | 1,26 (1,02–1,55) | 1,16 (0,90–1,50) |
| Wyrównywanie niedokrwistości, vs ESA | 0,79 (0,61–1,02) | 0,78 (0,57–1,05) |
| Pacjenci stabilnie dializowani po zmianie z ESA, vs ESA | 1,18 (1,00–1,38) | 1,23 (1,02–1,49) |
Ogólny wniosek w ChPL brzmi, że ryzyko sercowo-naczyniowe i ryzyko zgonu są porównywalne z terapią ESA, jednak ryzyka względem placebo u pacjentów niedializowanych „nie można było oszacować z wystarczającą pewnością”. Jako czynniki mogące zwiększać ryzyko wskazano brak odpowiedzi na leczenie oraz zmianę terapii u stabilnych pacjentów dializowanych leczonych wcześniej ESA.
Zespoły mielodysplastyczne
W badaniu fazy 3 MATTERHORN 140 uzależnionych od transfuzji pacjentów z zespołami mielodysplastycznymi (MDS – grupą nowotworów szpiku kostnego) niższego ryzyka zrandomizowano w stosunku 3:2 do grupy roksadustatu lub placebo (Mittelman et al., Am J Hematol 2024). Badanie przerwano po analizie okresowej: niezależność od transfuzji przez co najmniej 56 dni osiągnęło 47,5% osób przyjmujących roksadustat wobec 33,3% w grupie placebo (p = 0,217, różnica nieistotna statystycznie). Nowe kontrolowane placebo badanie fazy 3 w MDS u pacjentów z dużym zapotrzebowaniem na transfuzje zarejestrowano w lipcu 2026 r., ale rekrutacja jeszcze się nie rozpoczęła (ClinicalTrials.gov NCT07722988).
Wydolność sportowa
W żadnym kontrolowanym badaniu z udziałem ludzi nie oceniano wpływu roksadustatu na wydolność fizyczną. U myszy dawka 30 mg/kg podawana trzy razy w tygodniu przez 5 tygodni zwiększała stężenie hemoglobiny i wydłużała czas biegu o wysokiej intensywności na bieżni aż do wyczerpania, nie zmieniając przy tym masy mięśniowej (Takemura et al., Physiol Rep 2025). Korzyść ta znikała po rozcieńczeniu krwi myszy z powrotem do stężenia hemoglobiny obserwowanego w grupie kontrolnej, co dowodzi, że efekt wynikał ze zwiększonej liczby krwinek czerwonych, a nie z bezpośredniego działania na mięśnie. Są to dane z badań na zwierzętach i nie pokazują, jak lek działa u ludzi.
Działania niepożądane i ryzyko
Dane w europejskiej ChPL opierają się na grupie 3542 pacjentów niedializowanych oraz 3353 pacjentów dializowanych (ChPL Evrenzo). Najczęstszymi działaniami niepożądanymi były:
| Działanie niepożądane | Częstość przy stosowaniu roksadustatu |
|---|---|
| Nadciśnienie tętnicze | 13,9% |
| Zakrzepica dostępu naczyniowego (pacjenci dializowani) | 12,8% |
| Biegunka | 11,8% |
| Obrzęki obwodowe | 11,7% |
| Hiperkaliemia | 10,9% |
| Nudności | 10,2% |
Najczęstszymi ciężkimi działaniami niepożądanymi były sepsa (3,4%), hiperkaliemia (2,5%), nadciśnienie tętnicze (1,4%) oraz zakrzepica żył głębokich (1,2%).
Zakrzepy krwi i udar mózgu
ChPL ostrzega przed incydentami zakrzepowo-zatorowymi w naczyniach, w tym zakrzepicą żył głębokich (ZŻG), zatorowością płucną oraz zawałem mózgu (udarem mózgu spowodowanym niedrożnością tętnicy). Większość z nich miała ciężki przebieg, a zgłaszano również udary zakończone zgonem. W części incydentów mózgowo-naczyniowych obserwowano szybki wzrost stężenia hemoglobiny.
| Zdarzenie | Roksadustat | Grupa porównawcza |
|---|---|---|
| ZŻG, pacjenci niedializowani | 1,0% | 0,2% (placebo) |
| ZŻG, pacjenci dializowani | 1,3% | 0,3% (ESA) |
| Zatorowość płucna, pacjenci niedializowani | 0,4% | 0,2% (placebo) |
| Zakrzepica dostępu naczyniowego, pacjenci dializowani | 12,8% | 10,2% (ESA) |
Zakrzepy w obrębie dostępu naczyniowego występowały najczęściej w pierwszych 12 tygodniach leczenia, zwłaszcza przy stężeniu hemoglobiny powyżej 12 g/dL lub wzroście przekraczającym 2 g/dL w ciągu 4 tygodni.
Drgawki
Drgawki wystąpiły u 1,1% pacjentów niedializowanych przyjmujących roksadustat wobec 0,2% w grupie placebo oraz u 2,0% pacjentów dializowanych wobec 1,6% w grupie ESA. ChPL zaleca zachowanie ostrożności u osób z padaczką lub drgawkami w wywiadzie, a także ostrożność podczas prowadzenia pojazdów.
Zakażenia i sepsa
Sepsa (uogólniona reakcja organizmu na zakażenie mogąca prowadzić do niewydolności narządowej) wystąpiła u 2,1% pacjentów niedializowanych przyjmujących roksadustat wobec 0,4% w grupie placebo oraz u 3,4% badanych w obu grupach w badaniach z udziałem osób dializowanych. Zgłaszano przypadki śmiertelne. Najczęstszymi ciężkimi zakażeniami były zapalenie płuc i zakażenia układu moczowego.
Tarczyca, skóra i inne działania
- Wtórna niedoczynność tarczycy: zgłaszano przypadki wtórnej (ośrodkowej) niedoczynności tarczycy z obniżonym stężeniem TSH; ustępowały one po odstawieniu roksadustatu.
- Ciężka reakcja skórna: po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano uogólnione złuszczające zapalenie skóry.
- Częstość akcji serca: w szczegółowym badaniu odstępu QT u osób zdrowych nie stwierdzono wydłużenia odstępu QT, jednak częstość akcji serca wzrastała maksymalnie o 9–10 uderzeń na minutę przy dawce 2,75 mg/kg oraz o 15–18 uderzeń na minutę przy dawce 5 mg/kg.
- Nadmiar krwinek czerwonych: ChPL wskazuje, że niewłaściwe stosowanie leku może prowadzić do nadmiernego wzrostu objętości masy erytrocytarnej (hematokrytu), co grozi zagrażającymi życiu powikłaniami sercowo-naczyniowymi.
Ciąża i karmienie piersią
Roksadustat jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży oraz podczas karmienia piersią, a we wcześniejszym okresie ciąży nie jest zalecany. Badania na zwierzętach wykazały toksyczny wpływ na rozrodczość, dlatego kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować wysoce skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia i przez co najmniej tydzień po przyjęciu ostatniej dawki. U szczurów obserwowano zmiany w męskich narządach rozrodczych; wpływ na płodność u mężczyzn pozostaje nieznany.
Wyniki badań toksykologicznych na zwierzętach
W 26-tygodniowych badaniach na szczurach przy ekspozycji kilkukrotnie przekraczającej ekspozycję u ludzi w ChPL opisano nie w pełni odwracalne uszkodzenie zastawek serca oraz martwicę mózgu u kilku zwierząt. W 2-letnim badaniu na myszach odnotowano wzrost częstości raka płuca przy ekspozycji wynoszącej około 1–3-krotność ekspozycji u ludzi. Zmian tych nie zaobserwowano w badaniach klinicznych.
Interakcje
- Wiązacze fosforanów i kationy wielowartościowe: sewelamer i octan wapnia zmniejszały ekspozycję na roksadustat (AUC) odpowiednio o 67% i 46%. Roksadustat należy przyjmować co najmniej 1 godzinę po zażyciu wiązaczy fosforanów lub preparatów zawierających wapń, żelazo, magnez albo glin (z wyjątkiem lantanu).
- Statyny: roksadustat w dawce 200 mg zwiększał ekspozycję na symwastatynę 1,8-krotnie, na rozuwastatynę 2,9-krotnie, a na atorwastatynę 2,0-krotnie. Należy monitorować działania niepożądane statyn i w razie potrzeby zmniejszyć ich dawkę.
- Modulatory CYP2C8 i UGT1A9: gemfibrozyl lub probenecyd zwiększały ekspozycję na roksadustat 2,3-krotnie; przy rozpoczynaniu lub kończeniu ich stosowania należy kontrolować stężenie hemoglobiny.
Kto nie powinien go stosować
Jako przeciwwskazania ChPL wymienia nadwrażliwość na roksadustat, orzeszki ziemne lub soję (tabletki zawierają lecytynę sojową), trzeci trymestr ciąży oraz okres karmienia piersią. Lek nie jest zalecany w ciężkiej niewydolności wątroby (klasa C w skali Childa-Pugha), a bezpieczeństwo stosowania u osób poniżej 18. roku życia nie zostało określone.
Status prawny i stosowanie w sporcie
WADA wymienia roksadustat z nazwy w sekcji S2.1.2 „Czynniki aktywujące czynnik indukowany hipoksją (HIF)”, obok daprodustatu, molidustatu, wadadustatu, kobaltu i ksenonu. Jest on zabroniony w każdym czasie (zarówno podczas zawodów, jak i poza nimi) i należy do substancji nieokreślonych (Lista zabronionych substancji i metod WADA 2026).
Wykrywanie leku w kontrolach antydopingowych ma dwie istotne cechy:
- Długie okno wykrywalności. Bardzo niskie stężenia mogą utrzymywać się w moczu przez wiele miesięcy. U jednego ze sportowców, który przyznał się do przyjmowania roksadustatu przez niemal rok, wielokrotnie uzyskiwano dodatnie wyniki testów na przestrzeni 15 miesięcy, przy czym pierwsze badanie wykonano 12 miesięcy po odstawieniu leku (Sobolevsky et al., Drug Test Anal 2025).
- Możliwość zanieczyszczenia suplementów. W sprawie jednej z wyczynowych zawodniczek wykryto roksadustat w bardzo niskich, zmiennych stężeniach w stosowanym przez nią kolagenie w proszku, a u ochotnika przyjmującego ten preparat uzyskano dodatnie próbki moczu. Autorzy uznali te wyniki za zgodne ze scenariuszem zanieczyszczenia produktu (Alvarez et al., J Pharm Biomed Anal 2024).
Najważniejsze informacje
- Doustny sposób na zwiększenie własnej EPO organizmu. Roksadustat blokuje hydroksylazę prolinową HIF, naśladując reakcję organizmu na niedobór tlenu, co podnosi stężenie EPO i jednocześnie poprawia wykorzystanie żelaza.
- Zatwierdzony w leczeniu niedokrwistości w PChN poza USA. Lek jest dopuszczony do obrotu w UE, Chinach, Japonii i innych krajach; FDA odmówiła rejestracji w 2021 r., żądając dalszych badań klinicznych.
- Skutecznie podnosi stężenie hemoglobiny, ale ma niejednoznaczny profil bezpieczeństwa. Dorównuje wstrzykiwanym lekom z grupy ESA pod względem wpływu na hemoglobinę, jednak częstość zdarzeń MACE była wyższa niż w grupie placebo u pacjentów niedializowanych (HR 1,26 w analizie on-treatment), a śmiertelność całkowita była wyższa u stabilnych pacjentów dializowanych przestawionych z ESA (HR 1,23) – co według ChPL wymaga ostrożnej interpretacji.
- Zakrzepy, drgawki i sepsa należą do ostrzeżeń w ChPL. Szybki wzrost stężenia hemoglobiny oraz wartości przekraczające poziom docelowy wiążą się z incydentami zakrzepowymi, dlatego ChPL wymaga ścisłego monitorowania hemoglobiny.
- Brak danych dotyczących wydolności u ludzi. Jedyne dowody dotyczące wysiłku fizycznego pochodzą z badań na myszach, u których poprawa wynikała wyłącznie z wyższego stężenia hemoglobiny.
- Zabroniony w sporcie i wykrywalny przez wiele miesięcy. WADA zakazuje jego stosowania w każdym czasie, a śladowe ilości w moczu mogą utrzymywać się ponad rok po długotrwałym przyjmowaniu.
Źródła
- Astellas Pharma Europe. Evrenzo (roxadustat) film-coated tablets: summary of product characteristics. European Medicines Agency; first authorized August 18, 2021, renewed March 30, 2026. EMA.
- Dhillon S. Roxadustat: first global approval. Drugs. 2019;79(5):563–572. PubMed.
- Chen N, Hao C, Peng X, et al. Roxadustat for anemia in patients with kidney disease not receiving dialysis. N Engl J Med. 2019;381(11):1001–1010. PubMed.
- Chen N, Hao C, Liu BC, et al. Roxadustat treatment for anemia in patients undergoing long-term dialysis. N Engl J Med. 2019;381(11):1011–1022. PubMed.
- Czock D, Keller F. Clinical pharmacokinetics and pharmacodynamics of roxadustat. Clin Pharmacokinet. 2022;61(3):347–362. PubMed.
- Mittelman M, Henry DH, Glaspy JA, et al. Roxadustat versus placebo for patients with lower-risk myelodysplastic syndrome: MATTERHORN phase 3, double-blind, randomized controlled trial. Am J Hematol. 2024;99(9):1778–1789. PubMed.
- Kyntra Bio. A study to investigate the efficacy and safety of roxadustat (FG-4592) for treating anemia in participants with myelodysplastic syndromes (MDS). NCT07722988; first posted July 23, 2026. ClinicalTrials.gov.
- Takemura K, Odawara M, Nishi H, et al. Pharmacological prolyl hydroxylase inhibition enhances high-intensity exercise capacity in mice. Physiol Rep. 2025;13(13):e70464. PubMed.
- Sobolevsky T, Fedoruk M, Dellanna F, et al. Long-term excretion of roxadustat in urine. Drug Test Anal. 2025;17(7):1088–1092. PubMed.
- Alvarez JC, Etting I, Gheddar L, et al. Hair and dietary supplements testing to identify contamination with roxadustat in an adverse analytical finding. J Pharm Biomed Anal. 2024;239:115915. PubMed.
- FibroGen, Inc. FibroGen receives complete response letter from the FDA for roxadustat for anemia of chronic kidney disease. Form 8-K, Exhibit 99.1; August 11, 2021. SEC.
- Food and Drug Administration. Cardiovascular and Renal Drugs Advisory Committee; notice of meeting; establishment of a public docket; request for comments. Federal Register. May 21, 2021;86:27626 (FR Doc 2021-10751). Federal Register.
- World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List: International Standard. In effect January 1, 2026. WADA 2026 Prohibited List.
- National Center for Biotechnology Information. PubChem compound summary for CID 11256664, roxadustat. PubChem.