Selen jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym, który organizm wbudowuje w 25 selenoprotein — enzymów kontrolujących aktywację hormonów tarczycy, chroniących komórki przed uszkodzeniem oksydacyjnym i niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania plemników. Większość mieszkańców USA dostarcza z pożywieniem znacznie więcej niż zalecane dzienne spożycie (RDA) dla dorosłych wynoszące 55 mcg/dobę. Duże badania kliniczne pokazują, że dodatkowy selen u dobrze odżywionych osób nie zapobiegał nowotworom, a największe z nich, SELECT, wzbudziło obawy dotyczące cukrzycy typu 2 oraz raka gruczołu krokowego o wysokim stopniu złośliwości.

Selen jest często dodawany do suplementów „wspierających testosteron”, płodność oraz pracę tarczycy, skierowanych do osób trenujących siłowo. Dowody naukowe układają się w kształt litery U: osoby z niskim poziomem selenu mogą odnieść korzyść z jego uzupełnienia, natomiast osoby, które już przyjmują go wystarczająco dużo, zyskują niewiele i mogą być narażone na szkodliwe działanie przy wyższych dawkach. Górny tolerowany poziom spożycia w USA wynosi 400 mcg/dobę; limit europejski, zaktualizowany w 2023 roku, jest niższy i wynosi 255 mcg/dobę. Jedna uncja orzechów brazylijskich może zawierać ponad 500 mcg.

Ta strona podsumowuje dane publikowane przez Biuro Suplementów Diety NIH (NIH ODS), National Academies, Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz wyniki badań klinicznych. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość	Szczegóły
Typ	Niezbędny pierwiastek śladowy; składnik suplementów diety
Główne formy w suplementach	Selenometionina, drożdże wzbogacone w selen, selenin sodu, selenian sodu; wchłaniane do około 90%
RDA dla dorosłych (USA)	55 mcg/dobę dla mężczyzn i kobiet; 60 mcg/dobę w ciąży; 70 mcg/dobę podczas laktacji
Górny limit (UL)	USA: 400 mcg/dobę dla dorosłych. UE (EFSA 2023): 255 mcg/dobę dla dorosłych
Typowe spożycie w USA	Około 132 mcg/dobę z żywności u dorosłych mężczyzn i 94 mcg/dobę u dorosłych kobiet (NHANES 2017–marzec 2020)
Najbogatsze źródło pokarmowe	Orzechy brazylijskie, średnio 544 mcg na uncję (6–8 orzechów), przy dużym zróżnicowaniu
Dawki w cytowanych badaniach	100–300 mcg/dobę (badania dot. tarczycy, płodności i cukrzycy); 200 mcg/dobę jako selenometionina w SELECT
Okres półtrwania	Brak jednej ustalonej wartości dla składnika odżywczego obecnego w wielu pulach tkankowych; niewymieniony tutaj
Status WADA	Nie znajduje się na Liście Substancji i Metod Zabronionych 2026

Czym jest

Selen to minerał występujący w glebie i wodzie. Rośliny pobierają selen nieorganiczny (seleniny i seleniany) i przekształcają go w formy organiczne, głównie selenometioninę i selenocysteinę. W żywności selen występuje przede wszystkim jako selenometionina. Jest ona łatwo przyswajalna, a na jej wchłanianie w niewielkim stopniu wpływa to, ile selenu dana osoba ma już w organizmie (NIH ODS).

Po wchłonięciu zarówno selen organiczny, jak i nieorganiczny są przekształcane we wspólny związek pośredni, który organizm wykorzystuje do wytworzenia selenocysteiny, nazywanej niekiedy 21. aminokwasem. Selenocysteina stanowi aktywną część 25 ludzkich selenoprotein, do których należą:

Peroksydazy glutationowe, które rozkładają nadtlenek wodoru i nadtlenki lipidów.
Reduktazy tioredoksyny, które utrzymują sprawność innych układów antyoksydacyjnych.
Dejodynazy jodotyroninowe, które przekształcają prohormon tarczycy T4 w aktywną postać T3.
Selenoproteina P, główny transporter selenu we krwi.

Około 28% do 46% selenu w organizmie jest magazynowane w mięśniach szkieletowych. Organizm utrzymuje równowagę selenową głównie poprzez wydalanie z moczem; przy wyższym spożyciu większa ilość jest tracona również z wydychanym powietrzem i z kałem (NIH ODS).

Praca przeglądowa Rayman z 2012 roku opublikowana w The Lancet podkreśla kluczową kwestię dotyczącą selenu: jego wpływ na zdrowie układa się w krzywą w kształcie litery U. Dodatkowy selen może pomóc osobom z niskim statusem, natomiast osobom z prawidłowym lub wysokim statusem może zaszkodzić i „nie powinny one przyjmować suplementów selenu” (Rayman, Lancet 2012).

Ocena stanu zaopatrzenia organizmu

Zwykle wykonuje się badanie stężenia selenu w osoczu lub surowicy. Stężenia wynoszące 8 mcg/dL lub więcej są zazwyczaj uznawane za wystarczające u osób zdrowych. Poziom selenu we włosach i paznokciach odzwierciedla spożycie z okresu od kilku miesięcy do kilku lat. Peroksydaza glutationowa 3 i selenoproteina P mogą służyć jako markery funkcjonalne, ale stan zapalny może wpływać na ich wartości (NIH ODS). W amerykańskich danych NHANES z lat 2011–2016 średnie stężenie selenu w surowicy u osób w wieku od 8 do 80 lat wynosiło 12,7 mcg/dL, czyli bezpiecznie powyżej tego progu.

Referencyjne wartości spożycia

Amerykańska Rada ds. Żywności i Żywienia (Food and Nutrition Board) ustaliła następujące wartości (NIH ODS; IOM 2000):

Grupa	RDA (mcg/dobę)	UL (mcg/dobę)
Niemowlęta 0–6 miesięcy	15 (AI)	45
Niemowlęta 7–12 miesięcy	20 (AI)	60
Dzieci 1–3 lata	20	90
Dzieci 4–8 lat	30	150
Wiek 9–13 lat	40	280
Wiek 14 lat i więcej	55	400
Ciąża	60	400
Laktacja	70	400

RDA (Recommended Dietary Allowance — zalecane dzienne spożycie) pokrywa zapotrzebowanie niemal wszystkich (97%–98%) zdrowych osób. AI (Adequate Intake — wystarczające spożycie) stosuje się wtedy, gdy dowody są zbyt skąpe, by ustalić RDA. UL (Tolerable Upper Intake Level — górny tolerowany poziom spożycia) to najwyższe dzienne spożycie, które prawdopodobnie nie wywoła negatywnych skutków zdrowotnych. Amerykański poziom UL opiera się na kruchości i wypadaniu włosów oraz paznokci i nie dotyczy osób przyjmujących selen pod nadzorem lekarza.

Wartości europejskie różnią się od amerykańskich:

Wystarczające spożycie (AI). W 2014 roku panel ds. żywienia EFSA ustalił AI dla dorosłych na poziomie 70 mcg/dobę, opierając się na spożyciu, przy którym stężenie selenoproteiny P w osoczu osiąga plateau. Nie znaleziono dowodów na dodatkowe korzyści powyżej tego spożycia. AI podczas laktacji wynosi 85 mcg/dobę (EFSA NDA Panel, EFSA J 2014).
Górny limit (UL). W 2023 roku EFSA ustaliła UL na poziomie 255 mcg/dobę dla wszystkich dorosłych, w tym kobiet w ciąży i karmiących piersią. Jako efekt krytyczny przyjęto łysienie (utratę włosów), oparto się na najniższym poziomie, przy którym obserwuje się szkodliwe zmiany (LOAEL) wynoszącym 330 mcg/dobę z badania SELECT i zastosowano współczynnik niepewności równy 1,3. EFSA stwierdziła, że przekroczenie UL przez dorosłych jest mało prawdopodobne, z wyjątkiem osób regularnie stosujących suplementy w wysokich dawkach lub regularnie jedzących orzechy brazylijskie (EFSA NDA Panel, EFSA J 2023).

Źródła pokarmowe i suplementy

Selen wiąże się z białkami, dlatego produkty bogate w białko są zazwyczaj najlepszymi jego źródłami. Tabela ODS, oparta na danych USDA, wymienia następujące przykłady (NIH ODS):

Produkt spożywczy	Selen w porcji
Orzechy brazylijskie, 1 uncja (6–8 orzechów)	544 mcg
Tuńczyk żółtopłetwy, gotowany/pieczony, 3 uncje	92 mcg
Sardynki z puszki w oleju, 3 uncje	45 mcg
Krewetki, gotowane, 3 uncje	42 mcg
Stek wołowy lub kotlet wieprzowy, 3 uncje	37 mcg
Kurczak, jasne mięso, pieczone, 3 uncje	22 mcg
Jajko ugotowane na twardo, 1 duże	15 mcg
Ryż brązowy, ugotowany, 1 szklanka	12 mcg

Zawartość selenu w orzechach brazylijskich jest bardzo zróżnicowana. ODS podaje zakres 68–91 mcg na jeden orzech i ostrzega, że ich regularne spożywanie może doprowadzić do zatrucia selenem. Zawartość selenu w żywności pochodzenia roślinnego zależy od lokalnej gleby, natomiast produkty pochodzenia zwierzęcego mają bardziej wyrównany skład, ponieważ zwierzęta regulują poziom selenu w tkankach, a pasze dla zwierząt hodowlanych są zazwyczaj wzbogacane w selen.

W amerykańskich danych NHANES z okresu od 2017 roku do marca 2020 roku dorośli mężczyźni spożywali średnio 132 mcg/dobę z żywności i napojów (145 mcg/dobę łącznie z suplementami), a dorosłe kobiety średnio 94 mcg/dobę (102 mcg/dobę). Około 17% do 19% dorosłych przyjmuje suplement zawierający selen. Preparaty wielowitaminowe często zawierają 55 mcg, produkty złożone 50–200 mcg, a suplementy zawierające wyłącznie selen zazwyczaj 100–400 mcg (NIH ODS).

Niedobór występuje w USA i Kanadzie niezwykle rzadko. Do grup podwyższonego ryzyka należą mieszkańcy regionów ubogich w selen (część Chin i niektóre kraje europejskie, zwłaszcza osoby na diecie wegańskiej), pacjenci długotrwale dializowani oraz osoby żyjące z HIV. Ciężki niedobór wiąże się z chorobą Keshan — kardiomiopatią opisaną po raz pierwszy na ubogich w selen obszarach Chin, gdzie dorośli spożywali nie więcej niż 10 mcg/dobę (NIH ODS).

Co pokazują badania

Rak gruczołu krokowego i badanie SELECT

Pogląd, że selen zapobiega nowotworom, wywodził się w dużej mierze z badania Nutritional Prevention of Cancer (NPC). U 1312 dorosłych Amerykanów z rakiem skóry w wywiadzie przyjmowanie 200 mcg/dobę drożdży selenowych nie zmniejszyło częstości nawrotów raka skóry. Analiza wtórna wykazała o 49% mniej przypadków raka gruczołu krokowego u mężczyzn przyjmujących selen, przy czym efekt ten koncentrował się u mężczyzn z najniższym wyjściowym stężeniem selenu w osoczu (poniżej 10,6 mcg/dL) (NIH ODS).

Badanie Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT) zaprojektowano w celu bezpośredniego zweryfikowania tej obserwacji:

Projekt badania. W latach 2001–2004 w 427 ośrodkach w USA, Kanadzie i Portoryko zrandomizowano 35 533 względnie zdrowych mężczyzn do grup przyjmujących 200 mcg/dobę selenu (jako L-selenometioniny), 400 IU/dobę witaminy E, oba preparaty lub placebo (Lippman et al., JAMA 2009).
Pierwszy raport (2009). Po medianie obserwacji wynoszącej 5,46 roku współczynnik hazardu (HR) dla raka gruczołu krokowego przy stosowaniu samego selenu wyniósł 1,04 (99% CI 0,87–1,24). Żaden inny wcześniej określony punkt końcowy dotyczący nowotworów nie wykazał różnic. Podawanie suplementów przerwano przedterminowo.
Przedłużona obserwacja (2011). Po uwzględnieniu większej liczby przypadków sam selen nadal nie wykazywał istotnego wpływu (HR 1,09; 99% CI 0,93–1,27), natomiast sama witamina E istotnie zwiększyła ryzyko raka gruczołu krokowego (HR 1,17; 99% CI 1,004–1,36) (Klein et al., JAMA 2011).
Analiza względem statusu wyjściowego (2014). W badaniu kliniczno-kohortowym obejmującym 1739 przypadków raka gruczołu krokowego i 3117 mężczyzn z grupy porównawczej selen nie miał wpływu u mężczyzn z niższym wyjściowym stężeniem selenu w paznokciach stóp. U mężczyzn z wyższym statusem wyjściowym (60. centyl lub wyżej) suplementacja selenem zwiększyła ryzyko raka gruczołu krokowego o wysokim stopniu złośliwości o 91% (P = ,007). Autorzy podsumowali, że mężczyźni powinni unikać suplementów selenu lub witaminy E w dawkach przekraczających zalecane spożycie (Kristal et al., J Natl Cancer Inst 2014).

Przegląd Cochrane z 2018 roku połączył dane z 10 badań z randomizacją obejmujących 27 232 uczestników (94% mężczyzn). Selen w dawce 200–500 mcg/dobę przyjmowany przez 2 do 10 lat miał niewielki lub żaden wpływ na zachorowalność na nowotwory lub umieralność z ich powodu, przy wysokiej pewności dowodów dla raka gruczołu krokowego, jelita grubego, płuca i pęcherza moczowego (Vinceti et al., Cochrane 2018). W 2009 roku FDA uznała za „wysoce nieprawdopodobne”, aby suplementy selenu zmniejszały ryzyko raka gruczołu krokowego (NIH ODS).

Sygnał dotyczący cukrzycy typu 2

Dwa duże badania wzbudziły obawy związane z cukrzycą:

Badanie NPC. W analizie wtórnej obejmującej 1202 osoby bez cukrzycy na początku badania, w ciągu średnio 7,7 roku cukrzyca typu 2 rozwinęła się u 58 osób przyjmujących 200 mcg/dobę selenu w porównaniu z 39 osobami przyjmującymi placebo (HR 1,55; 95% CI 1,03–2,33). Ryzyko było najwyższe u osób, które rozpoczynały badanie z najwyższym poziomem selenu we krwi (górny tercyl HR 2,70) (Stranges et al., Ann Intern Med 2007).
SELECT. W grupie przyjmującej wyłącznie selen odnotowano nieistotny statystycznie wzrost częstości występowania cukrzycy typu 2 (ryzyko względne 1,07; 99% CI 0,94–1,22; P = ,16) (Lippman et al. 2009).

Metaanaliza 4 badań z randomizacją z 2014 roku, obejmująca 20 294 uczestników, wykazała łączne ryzyko względne wynoszące 1,09 (95% CI 0,99–1,20), nieistotne statystycznie, i doprowadziła do wniosku, że wyniki nie przemawiają za stosowaniem selenu w profilaktyce cukrzycy (Mao et al., Endocrine 2014). W duńskim badaniu PRECISE u starszych dorosłych ze stosunkowo niskim statusem selenowym dawki 100–300 mcg/dobę przez 2 lata nie zmieniły poziomu HbA1c w porównaniu z placebo; autorzy stwierdzili, że wyniki te wpisują się w możliwy efekt w kształcie litery U w odniesieniu do metabolizmu glukozy (Stranges et al., Diabetes Obes Metab 2019).

Podsumowując, nie udowodniono, aby suplementy selenu wywoływały cukrzycę, ale też jej nie zapobiegają, a sygnał ostrzegawczy jest najsilniejszy u osób, które już wcześniej miały wysoki poziom selenu.

Choroby układu sercowo-naczyniowego

W badaniu SELECT nie stwierdzono wpływu dawki 200 mcg/dobę na incydenty sercowo-naczyniowe w okresie od 7 do 12 lat. Przegląd Cochrane obejmujący badanie SELECT oraz 11 mniejszych badań, łącznie z udziałem 19 715 dorosłych (głównie mężczyzn), również nie wykazał zmniejszenia liczby zakończonych lub niezakończonych zgonem incydentów sercowo-naczyniowych (NIH ODS).

Tarczyca

Tarczyca zawiera więcej selenu w przeliczeniu na gram tkanki niż jakikolwiek inny narząd. Selenoproteiny przekształcają T4 w T3 i chronią gruczoł przed nadtlenkiem wodoru powstającym podczas syntezy hormonów (NIH ODS).

Zdrowi starsi dorośli. W trwającym 6 miesięcy badaniu z udziałem 368 osób w wieku 60–74 lat dawki 100–300 mcg/dobę podniosły stężenie selenu w osoczu, ale nie zmieniły czynności tarczycy (NIH ODS).
Zapalenie tarczycy typu Hashimoto. Metaanaliza 35 badań z 2024 roku wykazała, że selen obniżał stężenie TSH u pacjentów nieprzyjmujących hormonów tarczycy (SMD −0,21; 7 kohort, 869 uczestników) oraz zmniejszał miano przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (SMD −0,96; 29 kohort, 2358 uczestników), przy działaniach niepożądanych zbliżonych do grupy kontrolnej. Stężenia wolnego T4 i wolnego T3 oraz objętość tarczycy nie uległy zmianie, a pewność dowodów oceniono jako umiarkowaną (Huwiler et al., Thyroid 2024). Wcześniejszy przegląd 9 badań ograniczonych wyłącznie do samego selenu nie wykazał wpływu na TSH, obraz ultrasonograficzny ani jakość życia (NIH ODS). Nie wykazano, aby niższe miano przeciwciał przekładało się na lepsze długoterminowe wyniki kliniczne.
Łagodna orbitopatia Gravesa. W badaniu z randomizacją obejmującym 159 pacjentów przyjmowanie 100 mcg selenu dwa razy na dobę przez 6 miesięcy poprawiło jakość życia (P poniżej 0,001) oraz zmiany oczne (P = 0,01), a także spowolniło progresję choroby w porównaniu z placebo (Marcocci et al., N Engl J Med 2011). Badanie przeprowadzono w Europie, gdzie spożycie selenu jest niższe niż w USA.
Ciąża. W 2017 roku Amerykańskie Towarzystwo Tyreologiczne (ATA) wydało słabe zalecenie odradzające stosowanie selenu u kobiet w ciąży z obecnością przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (NIH ODS).

Plemniki i płodność mężczyzn

Jedna z selenoprotein — peroksydaza glutationowa wodoronadtlenków fosfolipidów — stanowi element strukturalny dojrzałych plemników. Zarówno niski, jak i wysoki poziom selenu w nasieniu powiązano z niepłodnością (NIH ODS). Wyniki badań zależą od wyjściowego stanu zaopatrzenia organizmu:

Badanie	Uczestnicy	Zastosowana interwencja	Wynik
Scott et al., Br J Urol 1998	69 mężczyzn ze Szkocji z obniżoną płodnością i niską ruchliwością plemników (populacja o niskim spożyciu selenu)	Selen, z witaminami A, C i E lub bez nich, albo placebo przez 3 miesiące	Połączone grupy selenu: poprawa ruchliwości (P = 0,023); liczba plemników bez zmian; 5 mężczyzn (11%) zostało ojcami wobec żadnego w grupie placebo
Hawkes & Turek, J Androl 2001	11 zdrowych mężczyzn na kontrolowanej diecie	13 lub 297 mcg/dobę selenu z pożywienia przez 99 dni	Grupa wysokoselenowa: odsetek ruchliwych plemników spadł o 32% do 13. tygodnia; spadło T3 i wzrosło TSH; androgeny w surowicy bez zmian
Hawkes et al., J Androl 2009	42 zdrowych mężczyzn z USA	300 mcg/dobę drożdży selenowych lub placebo przez 48 tygodni	Brak wpływu na liczbę, ruchliwość lub morfologię plemników, zawartość selenu w plemnikach oraz poziom androgenów w surowicy
Steiner et al., Fertil Steril 2020 (MOXI)	174 mężczyzn z niepłodnością związaną z czynnikiem męskim	Mieszanka antyoksydantów zawierająca 200 mcg selenu oraz witaminy C i E, karnitynę, cynk, kwas foliowy i likopen vs placebo	Brak poprawy jakości nasienia lub fragmentacji DNA; urodzenia żywe 15% vs 24% (różnica nieistotna statystycznie)

Metaanaliza 50 badań kontrolowanych placebo z 2025 roku wykazała, że selen poprawiał ruchliwość plemników, jednak żaden suplement nie zwiększał odsetka ciąż ani żywych urodzeń, a pewność dowodów była ogólnie niska lub bardzo niska (Michaelsen et al., Nutrients 2025).

Testosteron a trening siłowy

Selen jest często wymieniany jako składnik wspierający poziom testosteronu. W opisanych wyżej badaniach przeprowadzonych u zdrowych mężczyzn z prawidłowym poziomem selenu ani dawka 297 mcg/dobę z pożywienia, ani 300 mcg/dobę z drożdży nie zmieniły stężenia androgenów w surowicy (Hawkes & Turek 2001; Hawkes et al. 2009). Nie znaleźliśmy żadnego badania kontrolowanego placebo, które wykazałoby, że selen podnosi poziom testosteronu, masę mięśniową lub siłę u osób bez niedoboru.

Skutki uboczne i zagrożenia

Przewlekły nadmiar (selenoza)

Wczesnymi oznakami nadmiaru selenu są czosnkowy zapach z ust oraz metaliczny posmak. Najczęstszymi objawami przewlekłego nadmiaru są wypadanie włosów oraz łamliwość lub utrata paznokci. Inne objawy obejmują wysypkę skórną, nudności, biegunkę, zmęczenie, drażliwość oraz zaburzenia układu nerwowego. Formy organiczne i nieorganiczne wywołują podobne skutki (NIH ODS).

Ostre zatrucie wadliwie przygotowanym suplementem

W 2008 roku falę zatruć w USA powiązano z płynnym suplementem diety, który zawierał stężenie selenu 200 razy wyższe niż deklarowane na etykiecie. Śledczy zidentyfikowali 201 przypadków w 10 stanach. Mediana szacowanej dawki wynosiła 41 749 mcg/dobę. Częstymi objawami były: biegunka (78%), zmęczenie (75%), wypadanie włosów (72%), bóle stawów (70%), przebarwienia lub łamliwość paznokci (61%) oraz nudności (58%). Po upływie 90 dni lub więcej 52% poszkodowanych nadal miało problemy z paznokciami, a u 29% utrzymywało się wypadanie włosów (MacFarquhar et al., Arch Intern Med 2010). Ciężkie ostre zatrucie może również prowadzić do niewydolności oddechowej, zawału serca, niewydolności nerek, a w rzadkich przypadkach do zgonu (NIH ODS).

Łączenie suplementów (stacking)

Ponieważ wiele osób dostarcza już 100–150 mcg/dobę z pożywieniem, dołożenie preparatu „na testosteron” zawierającego 200 mcg do multiwitaminy oraz regularnego spożywania orzechów brazylijskich może zbliżyć łączną podaż do europejskiego limitu UL wynoszącego 255 mcg/dobę lub go przekroczyć. Dawka 200 mcg/dobę stosowana w badaniu SELECT u dobrze odżywionych mężczyzn to właśnie ta dawka, którą powiązano z opisanymi wyżej sygnałami ryzyka raka gruczołu krokowego o wysokim stopniu złośliwości oraz cukrzycy.

Interakcje

ODS wymienia cisplatynę — lek chemioterapeutyczny, który może obniżać stężenie selenu we włosach i surowicy. Nie wiadomo, czy ma to znaczenie kliniczne, a przegląd Cochrane wykazał niewystarczające dowody na to, by selen zmniejszał skutki uboczne chemioterapii (NIH ODS).

Status prawny i stosowanie w sporcie

W USA selen jest sprzedawany jako suplement diety i nie jest zatwierdzony przez FDA do leczenia jakiegokolwiek schorzenia. W 2003 roku FDA dopuściła kwalifikowane oświadczenia zdrowotne dotyczące selenu i nowotworów, a w 2009 roku odrzuciła takie oświadczenia dla większości typów nowotworów (NIH ODS). Selen nie jest wymieniony na Liście Substancji i Metod Zabronionych WADA 2026. Podobnie jak każdy suplement wieloskładnikowy, preparat z selenem może być jednak zanieczyszczony substancjami zabronionymi, dlatego sportowcy poddawani kontrolom antydopingowym polegają na certyfikatach niezależnych organizacji.

Informacje o pokrewnych minerałach często łączonych z selenem można znaleźć w artykułach: Cynk, Magnez oraz Bor. Informacje o lekach zawierających hormony tarczycy znajdują się na stronach: T3 (liotyronina) i T4 (tyroksyna).

Najważniejsze informacje

Niezbędny, ale potrzebny w śladowych ilościach. Zalecane dzienne spożycie (RDA) dla dorosłych wynosi 55 mcg/dobę, a większość mieszkańców USA spożywa z pożywieniem około dwukrotnie więcej.
Działanie w kształcie litery U. Wyrównanie niskiego poziomu może pomóc, ale dodatkowy selen u osób z prawidłowymi zasobami nie wykazał korzyści i dał pewne sygnały szkodliwości.
Wynik badania SELECT był negatywny. Dawka 200 mcg/dobę nie zapobiegła rakowi gruczołu krokowego u 35 533 mężczyzn i zwiększyła ryzyko raka gruczołu krokowego o wysokim stopniu złośliwości u mężczyzn z wysokim wyjściowym poziomem selenu.
Obawy dotyczące cukrzycy. W badaniu NPC stwierdzono o 55% więcej przypadków cukrzycy typu 2 przy dawce 200 mcg/dobę; badanie SELECT oraz metaanaliza wykazały mniejsze, nieistotne statystycznie wzrosty.
Dane dotyczące tarczycy są niejednoznaczne. Selen obniża poziom przeciwciał przeciwtarczycowych w zapaleniu tarczycy typu Hashimoto i w jednym badaniu pomógł w łagodnej orbitopatii Gravesa, ale nie stanowi rutynowego leczenia.
Brak wykazanego wpływu na testosteron. Badania u zdrowych mężczyzn nie wykazały zmian stężenia androgenów w surowicy, a korzyści dla parametrów nasienia obserwuje się głównie w populacjach o niskim spożyciu selenu.
Uwaga na górny limit. Górny limit (UL) wynosi 400 mcg/dobę w USA i 255 mcg/dobę w UE; wypadanie włosów i paznokci to wczesne oznaki nadmiaru, a orzechy brazylijskie zawierają bardzo silnie skoncentrowane ilości selenu.

Źródła

National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. Selenium: fact sheet for health professionals. Zaktualizowano 4 września 2025. NIH ODS.
Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Vitamin C, Vitamin E, Selenium, and Carotenoids. Washington, DC: National Academies Press; 2000. National Academies Press.
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific opinion on dietary reference values for selenium. EFSA J. 2014;12(10):3846. PubMed.
EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), Turck D, Bohn T, et al. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium. EFSA J. 2023;21(1):e07704. PubMed.
Rayman MP. Selenium and human health. Lancet. 2012;379(9822):1256–1268. PubMed.
Lippman SM, Klein EA, Goodman PJ, et al. Effect of selenium and vitamin E on risk of prostate cancer and other cancers: the Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT). JAMA. 2009;301(1):39–51. PubMed.
Klein EA, Thompson IM, Tangen CM, et al. Vitamin E and the risk of prostate cancer: the Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT). JAMA. 2011;306(14):1549–1556. PubMed.
Kristal AR, Darke AK, Morris JS, et al. Baseline selenium status and effects of selenium and vitamin E supplementation on prostate cancer risk. J Natl Cancer Inst. 2014;106(3):djt456. PubMed.
Vinceti M, Filippini T, Del Giovane C, et al. Selenium for preventing cancer. Cochrane Database Syst Rev. 2018;1(1):CD005195. PubMed.
Stranges S, Marshall JR, Natarajan R, et al. Effects of long-term selenium supplementation on the incidence of type 2 diabetes: a randomized trial. Ann Intern Med. 2007;147(4):217–223. PubMed.
Mao S, Zhang A, Huang S. Selenium supplementation and the risk of type 2 diabetes mellitus: a meta-analysis of randomized controlled trials. Endocrine. 2014;47(3):758–763. PubMed.
Stranges S, Rayman MP, Winther KH, et al. Effect of selenium supplementation on changes in HbA1c: results from a multiple-dose, randomized controlled trial. Diabetes Obes Metab. 2019;21(3):541–549. PubMed.
Huwiler VV, Maissen-Abgottspon S, Stanga Z, et al. Selenium supplementation in patients with Hashimoto thyroiditis: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Thyroid. 2024;34(3):295–313. PubMed.
Marcocci C, Kahaly GJ, Krassas GE, et al. Selenium and the course of mild Graves’ orbitopathy. N Engl J Med. 2011;364(20):1920–1931. PubMed.
Scott R, MacPherson A, Yates RW, et al. The effect of oral selenium supplementation on human sperm motility. Br J Urol. 1998;82(1):76–80. PubMed.
Hawkes WC, Turek PJ. Effects of dietary selenium on sperm motility in healthy men. J Androl. 2001;22(5):764–772. PubMed.
Hawkes WC, Alkan Z, Wong K. Selenium supplementation does not affect testicular selenium status or semen quality in North American men. J Androl. 2009;30(5):525–533. PubMed.
Steiner AZ, Hansen KR, Barnhart KT, et al. The effect of antioxidants on male factor infertility: the Males, Antioxidants, and Infertility (MOXI) randomized clinical trial. Fertil Steril. 2020;113(3):552–560.e3. PubMed.
Michaelsen MP, Poulsen M, Bjerregaard AA, et al. The effect of dietary supplements on male infertility in terms of pregnancy, live birth, and sperm parameters: a systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2025;17(10):1710. PubMed.
MacFarquhar JK, Broussard DL, Melstrom P, et al. Acute selenium toxicity associated with a dietary supplement. Arch Intern Med. 2010;170(3):256–261. PubMed.
World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. WADA 2026 Prohibited List.

Selen