Suplementy diety

Pokrzywa

Zaktualizowano · 28 źródeł

Pokrzywa (Urtica dioica oraz pokrewna Urtica urens) to pospolita roślina, której korzeń i liść są sprzedawane jako różne produkty ziołowe. Korzeń stosuje się przy objawach ze strony układu moczowego wynikających z powiększonej prostaty (łagodny rozrost gruczołu krokowego, BPH) i występuje w suplementach na „wolny testosteron”. Liść stosuje się przy bólach stawów i alergiach oraz jako środek zwiększający wydalanie moczu.

Dwa fakty mają największe znaczenie. Po pierwsze, w styczniu 2025 r. komitet ds. produktów leczniczych roślinnych Europejskiej Agencji Leków (EMA) przeanalizował badania nad korzeniem i stwierdził, że skuteczność w BPH „nie została jeszcze wystarczająco udowodniona”, dlatego korzeń jest w UE uznawany wyłącznie za tradycyjny produkt leczniczy roślinny (raport oceniający EMA, korzeń, 2025). Po drugie, twierdzenie o testosteronie opiera się na badaniach laboratoryjnych dotyczących wiązania z globuliną wiążącą hormony płciowe (SHBG). U mężczyzn z BPH testosteron nie zmienił się istotnie.

Ta strona podsumowuje to, co podają organy regulacyjne UE, badania kliniczne i metaanalizy. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość Szczegóły
Typ Preparat ziołowy; części rośliny różnią się składem i zastosowaniem
Droga podania Doustna (herbata, wyciąg, sok); w jednym małym badaniu świeży liść przykładany do skóry
Dawki z monografii UE dla korzenia Wyciągi suche około 301–720 mg/dobę, zależnie od wyciągu (960 mg/dobę na początku dla jednego wyciągu); lub 2 g korzenia w postaci herbaty, 2–3 razy na dobę
Dawki w cytowanych badaniach Wyciąg z korzenia 360–1200 mg/dobę; wyciąg z liścia 500 mg co 8 godzin
Okres półtrwania Nie ustalono; EMA nie podaje danych farmakokinetycznych dla preparatów z korzenia
Testosteron w surowicy Brak istotnej zmiany w kontrolowanych badaniach w BPH; nie znaleziono badań u zdrowych mężczyzn ani u osób trenujących siłowo
Status w UE Wyłącznie tradycyjny produkt leczniczy roślinny (korzeń, liść i części nadziemne); brak ugruntowanego zastosowania
Status w USA Suplement diety; ograniczony do oświadczeń o „strukturze i funkcji” (twierdzeń o budowie lub funkcji organizmu)
Status WADA Nie występuje na Liście zabronionych substancji i metod na 2026 r.

Czym jest

Pokrzywa to bylina pokryta parzącymi włoskami. Przy dotknięciu włoski uwalniają substancje czynne, które w ciągu chwili wywołują swędzenie, stan zapalny skóry i pokrzywkę. Należą do nich niewielkie ilości acetylocholiny, serotoniny, kwasu mrówkowego i leukotrienów (raport oceniający EMA, liść, 2010).

Korzeń a liść

EMA ocenia korzeń, liść i części nadziemne oddzielnie. Nie należy zakładać, że wynik dla jednej części dotyczy innej.

Cecha Korzeń Liść
Główne składniki wymieniane przez EMA Lektyna UDA (aglutynina Urtica dioica, 0,05–0,6%), lignany, polisacharydy; sterole występują w produktach w bardzo niskich ilościach (około 0,01%) Flawonoidy (1–2%), krzemiany (1–4%), estry kwasu kawowego; witamina K około 0,16–0,64 mg na 100 g
Wskazanie tradycyjnego stosowania w UE Objawy ze strony dolnych dróg moczowych związane z BPH, po wykluczeniu przez lekarza poważnych schorzeń Łagodne bóle stawów; zwiększenie wydalania moczu przy łagodnych dolegliwościach ze strony układu moczowego
Dawki z monografii UE Zob. tabelę właściwości; dla dorosłych i starszych mężczyzn Herbata 8–12 g/dobę; wyciągi suche 450–750 mg na dawkę, 2–3 razy na dobę
Czas stosowania według monografii Możliwe stosowanie długotrwałe Nie dłużej niż 4 tygodnie (bóle stawów) lub 2–4 tygodnie (objawy ze strony układu moczowego)
Data monografii Rewizja 1, 22 stycznia 2025 r. 14 stycznia 2010 r.; przeglądana 26 stycznia 2022 r., rewizja niepotrzebna

Źródła: monografia UE, korzeń, 2025; monografia UE, liść, 2010; uzupełnienie EMA dla liścia, 2022.

Trzecia monografia UE obejmuje części nadziemne (ziele). Jej tradycyjne zastosowania to łagodne dolegliwości ze strony układu moczowego, łagodne bóle stawów i łojotokowe choroby skóry (raport oceniający EMA, ziele, 2025).

Jak działa w organizmie

Mechanizm jest nieznany. EMA stwierdza, że zidentyfikowano tylko kilka składników substancji czynnej. Jako możliwe punkty uchwytu omawiano SHBG, aromatazę, naskórkowy czynnik wzrostu oraz sterydowe receptory błonowe prostaty. Mniej prawdopodobne wydaje się zaangażowanie enzymu 5α-reduktazy i receptorów androgenowych, co odróżnia pokrzywę od leków takich jak finasteryd. EMA dodaje, że nie jest jasne, czy dane laboratoryjne i z badań na zwierzętach odnoszą się do ludzi (EMA, korzeń, 2025).

Dane dotyczące wchłaniania prawie nie istnieją. EMA nie znalazła żadnych dla samych preparatów z korzenia. U pacjentów i zdrowych ochotników, którym podano doustnie 20 mg oczyszczonej UDA, 30–50% zostało wydalone w stanie niezmienionym z kałem, a poniżej 1% pojawiło się w moczu. Sugeruje to, że UDA jest bardzo stabilna w jelicie i tylko częściowo się wchłania. Nie znaleźliśmy badania, w którym mierzono by lignany pokrzywy we krwi ludzi po zwykłej dawce wyciągu z korzenia.

Status regulacyjny

  • UE, korzeń. Monografia z 2025 r. wymienia siedem preparatów z korzenia, wszystkie w ramach tradycyjnego stosowania, co oznacza, że są akceptowane na podstawie co najmniej 30 lat stosowania, a nie dowodów z badań. Jej przegląd rynku pokazuje niemieckie produkty dopuszczone jako „ugruntowane zastosowanie”, z których część nie jest już sprzedawana. Komitet mimo to uznał badania kontrolowane placebo za niewystarczające. Wpisu na europejską listę nie poparto z powodu braku danych o genotoksyczności (EMA, korzeń, 2025).
  • UE, liść. W 2010 r. oceniający nazwali badania nad chorobą zwyrodnieniową stawów „słabymi, nieprzekonującymi”, co wykluczyło ugruntowane zastosowanie (EMA, liść, 2010). Przegląd z 2022 r. wykazał cztery istotne nowe prace, z których żadna nie uzasadniała rewizji (uzupełnienie EMA dla liścia).
  • Połączenia. Monografia korzenia nie obejmuje mieszanek. Jej raport wymienia jednak połączenie palmy sabałowej i korzenia pokrzywy (320 mg i 240 mg/dobę) sprzedawane w Niemczech od 1976 r. (EMA, korzeń, 2025).
  • Stany Zjednoczone. Pokrzywa jest sprzedawana jako suplement diety, ograniczony do nieterapeutycznych oświadczeń o „strukturze i funkcji” (twierdzeń o budowie lub funkcji organizmu) (EMA, korzeń, 2025). Producenci nie muszą udowadniać bezpieczeństwa ani skuteczności przed wprowadzeniem do sprzedaży (LactMed).
  • Wytyczne. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Urologicznego wymieniają korzeń pokrzywy jako produkt tradycyjnego stosowania. Jedyne zalecenia dotyczące wyciągów roślinnych odnoszą się do palmy sabałowej ekstrahowanej heksanem, a nie do pokrzywy (wytyczne EAU).
  • Sport. Pokrzywa nie figuruje na Liście zabronionych substancji i metod WADA 2026.

Co pokazują badania

Testosteron i SHBG

SHBG to białko krwi, które wiąże testosteron i kontroluje, ile go krąży w postaci wolnej. Pomysł marketingowy polega na tym, że związki pokrzywy zajmują SHBG i dzięki temu uwalniają więcej wolnego testosteronu; jeden z takich związków, DVT, sam jest sprzedawany jako nutraceutyk. Dowody są dwojakiego, bardzo różnego rodzaju.

Badania laboratoryjne (nie na ludziach):

  • Lignany wiążą SHBG (in vitro). Większość lignanów z korzenia pokrzywy wiązała ludzką SHBG w teście wiązania, a powinowactwo 3,4-diwanilotetrahydrofuranu (DVT) było wśród nich „wyjątkowo wysokie” (Schöttner i wsp., Planta Med 1997).
  • To powinowactwo jest niskie w porównaniu z testosteronem (in vitro). W rozcieńczonej ludzkiej surowicy względne powinowactwo wiązania DVT wynosiło 1,5% powinowactwa testosteronu. Po dodaniu 1 mM cynku wiązanie zanikało. DVT zwiększał aktywność testosteronu w układzie reporterowym w hodowli komórkowej, wypierając go z SHBG (Round i wsp., J Biol Chem 2020).

Te dwie prace nie są ze sobą sprzeczne: DVT jest silny w porównaniu z innymi lignanami i słaby w porównaniu z testosteronem.

Pomiary u ludzi (mężczyźni z BPH, według podsumowania EMA i streszczenia badania):

Badanie Kto i schemat Produkt Wynik hormonalny
Vontobel i wsp. 1985 50 mężczyzn; podwójnie ślepe, kontrolowane; 9 tygodni Wyciąg z korzenia 600 mg/dobę SHBG spadła (p=0,0005); hormony płciowe nie zmieniły się istotnie
Fischer i Wilbert 1992 40 mężczyzn; randomizowane, podwójnie ślepe; 6 miesięcy Wyciąg z korzenia 1200 mg/dobę SHBG spadła (p poniżej 0,05); hormony płciowe nie zmieniły się istotnie
Bauer i wsp. 1988 Badanie otwarte; 12 tygodni Wyciąg z korzenia PSA, estradiol, estron i SHBG zmieniły się względem wartości wyjściowych (p poniżej 0,05); nie opublikowano dalszych danych, więc EMA nie mogła go ocenić
Safarinejad, J Herb Pharmacother 2005 620 mężczyzn; randomizowane, podwójnie ślepe; 6 miesięcy Płynny wyciąg z korzenia 120 mg, 3 razy na dobę Testosteron i PSA bez zmian w obu grupach

Hormony badane w pierwszych trzech badaniach to testosteron, DHT, estradiol i estron (EMA, korzeń, 2025). Powyższe źródła nie podają wolnego testosteronu. Nie znaleźliśmy kontrolowanego badania u zdrowych mężczyzn, osób trenujących siłowo ani mężczyzn z niskim testosteronem, ani żadnego, w którym mierzono by masę mięśniową lub siłę.

O „uwalnianiu testosteronu”. Twierdzenie to bierze wynik wiązania z badania laboratoryjnego i zakłada, że zachodzi on w organizmie przy dawkach z suplementów. Żadne znalezione przez nas badanie nie wykazuje, że DVT osiąga istotny poziom we krwi ludzi ani że pokrzywa zwiększa wolny testosteron u mężczyzn. U starszych mężczyzn z BPH SHBG była niższa, ale ich zmierzony testosteron nie wzrósł.

W przypadku podobnych twierdzeń dotyczących innych składników zob. Tribulus terrestris, Tongkat ali i Bor.

BPH: sam korzeń pokrzywy

Objawy mierzy się zwykle za pomocą Międzynarodowej Skali Objawów Gruczołu Krokowego (IPSS, 0–35, wyższy wynik oznacza gorszy stan). EMA naliczyła osiem randomizowanych, podwójnie ślepych badań kontrolowanych placebo dotyczących preparatów z korzenia. Żadnego nie uznała za dowód skuteczności.

Badanie Mężczyźni i czas trwania Produkt Pokrzywa vs placebo Ograniczenia
Schneider i Rübben, Urologe A 2004 246; 12 miesięcy; wieloośrodkowe Wyciąg suchy 459 mg/dobę IPSS z 18,7 do 13,0 vs z 18,5 do 13,8 (p=0,0233); szczytowy przepływ moczu +3,0 vs +2,9 mL/s (nieistotne) EMA: różnica 1 punktu (−5,7 vs −4,7) nie jest klinicznie istotna
Safarinejad 2005 620 zrandomizowanych; 6 miesięcy Płynny wyciąg 120 mg, 3 razy na dobę IPSS z 19,8 do 11,8 vs z 19,2 do 17,7 (p=0,002); szczytowy przepływ moczu +8,2 vs +3,4 mL/s; prostata z 40,1 do 36,3 cc (bez zmian w grupie placebo) Największe badanie, ale EMA nie mogła zidentyfikować preparatu; określone jako analiza zgodna z zamiarem leczenia (intention-to-treat), lecz wartości procentowe odnoszą się do 558 osób, które ukończyły badanie
Ghorbanibirgani i wsp., Iran Red Crescent Med J 2013 100; 8 tygodni Kapsułki 300 mg, dwie kapsułki dwa razy na dobę Wynik AUA z 26,5 do 2,1 vs z 27,85 do 27,85 List, a nie pełne doniesienie; produkt niezdefiniowany; zob. niżej
Engelmann i wsp. 1996 41; 3 miesiące Wyciąg wodny 3 mL dwa razy na dobę IPSS −9,5 vs −4,7 (p=0,002) Małe i krótkie; produkt wycofano z powodu smaku
Dathe i Schmid 1987 72; 6–8 tygodni Wyciąg 600 mg/dobę Średni przepływ moczu +1,3 vs +0,2 mL/s; mocz zalegający −40% vs −8%; brak wyraźnej różnicy w objawach Nie podano miar rozrzutu

Badania bez linku przedstawiono tak, jak podsumowano je w raporcie EMA.

Wynik z 2013 r. nie jest wiarygodny na pierwszy rzut oka. Spadek o około 24 punkty w 8 tygodni, bez żadnej zmiany w grupie placebo, znacznie odbiega od pozostałych badań tutaj, w których grupy placebo poprawiły się o około 1,5 do 4,7 punktu. Warto też zauważyć pewien wzorzec: największe badanie z wyciągiem podobnym do tych z monografii (Schneider i Rübben) wykazało najmniejszą poprawę, a największe efekty pochodziły z badań, w których produktów nie dało się zidentyfikować.

EMA odłożyła też na bok 12-tygodniowe badanie na 60 mężczyznach (450 mg/dobę), ponieważ wyciąg nie był zdefiniowany, oraz badanie na 40 mężczyznach (Fischer i Wilbert), które odczytała jako wynik negatywny dla skuteczności. Skrytykowała metaanalizę z 2016 r. za słabo opisane wyszukiwanie i włączenie preparatów złożonych. Powody komitetu jako całość to krótki czas trwania, mała liczba pacjentów, słabo zdefiniowane preparaty i miejsca prowadzenia badań poza UE.

BPH: połączenie z palmą sabałową

Najlepiej przebadaną mieszanką jest PRO 160/120, zawierająca w każdej kapsułce 160 mg wyciągu z palmy sabałowej i 120 mg wyciągu z korzenia pokrzywy, przyjmowana dwa razy na dobę.

Badanie Schemat i n Porównanie Wynik
Lopatkin i wsp., World J Urol 2005 Podwójnie ślepe, wieloośrodkowe; 257 starszych mężczyzn; 24 tygodnie Placebo IPSS spadł o 6 vs 4 punkty (P=0,003, jednostronnie)
Sökeland, BJU Int 2000 Podgrupa 431 osób z podwójnie ślepego badania 543 mężczyzn z wczesnym BPH; 24 tygodnie Finasteryd Szczytowy przepływ moczu +1,9 vs +2,4 mL/s (P=0,52); więcej zdarzeń niepożądanych przy finasterydzie
Ibishev i wsp., Urologiia 2019 Otwarte, randomizowane; 102 mężczyzn z BPH i przewlekłym zapaleniem prostaty; 3 miesiące Sama palma sabałowa 320 mg/dobę Autorzy uznali za korzystniejsze połączenie; w streszczeniu brak liczb

Obowiązują trzy zastrzeżenia:

  • Brak grupy placebo w porównaniu z finasterydem. Obie grupy się poprawiły, ale badanie nie pozwala stwierdzić, jaka część tej poprawy wynikała z reakcji na placebo.
  • Słabe dowody łączone. Przegląd Cochrane z 2023 r. połączył mieszanki z palmą sabałową, nie tylko te z pokrzywą, i stwierdził średnią różnicę IPSS wynoszącą −2,41 punktu (95% CI −4,54 do −0,29; 4 badania, 460 mężczyzn). Oceniono to jako niską pewność i stwierdzono, że mieszanki „mogą powodować niewielką różnicę lub jej brak” (Franco i wsp., Cochrane 2023).
  • Własny wkład pokrzywy jest niejasny. Sama palma sabałowa dawała w tym samym przeglądzie niewielką korzyść lub jej brak, przy wysokiej pewności (MD −0,90 punktu po 3–6 miesiącach). Dodatkowy efekt pokrzywy jest możliwy, ale jedyne znalezione przez nas bezpośrednie porównanie jest otwarte i nie podaje liczb w streszczeniu.

Choroba zwyrodnieniowa stawów i ból stawów

Dowody pochodzą głównie z badań otwartych, obserwacyjnych lub opartych na produktach złożonych.

Badanie Schemat i n Produkt Wynik
Randall i wsp., J R Soc Med 2000 Podwójnie ślepe z naprzemiennym podawaniem (crossover); 27 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów u podstawy kciuka lub palca wskazującego Świeży liść pokrzywy przykładany codziennie do skóry przez 1 tydzień vs jasnota biała Ból (P=0,026) i ograniczenie sprawności (P=0,0027) poprawiły się bardziej po użądleniu pokrzywą
Jacquet i wsp., Arthritis Res Ther 2009 Podwójnie ślepe RCT; 81 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego lub biodrowego; 3 miesiące Olej rybi, witamina E i pokrzywa vs placebo Stosowanie leków przeciwbólowych 6,5 vs 16,5 tabletki/tydzień (P poniżej 0,001); stosowanie NLPZ 0,4 vs 1,0 zdefiniowanej dawki dobowej/dobę (P=0,02)
Überall i wsp., J Pain Res 2026 Retrospektywny rejestr z dopasowaniem według wskaźnika skłonności (propensity); po 1073 pacjentów w każdej grupie; 12 tygodni Wyciąg z liścia pokrzywy (Hox alpha, kapsułki 145 mg) vs NLPZ dostępne bez recepty Złożony punkt końcowy: brak rezygnacji z powodu działań niepożądanych oraz istotne złagodzenie bólu: 96,2% vs 73,2%; rezygnacje z powodu działań niepożądanych 2,1% vs 25,2%
Ramm i Hansen 1997 Otwarte, bez grupy kontrolnej; 8955 pacjentów; 3 tygodnie Wyciąg z liścia 335 mg, 2 kapsułki dwa razy na dobę Ból spoczynkowy zmniejszył się o około 55%; wielu pacjentów ograniczyło stosowanie NLPZ

Badanie z 1997 r. przedstawiono tak, jak podsumowano je w raporcie EMA dla liścia.

Każdy wynik ma poważne ograniczenie:

  • Randall. Zaślepienie było niepełne, ponieważ parzy tylko jedna roślina. Badanie sprawdza użądlenie na skórze, a nie produkt doustny.
  • Jacquet. Olej rybi i witamina E uniemożliwiają przypisanie efektu pokrzywie.
  • Überall. Pacjenci sami wybierali leczenie, ponad połowa rejestru została wykluczona w procesie dopasowania, a dane pochodziły z samoopisu. Autorzy nazywają je badaniem eksploracyjnym. Sfinansowano je z grantu firmy Strathmann, którą raport EMA wymienia w związku z innym produktem z liścia pokrzywy.

W otwartym randomizowanym badaniu z udziałem 40 osób z ostrym zapaleniem stawów zarówno 50 mg diklofenaku z 50 g duszonej papki z pokrzywy, jak i 200 mg diklofenaku poprawiły białko C-reaktywne i punktację stawową, a autorzy uznali je za równie skuteczne. EMA wyłączyła to badanie z oceny liścia, ponieważ prawdopodobnie dotyczyło całego ziela (EMA, liść, 2010). Nie znaleźliśmy dużego badania kontrolowanego placebo dotyczącego doustnego produktu zawierającego wyłącznie pokrzywę w chorobie zwyrodnieniowej stawów.

Alergiczny nieżyt nosa

Pokrzywa jest szeroko sprzedawana na katar sienny, ale znaleziono tylko dwa małe badania kontrolowane placebo i żadne nie wykazuje wyraźnego efektu:

  • Mittman, Planta Med 1990. 98 osób rozpoczęło, a 69 ukończyło trwające 1 tydzień badanie z liofilizowaną pokrzywą. W ocenie ogólnej wypadła lepiej niż placebo, ale w codziennych dzienniczkach objawów tylko nieznacznie lepiej.
  • Bakhshaee i wsp., Iran J Pharm Res 2017. 74 pacjentów z dodatnim wynikiem testu punktowego skóry przyjmowało wyciąg z korzenia 150 mg, 4 razy na dobę, lub placebo przez 1 miesiąc, oprócz loratadyny i płukania nosa solą fizjologiczną. Badanie ukończyło tylko 40. Objawy poprawiły się w obu grupach, z podobnymi efektami w grupie placebo. Eozynofile w nosie zmniejszyły się po pokrzywie, a IgE, IL-4 i IL-5 się nie zmieniły; jedyna zgłoszona różnica laboratoryjna między grupami dotyczyła interferonu-γ (P=0,017).

EMA nie rozpatrywała tego zastosowania, ponieważ w UE żaden produkt nie miał dla niego 10-letniej historii stosowania leczniczego (EMA, korzeń, 2025).

Glukoza we krwi

Dwie metaanalizy u dorosłych z cukrzycą typu 2 zgadzają się co do glukozy na czczo i różnią się co do HbA1c (średnie stężenie cukru we krwi z około 3 miesięcy):

Metaanaliza Badania Glukoza na czczo HbA1c
Ziaei i wsp., Phytother Res 2020 8 RCT, 401 uczestników −18,01 mg/dL (95% CI −30,04 do −5,97) −0,77% (95% CI −1,77 do 0,22); nieistotne
Tabrizi i wsp., Mini Rev Med Chem 2022 13 badań klinicznych −17,17 mg/dL (95% CI −26,60 do −7,73) −0,93% (95% CI −1,66 do −0,17); istotne

Tabrizi połączył więcej badań klinicznych niż obejmujący tylko RCT zbiór Ziaei, co może wyjaśniać różne wnioski dotyczące HbA1c. Żadna z nich nie wykazała istotnej zmiany insuliny. Różnice między badaniami były bardzo duże (I² około 93–95% dla glukozy na czczo, gdzie 100% oznacza, że niemal cała zmienność występuje między badaniami).

W jednym badaniu kontrolowanym placebo 46 pacjentom z zaawansowaną cukrzycą typu 2 podawano wyciąg z liścia, 500 mg co 8 godzin przez 3 miesiące, oprócz leków doustnych, i porównano ich z 46 przyjmującymi placebo. Glukoza na czczo, glukoza po 2 godzinach i HbA1c uległy poprawie, bez istotnych zmian kreatyniny, enzymów wątrobowych ani ciśnienia krwi. EMA przeanalizowała to i powiązane badania w 2022 r. Zwróciła uwagę na krótki czas trwania, małe próby, niekontrolowane diety, niewyszczególnione leki podstawowe i słabo opisane wyciągi, i uznała, że nie zmieniają one jej oceny (uzupełnienie EMA dla liścia).

Te dane dotyczą osób ze zdiagnozowaną cukrzycą. Nie znaleźliśmy dowodów dotyczących glukozy u zdrowych osób trenujących siłowo ani punktów końcowych cukrzycy, takich jak powikłania.

Ciśnienie krwi

Dane u ludzi są ograniczone i niespójne:

  • Cukrzyca typu 2. Tabrizi stwierdził ciśnienie skurczowe niższe o 5,03 mmHg (95% CI −8,15 do −1,91), bez istotnej zmiany ciśnienia rozkurczowego (Tabrizi i wsp., 2022). Wspomniane wyżej badanie wyciągu z liścia na 92 pacjentach nie wykazało istotnego efektu (uzupełnienie EMA dla liścia).
  • Łagodne nadciśnienie. W badaniu libańskim 8 osób piło wyciąg z liści pokrzywy (300 mL/dobę) przez 16 tygodni. Ciśnienie skurczowe spadło z 138,53 do 126,64 mmHg, w porównaniu z 137,41 do 136,77 mmHg u 7 osób otrzymujących placebo. Praca opisuje grupy jako randomizowane, ale także jako utworzone według preferencji smakowych, a wyciąg nie został scharakteryzowany chemicznie (Samaha i wsp., Biomolecules 2019).
  • Wydalanie moczu i dane z badań na zwierzętach. W otwartym badaniu 32 dorosłych z niewydolnością serca lub żył 15 mL soku z ziela pokrzywy 3 razy na dobę zwiększało objętość moczu, czego EMA nie przyjęła jako dowodu. U znieczulonych szczurów dożylny wyciąg zwiększał wydalanie moczu i obniżał ciśnienie krwi. EMA podaje, że w jej danych ze zwierząt działanie moczopędne wykazano tylko w ten sposób, z ograniczonym znaczeniem dla ludzi (EMA, ziele, 2025).

Działania niepożądane i ryzyko

Zgłaszane działania niepożądane

Monografie UE wymieniają dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, zgagę, uczucie pełności, wzdęcia, biegunkę oraz wymioty w przypadku liścia) i reakcje alergiczne (świąd, wysypkę, pokrzywkę) o nieznanej częstości.

  • Korzeń. W 34 badaniach klinicznych wzięło udział ponad 17 000 mężczyzn, przy niewielu zgłoszonych działaniach niepożądanych. EMA nie wyciągnęła żadnych obaw dotyczących bezpieczeństwa z EudraVigilance, unijnej bazy danych działań niepożądanych, i powołuje się na ponad 30 lat obecności na rynku. W rocznym badaniu Schneidera i Rübbena zdarzeń było 29 w grupie pokrzywy i 38 w grupie placebo (EMA, korzeń, 2025).
  • Liść. W 5 badaniach obejmujących łącznie 10 368 pacjentów stosujących wyciąg suchy od 3 tygodni do 12 miesięcy łagodne działania wystąpiły u 1,2–2,7%, bez zgłoszonych poważnych zdarzeń (EMA, liść, 2010).

Kontakt ze skórą

Dotykanie świeżej rośliny powoduje miejscową wysypkę i swędzenie. W badaniu bólu kciuka 23 z 27 pacjentów uznało użądlenie za akceptowalne. Jeden przerwał z powodu wysypki na dłoni (EMA, liść, 2010).

Wpływ na piersi: wyłącznie opisy przypadków

Dwa doniesienia wiążą pokrzywę z objawami ze strony piersi. Nie pozwalają one ustalić przyczyny ani częstości.

  • Herbata z pokrzywy. U mężczyzny rozwinęła się ginekomastia (przerost tkanki piersi), a u kobiety mlekotok (wydzielanie mleka), przy czym herbata z pokrzywy była jedyną zidentyfikowaną przyczyną (Sahin i wsp., N Z Med J 2007).
  • Suplement z pokrzywy. U 30-letniej kobiety przyjmującej 500 mg z powodu alergii rozwinął się mlekotok przy prawidłowych wynikach prolaktyny i badań tarczycy. Ustąpił w ciągu tygodnia od odstawienia. Stosowała też implant z etonogestrelem i okazjonalnie jeżówkę (Easton i wsp., Am J Case Rep 2021).

Proponowany związek z SHBG i estrogenem jest hipotetyczny. W odpowiednich badaniach kontrolowanych nie zgłoszono istotnych zmian hormonów płciowych.

Ciąża i karmienie piersią

Brakuje danych o bezpieczeństwie u ludzi. Monografie liścia i ziela stwierdzają, że stosowanie w ciąży i w okresie laktacji nie jest zalecane, a danych dotyczących płodności nie ma. EMA zauważa, że pokrzywie przypisuje się działanie poronne i wpływ na cykl miesiączkowy, a wpływ na macicę udokumentowano u zwierząt (EMA, ziele, 2025). Monografia korzenia oznacza ciążę jako „nie dotyczy”, ponieważ obejmuje tylko mężczyzn z BPH. Nie jest to stwierdzenie bezpieczeństwa, a jej raport mówi, że stosowania nie można zalecać (EMA, korzeń, 2025).

LactMed opisuje pokrzywę jako zioło rzekomo zwiększające laktację, o minimalnym poparciu naukowym. Odradza przykładanie jej do piersi, po tym jak u jednego niemowlęcia pojawiła się wysypka alergiczna po miejscowym zastosowaniu na brodawce matki (LactMed).

Interakcje z lekami

Wszystkie trzy monografie podają „brak zgłoszeń”, ale odzwierciedla to w równym stopniu brak badań, co dowód bezpieczeństwa. EMA nie ma danych farmakokinetycznych ani dotyczących interakcji dla korzenia.

  • Warfaryna i podobne leki przeciwzakrzepowe. Niemieckie oznakowanie ostrzegało, że witamina K w liściu pokrzywy może osłabiać te leki. EMA wyliczyła 24–96 mcg witaminy K przy maksymalnej dawce dobowej, poniżej 1% terapeutycznej dawki witaminy K, i nie spodziewa się interakcji (EMA, ziele, 2025).
  • Leki na cukrzycę i ciśnienie. Pewne źródło referencyjne ostrzega przed możliwymi interakcjami przy nadmiernym stosowaniu, na podstawie danych przedklinicznych. EMA uznała to za niewystarczające do ostrzeżenia w monografii. Ponieważ powyższe badania wykazują niższą glukozę u osób przyjmujących doustne leki przeciwcukrzycowe, nie można wykluczyć działania addytywnego, ale żadnego nie udokumentowano.

Kto powinien zachować ostrożność

  • Ograniczona podaż płynów. Monografia liścia wymienia jako przeciwwskazanie stosowanie tam, gdzie zaleca się ograniczenie podaży płynów, na przykład w ciężkiej chorobie serca lub nerek.
  • Objawy ze strony układu moczowego. Gorączka, skurcze, krew w moczu, bolesne oddawanie moczu lub zatrzymanie moczu wymagają oceny lekarskiej. Korzeń jest przeznaczony do stosowania wyłącznie po wykluczeniu przez lekarza poważnych schorzeń.
  • Obrzęk stawów. Ból stawów z obrzękiem, zaczerwienieniem lub gorączką również wymaga oceny lekarskiej.
  • Dzieci. Liść nie jest zalecany poniżej 12. roku życia, a korzeń nie ma istotnego zastosowania poniżej 18. roku życia.
  • Brakujące badania bezpieczeństwa. Nie przeprowadzono odpowiednich badań genotoksyczności, toksyczności reprodukcyjnej i rakotwórczości.

Jakość i zmienność produktów

„Pokrzywa” na etykiecie nie definiuje produktu. Wyciągi z korzenia w monografii UE różnią się rozpuszczalnikiem (metanol lub etanol o różnym stężeniu) i stosunkiem ekstrakcji. EMA nie mogła zidentyfikować preparatu w kilku badaniach, w tym w największym. LactMed dodaje, że suplementy diety często różnią się od swoich etykiet składnikami lub ilościami i że wyniki dla jednego produktu mogą nie dotyczyć innego.

Najważniejsze informacje

  • Korzeń i liść to różne produkty. Korzeń stosuje się przy objawach BPH, liść przy bólach stawów i dla zwiększenia wydalania moczu. Dowody dla jednego nie przenoszą się na drugi.
  • Nie wykazano wpływu na testosteron. Wiązanie z SHBG to wynik laboratoryjny, a DVT ma tylko 1,5% powinowactwa testosteronu. U mężczyzn z BPH SHBG spadła, ale testosteron nie zmienił się istotnie, i nie znaleziono badań u zdrowych mężczyzn ani u osób trenujących siłowo.
  • Skuteczność w BPH nie jest udowodniona. EMA w 2025 r. uznała korzeń wyłącznie za lek tradycyjny. Największe badanie z wyciągiem typu monograficznego wykazało różnicę 1 punktu w IPSS, podczas gdy największe zgłaszane efekty pochodziły z produktów niezdefiniowanych.
  • Połączenia z palmą sabałową pozostają niepewne. Badanie kontrolowane placebo wykazało przewagę 2 punktów, a Cochrane oceniła łączone dowody dotyczące mieszanek jako mało pewne.
  • Dane dotyczące choroby zwyrodnieniowej stawów, alergii i metabolizmu są słabe. Badania są małe, wykorzystują produkty złożone lub niezdefiniowane albo nie mają grup kontrolnych. Glukoza na czczo spadła o około 18 mg/dL u osób z cukrzycą typu 2, ale EMA nie uznała tych badań za rozstrzygające.
  • Na ogół dobrze tolerowana, ale z lukami w wiedzy. Dolegliwości żołądkowe i reakcje alergiczne to główne znane działania. Stosowanie w ciąży i w okresie laktacji nie jest zalecane, a genotoksyczność i interakcje pozostają słabo zbadane.

Źródła

  1. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. European Union herbal monograph on Urtica dioica L.; Urtica urens L., radix. Revision 1. EMA/HMPC/322646/2023. 22 stycznia 2025 r. EMA.
  2. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. Assessment report on Urtica dioica L.; Urtica urens L., radix. Revision 1. EMA/HMPC/322627/2023. 22 stycznia 2025 r. EMA.
  3. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. Community herbal monograph on Urtica dioica L.; Urtica urens L., folium. EMA/HMPC/508015/2007. 14 stycznia 2010 r. EMA.
  4. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. Assessment report on Urtica dioica L., Urtica urens L., folium. EMA/HMPC/508013/2007. 14 stycznia 2010 r. EMA.
  5. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. Addendum to Assessment report on Urtica dioica L., Urtica urens L., folium. EMA/HMPC/489006/2020. 26 stycznia 2022 r. EMA.
  6. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. Assessment report on Urtica dioica L.; Urtica urens L., herba. Revision 1. EMA/HMPC/261303/2022. 22 stycznia 2025 r. EMA.
  7. Safarinejad MR. Urtica dioica for treatment of benign prostatic hyperplasia: a prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled, crossover study. J Herb Pharmacother. 2005;5(4):1–11. PubMed.
  8. Schneider T, Rübben H. Stinging nettle root extract (Bazoton-uno) in long term treatment of benign prostatic syndrome (BPS). Results of a randomized, double-blind, placebo controlled multicenter study after 12 months [w języku niemieckim]. Urologe A. 2004;43(3):302–306. PubMed.
  9. Ghorbanibirgani A, Khalili A, Zamani L. The efficacy of stinging nettle (urtica dioica) in patients with benign prostatic hyperplasia: a randomized double-blind study in 100 patients. Iran Red Crescent Med J. 2013;15(1):9–10. PubMed.
  10. Lopatkin N, Sivkov A, Walther C, i wsp. Long-term efficacy and safety of a combination of sabal and urtica extract for lower urinary tract symptoms–a placebo-controlled, double-blind, multicenter trial. World J Urol. 2005;23(2):139–146. PubMed.
  11. Sökeland J. Combined sabal and urtica extract compared with finasteride in men with benign prostatic hyperplasia: analysis of prostate volume and therapeutic outcome. BJU Int. 2000;86(4):439–442. PubMed.
  12. Ibishev KS, Krainy PA, Mitusov VV, i wsp. A comparative analysis of the effectiveness of serenoa repens and serenoa repens in combination with urtica dioiccus for lower urinary symptoms suggestive of benign prostatic hyperplasia associated with chronic inflammation in prostate tissue [w języku rosyjskim]. Urologiia. 2019;(1):40–46. PubMed.
  13. Franco JV, Trivisonno L, Sgarbossa NJ, i wsp. Serenoa repens for the treatment of lower urinary tract symptoms due to benign prostatic enlargement. Cochrane Database Syst Rev. 2023;6(6):CD001423. PubMed.
  14. European Association of Urology. EAU Guidelines on the Management of Non-neurogenic Male LUTS: disease management. Dostęp: 8 listopada 2026 r. Uroweb.
  15. Schöttner M, Gansser D, Spiteller G. Lignans from the roots of Urtica dioica and their metabolites bind to human sex hormone binding globulin (SHBG). Planta Med. 1997;63(6):529–532. PubMed.
  16. Round P, Das S, Wu TS, i wsp. Molecular interactions between sex hormone-binding globulin and nonsteroidal ligands that enhance androgen activity. J Biol Chem. 2020;295(5):1202–1211. PubMed.
  17. Ziaei R, Foshati S, Hadi A, i wsp. The effect of nettle (Urtica dioica) supplementation on the glycemic control of patients with type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. Phytother Res. 2020;34(2):282–294. PubMed.
  18. Tabrizi R, Sekhavati E, Nowrouzi-Sohrabi P, i wsp. Effects of Urtica dioica on metabolic profiles in type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis of clinical trials. Mini Rev Med Chem. 2022;22(3):550–563. PubMed.
  19. Samaha AA, Fawaz M, Salami A, i wsp. Antihypertensive indigenous Lebanese plants: ethnopharmacology and a clinical trial. Biomolecules. 2019;9(7):292. PubMed.
  20. Randall C, Randall H, Dobbs F, i wsp. Randomized controlled trial of nettle sting for treatment of base-of-thumb pain. J R Soc Med. 2000;93(6):305–309. PubMed.
  21. Jacquet A, Girodet PO, Pariente A, i wsp. Phytalgic, a food supplement, vs placebo in patients with osteoarthritis of the knee or hip: a randomised double-blind placebo-controlled clinical trial. Arthritis Res Ther. 2009;11(6):R192. PubMed.
  22. Überall MA, Küster MA, Müller-Schwefe PCG, Müller-Schwefe GHH. Safety, tolerability, and efficacy of Hox Alpha, a dry extract from stinging nettle leaves versus OTC NSAIDs in osteoarthritis: a retrospective, propensity-matched 12-week analysis from the German Pain e-Registry (SIPHARO study). J Pain Res. 2026;19:546747. PubMed.
  23. Mittman P. Randomized, double-blind study of freeze-dried Urtica dioica in the treatment of allergic rhinitis. Planta Med. 1990;56(1):44–47. PubMed.
  24. Bakhshaee M, Mohammad Pour AH, Esmaeili M, i wsp. Efficacy of supportive therapy of allergic rhinitis by stinging nettle (Urtica dioica) root extract: a randomized, double-blind, placebo-controlled, clinical trial. Iran J Pharm Res. 2017;16(Suppl):112–118. PubMed.
  25. Sahin M, Yilmaz H, Gursoy A, i wsp. Gynaecomastia in a man and hyperoestrogenism in a woman due to ingestion of nettle (Urtica dioica). N Z Med J. 2007;120(1265):U2803. PubMed.
  26. Easton L, Vaid S, Nagel AK, i wsp. Stinging nettle (Urtica dioica): an unusual case of galactorrhea. Am J Case Rep. 2021;22:e933999. PubMed.
  27. Drugs and Lactation Database (LactMed). Stinging Nettle. Bethesda, MD: National Institute of Child Health and Human Development; zaktualizowano 15 października 2026 r. PubMed.
  28. World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.