Ketotifen to lek przeciwhistaminowy i stabilizator komórek tucznych (mastocytów), badany od początku lat 1980 w zapobieganiu astmie oraz leczeniu schorzeń alergicznych. W USA jest zatwierdzony wyłącznie jako dostępne bez recepty krople do oczu łagodzące świąd oczu; tabletki doustne i syrop (Zaditen) są w innych krajach lekami wydawanymi na receptę. W środowisku kulturystycznym bywa przyjmowany razem z klenbuterolem w przekonaniu, że powstrzymuje „regulację w dół” (downregulation) receptorów beta-2, dzięki czemu klenbuterol ma działać bez przerw.

Pomysł ten wywodzi się z badań z lat 1980 i 1990 prowadzonych na szczurach, świnkach morskich oraz zdrowych ochotnikach przyjmujących leki przeciwastmatyczne, takie jak terbutalina, w których ketotifen zapobiegał desensytyzacji receptorów beta-2 lub ją odwracał w krwinkach, drogach oddechowych i sercu. Żadne badanie nie sprawdziło jednak, czy ketotifen podtrzymuje wpływ klenbuterolu na redukcję tkanki tłuszczowej lub mięśnie, a dane dotyczące serca sugerują, że może on również podtrzymywać pobudzenie układu krążenia wywoływane przez klenbuterol. Doustny ketotifen często powoduje sedację (senność) i przyrost masy ciała.

Ta strona podsumowuje to, co podają ulotki leków, badania kliniczne i badania nad receptorami. Służy wyłącznie celom edukacyjnym i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Klasa leku	Lek przeciwhistaminowy H1 o działaniu stabilizującym komórki tuczne („przeciwanafilaktycznym”)
Marki	Zaditen (tabletki i roztwór doustny, poza USA); Zaditor i Alaway (krople do oczu, USA)
Status w USA	Krople do oczu 0,025% (fumaran ketotifenu 0,035%) sprzedawane bez recepty; brak doustnego produktu zatwierdzonego przez FDA
Pierwsze zatwierdzenie przez FDA	Krople do oczu Zaditor, NDA 021066, 2 lipca 1999 r.
Dawka doustna (ulotka leku Zaditen)	Dorośli: 1 mg dwa razy na dobę z posiłkiem, do 2 mg dwa razy na dobę; pacjenci podatni na senność zaczynają od 0,5–1 mg wieczorem
Okres półtrwania	Średnio około 12 h (zakres 7–27 h) po dawce doustnej 2 mg
Główne doustne działania niepożądane	Senność, przyrost masy ciała, suchość w ustach, zawroty głowy; pobudzenie i bezsenność u dzieci
Kluczowe środki ostrożności	Unikać łączenia z doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi z grupy biguanidów (małopłytkowość); obniża próg drgawkowy; nasila działanie leków uspokajających i alkoholu
Stosowanie z klenbuterolem	Oparte na badaniach receptorowych z innymi agonistami beta-2; niezbadane pod kątem utraty tkanki tłuszczowej ani efektów mięśniowych
Status WADA	Niezabroniony; klenbuterol jest zabroniony w każdym czasie (S1.2)

Czym jest

Ketotifen jest badany w profilaktyce astmy co najmniej od początku lat 1980. W przeglądzie z 1990 r. opisano go jako doustnie aktywny środek zapobiegawczy o „wyraźnych właściwościach przeciwhistaminowych i przeciwanafilaktycznych”. Po 6 do 12 tygodniach zmniejszał objawy ze strony układu oddechowego u około 70% pacjentów z łagodną lub umiarkowaną astmą oraz zapotrzebowanie na inne leki przeciwastmatyczne u około 50%, choć poprawa czynności płuc była „na ogół niewielka” (Grant et al., Drugs 1990).

Wykazuje dwa główne mechanizmy działania:

Blokada receptorów H1. Blokuje działanie histaminy na receptory H1, czyli receptory odpowiadające za świąd, kichanie i obrzęk w reakcjach alergicznych. Senność jest częstym działaniem niepożądanym przy stosowaniu doustnym.
Stabilizacja komórek tucznych. Komórki tuczne (mastocyty) to komórki układu odpornościowego uwalniające histaminę i inne mediatory podczas reakcji alergicznych. Ketotifen jest opisywany jako stabilizator komórek tucznych, choć w badaniu dotyczącym zespołu jelita drażliwego nie zmienił uwalniania histaminy ani tryptazy z bioptatów jelitowych, a autorzy nie byli w stanie rozstrzygnąć, czy obserwowana korzyść wynikała ze stabilizacji mastocytów, czy z blokady receptorów H1 (Klooker et al., Gut 2010).

Farmakokinetyka

W dwóch badaniach krzyżowych z udziałem 40 zdrowych mężczyzn otrzymujących 2 mg w postaci kapsułek lub syropu ketotifen wchłaniał się szybko, osiągając stężenia maksymalne rzędu 300–400 pg/mL w ciągu 2 do 4 godzin. Końcowy okres półtrwania różnił się między badanymi i wynosił od 7 do 27 godzin, ze średnią około 12 godzin (Grahnén et al., Biopharm Drug Dispos 1992). Korzyści w astmie pojawiają się dopiero po kilku tygodniach, a w przeglądzie z 1990 r. zwrócono uwagę na konieczność „długiego okresu wstępnego” (Grant et al., 1990).

Zatwierdzone zastosowanie medyczne

Stany Zjednoczone: wyłącznie krople do oczu

FDA po raz pierwszy zatwierdziła ketotifen w postaci kropli do oczu Zaditor w 1999 r. (openFDA, NDA 021066). Obecnie krople do oczu z ketotifenem są sprzedawane bez recepty pod kilkoma markami, m.in. Zaditor i Alaway. Etykieta leku bez recepty wymienia jedno zastosowanie: doraźne łagodzenie świądu oczu wywołanego przez pyłki, ambrozję, trawy, sierść i naskórek zwierząt, w dawce 1 kropli do chorego oka dwa razy na dobę u dorosłych i dzieci w wieku od 3 lat (etykieta leku Zaditor). Baza Drugs@FDA obejmuje wyłącznie okulistyczne produkty z ketotifenem; żadna postać doustna nie jest zatwierdzona przez FDA.

Inne kraje: tabletki i roztwór doustny

Doustny ketotifen jest sprzedawany w wielu krajach pod nazwą Zaditen. W Irlandii ulotka dla pacjenta opisuje go jako lek przeciwalergiczny stosowany w takich schorzeniach jak nieżyt nosa, w dawce dla dorosłych wynoszącej 1 mg dwa razy na dobę z posiłkiem, którą można zwiększyć do 2 mg dwa razy na dobę. Dzieci powyżej 3 lat przyjmują 1 mg dwa razy na dobę (ulotka leku Zaditen, HPRA).

Co pokazują badania

Astma u dzieci

Przegląd Cochrane obejmujący 26 badań randomizowanych (1 826 dzieci w wieku od 4 miesięcy do 18 lat) wykazał, że więcej dzieci przyjmujących ketotifen mogło zmniejszyć dawkę leków rozszerzających oskrzela lub je odstawić po 12–16 tygodniach (ryzyko względne 2,39, 95% CI 1,64–3,48). Kilka drugorzędowych korzyści nie potwierdziło się w najlepiej zaślepionych badaniach. Sedacja (21% vs 12%) oraz przyrost masy ciała (27% vs 17%) występowały częściej niż w grupie placebo (Schwarzer et al., Cochrane 2004).

Zespół jelita drażliwego

W badaniu randomizowanym z udziałem 60 pacjentów z zespołem jelita drażliwego 8 tygodni stosowania ketotifenu podniosło próg dyskomfortu w odbytnicy u pacjentów z nadwrażliwością trzewną (nasilone odczuwanie bólu jelitowego), zmniejszyło ból brzucha oraz inne objawy i poprawiło jakość życia w porównaniu z placebo (Klooker et al., Gut 2010).

Masa ciała

Przyrost masy ciała jest znanym efektem działania leku i był również badany jako cel terapeutyczny. W otwartym badaniu obejmującym 6 pacjentów zakażonych HIV dawka 4 mg/dobę przez 84 dni obniżyła uwalnianie TNF-alfa z komórek krwi w warunkach laboratoryjnych, a pacjenci przybrali na wadze 2,7 kg, po czym stracili 1,6 kg po odstawieniu leku (Ockenga et al., Eur J Clin Pharmacol 1996). W badaniu nie było grupy kontrolnej.

Desensytyzacja receptorów beta-2: podstawa stosowania z klenbuterolem

Agoniści receptorów beta-2, tacy jak klenbuterol, albuterol i terbutalina, działają na receptory adrenergiczne beta-2. Przy ciągłym stosowaniu komórki osłabiają swoją odpowiedź — proces ten nazywa się desensytyzacją lub tachyfilaksją i polega częściowo na usuwaniu receptorów z powierzchni komórki (regulacji w dół). W kilku badaniach sprawdzano, czy ketotifen może temu zapobiegać:

Badanie	Model	Agonista beta	Wynik przy zastosowaniu ketotifenu
Bretz et al., Eur J Pharmacol 1983	Szczury z pompami do ciągłego wlewu	Izoprenalina	Jedna dawka odwracała tachyfilaksję; ciągłe podawanie ketotifenu jej zapobiegało. W izolowanej tchawicy świnki morskiej efekt przypominał raczej bezpośrednie nasilenie działania niż odwrócenie tachyfilaksji
Brodde et al., J Clin Invest 1985	36 zdrowych ochotników; krwinki białe (limfocyty)	Doustna terbutalina 5 mg trzy razy na dobę	Terbutalina zmniejszała gęstość receptorów beta-2 na limfocytach o 40–50%. Ketotifen (2 mg, następnie 1 mg dwa razy na dobę) przywracał gęstość w ciągu 24 h od odstawienia terbutaliny, a podawany łącznie całkowicie zapobiegał utracie receptorów
Koshino et al., Biochem Biophys Res Commun 1988	Płuco świnki morskiej	Terbutalina	Zapobiegał utracie receptorów w sposób zależny od dawki; sam ketotifen również zwiększał gęstość receptorów
Brodde et al., Eur J Clin Pharmacol 1988	13 pacjentów z astmą stosujących beta-2-mimetyki	Ich zwykłe inhalatory	1 mg dwa razy na dobę przez 6 dni przywracał gęstość i reaktywność receptorów limfocytów do normy; poprawił się szczytowy przepływ wydechowy
Pauwels and Van der Straeten, J Allergy Clin Immunol 1988	10 zdrowych ochotników, badanie krzyżowe podwójnie zaślepione	Wziewny salbutamol (albuterol)	Zapobiegał dalszej tachyfilaksji oskrzelowej; nie udało się wykazać przywrócenia już utraconej wrażliwości
Huszar et al., Z Erkr Atmungsorgane 1990	Pacjenci z astmą po 3 miesiącach stosowania klenbuterolu	Klenbuterol (Spiropent)	Sam klenbuterol nie zmniejszał czynności receptorów limfocytów; dodanie ketotifenu na 1 tydzień zwiększyło ją powyżej poziomu u zdrowych osób z grupy kontrolnej
Brodde et al., J Cardiovasc Pharmacol 1992	10 zdrowych ochotników, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo	Doustna terbutalina przez 14 dni	Wyraźnie hamował zanik efektów beta-2 (odpowiedzi ciśnienia tętniczego i noradrenaliny); efekty beta-1 nie ulegały desensytyzacji
Poller et al., Cardiovasc Res 1998	10 zdrowych mężczyzn, badanie krzyżowe pojedynczo zaślepione	Doustna terbutalina przez 2 tygodnie	Zmniejszał zanik odpowiedzi częstości akcji serca i kurczliwości zależnych od receptorów beta-2
Schäfers et al., Br J Clin Pharmacol 1999	10 zdrowych mężczyzn, podwójnie zaślepione	Ksamoterol (częściowy agonista beta-1)	Brak wpływu na odpowiedzi zależne od receptorów beta-1

Co potwierdzają te badania. Ketotifen w dawce 1–2 mg/dobę, czyli w typowej dawce przeciwalergicznej, może zapobiegać desensytyzacji receptorów beta-2 lub częściowo ją odwracać w limfocytach, drogach oddechowych i sercu podczas leczenia terbutaliną lub salbutamolem. Autorzy przedstawiali to jako sposób zapobiegania rozwojowi tolerancji na wziewne leki przeciwastmatyczne.

Czego nie wykazują:

W żadnym badaniu nie oceniano mięśni szkieletowych ani tkanki tłuszczowej. Pożądane w sporcie działanie klenbuterolu wynika z pobudzania receptorów beta-2 w mięśniach i tkance tłuszczowej, a regulacja receptorów różni się między tkankami. U szczurów klenbuterol zmniejszał liczbę receptorów beta-2 w mięśniach szkieletowych o 35%, a deksametazon, który zwiększał ich liczbę w płucach, nie zapobiegał ich utracie w mięśniach (Huang et al., J Anim Sci 2000). Wyniki uzyskane w płucach lub komórkach krwi mogą więc nie przekładać się na mięśnie.
W żadnym badaniu nie mierzono utraty tkanki tłuszczowej, wydatku energetycznego, beztłuszczowej masy ciała ani wydolności podczas łącznego stosowania klenbuterolu i ketotifenu.
Jedyne badanie z klenbuterolem było niewielkie i w ogóle nie wykazało wyjściowej regulacji w dół. U chorych na astmę przyjmujących przewlekle klenbuterol czynność receptorów na limfocytach nie była niższa niż u osób zdrowych (Huszar et al., 1990).

Tolerancja mięśni na klenbuterol u ludzi jest zjawiskiem rzeczywistym. W randomizowanym badaniu krzyżowym z 2025 r. 11 zdrowych mężczyzn przyjmowało klenbuterol w dawce 80 µg/dobę lub placebo przez 2 tygodnie. Klenbuterol zwiększył beztłuszczową masę ciała o 0,91 kg, ale nie zmienił masy tłuszczowej, obniżył maksymalny pobór tlenu o 7%, a wywoływana przez niego aktywacja szlaków sygnałowych beta-2 w mięśniach malała w ciągu tych 2 tygodni, co autorzy określili jako rozwój tolerancji (Hostrup et al., J Physiol 2025). Nie zbadano, czy ketotifen zmieniłby którykolwiek z tych efektów.

Obawa dotycząca bezpieczeństwa: serce

Desensytyzacja osłabia również efekty beta-2 w sercu. W badaniu Pollera ketotifen zmniejszał zanik wpływu terbutaliny na częstość akcji serca i kurczliwość (Poller et al., 1998), a w badaniu Broddego z 1992 r. hamował zanik wpływu terbutaliny na rozkurczowe ciśnienie tętnicze i uwalnianie noradrenaliny (Brodde et al., 1992). Jeśli ketotifen działa tak samo w połączeniu z klenbuterolem, może zapobiegać ustępowaniu przyspieszonej akcji serca i innych sercowo-naczyniowych skutków klenbuterolu. Takiego połączenia nie badano, a zagrożenia kardiologiczne związane z klenbuterolem omówiono na stronie o klenbuterolu.

Działania niepożądane i ryzyko

Doustny ketotifen

Działanie	Dowody
Sedacja, senność	21% vs 12% w grupie placebo u dzieci z astmą (Schwarzer et al., 2004); „może być uciążliwa u starszych dzieci i dorosłych przez pierwsze 2 tygodnie” (Grant et al., 1990)
Przyrost masy ciała	27% vs 17% w grupie placebo u dzieci (Schwarzer et al., 2004); wymieniony jako „rzadki” w ulotce leku Zaditen
Pobudzenie, drażliwość, bezsenność, nerwowość	Często (1–10 na 100), szczególnie u dzieci
Zawroty głowy, suchość w ustach, zapalenie pęcherza moczowego	Niezbyt często (poniżej 1 na 100)
Ból głowy, nudności, wymioty, biegunka, wysypka, pokrzywka	Zgłaszane, częstość nieznana
Drgawki	Zgłaszane bardzo rzadko; ketotifen może obniżać próg drgawkowy

Źródło, o ile nie zaznaczono inaczej: ulotka leku Zaditen, HPRA. Ulotka podaje, że senność, suchość w ustach i zawroty głowy zazwyczaj ustępują po kilku dniach, oraz zaleca nieprowadzenie pojazdów do czasu poznania wpływu leku na czas reakcji.

Sedacja i przyrost masy ciała stoją w bezpośredniej sprzeczności z celami cyklu „redukcyjnego” z użyciem klenbuterolu.

Interakcje i przeciwwskazania

Na podstawie ulotki leku Zaditen (HPRA):

Doustne leki przeciwcukrzycowe: ulotka informuje, aby nie przyjmować leku Zaditen z doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, oraz wskazuje, że przy jednoczesnym stosowaniu biguanidów — klasy obejmującej metforminę — może wystąpić małopłytkowość (niska liczba płytek krwi).
Padaczka: przeciwwskazany.
Karmienie piersią: przeciwwskazany; ketotifen przenika do mleka kobiecego.
Leki uspokajające, inne leki przeciwhistaminowe, leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe i alkohol: ich działanie może ulec nasileniu.
Leki przeciwzakrzepowe: ulotka wymienia je wśród leków, których działanie może zostać nasilone.
Leki przeciwastmatyczne: nie należy ich odstawiać w momencie rozpoczynania przyjmowania ketotifenu.

Krople do oczu

Dostępne bez recepty krople do oczu są przeznaczone wyłącznie do podawania do oczu. Etykieta zaleca wyjęcie soczewek kontaktowych przed zakropleniem oraz przerwanie stosowania w razie wystąpienia bólu oka, zaburzeń widzenia, zaczerwienienia lub nasilenia świądu (etykieta leku Zaditor). Krople do oczu nie zastępują dawkowania doustnego stosowanego w badaniach nad receptorami.

Status prawny i stosowanie w sporcie

W USA ketotifen jest dostępny wyłącznie jako krople do oczu bez recepty; doustny ketotifen nie jest produktem zatwierdzonym przez FDA. W wielu innych krajach doustny Zaditen jest lekiem wydawanym na receptę.

Ketotifen nie znajduje się na Liście Substancji i Metod Zabronionych WADA 2026. Klenbuterol jest wymieniony w sekcji S1.2 (inne środki anaboliczne) i jest zabroniony w każdym czasie — zarówno podczas zawodów, jak i poza nimi. Przyjmowanie ketotifenu tego nie zmienia.

Najważniejsze informacje

Lek przeciwhistaminowy i stabilizator komórek tucznych. Ketotifen jest stosowany poza USA w profilaktyce astmy i w alergiach; w USA jest zatwierdzony wyłącznie jako krople do oczu bez recepty.
Uzasadnienie łączenia z klenbuterolem ma realne podstawy, ale w innych tkankach. Badania z lat 1983–1998 wykazały, że ketotifen zapobiega desensytyzacji receptorów beta-2 w limfocytach, drogach oddechowych i sercu podczas stosowania terbutaliny lub salbutamolu.
Nic nie dowodzi, że podtrzymuje wpływ klenbuterolu na spalanie tłuszczu lub mięśnie. W żadnym badaniu nie mierzono receptorów beta-2 w mięśniach czy tkance tłuszczowej ani składu ciała przy takim połączeniu.
Może zapobiegać ustępowaniu działań na serce. U ochotników ketotifen zmniejszał zanik wpływu terbutaliny na częstość akcji serca i kurczliwość mięśnia sercowego.
Sedacja i przyrost masy ciała są częste. W badaniach pediatrycznych u 21% wystąpiła sedacja, a u 27% przyrost masy ciała, wobec 12% i 17% w grupie placebo.
Uwaga na interakcje. Należy unikać łączenia z biguanidami, takimi jak metformina (spadek płytek krwi), stosowania w padaczce oraz łączenia z alkoholem lub lekami uspokajającymi; klenbuterol niezależnie od tego pozostaje zabroniony w sporcie.

Źródła

Grant SM, Goa KL, Fitton A, et al. Ketotifen. A review of its pharmacodynamic and pharmacokinetic properties, and therapeutic use in asthma and allergic disorders. Drugs. 1990;40(3):412–448. PubMed.
Grahnén A, Lönnebo A, Beck O, et al. Pharmacokinetics of ketotifen after oral administration to healthy male subjects. Biopharm Drug Dispos. 1992;13(4):255–262. PubMed.
US Food and Drug Administration. Drugs@FDA data for Zaditor (ketotifen fumarate ophthalmic solution), NDA 021066, and other ketotifen applications. Accessed November 2026. openFDA.
Alcon Laboratories. Zaditor (ketotifen fumarate ophthalmic solution) OTC drug facts label. DailyMed.
Health Products Regulatory Authority (Ireland). Zaditen 1 mg tablets: package leaflet. 2025. HPRA.
Schwarzer G, Bassler D, Mitra A, et al. Ketotifen alone or as additional medication for long-term control of asthma and wheeze in children. Cochrane Database Syst Rev. 2004;(1):CD001384. PubMed.
Klooker TK, Braak B, Koopman KE, et al. The mast cell stabiliser ketotifen decreases visceral hypersensitivity and improves intestinal symptoms in patients with irritable bowel syndrome. Gut. 2010;59(9):1213–1221. PubMed.
Ockenga J, Rohde F, Süttmann U, et al. Ketotifen in HIV-infected patients: effects on body weight and release of TNF-alpha. Eur J Clin Pharmacol. 1996;50(3):167–170. PubMed.
Bretz U, Martin U, Mazzoni L, et al. beta-Adrenergic tachyphylaxis in the rat and its reversal and prevention by ketotifen. Eur J Pharmacol. 1983;86(3-4):321–328. PubMed.
Brodde OE, Brinkmann M, Schemuth R, et al. Terbutaline-induced desensitization of human lymphocyte beta 2-adrenoceptors. Accelerated restoration of beta-adrenoceptor responsiveness by prednisone and ketotifen. J Clin Invest. 1985;76(3):1096–1101. PubMed.
Koshino T, Agrawal DK, Townley TA, et al. Ketotifen prevents terbutaline-induced down-regulation of beta-adrenoceptors in guinea pig lung. Biochem Biophys Res Commun. 1988;152(3):1221–1227. PubMed.
Brodde OE, Howe U, Egerszegi S, et al. Effect of prednisolone and ketotifen on beta 2-adrenoceptors in asthmatic patients receiving beta 2-bronchodilators. Eur J Clin Pharmacol. 1988;34(2):145–150. PubMed.
Pauwels R, Van der Straeten M. The effect of ketotifen on bronchial beta-adrenergic tachyphylaxis in normal human volunteers. J Allergy Clin Immunol. 1988;81(4):674–680. PubMed.
Huszar E, Herjavecz I, Böszörményi-Nagy G, et al. Effects of ketotifen and clenbuterol on beta-adrenergic receptor functions of lymphocytes and on plasma TXB-2 levels of asthmatic patients. Z Erkr Atmungsorgane. 1990;175(3):141–146. PubMed.
Brodde OE, Petrasch S, Bauch HJ, et al. Terbutaline-induced desensitization of beta 2-adrenoceptor in vivo function in humans: attenuation by ketotifen. J Cardiovasc Pharmacol. 1992;20(3):434–439. PubMed.
Poller U, Fuchs B, Gorf A, et al. Terbutaline-induced desensitization of human cardiac beta 2-adrenoceptor-mediated positive inotropic effects: attenuation by ketotifen. Cardiovasc Res. 1998;40(1):211–222. PubMed.
Schäfers RF, Karl I, Mennicke K, et al. Ketotifen and cardiovascular effects of xamoterol following single and chronic dosing in healthy volunteers. Br J Clin Pharmacol. 1999;47(1):59–66. PubMed.
Huang H, Gazzola C, Pegg GG, et al. Differential effects of dexamethasone and clenbuterol on rat growth and on beta2-adrenoceptors in lung and skeletal muscle. J Anim Sci. 2000;78(3):604–608. PubMed.
Hostrup M, Moesgaard L, Fischer M, et al. Clenbuterol induces lean mass and muscle protein accretion, but attenuates cardiorespiratory fitness and desensitizes muscle β2-adrenergic signalling. J Physiol. 2025;603(19):5529–5545. PubMed.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List (in effect January 1, 2026). 2025. WADA.

Ketotifen