Peptydy i hormon wzrostu

Tryptorelina

Zaktualizowano · 23 źródła

Tryptorelina jest syntetycznym dekapeptydowym agonistą hormonu uwalniającego gonadotropiny (GnRH) — podwzgórzowego sygnału, który pobudza przysadkę mózgową do uwalniania hormonu luteinizującego (LH) i hormonu folikulotropowego (FSH). Sprzedawana w Stanach Zjednoczonych jako Trelstar i Triptodur, a w Europie i Wielkiej Brytanii jako Decapeptyl i Gonapeptyl, hamuje wytwarzanie hormonów płciowych w zaawansowanym raku gruczołu krokowego, przedwczesnym dojrzewaniu płciowym pochodzenia ośrodkowego, endometriozie, mięśniakach macicy oraz przedmenopauzalnym hormonozależnym raku piersi.

Podobnie jak leuprorelina, tryptorelina działa w 2 fazach w zależności od czasu ekspozycji. Pojedyncze wstrzyknięcie lub pierwsze dni po podaniu preparatu typu depot wywołują gwałtowny wyrzut („flare”) LH, FSH i testosteronu, dlatego pojedyncze dawki mikrogramowe badano jako diagnostyczne testy stymulacji przysadki u mężczyzn i chłopców. Przy ciągłej ekspozycji z preparatu depot o przedłużonym uwalnianiu receptory GnRH w przysadce ulegają regulacji w dół (downregulation), a stężenie testosteronu w surowicy spada do poziomu kastracyjnego (50 ng/dL lub mniej) w ciągu 2 do 4 tygodni.

Niniejsza strona podsumowuje dane z charakterystyk produktów leczniczych, badań klinicznych i publikacji endokrynologicznych według stanu na listopad 2026 roku. Ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Właściwość Szczegóły
Klasa leku Agonista GnRH (syntetyczny dekapeptydowy analog natywnego GnRH, D-Trp⁶-GnRH)
Wzór / masa cząsteczkowa Wolna zasada: C₆₄H₈₂N₁₈O₁₃, 1311,4 g/mol; sól embonianowa (pamoate): C₈₇H₉₈N₁₈O₁₉, 1699,8 g/mol; sól octanowa: C₆₆H₈₆N₁₈O₁₅, 1371,5 g/mol (PubChem)
Zatwierdzenia FDA (USA) Trelstar 3,75 mg (15 czerwca 2000), 11,25 mg (29 czerwca 2001), 22,5 mg (10 marca 2010); Triptodur 22,5 mg (29 czerwca 2017)
Główne marki Trelstar, Triptodur (USA); Decapeptyl SR, Gonapeptyl Depot (Wielka Brytania/UE)
Droga podania Domięśniowa zawiesina mikrogranulek o przedłużonym uwalnianiu (Trelstar, Triptodur, Decapeptyl SR); depot domięśniowy lub podskórny (Gonapeptyl Depot)
Zatwierdzone dawki (USA) Rak prostaty (Trelstar): 3,75 mg co 4 tygodnie, 11,25 mg co 12 tygodni lub 22,5 mg co 24 tygodnie. Przedwczesne dojrzewanie pochodzenia ośrodkowego (Triptodur): 22,5 mg co 24 tygodnie
Okres półtrwania Około 2,8 h końcowego okresu półtrwania po bolusie IV u zdrowych mężczyzn; preparaty depot uwalniają peptyd przez 4, 12 lub 24 tygodnie
Kluczowy element mechanizmu Przejściowy wyrzut LH, FSH i testosteronu ze szczytem w dniach 2–4, a następnie regulacja w dół receptorów przysadkowych i kastracja w ciągu 2–4 tygodni
Status w USA Lek wydawany wyłącznie na receptę; nie jest substancją kontrolowaną z Wykazu III DEA
Status WADA Zabroniona w każdym czasie u sportowców płci męskiej (Sekcja S2.2.1, peptydy stymulujące testosteron u mężczyzn)

Czym jest

Naturalny GnRH (gonadorelina) to peptyd złożony z 10 aminokwasów, uwalniany w krótkich pulsach przez podwzgórze. Tryptorelina zachowuje wszystkie 10 aminokwasów natywnej sekwencji z wyjątkiem pozycji 6, w której L-glicynę zastąpiono D-tryptofanem (pGlu-His-Trp-Ser-Tyr-D-Trp-Leu-Arg-Pro-Gly-NH₂, czyli D-Trp⁶-GnRH) (ulotka Trelstar; Lahlou, Ann Urol 2005). Podstawienie to spowalnia rozkład przez peptydazy przysadkowe i zwiększa powinowactwo do receptora GnRH (ChPL Gonapeptyl Depot).

W hodowlach komórek przysadki szczura cytowanych w amerykańskiej informacji o leku tryptorelina była 100-krotnie bardziej aktywna niż natywny GnRH w stymulowaniu uwalniania LH i 20-krotnie bardziej aktywna w wypieraniu znakowanego radioaktywnie GnRH z receptorów przysadkowych; w modelach zwierzęcych embonian tryptoreliny wykazywał 13-krotnie wyższą aktywność uwalniania LH i 21-krotnie wyższą aktywność uwalniania FSH niż natywny GnRH (ulotka Trelstar). Baza PubChem podaje masę cząsteczkową wolnej zasady jako 1311,4 g/mol (PubChem CID 25074470), soli embonianowej jako 1699,8 g/mol (PubChem CID 25074469), a soli octanowej jako 1371,5 g/mol (PubChem CID 25080282). Dawki w ulotkach wyrażane są w miligramach wolnej zasady tryptoreliny (ulotka Trelstar).

Zatwierdzone produkty i postacie leku

Ponieważ tryptorelina podana doustnie ulega strawieniu w przewodzie pokarmowym, wszystkie produkty kliniczne mają postać wstrzyknięć. Długodziałające preparaty depot zamykają peptyd w biodegradowalnych mikrogranulkach kopolimeru kwasu mlekowego i glikolowego (PLGA) (ulotka Trelstar; ulotka Triptodur).

Produkt i region Sól i matryca Dostarczana dawka i schemat Zatwierdzone wskazania
Trelstar (USA: NDA 020715, 021288, 022437) Embonian w PLGA 3,75 mg co 4 tygodnie, 11,25 mg co 12 tygodni lub 22,5 mg co 24 tygodnie IM Zaawansowany rak gruczołu krokowego
Triptodur (USA: NDA 208956) Embonian w PLGA 22,5 mg co 24 tygodnie IM Przedwczesne dojrzewanie płciowe pochodzenia ośrodkowego u pacjentów w wieku 2 lat i starszych
Decapeptyl SR (Wielka Brytania/UE) Octan (3 mg) lub embonian (11,25 mg, 22,5 mg) w PLGA 3 mg co 4 tygodnie, 11,25 mg co 3 miesiące lub 22,5 mg co 6 miesięcy IM Zaawansowany rak prostaty; endometrioza; mięśniaki macicy; przedwczesne dojrzewanie pochodzenia ośrodkowego; przedmenopauzalny rak piersi (3 mg z tamoksyfenem lub eksemestanem)
Gonapeptyl Depot (Wielka Brytania/UE) Octan w ampułkostrzykawce PLGA 3,75 mg co 28 dni SC lub IM (1,875–3,75 mg u dzieci) Rak prostaty; mięśniaki macicy; endometrioza; przedwczesne dojrzewanie pochodzenia ośrodkowego

Ponieważ preparaty depot 3,75 mg, 11,25 mg i 22,5 mg wykorzystują różne matryce polimerowe uwalniania, ich moce nie sumują się, a przygotowaną zawiesinę Trelstar należy wstrzyknąć w ciągu 2 minut (ulotka Trelstar).

Miejsce w łańcuchu hormonalnym

Związek Cel w osi Wpływ na endogenny testosteron u mężczyzn
Kisspeptyna-10 Podwzgórzowe neurony GnRH Wyzwala uwalnianie endogennego GnRH przy podawaniu pulsacyjnym
Gonadorelina Przysadkowe receptory GnRH (natywny peptyd, okres półtrwania 2–3 min IV) Pulsacyjne podawanie pompą stymuluje LH i FSH; ciągły wlew odwrażliwia przysadkę
Tryptorelina i leuprorelina Przysadkowe receptory GnRH (długodziałający superagoniści) Początkowy 1-tygodniowy wyrzut LH, FSH i testosteronu; ciągła ekspozycja z depot obniża testosteron poniżej 50 ng/dL
hCG Receptory LH/CG komórek Leydiga w jądrach Bezpośrednio stymuluje produkcję testosteronu w jądrach, z pominięciem podwzgórza i przysadki
Klomifen i enklomifen Podwzgórzowe i przysadkowe receptory estrogenowe Blokują ujemne sprzężenie zwrotne estrogenów, nasilając endogenne pulsy GnRH, LH i FSH

Początkowy wyrzut hormonów, a następnie supresja

Tryptorelina wywołuje dwufazową odpowiedź osi podwzgórze–przysadka–gonady (HPG):

  1. Początkowy wyrzut („flare”, dni 1–7). Silne wiązanie z przysadkowymi receptorami GnRH wywołuje początkowo gwałtowny wzrost LH i FSH, podnosząc stężenie testosteronu i dihydrotestosteronu w surowicy u mężczyzn oraz estradiolu u kobiet przed menopauzą. Średnie stężenie testosteronu w surowicy osiąga szczyt w 4. dniu po podaniu Trelstar 3,75 mg u zdrowych mężczyzn, w dniach 2 do 3 po dawce 11,25 mg u mężczyzn z rakiem prostaty oraz w 3. dniu po dawce 22,5 mg (ulotka Trelstar).
  2. Regulacja w dół receptorów i kastracja (od tygodni 2–4). Ponieważ fizjologiczne wydzielanie gonadotropin wymaga przerywanych pulsów GnRH co 60 do 120 minut, ciągłe obsadzenie receptorów hamuje transkrypcję bioaktywnej podjednostki beta LH (Lahlou, Ann Urol 2005). Stężenie testosteronu w surowicy spada do zakresu kastracyjnego (50 ng/dL lub mniej, czyli 1,735 nmol/L) w tygodniach 3 do 4; w badaniu dawki 22,5 mg geometryczny średni czas do uzyskania kastracji wyniósł 18,8 dnia (ulotka Trelstar).
  3. Brak wyrzutu ostrego na przewlekły przy kolejnych dawkach. Po wyciszeniu receptorów kolejne wstrzyknięcia depot nie wywołują ponownego skoku LH: u 98,4% mężczyzn (124/126) przyjmujących 3,75 mg stężenie LH wynosiło 1,0 IU/L lub mniej 2 godziny po wstrzyknięciu w 85. dniu, a u 98,3% przyjmujących 22,5 mg nie odnotowano wzrostu LH po wstrzyknięciu w 24. tygodniu (ulotka Trelstar; Lundström et al., Clin Drug Investig 2009).

Populacyjny model PK/PD obejmujący 8 zdrowych mężczyzn i 74 pacjentów z rakiem prostaty dla 5 postaci leku oszacował stałą dysocjacji receptora (Kd) na 0,931 ng/mL i wykazał, że stężenie tryptoreliny w surowicy wynoszące 0,0609 ng/mL (61 pg/mL) utrzymuje 95% pacjentów poniżej progu 50 ng/dL (Romero et al., J Pharmacol Exp Ther 2012).

Farmakokinetyka

Po podaniu zdrowym mężczyznom bolusu dożylnego 0,5 mg tryptorelina ulega eliminacji zgodnie z modelem 3-kompartmentowym, z okresami półtrwania dystrybucji wynoszącymi 6 i 45 minut, końcowym okresem półtrwania 2,81 godziny oraz objętością dystrybucji od 30 do 33 L bez istotnego wiązania z białkami osocza (Müller et al., Br J Clin Pharmacol 1997; ulotka Trelstar). Po podskórnym wstrzyknięciu wodnego roztworu 100 µg (0,1 mg) stężenie w osoczu osiąga szczyt 1,85 ± 0,23 ng/mL po 0,63 godziny, przy pozornym okresie półtrwania wynoszącym 7,6 ± 1,6 godziny (ChPL Decapeptyl SR 3 mg).

Grupa (badanie bolusu IV 0,5 mg) Cmax (ng/mL) AUCinf (h·ng/mL) Klirens całkowity (mL/min) Klirens nerkowy (mL/min) Końcowy okres półtrwania (h)
6 zdrowych ochotników płci męskiej 48,2 ± 11,8 36,1 ± 5,8 211,9 ± 31,6 90,6 ± 35,3 2,81 ± 1,21
6 mężczyzn z umiarkowaną niewydolnością nerek 45,6 ± 20,5 69,9 ± 24,6 120,0 ± 45,0 23,3 ± 17,6 6,56 ± 1,25
6 mężczyzn z ciężką niewydolnością nerek 46,5 ± 14,0 88,0 ± 18,4 88,6 ± 19,7 4,3 ± 2,9 7,65 ± 1,25
6 mężczyzn z chorobą wątroby 54,1 ± 5,3 131,9 ± 18,1 57,8 ± 8,0 35,9 ± 5,0 7,58 ± 1,17

U zdrowych mężczyzn 41,7% dawki IV wydalane jest w postaci niezmienionej z moczem, natomiast resztę rozkładają peptydazy tkankowe (piroglutamylopeptydaza i obojętna endopeptydaza, a nie enzymy CYP450) (ChPL Gonapeptyl Depot). Po domięśniowym wstrzyknięciu preparatu depot u pacjentów z rakiem prostaty średnie Cmax wynosi 28,4 ng/mL (3,75 mg), 38,5 ng/mL (11,25 mg) i 44,1 ng/mL (22,5 mg) po 1 do 3 godzinach, po czym następuje stabilne uwalnianie bez kumulacji (ulotka Trelstar).

Co pokazują badania

Zaawansowany rak gruczołu krokowego

Amerykańskie zatwierdzenie 3 preparatów depot Trelstar oparto na badaniach oceniających kastrację (testosteron 50 ng/dL lub mniej) w 29. dniu oraz jej utrzymanie od 57. dnia (ulotka Trelstar; Lundström et al., Clin Drug Investig 2009):

Moc i schemat podawania Trelstar Oceniani pacjenci Kastracja (50 ng/dL lub mniej) w 29. dniu Utrzymanie kastracji od 57. dnia do końca badania
3,75 mg co 4 tygodnie (badanie 253-dniowe) 137 91,2% (125/137); wzrost do 97,7% do 57. dnia 96,2% (dni 57–253)
11,25 mg co 12 tygodni (badanie 253-dniowe) 171 97,7% (167/171) 94,4% (dni 57–253)
22,5 mg co 24 tygodnie (badanie 337-dniowe) 120 97,5% (117/120) 93,3% (112/120, dni 57–337)

W zbiorczej analizie 920 mężczyzn z 9 prospektywnych badań preparatów depot 1-, 3- i 6-miesięcznych przy bardziej rygorystycznym progu poniżej 20 ng/dL, 79% miało stężenie poniżej 20 ng/dL w 1. miesiącu, 92% w 3. miesiącu, 93% w 6. miesiącu i 91% w 12. miesiącu, przy końcowych medianach stężenia testosteronu wynoszących odpowiednio 2,9, 5,0 i 8,7 ng/dL (Breul et al., Adv Ther 2017).

Porównanie tryptoreliny z leuproreliną

Tryptorelina i leuprorelina to superagoniści GnRH stosowani w terapii deprywacji androgenowej:

Cecha Tryptorelina (Trelstar, Triptodur, Decapeptyl) Leuprorelina (Lupron Depot, Eligard)
Budowa i masa cząsteczkowa Dekapeptyd (10 aminokwasów, D-Trp⁶, natywny Pro⁹-Gly¹⁰-NH₂); 1311,4 g/mol Nonapeptyd (9 aminokwasów, D-Leu⁶, Pro⁹-N-etyloamid); 1209,4 g/mol
Dawki depot w raku prostaty w USA 3,75 mg (1-miesięczny), 11,25 mg (3-miesięczny), 22,5 mg (6-miesięczny) IM 7,5 mg (1-miesięczny), 22,5 mg (3-miesięczny), 30 mg (4-miesięczny), 45 mg (6-miesięczny) IM lub SC
Końcowy okres półtrwania IV i czas do kastracji Około 2,8 h IV; kastracyjne stężenie testosteronu w 2–4 tygodnie Około 3 h IV; kastracyjne stężenie testosteronu w 2–4 tygodnie

W 2 randomizowanych badaniach bezpośrednio porównujących oba leki w zaawansowanym raku prostaty:

  • Comiesięczna tryptorelina 3,75 mg IM vs leuprorelina 7,5 mg IM (n = 284). Przez 9 miesięcy (253 dni) 140 mężczyzn otrzymywało tryptorelinę 3,75 mg, a 144 otrzymywało leuprorelinę 7,5 mg co 28 dni (Heyns et al., BJU Int 2003). Odsetek kastracji w 29. dniu był nieco niższy w grupie tryptoreliny (91,2% vs 99,3%; różnica −8,0%), ale wskaźniki zrównały się do 57. dnia (97,7% vs 97,1%), skumulowane utrzymanie kastracji od 29. do 253. dnia wyniosło 96,2% vs 91,2%, a drugorzędowe 9-miesięczne przeżycie całkowite wyniosło 97,0% vs 90,5% (P = 0,033).
  • Równe dawki 3,75 mg IM vs SC (n = 67). Gdy 33 mężczyzn otrzymywało 3,75 mg tryptoreliny IM, a 34 otrzymywało 3,75 mg leuproreliny SC co 4 tygodnie przez 3 miesiące, 77% przyjmujących tryptorelinę wobec 48% przyjmujących 3,75 mg leuproreliny osiągnęło stężenie testosteronu poniżej 1,0 nmol/L (29 ng/dL) w 2. miesiącu (P = 0,02), przy czym amerykańskie ulotki w raku prostaty przewidują dla leuproreliny dawkę 7,5 mg co miesiąc (Kuhn et al., Eur Urol 1997).

Odpowiedź osi podwzgórze–przysadka–gonady na pojedynczą dawkę u mężczyzn

Ponieważ pojedyncze wstrzyknięcie wodnego roztworu tryptoreliny ulega eliminacji w ciągu kilku godzin, wywołuje ono początkowy wyrzut agonistyczny bez utrzymywania się wystarczająco długo, aby doprowadzić do regulacji w dół przysadki:

  • Zdrowi dorośli mężczyźni (od 1 do 250 µg). U 23 zdrowych mężczyzn otrzymujących pojedyncze dawki od 1 do 50 µg D-Trp⁶-LH-RH (IV, IM, SC lub w 8-godzinnym wlewie) stężenia LH i FSH rosły począwszy od dawki 2,5 µg; bolus 10 µg dorównywał maksymalnemu przyrostowi po 100 µg natywnego GnRH, a bolus 50 µg utrzymywał istotnie podwyższone stężenia LH i testosteronu w surowicy przez co najmniej 8 godzin (P mniejsze niż 0,02) (Jaramillo Jaramillo et al., Int J Fertil 1977). Po pojedynczej dawce podskórnej 250 µg u zdrowych mężczyzn stężenie LH w surowicy pozostawało podwyższone po 90 minutach i po 24 godzinach (Mason-Garcia et al., PNAS 1985).
  • Diagnostyczny test stymulacji w opóźnionym dojrzewaniu (0,1 mg SC). Endokrynolodzy stosują pojedynczą dawkę podskórną 0,1 mg (100 µg) lub 0,1 mg/m² w celu odróżnienia konstytucjonalnego opóźnienia wzrastania i dojrzewania (CDGP) od izolowanego hipogonadyzmu hipogonadotropowego (IHH) (Ozkan et al., Turk J Pediatr 2001; Binder et al., Clin Endocrinol 2015). U 23 chłopców w wieku od 14 do 16,5 roku 16 z CDGP i 7 z IHH rozdzieliło się bez nakładania wyników: stężenie LH po 4 godzinach wyniosło 33,2 ± 9,3 vs 3,3 ± 2,6 mIU/mL, a testosteronu po 24 godzinach 369,3 ± 128,1 vs 61,4 ± 22,6 ng/dL (oba P mniejsze niż 0,0002) (Ozkan et al., Turk J Pediatr 2001). U 61 chłopców (52 CDGP, 9 IHH) szczyt LH po 4 godzinach poniżej 5,3 IU/L po podaniu 0,1 mg tryptoreliny charakteryzował się 100% czułością i swoistością dla rozpoznania IHH (Binder et al., Clin Endocrinol 2015).
  • Opis przypadku w hipogonadyzmie wywołanym sterydami. Opis przypadku z 2010 roku przedstawił 34-letniego kulturystę z zanikiem jąder (2,9 mL) i hipogonadyzmem hipogonadotropowym (testosteron 0,3 ng/mL, czyli 30 ng/dL) 5 miesięcy po zakończeniu 13 lat cykli z użyciem nandrolonu, stanozololu, mesterolonu, boldenonu, klomifenu i hCG (Pirola et al., Fertil Steril 2010). Po podaniu pojedynczej diagnostycznej dawki dożylnej 100 µg tryptoreliny wystąpił u niego prawidłowy wyrzut LH/FSH, a stężenie testosteronu w surowicy wzrosło do 7,0 ng/mL (700 ng/dL) 10 dni później i utrzymało się w normie po 1 miesiącu. Ponieważ pojedynczy niekontrolowany przypadek nie pozwala odróżnić działania leku od samoistnego powrotu funkcji osi, wytyczne endokrynologiczne z 2026 roku stwierdzają, że żadne kontrolowane badania kliniczne nie potwierdzają skuteczności agonistów GnRH w przywracaniu czynności osi HPG po cyklu (Smit et al., Endocr Connect 2026; Grant et al., Endocr Connect 2026).

Supresja po dawkach wielokrotnych, przedwczesne dojrzewanie i wskazania estrogenozależne

  • Wielokrotne dawkowanie u mężczyzn. Gdy 8 zdrowych mężczyzn otrzymywało 50 µg/dobę SC przez 6 do 10 tygodni, początkowy wyrzut ustąpił do 4. tygodnia miejsca supresji testosteronu, odwracalnej impotencji u 5 z 8 mężczyzn oraz spadkowi liczby plemników do 6 milionów/mL lub mniej u 6 z 8 mężczyzn (Linde et al., NEJM 1981). W 5-tygodniowym badaniu tryptoreliny depot u 10 zdrowych mężczyzn stężenie testosteronu spadło z 7,32 ± 1,92 do 1,15 ± 0,57 ng/mL (P = 0,002), a stężenie leptyny w surowicy wzrosło z 2,96 do 6,63 ng/mL (P = 0,004) (Hislop et al., Eur J Endocrinol 1999).
  • Przedwczesne dojrzewanie pochodzenia ośrodkowego oraz wskazania ginekologiczne i onkologiczne. W kluczowym amerykańskim badaniu leku Triptodur (44 dzieci w wieku od 2 do 9 lat otrzymujących 22,5 mg co 24 tygodnie) przedpokwitaniową supresję LH (5 IU/L lub mniej) osiągnięto u 93,2% (41/44) w 6. miesiącu i u 97,7% (43/44) w 12. miesiącu (ulotka Triptodur). W Europie i Wielkiej Brytanii comiesięczne preparaty depot 3 mg lub 3,75 mg stosuje się maksymalnie przez 6 miesięcy w endometriozie i mięśniakach macicy (gdzie gęstość mineralna kości spada o około 1% miesięcznie, a miesiączka powraca po 2 do 3 miesiącach od ostatniej dawki) oraz przez maksymalnie 5 lat w celu supresji czynności jajników w skojarzeniu z tamoksyfenem lub eksemestanem w przedmenopauzalnym raku piersi (badania SOFT/TEXT, n = 4690) (ChPL Decapeptyl SR 3 mg; ChPL Gonapeptyl Depot).

Skutki uboczne i ryzyko

Tryptorelina nie posiada ostrzeżenia w ramce (boxed warning) FDA, jednak ulotki ostrzegają przed skutkami wynikającymi zarówno z początkowego wyrzutu hormonów, jak i z długotrwałego niedoboru hormonów płciowych (ulotka Trelstar; ulotka Triptodur):

Postać leku Trelstar i liczebność badania Najczęściej zgłaszane działania niepożądane
3,75 mg co 4 tygodnie (N = 140, związane z leczeniem) Uderzenia gorąca 58,6%, bóle kostno-szkieletowe 12,1%, impotencja 7,1%, ból głowy 5,0%, ból w miejscu wstrzyknięcia 3,6%, nadciśnienie tętnicze 3,6%
11,25 mg co 12 tygodni (N = 174, związane z leczeniem) Uderzenia gorąca 73,0%, bóle kostno-szkieletowe 13,2%, ból głowy 6,9%, obrzęk kończyn dolnych 6,3%, ból nóg 5,2%, dyzuria 4,6%, ból w miejscu wstrzyknięcia 4,0%, nadciśnienie tętnicze 4,0%
22,5 mg co 24 tygodnie (N = 120, zaistniałe w trakcie leczenia) Uderzenia gorąca 72,5%, grypa 15,8%, nadciśnienie tętnicze 14,2%, zakażenie dróg moczowych 11,6%, ból pleców 10,8%, zaburzenia erekcji 10,0%, zanik jąder 7,5%
  • Początkowe zaostrzenie objawów guza („tumor flare”). W tygodniach 1 do 2 wzrost stężenia testosteronu może nasilić bóle kości wywołane przerzutami (około 5%) lub niedrożność dróg moczowych (poniżej 2%) oraz spowodować krwiomocz lub ucisk rdzenia kręgowego z porażeniem u mężczyzn z przerzutami do kręgosłupa; w pierwszych tygodniach lekarze mogą dołączyć antyandrogen, taki jak bikalutamid (ulotka Trelstar; ChPL Decapeptyl SR 3 mg).
  • Ryzyko metaboliczne, sercowo-naczyniowe i kostne. Agoniści GnRH zwiększają ryzyko hiperglikemii, cukrzycy, hiperlipidemii, niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby, zawału mięśnia sercowego, nagłego zgonu sercowego, udaru mózgu, wydłużenia odstępu QT/QTc oraz utraty masy kostnej (w badaniach raka piersi SOFT/TEXT osteoporoza wystąpiła u 39% pacjentek stosujących tryptorelinę z eksemestanem i u 25% stosujących tryptorelinę z tamoksyfenem) (ulotka Trelstar; ChPL Decapeptyl SR 3 mg).
  • Rzadkie ciężkie zdarzenia i przeciwwskazania. Ulotki ostrzegają przed udarem przysadki (nagłym krwawieniem lub zawałem przysadki, zwykle w ciągu 2 tygodni od pierwszej dawki u pacjentów z utajonym gruczolakiem przysadki), ciężkimi reakcjami skórnymi (SJS, TEN, DRESS, AGEP), drgawkami, depresją lub zmianami nastroju oraz rzekomym guzem mózgu u dzieci (idiopatycznym nadciśnieniem wewnątrzczaszkowym). Tryptorelina jest przeciwwskazana w ciąży, w okresie karmienia piersią oraz przy nadwrażliwości na analogi GnRH i nie powinna być łączona z lekami podwyższającymi stężenie prolaktyny (ulotka Trelstar; ulotka Triptodur).

Status prawny i zakaz w sporcie

W Stanach Zjednoczonych tryptorelina (Trelstar, Triptodur) jest lekiem wydawanym wyłącznie na receptę i nie jest sklasyfikowana jako substancja kontrolowana z Wykazu III DEA (21 CFR 1308.13). W sporcie wyczynowym Lista Substancji i Metod Zabronionych 2026 Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) zakazuje stosowania tryptoreliny w każdym czasie u zawodników płci męskiej w ramach Sekcji S2.2.1 („Peptydy stymulujące testosteron u mężczyzn”), gdzie tryptorelina jest wprost wymieniona obok leuproreliny, gonadoreliny, hCG, LH i kisspeptyny (Lista Zabroniona WADA 2026).

Najważniejsze informacje

  • Silny dekapeptydowy superagonista GnRH. Zastąpienie glicyny w pozycji 6 D-tryptofanem sprawia, że tryptorelina jest 100-krotnie bardziej aktywna niż natywny GnRH w uwalnianiu LH in vitro.
  • Czas ekspozycji odwraca efekt hormonalny. Pojedyncza dawka mikrogramowa wywołuje ostry wyrzut LH, FSH i testosteronu trwający od 4 do 24 godzin, natomiast ciągła ekspozycja z preparatu depot powoduje regulację w dół przysadkowych receptorów GnRH i obniża stężenie testosteronu poniżej 50 ng/dL w ciągu 2 do 4 tygodni.
  • Zatwierdzone preparaty depot obejmują okresy 1, 3 i 6 miesięcy. Trelstar (3,75 mg, 11,25 mg, 22,5 mg IM) jest stosowany w zaawansowanym raku prostaty, a Triptodur (22,5 mg IM co 24 tygodnie) w przedwczesnym dojrzewaniu płciowym pochodzenia ośrodkowego w USA; europejskie wskazania dla leków Decapeptyl i Gonapeptyl obejmują dodatkowo endometriozę, mięśniaki macicy i przedmenopauzalny rak piersi.
  • Porównywalna z leuproreliną przy 50% miesięcznej dawki miligramowej. Comiesięczna tryptorelina w dawce 3,75 mg dorównuje comiesięcznej leuprorelinie w dawce 7,5 mg pod względem utrzymania kastracji do 57. dnia (97,7% vs 97,1%) po nieco wolniejszym spadku w 29. dniu (91,2% vs 99,3%).
  • Stymulacja pojedynczą dawką to narzędzie diagnostyczne, a nie zatwierdzona terapia odblokowująca (PCT). Pojedyncze dawki 100 µg służą do odróżniania konstytucjonalnego opóźnienia dojrzewania od hipogonadyzmu hipogonadotropowego u chłopców, a tylko 1 niekontrolowany opis przypadku dotyczy diagnostycznej dawki 100 µg po stosowaniu sterydów anabolicznych.
  • Działania niepożądane odzwierciedlają zarówno początkowy wyrzut, jak i kastrację. Uderzenia gorąca dotykają od 58,6% do 73,0% mężczyzn przyjmujących Trelstar, obok ryzyka początkowego zaostrzenia objawów guza, utraty masy kostnej, cukrzycy, incydentów sercowo-naczyniowych, wydłużenia odstępu QT, rzadkiego udaru przysadki, drgawek i ciężkich reakcji skórnych.
  • Zabroniona w każdym czasie u sportowców płci męskiej. WADA wprost wymienia tryptorelinę w Sekcji S2.2.1 jako zabroniony peptyd stymulujący testosteron u mężczyzn.

Źródła

  1. Verity Pharmaceuticals Inc. Trelstar (triptorelin pamoate for injectable suspension), 3.75 mg, 11.25 mg, and 22.5 mg, prescribing information. DailyMed.
  2. Azurity Pharmaceuticals Inc. Triptodur (triptorelin for extended-release injectable suspension), 22.5 mg, prescribing information. DailyMed.
  3. Ipsen Ltd. Decapeptyl SR 3 mg powder and solvent for suspension for injection, Summary of Product Characteristics. emc.
  4. Ferring Pharmaceuticals Ltd. Gonapeptyl Depot 3.75 mg powder and solvent for suspension for injection, Summary of Product Characteristics. emc.
  5. National Center for Biotechnology Information. Triptorelin (CID 25074470), Triptorelin Pamoate (CID 25074469), and Triptorelin Acetate (CID 25080282). PubChem CID 25074470; PubChem CID 25074469; PubChem CID 25080282.
  6. Lahlou N. Pharmacokinetics and pharmacodynamics of triptorelin. Ann Urol (Paris). 2005;39(Suppl 3):S78–S84. PubMed.
  7. Müller FO, Terblanchè J, Schall R, et al. Pharmacokinetics of triptorelin after intravenous bolus administration in healthy males and in males with renal or hepatic insufficiency. Br J Clin Pharmacol. 1997;44(4):335–341. PubMed.
  8. Romero E, Vélez de Mendizabal N, Cendrós JM, et al. Pharmacokinetic/pharmacodynamic model of the testosterone effects of triptorelin administered in sustained release formulations in patients with prostate cancer. J Pharmacol Exp Ther. 2012;342(3):788–798. PubMed.
  9. Lundström EA, Rencken RK, van Wyk JH, et al. Triptorelin 6-month formulation in the management of patients with locally advanced and metastatic prostate cancer: an open-label, non-comparative, multicentre, phase III study. Clin Drug Investig. 2009;29(12):757–765. PubMed.
  10. Breul J, Lundström E, Purcea D, et al. Efficacy of testosterone suppression with sustained-release triptorelin in advanced prostate cancer. Adv Ther. 2017;34(2):513–523. PubMed.
  11. Heyns CF, Simonin MP, Grosgurin P, et al. Comparative efficacy of triptorelin pamoate and leuprolide acetate in men with advanced prostate cancer. BJU Int. 2003;92(3):226–231. PubMed.
  12. Kuhn JM, Abourachid H, Brucher P, et al. A randomized comparison of the clinical and hormonal effects of two GnRH agonists in patients with prostate cancer. Eur Urol. 1997;32(4):397–403. PubMed.
  13. Jaramillo Jaramillo C, Pérez-Infante V, López Maciá A, et al. Serum LH, FSH and testosterone response to the administration of a new LH-RH analog, D-Trp6-LH-RH, in normal men. Int J Fertil. 1977;22(2):77–84. PubMed.
  14. Mason-Garcia M, Vigh S, Comaru-Schally AM, et al. Radioimmunoassay for 6-D-tryptophan analog of luteinizing hormone-releasing hormone: measurement of serum levels after administration of long-acting microcapsule formulations. Proc Natl Acad Sci U S A. 1985;82(5):1547–1551. PubMed.
  15. Ozkan B, Topaloğlu AK, Bilginturan N. A practical GnRH analogue (triptorelin) stimulation test to distinguish constitutional delay of puberty from hypogonadotropic hypogonadism in prepubertal boys. Turk J Pediatr. 2001;43(2):114–117. PubMed.
  16. Binder G, Schweizer R, Blumenstock G, et al. Inhibin B plus LH vs GnRH agonist test for distinguishing constitutional delay of growth and puberty from isolated hypogonadotropic hypogonadism in boys. Clin Endocrinol (Oxf). 2015;82(1):100–105. PubMed.
  17. Pirola I, Cappelli C, Delbarba A, et al. Anabolic steroids purchased on the Internet as a cause of prolonged hypogonadotropic hypogonadism. Fertil Steril. 2010;94(6):2331.e1–2331.e3. PubMed.
  18. Smit DL, Verdegaal T, Bond P, et al. Post-cycle therapy after androgen abuse: a narrative review of mechanisms, evidence, and clinical perspectives. Endocr Connect. 2026;15(9). PubMed.
  19. Grant B, Jayasena CN, Nag S, et al. Management of non-medical androgen use: a position statement by the Society for Endocrinology. Endocr Connect. 2026;15(9). PubMed.
  20. Linde R, Doelle GC, Alexander N, et al. Reversible inhibition of testicular steroidogenesis and spermatogenesis by a potent gonadotropin-releasing hormone agonist in normal men: an approach toward the development of a male contraceptive. N Engl J Med. 1981;305(12):663–667. PubMed.
  21. Hislop MS, Ratanjee BD, Soule SG, et al. Effects of anabolic-androgenic steroid use or gonadal testosterone suppression on serum leptin concentration in men. Eur J Endocrinol. 1999;141(1):40–46. PubMed.
  22. US Code of Federal Regulations. 21 CFR 1308.13, Schedule III. eCFR.
  23. World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List 2026. WADA 2026 Prohibited List.