β-Hydroksy-β-metylomaślan (HMB) to metabolit aminokwasu leucyny. Organizm wytwarza go samodzielnie w niewielkich ilościach, a w sprzedaży jest on dostępny jako suplement diety — w postaci soli wapniowej (HMB-Ca) lub „wolnego kwasu” (HMB-FA). Jest promowany głównie pod kątem rozbudowy masy mięśniowej, siły i regeneracji, a ponadto stanowi składnik niektórych preparatów do żywienia medycznego przeznaczonych dla osób starszych lub chorych.

Najważniejszy fakt jest taki, że dowody naukowe różnią się w zależności od badanej populacji. U młodych dorosłych wykonujących trening oporowy połączone wyniki badań wykazują niewielki lub zerowy dodatkowy przyrost beztłuszczowej masy ciała bądź siły. U starszych dorosłych oraz u osób tracących masę mięśniową wskutek choroby lub unieruchomienia w łóżku niektóre metaanalizy wykazują niewielkie korzyści. Jedno badanie z 2014 r., w którym donoszono o dużych przyrostach u wytrenowanych mężczyzn, zostało publicznie zakwestionowane przez innych badaczy.

Ta strona podsumowuje informacje zawarte w badaniach klinicznych, metaanalizach oraz dokumentach organów regulacyjnych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa	Metabolit leucyny; składnik suplementów diety
Postacie	Sól wapniowa (HMB-Ca); wolny kwas (HMB-FA)
Droga podania	Doustna
Dawka stosowana w większości badań	3 g/dobę, zwykle podzielone na kilka porcji; badany zakres 1,5–6 g/dobę
Okres półtrwania w osoczu	≈2,4 h po podaniu 1 g HMB-Ca w jednym badaniu; 2,5 h (wolny kwas) wobec 3,2 h (sól wapniowa) w innym
Wytwarzanie w organizmie	Około 5% leucyny ulega przekształceniu w HMB
Status w USA	Sprzedawany jako suplement diety; FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) nie zatwierdza suplementów przed wprowadzeniem do sprzedaży
Status WADA	Niewymieniony na Liście zabronionych substancji i metod z 2026 r.

Czym jest

Leucyna jest jednym z trzech aminokwasów rozgałęzionych. W organizmie ulega najpierw przekształceniu w α-ketoizokapronian (KIC). Większość KIC jest rozkładana na innej drodze metabolicznej i tylko około 5% leucyny przekształca się ostatecznie w HMB z udziałem enzymu dioksygenazy KIC (stanowisko ISSN, 2025).

W suplementach występują dwie postacie tego związku:

Postać	Opis	Uwagi
HMB-Ca	Sól wapniowa HMB, zwykle w kapsułkach lub proszku	Do 2011 r. we wszystkich opublikowanych badaniach stosowano tę postać
HMB-FA	Wolny kwas, po raz pierwszy opisany w 2011 r. i badany w postaci żelu	W niektórych badaniach szybciej dociera do krwi i osiąga wyższe stężenia maksymalne; późniejsze porównania dają niejednoznaczne wyniki

Pierwsze opublikowane badania treningowe nad HMB ukazały się w 1996 r. W dwóch niewielkich badaniach dawka 1,5 lub 3 g/dobę zmniejszała wydalany z moczem wskaźnik rozpadu białek mięśniowych (3-metylohistydynę) oraz zwiększała podnoszony ciężar lub beztłuszczową masę ciała w porównaniu z brakiem suplementacji HMB (Nissen et al., J Appl Physiol 1996). Pierwsze badanie obejmowało 41 uczestników przez 3 tygodnie, a drugie — 28 uczestników przez 7 tygodni.

Mechanizm działania

Proponowany mechanizm polega na podwójnym wpływie na białka mięśniowe: nasileniu syntezy i hamowaniu rozpadu. W badaniu ze znacznikami izotopowymi u ludzi podanie 3,42 g HMB-FA (co odpowiada 2,42 g samego HMB) zwiększyło syntezę białek mięśniowych o 70%, wobec 110% po podaniu takiej samej ilości leucyny. HMB zmniejszył również rozpad białek mięśniowych o 57% (Wilkinson et al., J Physiol 2013). Są to doraźne pomiary po pojedynczej dawce. Same w sobie nie dowodzą one, że mięśnie rosną szybciej w trakcie wielomiesięcznego treningu.

Farmakokinetyka

Większość danych kinetycznych pochodzi z dwóch niewielkich badań u ludzi:

Badanie	Dawka i postać	Czas do osiągnięcia szczytu	Okres półtrwania
Vukovich et al., 2001, 8 mężczyzn	1 g HMB (kapsułka)	2,0 h	2,37 h
Vukovich et al., 2001, 8 mężczyzn	3 g HMB z wodą	1,0 h	2,38 h
Vukovich et al., 2001, ci sami mężczyźni	3 g HMB z 75 g glukozy	1,94 h	2,69 h
Fuller et al., 2011, po 8 dorosłych na badanie	1 g HMB-Ca w kapsułce	128 min	3,17 h
Fuller et al., 2011	Równoważna dawka HMB-FA w żelu, połknięta	38 min	2,50 h

Inne wnioski z tych badań:

Stężenie HMB w osoczu powracało do wartości wyjściowej po około 9 h od przyjęcia dawki.
Około 14% dawki 1 g oraz 27–29% dawki 3 g pojawiało się w moczu. Pozostała część ulegała zatrzymaniu w organizmie do dalszych przemian metabolicznych.
Przyjęcie HMB łącznie z glukozą opóźniało i obniżało stężenie maksymalne.
Żel z wolnym kwasem osiągał wyższe stężenie maksymalne niż sól wapniowa (249 vs 131 μmol/L), a autorzy odnotowali niemal dwukrotnie większe pole pod krzywą stężenia w czasie.

W stanowisku Międzynarodowego Towarzystwa Żywienia w Sporcie (ISSN) z 2025 r. zauważono, że HMB-FA „wydaje się prowadzić do szybszego i większego pojawiania się” HMB we krwi, „choć nowsze wyniki są niejednoznaczne” (Rathmacher et al., JISSN 2025).

Status regulacyjny

W USA HMB jest sprzedawany jako suplement diety. Zgodnie z ustawą Dietary Supplement Health and Education Act z 1994 r. FDA nie ma uprawnień do zatwierdzania suplementów diety przed wprowadzeniem ich do obrotu. Za bezpieczeństwo produktów i prawidłowe oznakowanie odpowiadają producenci (pytania i odpowiedzi FDA dotyczące suplementów diety).

HMB nie figuruje na Liście zabronionych substancji i metod WADA 2026.

Co pokazują badania

Młodzi dorośli wykonujący trening oporowy

Połączone dowody naukowe u młodych, zdrowych osób trenujących siłowo są słabe.

Metaanaliza	Badania i uczestnicy	Główny wniosek
Rowlands & Thomson, 2009	9 badań, 14 porównań, 394 mężczyzn	Niewielki przyrost siły dolnej części ciała u niewytrenowanych mężczyzn (9,9% ± 5,9%, 90% granice ufności); znikomy wpływ na siłę u wytrenowanych mężczyzn; znikomy wpływ na masę tkanki tłuszczowej i beztłuszczową masę ciała
Jakubowski et al., 2020	11 analizowanych badań, 302 uczestników w wieku 18–45 lat	Całkowita masa ciała +0,34 kg (95% CI 0,03–0,66); beztłuszczowa masa ciała +0,29 kg (95% CI −0,01 do 0,60; p = 0,06, wynik nieistotny statystycznie); brak istotnego wpływu na masę tkanki tłuszczowej lub siłę

Jakubowski i wsp. wymagali dawki 3 g/dobę oraz co najmniej 3 tygodni treningu całego ciała. Autorzy podsumowali, że HMB nie poprawia składu ciała ani siły podczas treningu oporowego u młodych dorosłych.

W pragmatycznym, podwójnie zaślepionym badaniu przetestowano dostępne na rynku produkty u 40 wytrenowanych siłowo mężczyzn podczas 8 tygodni treningu (Teixeira et al., MSSE 2019). W stanowisku ISSN podano, że dawka HMB wynosiła 3 g/dobę. Mężczyzn zrandomizowano do grup przyjmujących HMB-FA (n = 11), HMB-Ca (n = 9), inny metabolit leucyny o nazwie α-HICA (n = 10) albo placebo (n = 10). Grubość mięśni, siła i moc wzrosły pod wpływem treningu we wszystkich grupach, ale żaden suplement nie zmienił żadnego z ocenianych parametrów w porównaniu z placebo.

Badanie Wilson i wsp. z 2014 r. nad wolnym kwasem i spór wokół niego

Jedno badanie wyraźnie odbiega wynikami od pozostałych. Wilson i wsp. zrandomizowali 24 wytrenowanych siłowo mężczyzn do grupy przyjmującej 3 g/dobę HMB-FA (trzy porcje po 1 g) lub placebo podczas 12 tygodni treningu. Program obejmował 8-tygodniową fazę periodyzowaną, 2-tygodniową fazę celowego przeciążenia treningowego („overreaching”) oraz 2-tygodniowe zmniejszenie obciążeń (taper). Dietę kontrolowano tak, by dostarczała 25% energii z białka, 50% z węglowodanów i 25% z tłuszczów. Końcowa analiza objęła 11 mężczyzn przyjmujących HMB-FA oraz 9 przyjmujących placebo (Wilson et al., Eur J Appl Physiol 2014).

Punkt końcowy po 12 tygodniach	HMB-FA	Placebo
Beztłuszczowa masa ciała	+7,4 ± 4,2 kg	+2,1 ± 6,1 kg
Siła całkowita (wyciskanie leżąc, przysiad, martwy ciąg)	+77,1 ± 18,4 kg	+25,3 ± 22,0 kg
Moc w wyskoku dosiężnym	+991 ± 168 W	+630 ± 167 W
Zmiana aktywności kinazy kreatynowej w fazie przeciążenia	−6 ± 91 j.m./L	+277 ± 229 j.m./L

Badanie było częściowo finansowane przez firmę Metabolic Technologies Inc. (MTI), a trzech jego autorów było pracownikami MTI (pełny tekst w PMC). Jak wynika z oświadczeń o konflikcie interesów w stanowisku ISSN z 2025 r., firma MTI do niedawna wprowadzała na rynek zarówno HMB-Ca, jak i HMB-FA.

To samo badanie (ClinicalTrials.gov NCT01508338) obejmowało również ramię z ATP oraz ramię łączące HMB-FA z ATP. Ich wyniki opublikowano osobno, w tym w pracy z 2016 r. informującej o przyroście beztłuszczowej masy ciała o 12,7% podczas stosowania kombinacji obu składników (Lowery et al., J Strength Cond Res 2016).

Późniejsze opublikowane komentarze:

List 18 badaczy (2017). Grupa kierowana przez Stuarta Phillipsa opublikowała w tym samym czasopiśmie list dotyczący pracy o połączeniu HMB-FA z ATP (Phillips et al., J Strength Cond Res 2017).
List wskazujący na rozbieżności (2017). Gentles i Phillips zauważyli, że wszystkie trzy publikacje pochodziły z jednego badania ze wspólną grupą placebo (Gentles & Phillips, Nutr Metab 2017). Zwrócili uwagę na trzy kwestie. Po pierwsze, protokoły suplementacji różniły się między poszczególnymi artykułami a rejestracją badania. Po drugie, grupa placebo liczyła różną liczbę uczestników w poszczególnych publikacjach bez wyjaśnienia przyczyny. Po trzecie, wartości średnie i odchylenia standardowe dla wieku oraz siły względnej były niemal identyczne we wszystkich trzech próbach.
Odpowiedź autora (2017). Wilson odpowiedział, że „nie było żadnych rozbieżności” (Wilson, Nutr Metab 2017). Stwierdził, że w tabeli autorów krytycznego listu błędnie opisano dane wyjściowe z jednej pracy, i podał skorygowane wartości. Wyjaśnił, że w publikacji dotyczącej ATP wykorzystano późniejszą kohortę z dwoma dodatkowymi uczestnikami w grupie placebo. Dodał również, że wszystkie grupy przyjmowały ten sam codzienny schemat złożony z trzech saszetek żelu i jednej kapsułki, zawierających substancję czynną lub placebo.
Wykluczenie z metaanalizy (2020). Jakubowski i wsp. stwierdzili, że badanie Wilson 2014 (przyrost beztłuszczowej masy ciała o 7,4 kg) oraz wcześniejsze badanie (≈9,3 kg) powodowały wyraźną asymetrię wykresu lejkowego (funnel plot). Wykluczyli oba badania z analizy zbiorczej i określili takie wyniki jako „niepowtarzalne w typowych warunkach”.
Stanowisko ISSN (2025). W stanowisku ISSN nadal uwzględniono badanie zespołu Wilsona. Przyznano w nim, że praca ta „była krytykowana” za wyniki trudne do pogodzenia z efektami innych interwencji żywieniowych i farmakologicznych oraz za sposób raportowania danych statystycznych. Z kolei autorzy stanowiska skrytykowali Jakubowskiego i wsp. za wykluczenie tych dwóch badań na późnym etapie analizy, a nie na podstawie ustalonych wcześniej kryteriów.

Konflikty interesów po obu stronach. Kilku autorów stanowiska ISSN z 2025 r. deklaruje patenty związane z HMB lub wcześniejsze zatrudnienie w firmie MTI. Stuart Phillips był współautorem obu listów krytycznych, metaanalizy z 2020 r. oraz badania z 2019 r. wykazującego brak efektu. Biorąc pod uwagę całość dowodów, niezależne badania i metaanalizy nie potwierdzają przyrostów o skali opisanej przez Wilsona i wsp.

Starsi dorośli

Wyniki u osób starszych są niejednoznaczne i zależą od tego, czy uczestnicy jednocześnie wykonywali ćwiczenia fizyczne.

Metaanaliza	Populacja	Wniosek
Wu et al., 2015	7 badań RCT, 287 dorosłych w wieku 65 lat i starszych	Większa masa mięśniowa przy stosowaniu HMB (standaryzowana różnica średnich 0,35; 95% CI 0,11–0,59); brak wpływu na masę tkanki tłuszczowej
Bear et al., 2019	15 badań RCT, 2137 pacjentów ze stanami przebiegającymi z utratą masy mięśniowej; HMB sam lub w suplementach wieloskładnikowych	Masa mięśniowa SMD 0,25 (95% CI −0,00 do 0,50); siła SMD 0,31 (95% CI 0,12–0,50); żadne badanie nie cechowało się niskim ryzykiem błędu systematycznego we wszystkich kategoriach
Wang et al., 2026	13 badań RCT, 561 dorosłych w wieku 50 lat i starszych, wszyscy wykonujący trening oporowy	Brak korzyści w zakresie masy mięśniowej (SMD 0,05; 95% CI −0,10 do 0,20), siły ani masy tkanki tłuszczowej

Bear i wsp. określili wielkości obserwowanych efektów jako „niewielkie”. Wang i wsp. podsumowali, że nie można zalecać HMB jako rutynowego dodatku dla starszych dorosłych, którzy są w stanie wykonywać ustrukturyzowane ćwiczenia fizyczne.

Unieruchomienie w łóżku i żywienie szpitalne

W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu zdrowi dorośli w wieku 60–76 lat przyjmowali 3 g/dobę HMB-Ca lub placebo podczas 10 dni całkowitego unieruchomienia w łóżku (Deutz et al., Clin Nutr 2013). Spośród 24 włączonych osób do oceny kwalifikowało się 19. Grupa placebo straciła 2,05 kg beztłuszczowej masy ciała. W grupie HMB zmiana wyniosła −0,17 kg — wartość tę obliczono po wykluczeniu jednego uczestnika. Sprawność fizyczna nie różniła się między grupami, być może ze względu na niewielką liczebność badania.

W badaniu NOURISH zrandomizowano 652 niedożywionych dorosłych w wieku 65 lat i starszych, hospitalizowanych z powodu niewydolności serca, zawału mięśnia sercowego, zapalenia płuc lub POChP (Deutz et al., Clin Nutr 2016). Otrzymywali oni wysokobiałkowy doustny preparat odżywczy zawierający HMB albo preparat placebo, w dwóch porcjach dziennie.

Punkt końcowy po 90 dniach	Preparat zawierający HMB	Placebo
Zgon lub nieplanowa ponowna hospitalizacja (pierwszorzędowy punkt końcowy)	26,8%	31,1% (wynik nieistotny statystycznie)
Zgon	4,8%	9,7% (RR 0,49; 95% CI 0,27–0,90)

Preparat stosowany w badaniu NOURISH był odżywką wysokobiałkową, dlatego badanie to nie pozwala wyodrębnić działania samego HMB. Kilku autorów było powiązanych z firmą Abbott.

Działania niepożądane i ryzyko

Ogólne bezpieczeństwo

Wczesne dane dotyczące bezpieczeństwa pochodzą ze zbiorczej analizy dziewięciu badań, w których uczestnicy przyjmowali 3 g/dobę HMB przez 3–8 tygodni (Nissen et al., J Nutr 2000). HMB nie wpłynął niekorzystnie na parametry biochemiczne krwi, morfologię ani wyniki 32-punktowego kwestionariusza tolerancji. W porównaniu z placebo obniżył natomiast:

stężenie cholesterolu całkowitego o 5,8%;
stężenie cholesterolu LDL o 7,3%;
skurczowe ciśnienie tętnicze o 4,4 mm Hg.

W stanowisku ISSN z 2025 r. stwierdzono, że zarówno HMB-Ca, jak i HMB-FA wydają się bezpieczne podczas stosowania przez co najmniej jeden rok. Odnotowano również brak negatywnego wpływu na tolerancję glukozy czy wrażliwość na insulinę.

Luki w dowodach naukowych

Większość badań jest niewielka, krótkotrwała (od kilku tygodni do kilku miesięcy) i prowadzona z udziałem zdrowych dorosłych.
W podsumowanych tutaj badaniach nie oceniano stosowania u kobiet w ciąży, karmiących piersią, dzieci ani u osób z chorobami nerek lub wątroby.
Podobnie jak w przypadku każdego suplementu diety, FDA nie zatwierdza produktów przed wprowadzeniem ich do obrotu ani nie bada rutynowo ich składu.

Najważniejsze informacje

Metabolit leucyny sprzedawany jako suplement. Organizm przekształca około 5% leucyny w HMB. Suplementy występują w postaci soli wapniowej lub wolnego kwasu i niemal zawsze badano je w dawce 3 g/dobę.
Krótki okres półtrwania. Stężenie HMB osiąga szczyt w ciągu około 40 minut do 2 godzin — w zależności od postaci — a jego okres półtrwania w osoczu wynosi około 2,4–3,2 godziny.
Niewielki efekt u młodych osób trenujących siłowo. Metaanalizy nie wykazują istotnego przyrostu beztłuszczowej masy ciała ani siły po dodaniu HMB do treningu oporowego u młodych dorosłych.
Duże przyrosty po podaniu wolnego kwasu są kwestionowane. W badaniu Wilson i wsp. z 2014 r. odnotowano przyrost beztłuszczowej masy ciała o 7,4 kg w 12 tygodni. Badanie to było finansowane przez przemysł i zostało publicznie zakwestionowane, a niezależne próby nie powtórzyły tych wyników.
Możliwa niewielka korzyść w stanach utraty mięśni. Niektóre metaanalizy wykazują niewielki przyrost masy lub siły mięśniowej u osób starszych bądź chorych. Korzyści tej nie obserwowano, gdy starsi dorośli wykonywali już trening oporowy.
Dobra tolerancja w badaniach. Przy dawce 3 g/dobę nie odnotowano spójnych działań niepożądanych, jednak większość danych o bezpieczeństwie pochodzi z badań krótkoterminowych.

Źródła

Rathmacher JA, Pitchford LM, Stout JR, et al. International society of sports nutrition position stand: β-hydroxy-β-methylbutyrate (HMB). J Int Soc Sports Nutr. 2025;22(1):2434734. PubMed.
Nissen S, Sharp R, Ray M, et al. Effect of leucine metabolite beta-hydroxy-beta-methylbutyrate on muscle metabolism during resistance-exercise training. J Appl Physiol. 1996;81(5):2095–2104. PubMed.
Wilkinson DJ, Hossain T, Hill DS, et al. Effects of leucine and its metabolite β-hydroxy-β-methylbutyrate on human skeletal muscle protein metabolism. J Physiol. 2013;591(11):2911–2923. PubMed.
Vukovich MD, Slater G, Macchi MB, et al. beta-hydroxy-beta-methylbutyrate (HMB) kinetics and the influence of glucose ingestion in humans. J Nutr Biochem. 2001;12(11):631–639. PubMed.
Fuller JC Jr, Sharp RL, Angus HF, et al. Free acid gel form of β-hydroxy-β-methylbutyrate (HMB) improves HMB clearance from plasma in human subjects compared with the calcium HMB salt. Br J Nutr. 2011;105(3):367–372. PubMed.
US Food and Drug Administration. Questions and answers on dietary supplements. FDA.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.
Rowlands DS, Thomson JS. Effects of beta-hydroxy-beta-methylbutyrate supplementation during resistance training on strength, body composition, and muscle damage in trained and untrained young men: a meta-analysis. J Strength Cond Res. 2009;23(3):836–846. PubMed.
Jakubowski JS, Nunes EA, Teixeira FJ, et al. Supplementation with the leucine metabolite β-hydroxy-β-methylbutyrate (HMB) does not improve resistance exercise-induced changes in body composition or strength in young subjects: a systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2020;12(5):1523. PubMed.
Teixeira FJ, Matias CN, Monteiro CP, et al. Leucine metabolites do not enhance training-induced performance or muscle thickness. Med Sci Sports Exerc. 2019;51(1):56–64. PubMed.
Wilson JM, Lowery RP, Joy JM, et al. The effects of 12 weeks of beta-hydroxy-beta-methylbutyrate free acid supplementation on muscle mass, strength, and power in resistance-trained individuals: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Eur J Appl Physiol. 2014;114(6):1217–1227. PubMed; PMC.
Lowery RP, Joy JM, Rathmacher JA, et al. Interaction of beta-hydroxy-beta-methylbutyrate free acid and adenosine triphosphate on muscle mass, strength, and power in resistance trained individuals. J Strength Cond Res. 2016;30(7):1843–1854. PubMed.
Phillips SM, Aragon AA, Arciero PJ, et al. Changes in body composition and performance with supplemental HMB-FA+ATP. J Strength Cond Res. 2017;31(5):e71–e72. PubMed.
Gentles JA, Phillips SM. Discrepancies in publications related to HMB-FA and ATP supplementation. Nutr Metab (Lond). 2017;14:42. PubMed.
Wilson JM. Response to discrepancies in publications related to HMB-FA and ATP supplementation. Nutr Metab (Lond). 2017;14:74. PubMed.
Wu H, Xia Y, Jiang J, et al. Effect of beta-hydroxy-beta-methylbutyrate supplementation on muscle loss in older adults: a systematic review and meta-analysis. Arch Gerontol Geriatr. 2015;61(2):168–175. PubMed.
Bear DE, Langan A, Dimidi E, et al. β-Hydroxy-β-methylbutyrate and its impact on skeletal muscle mass and physical function in clinical practice: a systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2019;109(4):1119–1132. PubMed.
Wang G, Jawed I, Tufail M, et al. Efficacy of HMB supplementation as an adjunct to resistance training in older adults: a comprehensive meta-analysis. Age Ageing. 2026;55(3):afag073. PubMed.
Deutz NE, Pereira SL, Hays NP, et al. Effect of β-hydroxy-β-methylbutyrate (HMB) on lean body mass during 10 days of bed rest in older adults. Clin Nutr. 2013;32(5):704–712. PubMed.
Deutz NE, Matheson EM, Matarese LE, et al. Readmission and mortality in malnourished, older, hospitalized adults treated with a specialized oral nutritional supplement: a randomized clinical trial. Clin Nutr. 2016;35(1):18–26. PubMed.
Nissen S, Sharp RL, Panton L, et al. beta-hydroxy-beta-methylbutyrate (HMB) supplementation in humans is safe and may decrease cardiovascular risk factors. J Nutr. 2000;130(8):1937–1945. PubMed.

HMB (β-hydroksy-β-metylomaślan)